Quaestio II

IJtrum Deus res cognoscat per Supposito, quod Deus cognoscat infinita, quaeritur, utrum cognoscat illa quae cognoscit per similitiulines rerum, an per earum essentiam. Et quod per similitudines, videtur:

1. Primo auctoritate Scripturae. loannis primo: Qworf factum cst in ipso vita erat: ergo omnia, quae tentialis in cognitis sufBcit ad infinitatem actualem divinae comprehensionis; sicut ergo infinitas in potentia non repugnat finitati actuaU in creatura, sic nec infinitas actualis cognitionis divinae repugnat finitati creaturae.

8; Ad illud quod obiicitur: aut scit infinita in causa etc.; dicendum, quod utroque modo. — Et si obiicias, quod in causa sunt unum; non valet, quia, licet sit una ars et potentia, tamen plure sunt rationes rerum cognoscendarum. — Si obiicias, quod in proprio genere sint finita; verum est secundum esse, quod habent; sed tamen secundum esse, quod possunt habere, sunt saltem infinita in potenlia, et sic inflnita a Deo scita, quia, ut saepe dictum est, quae sunt in potentia sunt actu a Deo scita.

9. Ad illud quod obiicitur: A aut est Deus, aut aUud a Deo etc.; dicendum, quod scilum a Deo aliquando nominat ipsam rationem cognoscendi, aliquando ipsum cognitum extra. Primo modo est Deus, quia, ut dicit Anselmus in Monologio, « creatura in Creatore est creatrix essentia ». Secundo autem modo est aliud a Deo; sed tunc non sequitur, quod sit inflnitum actu, quia ad hoc, quod inflnita sint actu scita a Deo, non oportet, quod sint actu infinita, sed sufficit, quod sint infinita in potentia in proprio genere.

10. Ad illud quod obiicitur: aut A est aequale Deo etc.; dicendiun secundum distinctionem praedictam, quod primo modo est idem quod Deus; secundo modo est aliud a Deo, pro eo quod, licet habeat infinitatem in potentia, non tamen habet infinitatem actualem; Deus autem habet actualem.

11. Ad illud quod obiicitur ultimo de potentia faciendi et sciendi et de velk sicut et facere, patet responsio ex principali solutione.

rerum, an per earum essentiam. facta sunt, prius erant in Deo cognoscente: ergo vel per similitudinem, vel per veritatem; sed non per veritatem, cum nondum aUquid esset: ergo per similitudinem.

2. Item, Augustinus sexlo de Trinitate dicit, quod « FiUus est ars plena omnium rationum viven.

liuni inroinniutabilium »; m lalioncs in arlu niliil aliud sunt quain siinilitndines leruin artiliciatarum et ab artifice cognitarum: ergo idem qiUMl prius.

3. Item, Augustinus nono de Trinitate, capitulo undecimo, dicit: « Oinnis secunduin speciem notitia similis est ei rei, quani novit »; sed divina cognitio, cum non sit secunduni priVationein, est secundum speciem: ergo necesse est, quod sit similis ei rei, quain novit. Sed non esset similis, nisi haberet rei similitudinem: ergo etc.

4. Item, Philosophus dicit, « quo<l intelleclus quodain modo est omnia »; sed hoc non est ob aliud, nisi quia intelligens hoc ipso, quod intelligit, assimilatur intellecto: ergo si hoc est de generali ratione intelligendi; si Deus aliquid intelligit et cognoscit, necesse esl, quod habeat simiUtudines rerum, quas cognoscit: ergo etc.

.). Item, ad hoc, quod aliquid perfecte cognoscatur, necesse est, esse adaequationem intellectus ad intelligibile; sed res creata non potest adaequari intellectui creanti per propriam naturani, cum ille sit simplex, et ipsa composita: ergo necesse est, quod adaequetur ei per similitudinem aliquam simplicem et ab omni materia separatam: ergo etc.

6. Item, eodem modo cognoscit Deus res, postquam factae sunt, quo modo cognoscebat, antequam fierent, quia divina notitia non mutatur; sed antequam fierent, non poterat eas cognoscere per proprias essentias; et cognoscebat eas vel per simihtudines earum, vel per essentias; et non per essentias: ergo per similitudines. Et eodem modo cognoscit nunc, quo tunc, ergo etc.

7. Item, Deus esl agem a proposito; sed omne agens a proposito praeconcipit illud quod facturuni est; omne autem, quod praeconcipit aliquid, habet aliquo modo illud penes se vel per veritatem, vel per similitudinem: ergo si, antequam res fierent, non habebat eas Deus penes se quantum ad suas essentias, ergo quantum ad earnni siniilitudines.

8. Item, Deus est exempla?- veve et proprie, sicut vere et proprie est efjickns et finis; sed exemplar vere et proprie non est, nisi quod habet siniilitudines rerum exemplatarum, per quas illas cognoscit et facit: ergo sicut Deo competit ratio exeniplaritatis, sic et ratio similitudinis.

!). Item, Deus vere est speculum aeternum, ductivum in omne aliud cognoscibile cognoscendum; sed speculum iion ducit in aliud cognoscendum, nisi eius hatieat similitudinem; ergo idem quod prius.

10. Item, Deus vere et proprie est verlmm; sed verbum est similitudo eius quod dicilur: ergo si Filius Dei est verbum, quo dicuntur omnia, necesse est, qucxl in ipso sint similitudines omnium dictorum.

11. Itein, ad perfectionem cognitionis duo concurrunt, scilicet lux et similitudo; sed ratio perfectissimae lucis omnino salvatur in divina cognilione: ergo simihter et ratio expressivae similitudinis.

CoNTRA: 1..nselmus in Monologio, trigesimo primo capitulo: « Manifestum est, in Verbo, per quod fatia sunt omnia, non esse ipsorum similitudinem, sed veram simplicemque essentiam »: ergo si Deus non cognoscit per aliquid extra se, non cognoscit per similitudinem, sed potius per essentiam.

"2. Item, ubicumque est similitudo, ibi est convenientia, ubicumque autem est convenientia, ibi est communicatio alicuius unius a pluribus; sed Deus et creatura nihil ununi communicant, quia tunc illud esset simplicius Creatore; ergo impossibile est, quod aliqua sit similitudo in Creatore respectu creaturae, vel e converso.

3. Item, similitudo est relatio aequiparantiae; sed inter Creatorem et creaturam nuUa potest esse relatio aequiparantiae: ergo nec similitudo.

4. Item, sicut aequalitas causatur ab unitate in quantitate, sic nmilitudo causatur ab unitate in qualitate; sed inter Creatorem et creaturam nullo modo reperitur aequalitas, nec vere nec transuintive: ergo nec similitudo consimili ratione; aut si ibi reperitur similitudo et non aequalitas, quaeritur, unde hoc sit.

5. Item, si aliqua est similitudo inter Creatorem et creaturam, minima est: ergo si siniilitudo est ratio cognoscendi, per se loquendo., ubi maior similitudo, ibi maior ratio cognoscendi, et ubi minima, miniina: si ergo Deus cognoscit res per similitudines, sequitur ex lioc, quod minimam habeat rerum cognitionem; (]uod blasphemum est dicere.

(i. Item, una creatura magis assimilatur Deo quam alia, sicut illa quae est, vivit et sentit, quam

illa quae tantuin est: si ergo maior similitudo est maior ratio cognoscendi, ergo Deus magis cognoscit unam creaturam quam aliam.

7. Item, si intellectus noster esset omnino in actu, non indigeret similitudine: ergo cum divinus intellectus omnino sit in actu et lux respectu omnis cognoscibilis, videtur, quod ad Dei cognitionem nulla requiritur ratio similitudinis.

8. Item, similitudo «sl ratio ductiva in aliud, scilicet in illud cuius est similitudo; ubi autem est talis ductio, ibi est decursus et collatio ratiocinativa, hoc autem nullo modo conipetit divinae cognitioni: ergo nec ratio similitudinis.

9. Item, veritas est ratio cognoscendi, ergo in potissima cognilione potissime salvatur intentio veritatis; sed veritas magis salvatur in ipsa re quam in eius similitudine: ergo si divina cognitio est nobilissima, non cognoscit res per similitudines, sed per essentias.

10. Item, Philosophus, in tertio de Anima: « In separatis a materia idem est quod intelligitur et quo »; sed Deus est omnino separatus a materia: ergo quod cognoscit et quo cognoscit est idem. Sed cognoscit res extra: ergo cognoscit eas per suas essentias, non per similitudines ahquas.

1 1. Item, ubicumque est immediata et indivisa coniunctio cognoscentis et cognoscibilis, non est opus similitudine; sed Deus est inlimus cuilibet rei creatae: ergo ad eius cognitionem non indiget aliqua similitudine.

l. Item, nobilior est inodus cognoscendi per essentiam quam per simihtudineni; quod patet, quia iste modus cognoscendi spectat ad tertiura caelum, sicut dicit Augustinus duodecimo super Genesim ad litterani: ergo si nobiliora sunt Deo tribuenda, videtur, quod magis conveniens sit ponere, quod Deus cognoscat res per essentias quam per similitudines.

13. Item, quanto cognitio est nobihor, tanto immediatior est coni.inctio et unio cognoscentis ad cognoscibile; sed divina cognitio habet omnimodam nobihtateni: ergo et perfectissimam unionem. Sed immediatior est coniunctio et unio, qUando cognoscens unitur cognoscibili quantum ad eius essentiam, quam quantum ad eius similitudinem: ergo etc.

' C addit similitudo in Deo est ratio cognoscendi, et in Deu6- coynoscit res per rationes aeternas, quae sunt rerum siniililudines exemplures et perfectissime repraesentativae ae expj-essiuae atque idem essentialiter, quoil esl ipse Deus.

Respondeo: Diceiiduin, (uo<I secundum beatum Dionysium et secundum beatum Augustinum in pluribus locis, Deus cognoscit res per rationes aeternas. Ait enim beatus Dionysius in libro de Divinis Nominibus, caiiitulo quinto: « Exeniplaria dicimus esse in Deo existentium rationes substantificatas et singulariter praeexistentes, quas theologia praedefiniliones vocat, et divinas et bonas voluntates existentium determinativas et ellectivas, secunduin quas supersubstantialis existentia omnia praedefinivit et produxit». Item,.ugustinus in prinio Confessionmn, circa principium, ail Deuin loquens, ait sic: «Deus et dominus omnium quae creasti, et apud te rerum omnimn instabilium stant causae, et rerum omnium mutabilium immutabiles manent origines, et omnium irrationabilium et temporahum sempiternae vivunt rationes ». Item, in undecimo de Civitate Dei, capitulo decimo, ait idem: « Non niultae, sed una sapientia est, in qua sant infinita quaedam eique finiti thesauri rerum intelligibilium, in quibus sunt omnes invisibiles atque incommutabiles rationes rerum, etiam visibilium et mutabilium, quae per ipsam factae sunt, quoniam Deus non aliquid nesciens fecit » etc.

Hae autem sempiternae rationes non sunt rerum essentiae verae et quidditates, cmn non sint aliud a Creatore; creatura autem et Creator necessario habent essentias differentes: et ideo necesse est, quod sint formae exemplares, ac per hoc ipsarum rerum similitudines repraesentativae; et ideo cognpscendi rationes sunt, quia cognitio, hoc ipso quod cognitio, assimilationem dicit et expressionem inter cognoscentem et cognoscibile. Et ideo ponendum est, secundum quod Sancti tlicunt et rationes ostendunt, Deum cognoscere res per earum simililudines.

Ad intelligentiam autem ipsius quaestionis et obtio, per (uein modum dicitur esse « similitudo rerum dilTereutimu eadem ()ualitas ». Alio modo dicilur simUiludo, quia urmui est similitudo alterius; et lioc est dupliciter: quaedam est similitudo imilaliva, et sic creatura est similitudo Creatoris; quaedalu autem est similitudo exemplaliua, et sic in Creatore ratio exemjdaris cst similitudo creaturae. Ltroque autem uiotio dicta similitudo, videlicet imitaliva et exeniplativa, est exprimenis et expressiva; et haec est siniililudo, quae requiritur ad renim notitiam habendam. — Sed notitia quaedam est camam res, quaedam est causala a rebtts. Ad notitiam causato?n » 7'ebus requiritur similitudo 2wrt«<nia; et haec similitudo est ab extra, et ideo aliquam compositionem et additionem ponit circa intelleclum cognoscentem; et inde est, quod attestatur iniperfectioni. — Ad notitiam auteni causantcm res requiritur similitudo exemplativa, et haec quidem non est ab extra nec inducit aliquam compositionem nec attestatur alicui imperlectioni, sed omnimodae perlectioni. Quia enim ii)se inlelhrctus divinus est summa lux et veritas plena et actus purus; sicut divina virtus in causando res sulTiciens est se ipsa onmia producere, sic divina lux el veritas omnia exprimere; et quia exprimere est actus intrinsecus, ideo aeternusf et quia expressio est (uaedani assimilatio, ideo divinus intellectus, sua summa veritate omnia aeternaliter exprimens, liabet aeternaliter onmium rerum similitudines exemplares, quae non sunt aliud ab ipso, sed sunt quod est essentialiter. — Rursus, quia exprimit in quantum sunima lux et actus jiurus, ideo exprimit lucidissime, expressissime, perlectissinie, ac per hoc aequaliler et secundum intentionem similitudinis in nullo diminutae; et hinc est, quod omnia cognoscit perfectissime, distinctissime et integerrime. — His visis, facile est ad obiecta fespondere.

. Ad illud ergo quod primo obiicitur de Ancipit ibi simiiituditwm, secundum quod exprimit sub ratione imitationis potius quam exemplaritatis; et hoc modo ponitur in producto respeitu producentis, et non e converso, sicut subdit; alio vero modo nihil impedit poni in producente respectu producti.

2. Ad illud quod obiicitur: ubicumque est similitudo, ibi est convenientia etc.; dicendum, quod similitudo, quae est convenientia duorum in tertio, non ponitur in Deo respectu creaturae; sed similitudinem, qua aliquid dicitur esse imitativum alicuius, bene contingit ponere in crealura respectu Creatoris, et similitudineni, qua aliquid dicitur esse exemplativum alicuius, iii Creatore respectu creaturae. Ad hanc enim similitudinem non requiritur convenientia per participationem alicuius communis, sed sufficit ('onvenientia ordinis secundum ralionem causantis et causati, exprimentis et exjiressi.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod similitudo est relatio aequiparantiae etc.; dicendum, qmxl verum est de illa similitudine, quae causatur per convenientiam unius tertii participati; et hoc modo non ponimus eam hic. — Et [jer hoc patet responsio ad illud quod obiicitur de aequalitale. — Quod tamen quaeritur: cur non est aliquo modo aequalitas, sicut similitudo? dicendum, quod aequalitas includit in se commensurationem, quae nullo modo potest esse inter finitum et infinitum; similitudo autem dicit expressionem, et haec beiie potest esse inter Creatorem et creaturam. Unde sicut non sequitur: hoc non aequatur illi. ergo non imitatur illud, vel non exemplatur ab illo; sic intelligendum est in proposito.

4. Ad illud quod obiicitur, quml si aliqua esl similitudo inter Creatorem et creaturam, minima est etc; iam patet responsio: quia similitudo per participationem mn solum minima est, verum etiam nulla; similitudo vero per imitationem est maior et minor in creatura, secundum quod ipsa plus vel minus accedit ad bonitatem divinam similitudo autem per exemplationem et expre.moneni summa est in Crealore respectu omnis creaturae, quia ipsa veritas, cum sit summa lux, sunmie exprimit omnia; et 'ideo non sequitur, quod magis cognoscat unam creaturam quam aliam.

G. Ad illud quod obiicitur, quod una creatura magis assimilatur Deo quam alia etc.; iam simiUter patet responsio: hoc enim verum est de similitudine imitativa ex parte creaturae; sed haec non est ratio cognbscendi, sed altera, videlicet exemplativa, quae summe et aequaliter exprimit omnia.

7. Ad illud quod obiicitur, quod si intellectus noster esset omnino in actu, non indigeret similitudine etc.; dicendiun, quod verum est, quod non indigeret similitudine accepta vel recepta ab extra, sed nihilominus ipse uteretur se ut simililudine ad oognoscendum alia; et hoc modo, non alio, ponimus similitudinera in cognitione divina.

8. Ad illud quod obiicitur, quod similitudo esl ratio ductiva in aliud etc; dicendum, quod verum est de similitudine, quae dependet a re extra; de

alia autem simililudine non est verum, quoil per modum deeursus et viae, sed solum per niortum lucis perfecte exprimentis et quietantis ipsum cognoscentem.

9. Ad illud quod obiicilur, quod verilas est ratio cognoscendi etc.; dicendimi, quod veritas dupliciter dicitur: urio modo vcrilan idem est quoil rri cntitas, secundum quod dicit Augustinus in Soliloquiis, quod « verum est id quod est ». Alio moilo veritas est lux expressiva in cognitiom iiUdlectu-ali, secundum quod dicit Anselmus in libro de Veritate quod « veritas est rectitudo soln mente perceplibilis ». Primo niodo ivritas est ratio cogno.scendi, sed remota; secundo modo est ratio cognoscendi proximaet immediata. Cum ergo dicilur, qu(xl veritas magis salvatur in i[)sa rei entitate quam in similitudine; verum est de veritale primo modo, non secnndo. Sed veritas illa, quae esl ratio cognosc«ndi proxima et immediata, illa magis salvatur in similitudine, quae est apud intellectum, maxime et potissime in illa similitudine, quae est exemplativa rerum; ilia enim similitudo exomplaris perfectius exprimit rem, (luam ipsa res causata exprimal se ipsam. Et propter hoc Deus perfectius cognoscit res per similitudines illas, quain cognosceret per suas essentias; el.Vngeli perfectius cognoscunt in VerlK) quam in proprio genere. Propter quod et Augustiims frequenter dicit, quod cognitio in Verbo assimilatur luci diei, cognitio autem in proprio genere assimilatur vesperi, propter hoc quod omnis creatura tenebra est resi>ectu divinae lucis

10. KA illud autem quod obiicitur, quod in separatis a materia non differt etc.; dicendum, quod verbum illud non tantum intelligitur de separatis a materia a parte intelligentium, verum etiam intelligibilium, utpote quando separalum a materia intelligit separatum a materia, tunc idem erit quod intelligit et quo intelligitur; et hoc n6n semper, sed quando intellectus convertitur in se ij).sum. Et hoc locum habet, quando Deus intelligit se; non autem habet lo-