Quaestio VII

Ulrum anima Christi comprehemlul Quaeritur, utrum anima Christi comprehendat omnia, quae comprehendit sapientia increata. Et videtur, quod sic.

1. Ad Romanos undecimo: 0 altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inconiprehensihilia sunt iudicia eius, et investigabiks viae eius! Ex quo colligitur, quod illa quae pertinent ad divinam sapientiam magis comprehensibilia sunt quam divina iudicia; sed loannis quinto dicitur, quod Pater onine iudicium dedit Filio, quia Filius hominis est; ex quo colligitur, quod anima Christi comprehendit divina iudicia: ergo si illa sunt minus comprehensibilia quam alia, multo fortius comprehendit omnia alia.

2. Item, Apocalypsis quinto: Dignus est Agnus, qui occisus est, accipere sapientiam; Glossa: « Cognitionem omnium, sicut Verbum sibi unitum »; sed Verbum unitum comprehendit quaecumque cognoscit: ergo et anima Christi. modam [wssibilitatem, facit eam excedere in bonum infinitum, ac per boc dat ei i)erfectionem et statum.

3. 20. Ad illud quod obiicitur, quofl anima Christi attingit ad increatum et simplicissimum, licet sit creata et coniposita, ergo pari ratione ad infinitum, secundum quod infinitum, licet ipsa sit nnila; dicendum, quod concedi potest conclusio, quod attingit ad infinitum sicut ad increatum et simplicissimum. Sicut enim ad infinitum non attingit compre/im- (leiulo, sed upprehemlerulo et excedendo, sic nec ad increatum et simplicissimum. — Posset tamen dici, quod non esl simile liinc et inde: quia cognoscere siinplex ut simplex et increatum ut increatum non includit nisi assimilationem cognoscentis ad cognituai; cognoscere autem in/inilum ut infinitum non tantum dicit ivisimilalioiwm, sed etiam quandam adaeguationem — infinitum enim iit infinitum nominat quanlum — et ideo non sequitur ratio praedicta; sicut non sequitur, si creatura potest Deo assiiniiari, quod propter boc possit Deo aequari. — Fatemur autem, animam Christi esse deiformem, non tamen esse Deo aequalem; et ideo concedimus et tenemus, quod ipsam sapientiam sibi unitam, licet clare et perspicue apprehendat, non tamen totaliter comprehendit. quae comprehendit sapientia increuta.

4. Item, Damascenus, in tertio hbro: «Aimus, Christum hominem omnia scientem; in Christo enini sunt omnes thesauri sapientiae ». — Si dicas, quod intelligitur secundum divinam naturam; contra: nihil scit aliquis, quod anima eius ignorat: ergo si Christus omnia comprehendit, necesse est, quod et illud comprehendat eius anima.

5. Item, Gregorius, in Dialogis: « Animae videnti Creatorem angusta est omnis creatura »: ergo si anima Christi perfecte videt 'erbum sibi unitum, angusta est ergo sibi omnis creatura; sed ultra omnem creaturam nihil restat nisi immensitas eorum quae sunt Deo possibilia: ergo anima Christi comprehendit illa omnia.

6. Item, anima Christi perfectissime est unita Verbo, et secundum quod est Verbum et secundum quod est exemplar; sed si aliquid esset in 'erbo vel in exemplari aeterno, quod animam Christi lateret, posset cogitari adhuc perfectius unita: si ergo unita

est unione perfectissima, necesse est, quod comprehendat omnia.

6. Iteni, anima Cliristi cognoscit in Verbo; et quia uno cognoscit multa, ideo simul multa cognoscit, licet de naturali cognitione non habeat intelligere nisi unum: ergo cum illud unum non tantum se extendat ad multa, verum etiam ad infmita; qua ratione simul multa cognoscit, eadem ratione infinita cognoscit.

7. Item, Verbum aeternum aeternaliter repraesentat quaecumque repraesentat, cum sit unum et uniforme: ergo non alia ratione ducit in unum, et in quodlibet: ergo anima Christi aut nulla in Verbo videt, aut si aliqua videt, infinita videt.

8. Item, potentior est anima Christi ad cognoscendum per Verbum sibi unituni, quam aliqua anima per habitum sibi datum; sed anima habens habitum sapientiae comprehendit omnia, ad quae se extendit habitus ille: ergo pari ratione anima Christi per Verbum aeternum comprehendit omnia, ad quae se extendit ipsum Verbum.

9. Item, anima Christi cognoscit ipsum Verbum totum, cum totum habeat sibi unitum; sed in Verbo ideni sunt potentia et essentia: ergo comprehendit totani potentiam Verbi. Sed potentia Verbi se extendit ad infinita: ergo anima Christi comprehendit infinita.

10. Item, propinquior est anima Christi ipsis rebus, ut sunt in Verbo, quam secundum quod sunt in proprio genere; sed nulla res habet esse in proprio genere, quin cognoscatur ab anima Christi; scit enim omnia, quaecumque fiunt: ergo multo fortius scit omnia, quaecumque sciuntur a Verbo aeterno.

1 1. Item, aeque impossibile est conlingentia certitudinaliter scire, sicut comprehendere inflnita; sed anima Christi propter unionem sui ad Verbuni certitudinaliter habet scientiam futurorum contingentimn: ergo pari ratione et infinitorum.

12. Item, aeque diflicile est cognoscere secreta, sicut cognoscere multa; sed anima Chrisli propter unionem sui ad Verbum scit secretissima cordium, quantumcmnque sint intima: ergo pari ratione cognoscit quantumcumque multa: ergo infinita.

1 3. Item, anima Christi comprehendit omne coniprehensibile a creatura; sed quaehbet species numeri est comprehensibilis a creatura: ergo comprehendit omnes species numeri. Sed species numeri, ut dicit Augustinus duodecimo de Civitate, sunt infinitae: ergo anima Christi comprehendit inflnita.

k. Itein, anima Christi comprehendit totiiin universum, ergo ens et omnes entis differentias: ergo non solum cognoscit differentias generales, verum etiam individuales, non solum ens actu, verum etiam ens in potentia; sed quaelibet species, quantum est de se, habet individua infinita in potentia: ergo anima Christi comprehendit inflnita.

15. Item, anima Christi comprehendit aliquod flnitum, utpote lineam, ergo cognoscit principium lineae; sed principium lineae est punctus: ergo comprehendit punctum. Sed qui comprehendit aliquid novit illud secundum totum posse suum: ergo cum potentia puncti se extendat ad inflnitas lineas, et anima Christi comprehendat totam puncti potentiam; necesse est, quod comprehendat infinita.

l(i. Item, anima Christi amat omne amabile, ergo pari ratione scit omne scibile; sed omne, quod.scitur a Deo, est scibile: ergo aiiima Christi scit omne, quod scitur a Deo.

17. Item, anima Christi esl omiiino perfecla; sed in eo quod est omnino perfectum omne, quod est iii potentia, est reductum ad aclmn; intellectus autein animae Christi est in polentia ad infinita, quia nunquam intelligit tol, quin plura possit intelligere: ergo cum intelligibilia in intelligenle non se coangustent, ergo si tota ipsius potentia est ad actum reducta, necesse est, quod cognoscat infinita.

18. Item, si intellectus agens esset in plena actualitate respectu omnium, ad quae est possibilis in potentia; quilibet intelligeret inflnita: ergo cum in anima Christi Verbum sibi unitum sit in plena actualitate respectu omnium, respectu quorum est intellectus animae Christi in potentia: ergo anima Christi intelligit inflnita.

19. Item, anima Christi aut potest aliquid addiscere, aut nihil. Si aliquid potest addiscere: ergo non est plene perfecta in scientia, pari ratione nec in gratia; si nihil potest addiscere: ergo tot scii, quod non potest plura scire: ergo necesse est, quod cognoscat inflnita.

20. Item, anima Cliristi aut cognoscit aliqua eorum quae Deus potest facere et non faciet, aut nihil. Si nihil cognoscit eorum; quaero, quid impediat; aut enim hoc est, quia ipsa non potest ad illa se extendere, et illud est manifeste falsum; aut quia Deus non vult sibi revelare, et hoc est manifestum inconveniens, quia aufert illi animae suminam familiaritatem ad Verbum sibi unitum. Si cognoscit aliqua eorum quae potest facere et non faciet; sed non est maior ratio, quare mag;is cognoscat hoc quain ilhid: ergo videtur, quod cognoscat omnia, quae sunt Deo possibilia: ergo infinita.

21. Item, anima Christi aut cognoscit finita, aut infimta. Si finita cognoscit; cum omnibus flnitis )()ssinl cogiUiri plura: ergo poterit aliqua anima plura contare, quam cofnioscat aniina Cliristi; sed lioc est inconveniens, quod aliqua aninia iii aliqno illain excedat: ergo necesse est X)nere, quod rognoscal infinita.

CoNTnA: 1. Psalinus: MirabiUs facLa esl scien- <)/«. etc.; Cilos.sa: « hoino assumtus divinae substantiae non potest aoquari in substantia ner in aliqno alio »: ergo aniina Christi non coniprehendit oinnia, quae coniprehenduntur a sapientia aeterna.

2. Item,.Vugustinus, duodecimo de Civitate Dei -: « Infmitas numerorum scientiae Dei, quae comprehendit, non potest esse infinita »: ergo si aninia Christi comprehendit inlinita, infinita sunt ei linita; sed si influit;i sunt ei finita, cum ipsa sit finita, non suiit inlinita: ergo si comprehendit finita, non comprehendit iiifinita.

3. Item, Ihigi), de Sapientia animae Christi: Hoc unuiii induhitanter alliiino, quod alia sapientia praeter ilivinaiii in aniina Christi non fuit, aut si aliqua fuit, aequalis illi non fuit»; sed constans esl, quod alia fuit, sicut ex praemissis apparet: ergo cum sapientia informativa et perfectiva animae et habilitativa non possit esse nisi creata, sapientia illa in Christo noii se extendet ad comprehendenda omnia, quae comprehendit sapientia increata.

4. Item, omne creatum dispositum est in certo pondere, numero et mensura: ergo anima Christi et eius sapientia habet certum numerum et mensuraiii; ergo non se extendit ad infinita.

5. Item, comprehendere infmita est actus pertransiens totaliter supor immensitatem cognoscibilimn; omiiis autein talis actus est infinitus; actus autem inllnitus noii est nisi a virtute infmita, neque virtus infinita iiisi in substantia infmita: si ergo anima Christi finita est et limitata, cum sit creatura, impossibile est, quod infinita comprehendat.

6. Item, quanto substantia simplicior, tanto plurium est cognoscitiva; sed anima Christi iiec per naturam nec per gratiam sublimatur usque ad divinam simplicitateni: ergo non elevatur ad tot cognoscenda, quot cognoscit divina sapientia.

7. Itein, sapientia Verbi est immensa limpiditate et numerositate; sed anima Chrisli nunquam pervenit ad compreliendendum immensitatem lucis aeternae secundum omiiiiiioilam lilii)iditak>m: ergo nunquam pervenit ad cogiioscendam omnimodam numerosit;item.

8. Itein, liiet aniiii;i Christi iiiiiatur essentiae Verbi, nunqu;uii tiunen in tot existit rebus, in quot esl ipsuin Verbum; sed sicut.se habet essentia ad essentiam, ita scientia ad scientiam: ergo nunqnam cogno.scit omnia, qu;ie cognoscit ipsuin Verbum.

9. Item, scientia includit jotenli;im, quia posse scire pos.ie aliquid est; sed anima Christi iion est capax potenti;ie infinitae, sicut potentiae creandi: ergo pari ratione nec scientiae se extendentis ad infinita.

10. Iteni, inlinitas in creaturis attestatur imperfectionem: si ergo sapienlia animae Christi est perfectissima, ergo non admittit infinitatem nec ex parte cognoscentis nec ex parte cogniti nec ex parte modi cognoscendi.

11. Item, nullum creatum excedit ahud creatum in infinitum; sed si aniina Christi cognosceret infinita; cum aliae animae non cognoscant nisi finita, excederet illas in infinitum: ergo exiret extra genus creatum. Sed hocest manifeste falsum: ergo et illud, ex quo sequitur, scilicet quod aninia Christi sit coniprehensiva infinitorum.

12. Item, omne cognitum est in cognoscente: ergo si anima Christi actu comprehenderet infinita, infinita actu essent in anima Christi; sed impossibile est ponere infinitum actu circa ens creatum: ergo impossibile est, quod anima Christi sit comprehensiva jnfinitorum.

c o N c L u S 1 0. Anima Christi in Verbo non comprehendit proprie. infinita; quatenus tamen Verbum est exemplar factivum, fertur in illud comprehendendo; sed quatenus est exemplar expressivum, in idem fertur nmi comprehendendo, sed excedendo.

Respondeo:.d pntedictorum inteUigentiam est notandum, quod dupliciter contingit loqui de sapientia increata: aut secundum quod est exemplar factivum et dispositivum, aut secundum quod est exemplar expressivum sive repraesentativum. Primo Clr. Liber deCausis, propos. 10. et 17, )icc non Aristot.,

sunt, fuerunt et erunt; et haec sunt finita. Secundo modo relucent omnia, quae Deus potest facere et intelligere; et haec quidem sunt infmita, sicut in praecedentibus monstratiun fuit, et Augustinus expresse dicit duodecimo de Civitate Dei. — Anima igitur i. Christi utroque modo per cognitionem fertur in divinam sapientiam, sed difTerenter. In ipsam enim, i. secundum quod est exemplar factivum, fertur comprehenilendo, quia illa quae in exemplari ut factivo et dispositivo continentur et repraesentantur fmita - sunt, ac per hoc et comprehensibilia. In exemplar 3. vero, secundum quod est exemplar expressivum. seu repraesentativum, fertur non comprehendendo, sed excedendo; quia, cum in ipso repraesententur infinita, incomprehensibilia sunt, scilicet a substanfia finita. Et ideo anima Christi, cum sil creatura ac 4. per hoc finita, quantumcumque sit unita Verbo, infinita non comprehendit, quia nec illis aequatur nec illa excedit; et ideo illa non omnimode capit, sed potius capitur, ac per hoc in illa non fertur per modum comprehensionis, sed potius per modum excmtw. Exccssivum autem modum cognoscendi non quo cognoscens excedat cognitum, sed quo cognoscens fertur in obiectum excedens excessivo quodam modo, erigendo se supra se ipsum. De quo cognoscendi modo Dionysius loquitur in libro de Mysfica Theologia, et septimo capitulo de Divinis Nominibus dicit sic: « Oportet agnoscere, nostrum intellectum quandam habere potentiam ad intelligendum, per quam videt intelligibilia, unionem vero excedentem intellectus naturam, per quam coniungitur arl ea quae sunt ultra se. Secundum hanc igitur divina intelligendo, non secundum nos, sed nos totos a nobis totis extra factos et totos deificatos; melius est enim Dei esse et non esse sui; sic enim erunt omnia credibilia iis qui sunt cum Deo ». — Hic autem modus cognoscendi per excessum est in via et in patria; sed in via ex parte, in patria vero est perfecte in Christo et in aliis comprehensoribus; sed in aliis est coarctate tuni ex parte mensurae propriae gratiae, tum ex parte voluntatis divinae, quae non se cuilibet offert in omnimoda familiaritate; sed in anima Christi est liberalissime, tum quia ab ipsa habet gratiam implentem omnimode capacitatem suam, tum quia speculum aeternum praebet se ei manifestabile secundum familiaritatem omnimodam.

Differt autem in Christo modus comprehemionis excessus multipliciter: primo, quia in comprehencomprehensivo terminatur intelligentia aspectus, in excessivo vero intelligentiae appetitus. — Tertio, quia in comprehensivo flt actu considerans omnia praeterita, praesentia et futura; in excessu vero fit ad considerandum prompta. — Quarto, quia ex comprehensione percepta fit, ut nihil de novo addiscat; propter vero excessum fit, ut nihil addiscere possit; et ideo, licet cognitio animae Christi per modum excessus quodam modo dici possit respectu infinitorum, cognitio tamen comprehensiva non est nisi respectu finitornm. Unde si secundum illam dicatur anima Christi cognoscere quaecumque Verbum rognoscit, hoc intelligitur de praeterifis, praesentibus et futuris, quae aliquo modo faciunt ad integritatem ipsius universi, quod plene et totaliter fuit ab instanti conceptionis descriptum in anima Christi Iesu. El pro tanto dicitur anima illa habuisse omnem scientiam, non quia comprehendit omnia, quae cognoscit divina sapienfia, cum illa sit infinita et comprehendi non possit a potentia finita, secundum quod ostensum est supra. — Unde rationes, quae hoc ostendunt, sunt concedendae, quia irrefragabiliter verum concludunt. divina iudicia, el quod habet omnem scientiam, sicut habet Verbum sibi unitum; dici potest, quod illa dicuntur de homine assumto propter communicationem idiomatum; vel certe dicuntur de iis quae sunt, fuerunt et erunt, quae quidem ab anima Christi comprehendi possunt; non autem est verum respectu omnium, quae inteUigit divina sapientia, cum infmita cognoscat, sicut patet ex iis quae sunt praedeterminata. — Illud tamen quod obiicitur, quod nullus potest aliquid scire, quod anima eius ignorat; veritatem habet, cum aliquis nihil cognoscat nisi per animam, sicut est purus homo. In Christo autem, qui non tantum cognoscit per animam, sed etiam per divinam naturam, locum non habet propositio illa. Et per hoc patet responsio ad tria primo obiecta.

4..d illud quod obiicitur, quod animae videnti Deum angusta est omnis creatura; dicendum, quod illud est verum de creatura secundum esse, quod habet in proprio genere, non tamen secundum esse, quod habet in arte, quia ars illa nobilissima et perfectissima est, non angustiam habens, sed potius perfectionem. Unde si anima cognosceret totum universum secundum e55e quod habet in proprio genere; non tamen adhuc esset in perfecta cognitione et comprehensione, nisi et artem illam cognosceret, per sic exhibet: Sic enim erunt divina data cum Deo futuris ti

quam universa fiunt. Et quia anima Christi omnia facta perfectissime comprehendit in ilia arte, ideo in illa et per illam dicitur habere comprehensionem perfectam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod anima Christi perfectissime est unita Verbo; dicendum, quod verum est, salva tamen limitatione nalurae creatae, quam anima Christi non perdit, quia non desinit esse creatura; et quia infmita comprehendere repugnat limitationi creaturae: hinc esl, quod non potest inferri ex unione illa, qiantumcumque intelligatur perfecta.

4. Ad illud qual obiicitur, quod anima Christi simul cognoscit multa, quia cognoscit uno, quod pari ratione debeat cognoscere inflnita; dicendum, quod uou est simile: quia multitudo cimi simultate non repugnat limitationi creaturae, infinitas autem cum actualitivte et simnltate omnimode repugnat; et ideo non est argumentum a simili, sed a valde dissimili.

5. Ad illud quod obiicitur, quod Verbum aeternum aequaliter repraesentat; dici potest, quod illud habet falsitatem, quia rcpraesentare dicit actum ad jugpyfu. j)g„g autem, etsi iu sc uuiformis sit, tamen rhultiformiter illustrat et manifesUit; et cum infmita cognoscat, quaedam ex eis approbat et quaedam reprobat, quaedam disponit facere, quaedam vero minime, quaedam voluntarie ostendit, quaedam occulte. — Praeterea, esto quod quantum est de se, uniformiter omnia cognoscat, adhuc ratio non concludit, quia «orane receptum est in recipiente per modum recipientis et non per mcdiun recepti »; et ideo, cum virtus illa capiens fmita sit, impossibile est, etsi totum sibi ultro olTeratur, quod totum capiat et comprehendat, sed secundum quod competit sibi; sicut exemplo apparet, si totus Sequana offert se alTerenti amphoram, non tamen totus comprehenditur, sed quantum et quomodo capacitas amphorae se extendit.

8..d illud quod obiicitur, quod potentior est anima Christi ad cognoscendum per Verbum sibi uni-, tum, quam aliqua alia anima per habitum sibi datum; dicendiun, quod verum est, sed ex hoc non sequitur, quodsi anima comprehendit omnia, ad quae se extendit habitus, quod propter hoc cognoscat anima Christi omnia, quae c<noscit per ipsum Verbum: quia anima comprehendit ipsum habitum tanquam sibi proportionalem et in nuUo excedentem ipsius capacitatem; non sic anima Christi comprehendit Verbum si3i unitum, cum eius capacitatem excedat in infinitum.

9. Ad illud quod obiicitur, quod totum cognoscit, ergo totam potentiam; dicendum, quod ratio illa non valet, quia totuni, dictum de Verbo, dicit privationem partis et partis vel positionem omniniodae perfectionis; dictum autem de potentia, quia potentia dicit comparationem ad possibilia, dicit dislribiitionem respectu omnium possibilium; et sic variatur eius acceptio, et ideo non procedit ratio illa.

10. Ad illud quod obiicitur, quod propinquior est anima Christi ipsis rebus, prout sunt in Verbo, quam prout sunt in proprio genere; dicendum, quod licet sit propinqnior, non tamen est proportionalior. Comprehensio mitem aliquo modo claudit in se rationem proportionalitatis, et quod finitum sit cognitum cogMoscenti; et ideo, quia in proprio genere finitae sunt et proportionales illi animae, ideo comprehensiblles sunl, non auteni prout sunt in illius artis immensitale, nisi forte intelUgatur, secundum quod sunt in ipsa tanquam in exemplari factivo. Et hoc modo concedi polest, ipsas comprehendi ab anima Christi, alio vero modo non, propter immensitatem et improportionalitatem.

11. Ad illud quod obiicitur, quod aeque impossibile est contingentia certitudinaliter scire, sicut et infinita comprehendere; dicendum, quod illud non habet veritatem: quia, licet contingentia certitudinaliter cognoscere sit impossibile secundum cognitionem naturae; fit tamen possibile secundum illustrationem supra naluram, quae elevat animam ad cognoscendum res in arte aeterna, in qua incoamiutabiliter sunt tam contingentia quam necessaria; sed comprehendere actu infinita non tantum est impossibile coghitione naturali, verum etiam cognitione gratuita, pro eo quod utraque est creata et limitata, ac per hoc noii se extendit ad actu infinita.

-2. Ad illud quod obiicitur de comparatione secretorum et infinitoruni, dicendum, quod non est simile, sicut ex dictis patet: quia perceptio secreti quantumcumque occulli non dicit aliquid incompossibile naturae ipsius intellectus creati. Non sic est de comprehensione infiniti, quae implicat infinitatem in actu, et per hoc in substantia et virtute; quod nullo modo admittit aliqua creatura, nec per gratiam nec per gloriam.

13. Ad illud quod obiicitur, quod quodUbet compreiiensum est comprehensibile a creatura; dicendum, quod licet singillatim de quaUbet re possit concedi, quod sit comprehensibilis a creatura, quia quaelibet est finita; omnes tamen insimul sunt infinitae, et ideo incomprehensibiles. Et ideo ratio illa non procedit, pro eo quod proceditur a partibus divisim. siuntis ad easdem, ut colliguntur in unum. Unde sicut non valet illud argumentum: donius ista potest capere quembbet hominem per se, ergo potest capere omnes homines; sic nec illud valet.

14. Ad illud quod obiicitur, quod anima Cliristi comprehendit oinnes entis differentias, et quod potentia cuiuslibet speciei se extendit ad infinita individua; dicenduni, quod dupliciter est intelligere potentiam ad infmita, scilicet potentiam activam et potentiam passivam. Potentia activa ad infmita non est nisi in creatrice essentia, quae est actu infmita. Si autem ponatur in creatura polentia respectu infmitorum, est potentia passiva tantum, quae radicatur super finitum, habet tamen respectum ad infmitum principium activum, secundum illud quod dicitur in Libro de Causis: « Omnes virtutes infmitae pendentes sunt per unum infinitum principium, quod est virtus virtutum ». Secundum hoc dupUciter potest in- '*''8' cognosci sive comprehendi potentia infmita irt creatura: vel quantum ad id, supra quod radicalur in creatura; et quia ilUid est actu unitum, ideo est comprehensibile; vel quantum ad principium aclivum extra, quod est actu infinitum. Primo modo anima Christi comprehendit omnes entis differentias, tam in generibus respectu specierum, quam in sjjeciebus respectu individuorum; secundo modo, prout refertur ad activam potentiam infinitam, cognoscit utique, non tamen per modum cognitionis comprehensivae, sed excessivae, sicut supra monstratum est. Et per hoc patet responsio.

IS. 16. Ad iUud quod obiicitur de puncto et de amabili et scibih, dicendum, quod verum est, gQ comprehendit omne amabile et scibile secundum esse, quod habet in propria natura; secundum autem esse, quod habet in causa prima irifmita, sic dicitur scibile et comprehensibile soli ])Otentiae infinitae; quia, licet secundum modum videatur aliquid creatum dicere, tamen secundum rem nihil dicit nisi potentiam eflicientis, quae, cum sit infinita, a nullo finito potest comprehendi.

17..d illud quod obiicitur, quod anima Christi est omnino perfecta, et quod niliil remansit in potentia, quod non sit reducluin ad actum; dicendum, qm verum cst de potentia, quae est reducibilis ad actum omnino; potentia autem ad infinita nunquam ad actmn reduci potest secundum totum nisi secundum partein. Unde impossibile est, quod Deus faciat,"quod confinuum sit omnino divisum in oinnia, in quae potest dividi; hoc enim repugnat perfectioni potentiae ipius agentis et eompletioni creaturae, quae nata est esse in finitate; et tahs est iwtentia intellectus possibilis.

18. Ad illud vero quod obiicitur, quodsi intellectus agens esset in aclu resiectu omnium, ad quae possibihs est in potenlia, quod tunc anima inteUigeret infinita elc.; dicendum, quod non est simile: quia, si intellectus agens esset actu respectu inlinitorum, secundum quod est potentia aniinae; tunc anima propria sua virtute se exlenderet ad infinita. Non sic autein est in aniina unita sapientiae aeternae: quia sapientia illa, etsi se extendat ad infinita, non est aUquid ipsius animae, sed supra animam; et ideo non oportet propter lioc, quod competat ipsi animae scire infinita. Praeterea, possibilis intellectus est proportionalis agenli, non sic sapientia increata ipsi aniinae intelligenti.

19. 20. 21. Ad illud quod obiicitur de anima Christi, utrum possit aliquid addiscere, et utrum cognoscat aliqua eorum quae Deus facturus non est et facere potest, et utrum cognoscat finita tantum, vel etiam infinita; patet responsio per distinctionem superius habitam: quia, cum anima Christi cognitionem comprehensivama62i., respectu omnium, quaecumque in universo fiunt, et excessivam respectu omnium, quae in divina arte continentur, et excessus ille sit in totalitate virtutis cognoscentis, et in summa familiaritate respectu speculi repraesentantis; oportet, quod anima Chrisli etsi non omnia comprehendal, quae divina sapientia comprehendit, quia tamen in omnia illa excedit, ideo totus eius appetitus est terminatus; ut, sicut nihil ultra adiici possit eius (jraliae, sic nihil ultra adJicit possit eius sapientiae, quia tantum datum est ei, quantum concedi potest alicui creaturae.

Ex liis igitur quae dicta sunt et praedeterminata de sapientia Christi et quanlum ad divinam naturam et quantum ad humanam, apparere potest modas cognoscendi tam in cognitione Creatoris quam iii cognitione creaturae, non solum in statu palriae, verum etiam in stalu viae. Ut enim sit ad unum dicere, fatendum est, Deum scire infinita, scire, inquam, se ipso, non similitudine; et similitudine non accepta, sed ipsa veritate exprimente et exemplativa rerum universarum, respeclu quarum multae dicuntur similitudines et e-xpressiones, noii propter multitudinem et distinctionem secundum se, sed secundum intelligendi rationem; hae autem similitudines sive rationes aeternae suiit, a quibus manat omnis certitudo cognitionis creatae, tam in anima Christi 'quam in aliis spiritibus creatis; nec ipsae.solae sunt rationes cognoscendi, sed cum his etiam similitudines acceptae ab extra; secundum slatum viae et secundum statum patriae non soluin requiritur lucis aeternae praesentia, sed etiam lucis aeternae influentia, non tantum Verbum increatum, sed etiam verbum interius conceptum; quod cum sit finitum, nec anima Christi nec aliqua alia anima potest esse comprehensiva Verbi aeterni nec scibilium infinitorum.

licet in ea lcrri iiabeat p(;r excessum; qiii quidoin excessus est ultimus modus cognoscendi el Jiobilissimus, queni in omnil)us lil)ris suis laudat Dionysius, ct maxime in libro de Mystica Theolojia. De quo etiam mystice quasi est tola Scriptura divina, et de quo Apocalypsis secundo: Dabu ci calculum, ct in calculo nomen nouum scriplum, quod ncm.o scit, nisi qui accipit; quia istum cognoscendi modum vix aut nunquam intelligit nisi expertus, nec expertus, nisi qui est in caritate radicatus el Vers. 17: Vincenli dabo manna obsconililuni ct dabo illi fundatus, ut possit comprehendere cuin ommbus Sanctis, quae sit lonyitudo, latitudo etc.; in (pio etiain experimentalis et vera consistit sapientia, quae inclioatur in via et consummatur in patria; ad cuius circumlocutionem magis sinit idoneae negationcs quam atlirmationes, et superixisitiones quam po- Mtivae praedicatioiies; ad cuius experientiam plus valet internuin silentium quam exterius verbum. VA ideo hic finis verbi habendus est, et orandiis Dominus, ut experiri 2 donet quod loquimur. quod ali(Uo ali(j sensu ct modo cognoscat omnia, quae cu>,'no