Quaestio III. I>l SCII:NTI CHKISTI QUAKST. 111

Utrvm Deus rcs cognoscat pcr Supposito, quod Deus cognoscat res per similitudines exemplares, quaeritur, utrum per similitudines realiter dilTerentes. Et quod sic, videtur: cum in ipso respectu creaturae, quia, licet Deus sit separatus a materia, non tamen res intellectae.

11..d illud aulem quod obiicitur, quod ubi est immediatio cognoscentis et cognoscibilis etc.; dicendum, quod unio cognoscentis et cognoscibilis dupliciter potest esse: aut secundum rationem essendi et comcrmndi et causamli; aut secundum rationem cognoscendi. Tunc autem est immediata coniunctio secundum r.ationem causandi, quando causa immediate producit et causat et lenet effectum; tunc autem est immediata coniunctio secundum rationem cognoscendi, quando cognoscens cognoscit c()gnoscibile vel pei essentiam cognoscentis, vel ier essentiam cogniti; et tunc non est opus similitudine intermedia, quae dilTerat ab utroque extremorum. Nihilominus tamen ipsa essentia, in quantum est ratio cognoscendi, tenet rationem similitudinis; et hoc modo poninms similitudinem circa divinam cognitionem, quae non est aliud quam ipsa essentia cognoscentis.

12..d illud quod obiicitur, quod nobilior est cognitio per essentiam quam per simililudinem etc; dicendum, quod verum esl de illa similitudine, quae est abstracta et causata ab ipsa rei essentia, cuiusmodi requiritur similitudo ad cognitionem causatam; sed noii est vermn de similitudine, quae est idem quoil essentia cognoscentis. Perfectior enim est cognitio, qua cognoscens utitur se ipso ut similitudine ad cognoscendum aliquid, quam cognitio, qiia cognoscens recipit aliquid ex parte cogniti.

13..d illud aulem quod obiicitur, quod quanto cognitio est nobilior, tanto immediatior est coniunctio et unio cognoscentis ad cognoscibile etc; iam patet responsio: quia similitudo, quae non est aliud quam ipsum cognoscens, non ponit distantiam aliquam se-. cundum rem nec etiam secundum rationem, quia cognoscens in quantuni cognoscens dicit rationem similitudinis; et ideo similitudo, quae est ratio cognoscendi, in nullo egreditur extra rationem cognoscentis et cognoscibilis. simititudiites reuliler differeiUes

1. Auctoritate. Augustirus, Octoginta trium Quaestionmn, quaestione de ideis: « Si dici recte aut credi non potest, Deum condidisse omnia irrationabiliter; restat, ut oiiiiiia sint ratione condita, nec eadeni ralione lioiiio, qua cquas; lioc enim absurdum est existiinare: singula igitur propriis suiit creata rationibus ».

'2. Iteni, ibidein: « Ideae sunt lorinae incommutabiles, quae divina inteliigpntia continentur »; sed omnis lorma res: ergo si )lures sunt Ibrmae, plures sunt res. Si ergo ideae suiit plures, necesse est, eas realiter esse differentes.

3. Iteiii, Dionysius, de Divitiis Noiiiinibus, capitulo quinto: « Exemplaria iii Deo esse dioimus existentium rationes substantificas et singulariter praeexi.itentes, (uas theologia 'prdcihfmiHonns "vocat»; sed diversarum rerum diversae sunt rationes substantificae: ergo cum res creatae realiter sint diversjie, necesse est, rationes illas substantificas esse realiter distinctas.

4. Item, Philosophus, septimo Metaph.ysicae: « Omne agens per exemplar in (Ine operationis est forma rei actae »; sed Deus est agens ad exemplar: ergo si formae completivae reruni factaruni liabenL diflerentiam realem, necesse est, rationes illas exemplares habere diversitatem realem.

5. Item, hoc ipsum videtur raliomi. Deus est agens a proposito; sed agens a proposito non producit res, nisi habeat eas penes se; ergo si producit rerum diversitatem, necesse est, quod penes se haeas nisi per earum rationes: ergo necesse est, rerum rationes realiter diversificari.

6. Item, quidquid res habent accipiunt a Deo; ergo cum habeant diversitatem ad invicem, recipiunt illam ab illa nobihssima arte: ergo si illam inde accipiunt, necesse est, illam ibi reperiri. Sed non est ibi nisi in rationibus exemplaribus: ergo necesse est, illas realiter distingui.

7. Item, oppositorum effeetuum oppositae sunt causae proximae et immediate et uniformiter agentes; sed rationes exemplares rerum sunt causae proximae et immediate et uniformiter agentes: ergo cum sint causae rerum non tantum diversarum, verum etiam oppositarum; necesse est, quod non tantum distinguantur reahter, verum etiam ad invioem opponantur.

8. Item, «numerus, ut dicit Boethius, fuit maximum in animo Conditoris exemplar»; et.ugustinus in secundo de Lilxjro.rbitrio dicit, quod idem est nHiiierus et sapienlia; et c6nstans e.st, quod non reperitur iii Deo iiuiiieriis exemplaris nisi quaiitum ad rationes exemplares. Si ergo numerus veram pooit pluralitatem, et in illis rationibus vere et proprie ponitur ralio iiiiiiicri: ven ergo et [iroprie [lonilur diversitas realis.

9. Item, ail perfectionem cognitionis facit distincte cognoscere: (irgo perlectissima cognitio distinctissime cognoscit; sed Deus non cognoscit res nisi eo iikhIo, quo eas peiies se habet: ergo necesse est, quod eas penes se iiabeat distinctissime. Sed non eas esse distinctissimas: ergo non tantuni est ibi distinctio secundum rationem, verum etiam secundum rem.

1(1. Item, Deus non aliter cognoscit res intra se et extra se, imnio uniformiter; sed extra cognoscit eas sub reali distinctione: ergo et intra. Sed eo modo cognoscit, (juo haliet: ergo penes se habet eas ut realiter (listiiictas.

H. Item, simile simili cognoscitur; haec est per se vera, cum dicat.Vuguslinus nono de Trinitate: « Omnis secundum s[ieciem notitia simihs est ei rei, quae cognoscitur»: ergo ah upposilis, (hssimile dissimili cognoscitur; sed dissimilia sunt cognita realiter: ergo et rationes cognoscendi suiit realiter dissimiles, ergo el realiter differentes.

12. Itein, quod est siiiiile iini opixisitorum in quantum lale est dissimile eius opposito: ergo si idea auri est similis albo, est (hssimilis nigro, pari ratione et idea nigri dissimilis est albf): ergo necesse est, ideas albi et nigri esse dissimiles a se invicem: ergo et realiter differentes.

13. Item, idea est similitudo; aut ergo secundum totum, aut secuiitium partem. Si secundum partem: ergo nunquam per eam totaIiterr.es cogncscitur. Si secundum tolum; sed quaecumque sunt similia secundum totum alicui uni, secundum totum in nullo sunt dissimiha: ergo si una esset similitudo creaturarum secundum rem, impossibile essef, eas realiter esse diflerentes. Sed constat, quod realiter differunt: ergo necesse est, quod eis correspondeat realis dilTerentia siniilitudinum exemplarium.

14. Item, ratio exemplaris est similitudo rei cognitae; aut ergo similitudo commxmis, aut propria. Si communis: ergo per eani non cognoscuntur proprietates rerum; si propria; sed similitudines propriae inulliplicantur secundum pluralitatem rerum: si igitur res creatae sunt realiter diversae, necesse est, et earum similitudines realiter differre ad invicem.

15. Iteni, appellelur A ratio, qua factus est liomo; B ratio, qua factus est asinus; constansest, quod A non est B: si ergo illa quorum ununi de altero non praedicatur in divinis differunt realiter, et non solum secundum ralionem; videtur, quod illa sinl realiter diversa. Mimr manifesta est, quia licet bonitas, sapientia et potentia sint differentia ratione, nihilominus tamen praedirantur de se invicem.

16. Item, A non est similitudo asini, nec B similitudo liominis: ergo A aliquo modo plus accedit ad hominem quam ad asinum; sed hoc non esset, nisi aliquo modo plus conveniret cum homine t quam B; hoc autem esse non posset, nisi aliquo modo haberet diderentiam realem: ergo etc.

17. Item, si rationes illae ideales plurilicantur ratione, aut rationi respondet aliquid, aut nihil. Si nihil: ergo vana est; si aliquid: ergo necesse est ali-. quo modo, quod in ilhs rationibus sit dilferentia realis.

18. Item, rationes illae aut dilferunl ratione connotati, aut ratione mi. Si ratione connolati: ergo cum illud sit temporale, erit caus;i aeterni; si ratione sui; sed quae se ipsis distinguuntur, realiter differunt: ergo rationes illae realiter diversificantur.

19. Item, si dilferunt ratione connotati: ergo cum verbum magis connotet elTectum quam ratio vel idea — quia, ut dicitur Octoginta tribus Quaestionibus, « Verbum dicit operativam potentiam » — videlur ergo, quod si boc esset causa, plura in divinis dicerentur esse verba; sed constat, quod hoc est falsum: ergo ad boc, quod plures rationes dicantur, non sufficit differentia connolalorum.

20. Item, res causatae sunt a rationibus et non e converso: ergo et pluralitas rationuni est prior pluralitate rerum connotalarum: ergo si plurificantur, hoc non facit. differentia comiototo?'!/.?»; necesse est ergo, quod se ipsis realiter distinguantur.

21. Item, pluralitas personarum maiorest quam pluralitas specierum vel rationnni; sed divinae simphcitati non repugnat realis differentia personarum: ergo nec pluralitas realis rationum idealium. Si ergo Sancti dicunt, eas esse plures; videtur, quod fatendum sit, eas esse realiter differentes.

Sed contra: 1. Dionysius capitulo quinto Divinis Nominibus, loquens de Deo dicit sic: «Omnia quidem in se praebabet secundum unam simplicitatis e.xcellentiam, omnem duplicitatem renuens ». Si ergo Deus praehabet in se res per rerum rationes; et illae refugiunt omnem duplicitatem: ergo nullam habent realem diversitatem.

2 Item, ibidem: « Multorum participantium unus sol causas in se ipso uniformiter praeaccipit; multo fortius in causa ipsius et oranium praeexistere existentium omnium exemplaria secundum supersubstantialem unionem est concedendum »; sed hoc non esset, si rationes illae essent reahter distinctae: ergo nullam habent realem diversitatem.

3. Item, Augustinus, sexto de Trinitate, decimo capitulo: « Filius est ars omnipotentis plena omnium rationum viventium, et omnia in ipso unum sunt»;.sed hoc non esset, si rationes illae essent realiter diversae: ergo necessario sunt realiter indistinctae.

4. Item, hoc ipsum osten(ht Dionysius, de Divinis Nominibus, quinto capitulo, tali ratione: omnes lineae originaliter sunt in puncto, et omnes numeri in unitate; et tamen ex hoc non ponitur in puncto et in uniUite realis diversitas in creatura: ergo nec in causa suprema.

5. Item, noii est status nisi in uno; sed in quolibet genere causae necesse est ponere statum: ergo si Deus est causa exemplaris, in qua est status omnium causarum formalium; necesse est ergo, quod babeat omnimodam unitatem secundum rem.

6. Item, quod est perfectius Deo est attribuendum; sed perfectius est uno cognoscere plura, quam pluribus plura: ergo etc.

7. Itein, divina cognitio est inlinita, ergo nullo modo est arctjita nec limitata: ergo nec ratio cognoscendi in Deo aliquo modo limitatur; sed si ad i)lures res cognoscendas requirerentur plures rationes rea- - liter dilferentes, tunc esset aliquo modo limitata et arctata: ergo si hoc est imiwssibile iwnere, impossibile est, quod rationes illae sint realiter chversae.

8. Item, ratio cognoscendi in divinis nominat quid essentiale, quia commune tribus personis; sed

quae essenlialia simt in divinis, nullo i lo pliirilicantur secunduin reni, (iiia, si realiter plnrilicaroiitiir, essent in divinis plures essentiae; sed lioc est iinpossibile: crjjo iin[X)ssibile est, rationes illas realiter differre.

9. Item, (uaecuinque distinguuntur realiter aut distinguuntur origim, aiit qualilale, sicut dicit Richardus; sed rationes illae rioii K)ssuiit distingui (fuaUlale, quia Uvlis dislinctio non cadit iii divinis; nec origine, quia una iion nianat ab alia: ergo impossjbile est, eas esse realiter diversas.

10. Item, rationes illae aeternae sunt rerum productivae; aut ergo producen(e.s tantum, mt producentes el prodmiae. i> prnducente.s et productae: ergo cum producens et pro<iuctiiin distinguantur realiter, rationes illae realiter a l>eo dislinguerentur, cum non sit dare aliquid aliud,a qiio producantur: ergo non essent ipse Deus, nec Deus se ipso cognosceret res; quod est im[X)ssibile. Si sunt producentes lantimi: ergo tenent rationem principii solius; sed principium tale est principium primuni, et principium primum non est nisi unice unum: ergo im- [lossibile est, quod rationes illae naliter distinguantur.

11. Item, ratio exemplaris noniinat illud, [jer quod res cognoscitur; sed illud quo res cognoscitur non est nisi forma: ergo si Deus cognosceret res per rationes exemplares realiter dilTerentes, necesse esset, ipsum divinum esse esse inultiforme. Sed hoc est omnino iin[X)ssibile: ergo et primuin.

li. Item, si realiter distinguimtur; cum sint res, quibus est fruendum, et res, quibus est fruendum, faciunt nos beatos; nullus esset beatus, nisi cognosceret omnes rationes exemplares, sicut nullus est beatus, cui deest notitia alicuius trium personarum. Sed hoc est falsum et absurdum: ergo et primum.

13. Item, ratio idealis in Deo non dicit quid inhaerens, sed magis [)er se stans, queni;idmodum et Verbum: ergo si [ilures essent rationes realiter differentes; quot sunt ibi rationes, tol essent substantiae per se stantes: ergo tot essent divinae personae, vel essentiae, quot sunt ideae. Sed hoc est felsum et contra fidem: ergo erroneum est dicere, eas realiter differre.

14. Item, si realiter differunt, aut sicut res absolutae, aut sicut re.spectus; sed non sicut respectus, quia nuUus respectus censetur nomine eius, ad quod refertur, maxime in relatione superpositioiiis; sed ratio hominis dicitur ipse homo: in Deo ergo ratio idealis non est iin[H)sila a res[)ectu reali. Si igitur plurificantur realiter, plurilicantur sicut formae ah.solutae; ergo si lioc est iin)ossil)ile, impossibile est, rationes illas realiter differre.

It). Item, si distingiiiiiitur realiter sicut diversi respectus reales; cuin iii res[)ectu reali relativa sint siinul natura, simul natura essent idea et ideatum, ergo Creator et creatura; sed hoc est onuiino absurdum: ergo iiiqiossibile est, ([uod rationes illae diversificentur sicut diversi respectus reales; nec sicut diversae res absolutae; hoc constat: ergn nullani habent realem diversitatem.

Ifi. Item, omnis realis diversitas aut facit aliud et aliud, aut alium el alium, aut alterum et alterum; sed nullo istorum modorum esl [lonere circa illas aeternas rationes, quia iiec est ibi essentialis diversitas nec personalis nec accidentalis: ergo nullo modo est distinctio vel differentia realis.

c 0 N ci. u s 1 0. Deus res cognoscil se ipsu ut simililud ine eipressiva omnium, ita ut rationes ideales non pLurificentur i.n Deo.ecundum rem, sed tantuw secundum rationem.

Hespondeo:.Ul praedictorum intelligentiam est notandum, quod absque dubio Deus res cognoscit; et quixl se ipso cognoscit; et ([uod cognoscit se ipso ut similitudine; et quod similitudo illa, qua cognoscit, non est accepta similitudo ab extra nec similitudo per convenientiam iii aliqua tertia natura, sed similitudo illa niliil aliud est (uam veritas expressiva, sicut ostensuin fuit iii quaestione praemissa. Dicere ergo, quotl Deus cognoscit res se ipso nt siniilitudine, noii est aliud quaiii dicere, quod Deus cognoscat res se ipso ut veritate sive ut summa luce res ceteras exprimente. Et quoniam divina veritas potentissima est ad res omnes totaliter exprimendas, sicut divina virtus ad res omnes toUiliter faciendas; ideo Deus cognoscit se ipso iit veritate exprimente res inultimodas et totaliter. Potens est autem divina veritas, quamvis sit una, oinnia exiirimere per modum simihtudinis exemplaris, quia ipsa est omnino extra genu et ad nihil coarctata; ipsa etiam est actus purus, cetera autem respectu eius sunt materialia et possibilia. Quoniam ergo unum secundum formain, [K)test assimilari pluribus secundum mat(Miam, sicut

patet de albedine in homine et lapide; cum ipsa veritas indifferenter se habeat ad omnia, et cetera sint 8. sibi materialia, ipsa ut actus purus esse potest similitudo expressiva omnium.

In hac autem expressione est tria inteUigere, hac scilicet ipsam veritatem, ipsam expressionem et ipsam rem. Verita-s expnmens una sola est et re et ratione; ipsae autem re, quae exprimuntur, habent multiformitalem vel actualeni, vel possibilem; expressio vero, secundum id qiwd est, fiihil aUud est quam ipsa veritas; sed secundum id ad quod est, tenet se ex parte rerum, quae exprimuntur. Unde expressio unius rei et alterius rei in divina, vel a divina veritate, secundum id quod est; non est aliud et aUud; sed secundum id ad quod est, plurificari dicitur; quia exprimere hominem non est exprimere asinum, sicut praedestinare Petrum non est praedestinare Paulum, nec creare honiinem Est creare Angelum, licet actus divinus sit unus. Quoniam ergo rationes ideales nominant ipsas expressiones divinae veritatis respectu rerum, ideo plurifl- 3. cari dicuntur non secundum id qmd significant, sed secundum id quod connotant, non secundum id quod sunt, sed secundum id ad quod sunt sive ad [uod comparantur. Et. quia ad illud sunt non secundum realem respectum, qui sit in Deo, quia Deus ad nihil extrinsecum realiter refertur, sed solum secundum rationem intelligendi, cui correspondet realis respectus in actu vel aptitudine ex parte rerum: 4. ideo dicendum, quod rationes ideales in Deo plurificantur non secundum rem, sed secundum rationem, quae quidem ratio non tantum est ex parte intelligentis, sed etiam ex parte rei intellectae.

Huius autem simile non perfecte reperitur in sed si inteiligeretur per impossibile, quod lux esset sua ilhiminatio et irradiatio; dicere possumus, quod eiusdem lucis et luminis essent plures irradiationes, propter hoc quod irradiatio dicit diametralem sive orthogonalem ipsius luminis directionem; propter quod diversorum illuminatorum plures dicerentur irradiationes, in una tamen luce et in uno lumine. Sic et in proposito intelligendum est, quia ipsa divina veritas est lux, et ipsius expressiones respectu rerum sunt quasi luminosae irradiationes, licet intrinsecae, quae determinate ducunt et dirigunt in id quod exprimitur. Et hoc est quod dicit Dionysius septimo capitulo de Divinis Nominibus: « Non ex entibus entia dicens novit divinus intellectus, sed ex se ipso et in ipso secundum omnium causam, notitiam et scientiam et substantiam praehabet et praeconcipit, non secundum ideam singuUs se immittens; hoc est, non secundum ideas realiter differentes, sed secundum unam causae excellentiam omnia noscens et continens, sicut et lux secundum causam in se riotitiam tenebrarum praeaccepit et non aUunde cognoscens tenebras quam a lucis defectu. Sese igitur divina sapientia agnoscens, cognoscit omnia materialia inunateria- Uter, et indivisim divisibilia, et singulariter multa, ipso uno omnia cognoscens et producens ». In quo manifeste ostendit Dionysius, quod in ratione cognoscendi non cadit realis pluralitas, quia hoc derogaret perfectioni cognitionis divinae; et hoc ipsimi perfectius ostendit in quinto capitulo, sicut supra allegatum est. Et ideo concedendae sunt rationes, quae factae sunt ad partem istam.

1. Ad illud ergo quod prinio obiicitur in contrarium de Augustino, quod alia ratione conditus est homo, alia equus etc.; dicendum, quod alietas ibi non dicit realem differentiam, sed tantvun secundum rationem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod idea est forma et res etc.; dicendum, quod idea et dicit rem et dicit modum rei — dicit enim forniam comparatam ad illud quod exprimitur — nec pluriflcatur, in quantum dicit rem, sed in quantum dicit modum rei; et ideo, cum procedit a pluraUtale idearum ad pluralitatem rermn in divinis, procedit a pluralitate modi ad pluralitatem rei; et ideo peccat secundum accidens, vel secundum figuram dictionis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod secundum Dionysium ideae sunt rationes substantiflcae; dicendum, quod substdnlificae dicuntur, vel quia in se subsistunt, vel quia substantias rerum efficiunt, vel substantias rerum exprimunt, non quia sint substantiae vel essentiae ipsarum rerum. Licet autem essentiae ipsarum rerum in rebus multiplicentur, quia ipsis rebus intrinsecae sunt; non tamen oportet de ilUs rationibus exemplaribus, quia constitutionem rerum non ingrediuntur.

4. Ad illud quod obiicitur, quod agens ad exemplar est forma rei operatae; dicendum, quod illud intelUgitur -de agente ad exemplar, quod ab ipso exemplari dirigitur et regulatur, sicut est agens creatmii; nec de illo adhuc mteWighnr proprie, quod secundum veritatem sit forma rei productae, sed aliquid penes se habet, quod tenet rei producendae simihtudinem, sicut medicus in curando prius sanitatem habet in mente et avte, quam postea facit in opere; et ita ex dupUci parte deficit ratio introducta.

5. Ad illud qiKxl ohiirilur, qiuKl ajjeiis a proposito non producit res, nisi eas lial)eat peiies se; rticendum, quod non oportet, (uod eas habeal per verilatem, sed per similitudinem, (iiam quidem similitudinem non (tst necess(! per omnia esse conformem his quorum (wt siinilitiido; sicut patet, quia inaterialium est ratio vel id(';i iinm;iterialis, corriiptibilium incorruptibilis,;ic per hoc et iniiltoriun potest esse uniformis et differentium indivis;!; et ideo non sequitur, quodsi plur;ilii;Ls repraesenlatur ab ipsis rationibus exemplaribus, quod ipsae sinl realiter plures; sicut non sequitur, quod m;iterialiuin sint materiales.

6. Ad illud quod obiicitur, quod quidquid res habent accipiunt a Deo; dicendiun, quod accipiunt ab eo, sicut ab eo qui de nihilo potest aliquid facere, non quia accipiant;iliquid, quod sit suae substantiae; et ideo non sequitur, quodsi creatura habeat aliquid in proprio genere, quod propter hoc necesse sit illud re[)erire in dante actu; sed sufTicit, quod solum reperiatur secundum polenliam efficientem, vel exemplarilatem repraesentantem.

7. Ad illud quod obiicitur» quod oppositorum efTectuum oppositae sunt causae proximae et immediate etc.; dicendum, quod illud habet veritatem in caiosid- coarctatis, quae non producunt multa nisi per inulta, ideo nec oppo.sita nisi per opposita; non autem in causa causarum, quae nullam coarctationem seu limitationem habet, sed omnimodam libertatem respectu eftectuuin producendorum, quantumcumque dilTerentium.

8.,d illud quod obiicitur, quod numerus fuit maximum exemplar in animo Conditoris; dicendum, quod hoc dicitur, non quia in Deo proprie sit numerus, cum ille sit ex aggregatione diversarum unitatrnn, sed quia Deus ipse cognoscit numerum, secundum quem omnes proportiones rerum creandarum altenduntur. — Vel si dicatur alicubi, quod in Deo sit numerus idearum, ille distrahit a ratione numeri proprie dicti, sicut et numerus [lersonarum, qui iion est per pliirificationem unitatmn, sed per replicationem eiusdem unitatis circa diversas hypostases; sic et numerus idearum vel rationum non dicit plurificationem unitatum aeternalium, cum illa sit tantum una, sed comparationem ipsius ad plures res exprimendas.

it. Ad illud quod obiicitur, quod ad perfectionem cognitionis facit distincte cognoscere elc.; dicendum, quod actus cogno.scendi respicit ipsum cognoi» scentem et ipsum cognitum: unde distincte cogmscere potest dupliciter accipi: vel ex [larte ipsius cognoscentis, vel ex parte cogniti. Licet autem dislincte cognoscere ex [);irte rei cognitae faciat ad [)erfeclionem cognitionis, non tamen ex parte cognoscentis, quia [)erfectius est uno multa cognoscere quain multis. — Aliter potest dici, quod distincte cognoscere dupliciter est: vel ita, quod dicat distinctionem secundum diversitatem e.ssentialem, vel ita, (juod dicat expre.wionem exemplarem sive cognoscilivam. Primo modo facit ad perfectionem cognitionis ex parte rei cognitae; secundo modo ex parte cognoscentis; et hoc modo Deus distinctissime cognoscit, quia veritas aeterna, licet una, varias tamen res distinctissime exprimit, nulla in se ex hoc reperta distinctione.

10. Ad illud quod obiicitur, quai uniformiter Deus cognoscit res intra et extra etc.; dicendum, quod si ita intelligatur, quod non habet cognitionem rerum ah exlra, sed.solum ab intra; sic sermo praemissus habet veritatem. Si autem intelligatur, quod cognoscit, res eodem modo se habere intra et extra; habet falsitatem: quia inlra se habet eas sub omnimoda indifTerentia reali, et sic scit, se habere eas; extra vero scit eas habere esse sub differentia multiformi.

H.,d illud quod obiicitur, quod simile simih cognoscitur; dicendum, quod illa illatio tenet in similitudine coarctata, quae est in genere; et ideo non habet locum in profiosito. — Vel dicendum, quod haec non est similitudo secundum convenientiam, sed solum secundum expressionem exemplativani; et haec similitudo sive dissimilitudo non i)onit differentiam rationis ad rationem, sive similitudinem ad similitudinem, sed secundum id quod connotat et exprimit extra se ipsam.

12. Ad illud quod obiicitur, quod simile uni opposito est dissimile eius opposito; dicendum, quod illud liabet locum in simihtudine, quae est [)er participationem naturae communis, vel per limitatam expressionem, sicut illa, quae est accepta a re extra.

13..d illud quod obiicitur: aut.simihtudo illa est secundum totuin, aut secundum partem; dicenduin, quod secundum lotum, quia dicitur similitudo; in quantmn exprimens et totuu) exprimit. — Et si obiiciat, quod nulla diversa [wssunt secundmn totum eidem assimilari; dicendum, quod verum est de illa similitudine, quae est per communicationem, non per I)se est numerus sine numero, a (juo est omnis numerus etc.

expressmiem. — Ei siquaerat, qualiter possit illud intelligi; dicendum, sicut dictujii fuit supra, quod hoc est, quia illa similitudo est extra genus et actus purus, et cetera sunt niaterialia respectu illius.

14. Ad illud quod obiicitur, quod aut est similitudo communis, aut propria; dicendum, quod Deo attribuendum est quidquid est completionis in creatura; et ideo quodam modo cmnmunis, quia omnia communiter exprimit; et quodam motio projrria, quia perfecte et integre exprimit unumquodque.

lo. Ad iUud quod obiicitur, quod A non est B; dicendum, quod in divinis ad hoc, ut unum vere negetur de altero, non oportet, quod sit ibi reahs distinctio secundum id quod sunt, sed secundum id quod connolant; sicut patet, quod praedestinatio non est reproiatio, et hoc est, quia, licet utriusque significatum sit idem, scilicet divina essentia vel voluntas, connotalum tamen est alterum et alterum, scihcet gloria et poena

16.,d'illud quod obiicitur, quod similitudo hominis non est similitudo asini etc.; patet responsio: hoc enim non est ratione <iivinae veritatis, quae aequaliter se habet ad liominem exprimendum et asinum, sed ratione connotati; sicut dicimus, quod creare hominem non est creare Angelum.

17. Ad illud quod oljiicitur, quod si est ibi pluralitas secundum rationem, aut aliquid respondet ei in re, aut nihil; dicendum, quod ahquid respondet. — Si autem quaeratur, quid sit illud; dico, quod ex parte veritatis divinae non respondet nisi ununi, quod tamen est potentius in repraesentando multa quam aliqua multiformitas creata, quia, licet illa veritas. sit simplex, est tamen infinita. Ex parte vero cm%mtatorum respondet plurahtas vel actuahs, vel potentiahs. Plura enim possibilia sunt plura actu scita, licet actu non sint in natura propria.

18. Ad illud quod obiicitur, quod si dilTerunt ratione connotati, tunc temporale est causa aeterni; dicendum, quod dupliciter est loqui de connotato: aut quantum ad esse proprium, aut in quantmn connotatur. Quantum ad esse proprium verum est, quod temporale est; verumtamen aeternaliter connotatur, quia quod est temporale in esse proprio aeternaliter scitur a Deo.

19..d illud quod obiicitur, quod tunc Verbuni debet similiter plurificari, si ratio plurificatur ration& connotati; dicendum, quod non est simile: quia Verbum dicit ipsam divinam virtutem operativam vel expressivam, quae secundum rem et rationem intelligendi magis se tenet ex parte Dei. Idea autem vel ratio dicit expressionem vel similitudinem, quae, hcet secundum reni plus se teneat ex parte Dei cognoscentis, secundum tamen modum intelligendi plus se tenet ex parte cogniti; et ideo, licet habeant unitatem re, ut possint plures ideae dici una veritas et unum Verbum, non tamen possunt habere unitatem ratione, ut ptjssint dici plures ideae vel rationes una idea vel una ratio.

20. Ad illud quod obiicitur, quod res sunt causatae a rationibus, ergo et plurahtas etc.; dicendum, quod pluralitas rerum in proprio genere est a pluralitate rationum; sed pluralitas rationum nihil aliud est quam ipsae res, ut sunt existentes in causa. Unde quamvis pluralitas idearuni vel rationum aliquo modo habeat sibi correspondentem pluralitatem rerum, non tamen ab illa causatur, quia non ideo Deus scit plura, vel divina veritas exprimit plura, quia plura futura sunt; sed magis e converso, quia plura scit, ideo plura fiunt, sicut dicit Augustinus undecimo de Civitate Dei: « Iste mundus nobis notus esse non posset, nisi esset; Deo autem nisi notus esset, esse non posset ».

21. Ad illud quod obiicitur, quod plurahtas personarum maior est quam pluralitas specierum; dicendum, quod non est simile hincinde: quia plurahtas pfersonarum est propter originem et propter respectum mutuum personae ad personam et intrinsecum; idea autem vel ratio una non oritur ab altera, nec habent respectum mutuum vel intrinsecum, nec respectum realem ad aliquid extra habere possunt, quia habere respectum ad extrinsecum aliquo modo importat dependentiam nec permittit, illud, circa quod ponitur, esse summe simplex et absolutum. Et ideo realis pluralitas idearum nullo modo competit divino esse, quod est simplicissimum et absolutissimum. Si ergo ponitur ibi pluralitas, ponenda est secundum rationem intelligendi, sicut prius dictum est, et antiqui doctores communiter senserunt. — Et per hoc patet solutio obiectorum.