Quaestio V

Utrum anima Christi ftieril supiens

Poslquam habitmii est de sapienlia Christi secundum quod Verbum,- quaeritur de sapientia animae Christi. Et primo quaeritur, utrum anima Christi fuerit sapiens sapientia increata tantum, an etiam sapientia creata cum increata. Et quod sapiens fuerit sapientia increata tantuni, vidtur.

1. Ecclesiastici primo: Omnis sapientia w Donum; ergo omnis sapientia est aeterna: ergo si anima Christi non est sapiens nisi aliqua sapientia, non est sapiens nisi sapientia aeterna. — Si dica, quod sapientia dicilur suis.se cum Deo sicut in causa; pari ratione potest dici de qualibet creatura, et hoc non multuni reddit laudabilem sapientiam ipsam. — Si dicas, quod onmis sapientia, id est perfecta sapientia; cum hoc non concordat sequens littera, quia loquitur de illa sapientia, ad quam acquirendam invitat, sicut ex consequentibus manifeste colligitur.

2. Item,.ugustinus, secundo de Libero Arbitrio: « Veritate atque sapientia, quae communis esl omnibus, omnes sapientes fiunt inhaerendo illi; beatitudine autem alterius non fit alter beatus, nec iustitia alterius flt alter iustus, sed coaplando aninium iUis incommutabilibus regulis luminibusque virlutum, quae incommutabiliter vivunt in ipsa veritate sapientiaque communi ». Si ergo-' una est sapientia omnium sapientium, et non est una beatitudo oinnium beatorum; cum, causaliter loquendo, utrobique sit bilis, et contuibilis est a daemonibuset damnatis. Nam ilia veritas simpliciler incommutabilis perspicue videri iion )olest, nisi ab illis qui intrare possunlad intimuni silentium mentis., ad quod nullus peccator pervenit, sed ille solus, qui est summus amator aeternitatis. sapienlia increata, an etiam sapientia reperire unitalem, necesse esl ponere, quod formaliter et proprie uha sit sapientia, qua omnes sunt sapientes; et haec non potest esse sapienlia creata: ergo si anima Christi est sapiens, est sapiens sapientia increata.

3. Item, Augustinus, libro Octoginta trium Quaestionum, quaestione de inodis habendi: «Sapientia, cum accedit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mulat, quem de stulto sapientem facit»; sed si sapientia diceret habitmn creatum, tunc utique mutaretur, quia introduceretur de non-esse in esse: ergo dicit soliun quid increatum: ergo idem quod prius.

4. Item, Hugo, iii tractatu de Sapientia animae Chrisli: « Una esl sapientia, (jua omnes sapiunt, nec tamen uno modo sapiunt; multo inagis sapuit hac sapientia illa anima, quae ipsi sapientiae unita fuit, quae non forte participationis ex illa viguit, sed privilegio unitatis plenitudinem possedit »: ergo si pleniludo sapientiae non est nisi sapientia increata, videtur etc.

o. Item, Hugo arguit sic: Si sapientia est accidens; cum sapientia sit id quo sapientes fiunt beati, beatitudo nostra in accidente consistet; sed accidentia mutabilia sunt: ergo et beatitudo nostra erit maxime mutabilis.

6. Ilem, quod dat aliquid aUcui aliquo modo illud habet; sed sapientia dat sapere sapienti: ergo sapientia sapit. Sed si sapit, non alio quam se ipsa sapit: ergo omnis sapientia, qua sapiens sapit, est

sapientia, quae se ipsa sapit. Sed talis sajHentia non est nisi sapientia increata: ergo si aninia Cliristi est sapiens tali sapientia, manifestum est etc.

7. Item, perfectio nobilior est perfecitibili, et sapiens nobilius non sapiente, et intelligens iion intelligente: ergo cuni sapientia sit perfectio sapientis,et sapientia sapiens sapiat et intelligat; necesse est ergo, sapientiam sapere et inlelligere. Sed non potest sapere nisi se ipsa, et talis est sapientia increata: ergo etc.

His rationibus et auctoritatibus ostenditur, quod anima Christi sit sapiens solum sapientia hicreala, et non solum ipsa, sed etiam quaelibet alia, quae habel sapientiam. Sed.ipecialins de aninia Christi ostenditur sic.

8. Sapientia facit eum cui unitur sapientem; sed sapientia increata unitur animae Chrisli: ergo sapientia increata anima Christi fit sapiens. — Si dicas, iuod nori unitur nisi mediante sapientia creata, quae disponit ipsam animam ail unionem; contra: dispositio intennedia est prior et inimediatior et essentialior, quam illud, ad quod disponitur, quia tenet rationem medii intr(xluctii; sed anima Christi prius et immediatius et essentialius comparatur ad hypostasim quam;id aliquod accidens, quod est in ips;i: ergo si Verbum aeternum et sapientia Dei esl hypostasis et persona respectu divinae naturae et humanae, priorem et immediatiorem et essentialiorem comparatinnem habet anima Christi ad sapientiam increatam quam ad creatam: ergo etc.

!). Item, quanto sapientia maior est, tanto magis est cognoscibilis et faciens cognoscere; sed sapienlia creata minor est quam sapientia increata et facit animam, cui praesens est, esse cognoscentcm: ergo multo fortius sapientia increata. Sed talis sai)tentia erat animae Christi praesentissima: ergo etc.

10. Item, nihil plus requiritur ad cognitionem nisi sciens et scibile et ratio cognoscendi praesens; sed hoc totum erat iii illa anima, in quantum erat 'erbo aeterno unita: ergo sapiens eral sapienlia iiicrcata, oumi sapienlia creata circumscripta.

11. Item, « sicut aniina est vita coriioris, ita Deus est vita animae», et multo excellentius;,stl anima se ipsa potest vivificare cori)us: ergo mullo lortius ipse Deus se ipso vivificabit aniinam, cl inaxiine illam, cui maxime est unitus; sed lalis'eral anima Christi: ergo etc.

12. Item, si Deus cognosceret per aliud a sc, vilesccrct eius cognitio, quia aut ratio cognoscendi esset nobilior, aut ininus nobilis; quocumque autein horum dato, esset vilificata divina cognitio: ergo.si anima Christi cognoscit per ahud a se creatum, vilificatur eius cognitio; quia illud aut est minus nobile, et sic perficitur ab ignobiliori; aut est magis nobile, et tunc aniina Christi non est nobilissima onmiuin creaturarum: si ergo nobilissima est in fine totius nobilitatis creatae, impossibile est, quod cognoscat aliquid nisi per se, vel per sapientiam increatam.

13. Itein, quanto aliquis intellectus iinmediatius accedit ad fontem sapientiae, tanto sapientior est; sed anima Christi est sapientissima: ergo immediatissime accedit ad sapientiam increatam: ergo omni alia sapientia circumscripta, est sapiens illa aeterna sapientia.

14. Itein, anima Christi sic est unita aeternae maiestati, quod eodem honore est honoranda, quo honoratur aeterna maiestas; ergo pari ratione sic est unita aeternae luci, quod eadem sapientia sapit, qua lux sempiterna; sed liaec est sapientia increata tantuni: ergo aniina Christi est sapiens tantum sapientia increata.

o. Iteiii, ubi esl plenitudo sapientiae, superlluum est poiicrc quod cst ex parte; sed in Christo est pleiiitudo sapientiae, quia in ipao complucuit omiiem pleniludi.iiLm iiil-ahitare, ad Golossciises priino: ergo si onmis sapientia creata est ex parte, supcrlluum cst ponere in Christo vcl eius aiiima sapientiain creatam.

Ui. Itein, natura non facit per plura (Uod polest facere per. pauciora, et lioc spectat ad laudeiu naUirac crijatae: ergo si quidquid laudis attribuitur iiaturae creatae potest attribui nalurae increatae; (iiiii sapieiitia increata sit per se suHiciciitissima, quia cx omni parte completa et plena; ergo videtur, (luod sapientia creata in ChrJsto sit superflua. Sed nihil tale ponendum est in Christo: ergo etc.

17. Item, quaiidocunKjnc lumina materi:ilia concurniiit ad idciii iiicdiiiin, ita qu(jd iiniiiii excedit rciiiiiiiiii, iiiiuiii oHuscat aliud, noii proplcr repuiinaiiliaiii, scd propter supcre.xcelleiitiam: ergo si niulli) pkis snpcrcxccllit sapientia increat;i creatam, qiuiiii aliipiod liniicn materiale excedat reliquum ipiaiiliiiiiciiiiKjnc iiiodicmn., s;q)iciiti;i iiicrc;ita olhiscahit aliain. Scd noii est ponere in Chrislo aliijiiam sapicnliain oriiiscat;un: ergo etc.

18. Ilein, plus distat cognitio creata;d) increata, (puin opiiiio;i scientia, vel lides a visione;ipcrla; sed iii codcin iion iwtest simul esse opinio et scienli;i, ncc lides et visio aperta: ergn ncc sapientia cre;it;i ciim increata.

H (jratia apud Daitin H /imniiiei; seil iior iion )oU'rat fsse w siipieiitinni innfiitnm: cifjo pivipter illain li;Ju>liat saiicntiain ircataiii.

'i. ItiMii, Danutsccnns ilirit, ini>il in Cliristo propler iiii:is naturas necessi cst ponere, in eo duas fuisse voluntates: cijjo pari ratioiiB ct duas coj;iiiliones, erfjo et iliias sricntias, erfjo et (litas sapientias.

3. Iteni, nulhis est lioiius nisi bonitate inforinante, cr'o nullus cst sapiens nisi sa)icnlia inforniante; scil s;ipientia incrivita nullius rreatiinie potest esse informativa, seii t;iiiluin expinplativa: erfjo si anima Christi est sapiens alicpia sapientia inforinante ipsani; necesse est, quml praeter s;ipienti;im increatani liateat etiam oreatam iiiforni;inteni ipsain.

4. Iteni, sapientia acciilit sapienti creato, qui iion est sapiens se ipso; sed sapientia inoreata, rum sit Deus, nulli potest accidere: ergo necesse est, quoil pr;ieter illain.sapientiani ponatur in;uiinia Christi sapientia;ili(pia creata, cum ei non sit essenti;ilis, seil accidat s;ipientia.

0: Iteni, est iierfcctio es.e et beiie e-ssi:; sed Deus nullius creaturae cst fornia perfectiv;i, quantum ad e*v6'; ergo nec quantuni ad bene es.ie. Sed sapientia est fornia perfectiva ipsius aniinae Christi sapientis qii;mtum ad bene esse: ergo huiusinodi s;ipientia nou jxitest e.ssc sapientia increatn: ergo ctc.

('). Iteni,;ininia Cliristi non cst s;ipicns ier essentiiun, ciini sit sapiens per aliud;i sc: ergo si est s;q)reus, est sapiens per p;irlicipatioiiein; sed non capit parlciii aeternae s;ipieiitiae secunduni essentiam, cuni sit simiilex: ergo necesse est, quod c;ipiat secuiidum iiitliieiiti;m. Sedtahs intluentia est creata: ergo necesse est, quod;inima Christi sit sapiens per sapienti;un crc;itain.

7. Iteiii. aniina Cliristi est de luitiira ali;iriuii;uiiiiiarum; sed nulla;uiima plene attingit ad foiitcm sapientiae aetermie, nisi.sit deiforniis; scd deiforinis non [lotest esse nisi pcr aliiiuid sibi (l;ituni, (uod eani iiiformet et conforiiiet Deri; tale;iuteiii est gratia et sapientia cre;ita: ergo necesseest, quod anima Christi sit sapiens per sapientiam creitam.

8. Iteni, Deus, ciini sit iux et s;ipicntia, diversimode cognoscitur a diversis, et ab aniiiia Christi exccllentius quam ah aliis: aut ergo lioc est ratione ipsius Dci cogniti,;uit ratione potentiae cognoscentis, aut ratioiie alicuius disponentis. Non ratione ipsius Dei, cuni ipse in se nulkiin habeat varietateni; nec ratione potentiae cognoscentis solum, quia tunc qui cssciit; quod est falsnin: ergo lioc erit ratione alicuius li;il)itus intermedii disponentis. Sed talis habitus iioii est iiisi sapientia creala: ergo elc.

1». Itein, s;q)tentia Dei increata per.sui essenti;im est omnibus iiitellectibiis praesentissima: ergo si sola siii praesentia faceret.sapientes, quilibet intellectus esset sapiens; (piod si manifeste falsum est, ergo ullra praesenti;ini ipsius necessario reipiiritur ipsius infliienli;i. Ergo si;miina Chrisli csl sapiens, patel etc.

10. Iteni, Nerbuni Dei, quod est sa[)ieiitia, est unituin oculo, et taiiien oculus non est sapiens: ergo ad hoc, quod;mima sit s;i[)reus, iion sulTicit ei unio in hy[)ostasi: ergo iiecesse est, quoil uniatur sicut cognoscens cognoscibili. Omiiis;iutein lalis unio est per assimilationem; sed omiiis assimilatio est secunduni aliquani qualitatem: ergo nece.sse est, quod ipsi;vniniae detur (ualit;is spiritualis creata, per qiuim sit ad cognoscendum idonea. Hanc autem vocamns sapientiain creatam: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0. Anima Christi, cuin sil rrealwa, sapiens fuit iitraijiie sapienlia, ereula scilicet et increata.

Kespondko: A(1 iiniedictoniin iiitelligentiam est iiotanduiii, quod, sicul ex qiuiestioiie [iraecedenti apl)aret,;id rertitudiiiakin cogiiitionem iion sufficit lucis;ieteni;ie innuentia sine sni praesentia, pro eo quod nihil creatum potest aniinam perfecta certitu- (line stabilire, quousque i)eiting;it;id veritatem immiitabilem et infaUibilem lucein. Sic est intelligendum, quoil iu sapieiUialem cognilionem non sulTicit illius lucis aeteriiae [iraesenti;i sine sui influentia, iion propter defectum ex [jarte sui, sed propter defectum ex [lartc iiostri, pro co (]uod intelligeiitiacreata non pertingit ad illain Ibnlalcm.*a[iientiani, nisi sit deiformis elTecta, ac [ler lioc elevata et Iiahililata: elevata su5ra se, et liabiiilala in se. Ideo necessarium est, quod detur;iliqiii(l ei veniens desu[ier, quod tamen sit ()ro[)ortion;ile et ei inhaerens; lianc autem vocamus lucis acleni;ie influentiam; et pientia-creata. Quia tamen ipsa inlluentia non habi- Utat nec elevat, nisi continuetur ciiiii luce aeterna tanquani cuni principio movente et ratione dirigente et fine quietante; ideo non sortitiir rationem

sapienlia iiwreata. — Et ideo secundum illos sapientes, quibus datum est supra se ipsos ascendere, nomen sapientiae principaliter et proprie attribuitUr soli sapientiae fontali et increatae; sed secundimi communiler loquentes et intelligentes non solum ei attribuitur, sed etiam suae m//ite«/iat, quae est habilitativa mentis humanae ad perfectani cognitionem. Et secundum hoc concedendum est, quod anima Christi, cum sit creatura, sapiens fuerit utraque sapientia, crata scilicet et increata: increata sicut principaliter movente et regulante et quietanle; creata vero sicut informanle, habililante et elevantc, ut ad illam increatam possit plene pertingere.

EL quod ulraque simul concurrat, patet per illud quod dicit Augustinus nono de Trinitate, capitulo septimo.- « In illa aeterna veritate, ex qua temK)ralia facta suiit oinnia, formani, secundum quam sumus et secundum quani vel in nobis vel in corporibus vera et recta ratione aliquid operamur, visu mentis aspicimus, atque inde conceptam rerum veracem notitiam tanquam verbum apud nos habemus, et dicendo intus gignimus, nec a nobis nascendo discedit ». Ex quo apparet, quod ad sapientiam concurrit aeterna veritas et concepta apud nos veritatis notitia, quae quidem est ipsius animae nostrae informativa.

1. Ad illud (piod priino obiicitur,- quod omiiis sapientia a Domino Deo est; dicendum, quod sapientia ibi non accipitur pr'() habitu, quo informatur anima sapientis, et (juo habilitatur ad cognoscendum, sed pro ralione cognoscendi incommutabili. Omnis autem talis ratio est in arte divina, pro eo quod est sempiterna, et sine illa non potest esse sapientia ci'eata, sicut ostensuin est supra. Unde ex illa auctoritate non potest concludi, quod sapientia creata non debeat poni.

2. 3. Ad illud quod obiicitur de duplici auctoritate Augustini, dicendum, quod utraque intelligenda est de sapientia increata, quae tamen, sicut ex praepluribus fert intellectimi suijm ad illam sapientiam increatam, pro eo quod comparatione illius non reputat sapientiam creatam nomine sapientiae dignam; vel quia ad modum influentiae totaliter pendet ex illa, unde.magis est entis quam ens, et magis effectus et irradiatio sapientiae quam sapientia nuncupanda. — Et si tu quaeras, quare non similiter de beatitudine potest dici, cum ipsa omnino fluat a beatitua(fectio)iem inhaerentem summo bono, sapientia vero dicit cognitionem contemplantem summum bonum; alfectio autem dicit ut ah anima, cognitio vero ut ad animam; et propterea, quia diversarum aflectionum diversae sunt origines, ideo formaliter et originaliter diversae [Mnuntur bealitiidines. Non sic autem est in sapientia, quae, quantuin est de se, respicit originem unam; lucem scilicet seinpiternam, a qua et secundmn quam est omnis cognitio certa.

3. o..d illud quod obiicitur de Hugone, dicendum, quod verba Hugonis concordant verbis Augustini, quia ipse tanquam homo excedens et sapiens intellectum suum fert potissime ad ii)sum sapientiae fontem. — Unde et quod obiicit, quod in accidentibus non potest esse beatitudo nostra, non intelligit, iuin per aliquod accidens ad beatitudinem (hsponannir, seil quod quidquid est accidens habet potius rationein viae conductivae in alterum quam quietativi et consummativi. Et hoc inodo ponimus sapientiam creatam in anima Christi et in alia quacunique anima, noii sicut illud, in quo quiescat illa beata anima,sedsicut illud, quo reducitur et disponitur ad sapientiaiii increatain, qua principaliter et polissiine fit beata.

f). 7..d illud quod obiicitur, quod sapientia dat sapere, et quod sapientia nobilior esl sapiente; (hcendum, quod ipsa sapientia creata nonxlicitur proprie dare sapere, sed magis ipsa sapientia increata (lat nobis sapere in se ipsa, disponendo nos per illaiii sapientiam creatam; et ideo non sequitur de illa sapientia creata, quod sit sapiens vel habeat actum sapiendi, pro eo quoil non tenet rationem entis conipleti, sed potius rationem viae et cuiusdam medii dispositivi, sicut manifeste habetur ex praedictis.

8..d illud quod obiicitur, quod sapientia facit illuin cui unitur sapientem; dicendum, quod sapientia potest alicui uniri multipliciter, vel sicut hypostasis unitur naturae substantificatae in ipsa, vel sicut ratio et lux cognoscewii unitur cognoscenti illuminato per ipsam. Primo inodo non facit sapientem, quia tunc corpus Christi, cum uniatur sapientiae, esset sapiens, sed secundo inodo. Hoc autein inodo non unitur animae Christi nisi mediante dono sapieiitiae creatae, quae est tanquam lux informativa ipsius animae, reddens eam deiformem et habilem ad contuendam lucem sapientiap increatae.

9. Ad illud quod obiicitur, quod sapientia, quanto maior est, tanto inagis est cognoscibilis et faciens cognoscere; dicijndum, quod veruin est per inodmn influentis; sed per modmn informanlis non est verum, nisi sit talis sapientia, quae sit nata ihformare

et perlirero et uniri alleri per iihkIuim forniae. Tali. autem noii esl sapientia inrreata, sed creala, et ideo non roiiohidit ratio illa.

10. d illud (iiod obiicitur, quod niliil plus requiritur nisi sciens et sfibile et ratio cojiinosrendi; direndiiiii, quod (:mt.s potest nominare poleiUiam cognoscendi, vel polmiiam cwm liaMlu. Si potenliam aiin habitu; verilatem habet.et tunc includitiir ibi scientia creuta., quae est animae habilitativa. Si autem nominet polenliam lantum; tunc illa est lalsa, et respondendum est per interemplionem ad rationem praemissam.

l..d Sllud quod obiicitur, quod Deus est vita animae, sicut aniina est vita corporis; dicendum, quod aniin.i dicitur vita corporis dupliciler, scihcet vel per modiiiii infQrmantis, vel per modum inftuenli..i, quia anima comparatur ad corpus dupliciter, videlicet per mndum perfectionis et per modum motoris. Cum ergo ostendit, quod anima in vivificando assimilatur Deo; dicendimi, quod ista intelligitur de ipsa, in quantum est motor, non in quantum est perfectio. Movet autem anirrta corpus mediante potentia et mediante dispositione corjjoris, quae reddit corpus idoneum ad animae influentiam; et boc inodo divina lux et amor movet et vivificat ipsani animam mediante gratia et sapientia sibi infusa.

12..d illud quod obiicitur, quodsi Deus cognoscit per aliud a sc, quod vilescet eius cognitio; dicenduin, qual non est simile: quia Deus, ciim sit nobilissimns, nihil jwtest se ipso liabere nobihus, nec limpliciter nec secuiulum quid, nec quaiitum ad esse nec quantum ad bene esse, quia ipsum esse est sibi bene esse; anima vero Christi licet sit nobilior ceteris creaturis ratione gratiae unionis, tamen differunt in ipsa me et bene esse, subslantia et dispositio accidmtalis. Et quia per illam dispositionem aliquam acquirit completionem, ideo non repugnat nobilitati suae in genere crealurae, quod habeat aliquid nobilius se salteni.secundum quid; nani ultinia completio et perfectio, ad quam terminatur illius animae appetitus, est sapientia inc?r.ata,el ad illam disponitur per creatam influentiam, sicut patet ex his quae supra dicta sunt.

13..d illud quod obiicitur de intellectu accedente ad fontem sapientiae immediate; dicendum, quod est medium disponens et est medium deducens. Primum est intrinsecum, secundum extrinsecum; primum facit magis approximare, secundum vero facit distarp. Praedicta autem propositio veritatem habet de medio deducente; sapientia autem creata, quae ponitur in Christo, tenet rationem medii difponentit ad hoc, quod iierfecte et immediate hauriat de lonte siipienliae aeternalis. Et sic patet, qiiwl illa ratio non [irocedit.

14. Ad illud ipiod obiicitur, quod anima Christi adoratur latria propter unionem cum maiestate etc.; nor enim, qiii exhibetur Christo, nec animae per se nec cor)ori exhibetur, sed personae, in qua illa duo subsistimt; cognitio autem est actus exiens a iwtentia ipsius animae. Et sicut iialura divina et liumana in Christo distinctae sunt, sic habent diversas virtutes et operationes, ac per hoc diversas sapientias et cognitiones, noii sic diversos honores. Et ideo non est simile.

15. Ad illud quod obiicitur, quod iibi est ponere plenitudinem.sapientiae, superfluit ponere quod est ex parte; dicendum, quod verum est in eodem et serundum idem. Ciim autem dicitur, quod Christus simpliciter et extra genus; si vero intelligatur.de plenitudine in genere, sic competere potest naturae creatae, et haec quodam modo est ex parte respectu plenitudinis simpliciter; nec est superflua, quia magis proportionalis est ipsi anfmae, quia per se niidam capere non poterat illam sapientiae increatae immensitatem.

16. Ad illud quod obiicitur, quod natura non facit per plura etc.; dicendum, quod illud verum est, si aeque bene et ordinate per unum fiat, sicut per plura; sic autem non est hic, et hoc non est propter defectum ipsius sapientiae illustrantis, sed propter naturam ipsius animae suscipientis, sicut patet ex iis quae dicta sunt supra -

17..d illud quod obiicitur de luminibus materialibiis, dicendum, quod non est simile: quia unum illorum luminum non disponit ad aliud, immo unumquodque per se habet proprium esse et distinctum; et ideo operatio unius minus apparet quam operatio alterius, quae pro sua excellentia sibi vindicat dominium. Non sic autem est in proposito, quia sapientia creata disponit ad increatam, nec creata lucet nisi per increatam, nec ad increatam attingitur, nisi disponente creata.

18. d illud quod obiicitur de distantia inter scientiam creatam et increatam, et opinionem et scientiam; dicendum, quod non est simile: quia opinio et scientia sunt in eodem et secundum idem et respectu eiusdem, habentes diversas et oppositas

conditiones; sapientia auteni creata et increata, licet differant in natura, non tamen secundum idem insunt, nec sic oppositas et incompossibiles habent con-