Sermo 4
Ad religiosos
QUÆ AD BONUM PRÆLATUM, QUÆ ETIAM AD RELIGIOSUM BONUM PERTINEANT.
SEDENS in cathedra sapientissimus et fortissimus. II Reg. xxiii, 8.
Quum perfecta et ordinata sint opera Dei, credendum est, quod dum Deus eligit aliquem ad officium aliquod, et ponit eum in illo, faciens illum præesse et regnare, non solum permissive, sed effective, directe et ex pietate, quod dat ei dona necessaria ad exsecutionem condignam illius officii.1 Et quoniam Christus, qui est verus Deus et vita æterna, effective constituit sacratissimum Petrum esse suum successorem ac plenum vicarium super totam universalem Ecclesiam, dedit ei dona præcipua, ad tanti vicariatus opera exercenda accommoda.2
Porro ad præsidendum idonee, duo potissimum requiruntur, videlicet sapientia et potestas: quatenus præsidens se ipsum ac subditos suos per sapientiam dirigat, et perversos per potestatem cohibeat. Hinc Moyses filiis Israel loquens: Date (inquit) ex vobis viros sapientes et gnaros, quorum conversatio probata sit in tribubus vestris, et ponam eos vobis principes.3 Et iterum scriptum est:4 Noli quærere fieri judex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates. Itaque Deus contulit beatissimo Petro sapientiam præeminentem, plenitudinem quoque ecclesiasticæ potestatis, quæ subjective atque formaliter inest summo ac Romano Pontifici: imo, secundum doctores et sanctos Patres, utriusque potestatis plenitudinem Petro et ejus successoribus condonavit. Petrus ergo sedit in cathedra magistrali, episcopali, regali, judiciali, tanquam doctor et summus antistes, rector et judex totius ovilis dominici, cui in omni synagoga, concilio et conventu sancti Apostoli et universi fideles cesserunt et detulerunt primatum.
Porro, quum inter triplex genus regiminis, sit regimen monarchicum seu regale, quo unus toti multitudini præsidet, voluit Christus Ecclesiam suam tali regimine gubernari in terra, ut uni summo Pontifici universi obediant Christiani. Tale etenim regimen est magis ordinatum, quum in ordine sit reductio seu habitudo multorum ad unum. Quæ autem a Deo sunt, ordinata sunt:5 ordinare etenim opus est sapientis. Propter quod monet Apostolus: Omnia honeste et secundum ordinem fiant in vobis.6 Hinc etiam discretione in cunctis quæ agimus, præcipue indigemus, quia discretio modum præfigit, et opportunitatem loci temporisque observat.
Præterea, quamvis istud ad universos pertineat, maxime tamen ad religiosos, quorum religio seu institutio aut observantia regularis, antonomastice Ordo vocatur, quia in eis et ab eis omnia quæ agere habent, ordinatissime fieri debent, secundum quod regula docet et statuta præfigunt. Nec quispiam præstitutos sibi terminos transgrediatur, neque se occupet cum his quæ ad ipsum non spectant; sed quod ab ipso Deus requirit et sua professio exigit, hoc loco et tempore apto, recta intentione, cum vero moderamine, tota diligentia exsequatur, atque proficiat in sua se occupans causa, et pro aliis orans.
Præterea, ad hoc quod religiosus ordinate se habeat, plurima exiguntur. Primum est, ut corpus suum animæ suæ subjectum sit, et ei in omni observantia regulari deserviat, quemadmodum servit servus empticius domino suo. Dicenteque anima, Fac hoc, mox faciat; et, Surge, mox surgat; Jejuna, abstine, vigila, et ad disciplinam te præpara, in cella quiesce: statim in omnibus istis obtemperet. Sanctis ergo laboribus exercitandum est corpus, et instar asini fatigandum, ne insolescat, neque lasciviat, neque contumax fiat. A voluptatibus quoque et superfluitatibus est domandum; et ne in cibo, potu, somno, vestitu aliud quam necessitas corporis et animæ utilitas requiratur. Nempe qui delicate nutrit servum suum, proprium corpus, postea sentiet eum contumacem;7 et corpus suum experietur rebelle, somnolentum, pigrum, gyrovagum, sensualiter stimulatum. Hunc igitur animæ servum inclinent operationes assiduæ, et impleatur in uniuscujusque nostrum corpore illud: Panis et disciplina et opus servo. Panis, inquam, id est tenuis victus, parca refectio, grossior cibus;8 et disciplina, id est justa correctio ac salutaris directio; et opus, hoc est occupatio, labor et sudor in omni Divinitatis obsequio. Corporalis vero immoderata repausatio desit. Multa namque mala docuit otiositas.9
C Secundum est, ut vires animæ rationi sint subditæ, et exteriores interioresque sensus juxta rationis regantur censuram. Ne quis visu, auditu, tactu, aut alio sensu excedat, neque superfluis phantasiis, aut turpibus imaginationibus immoretur; sed ea quæ compunctionem gignere possunt imaginemur, et quasi in nostro præsentialiter constituamus prospectu, utpote: imaginem hominis morientis, et ejus angustias pressurasque cordis tempore mortis, et qualiter tunc tentetur; cum quanta etiam pœnarum acerbitate anima evellatur a corpore, et quomodo tunc ab invisibilibus hostibus circumvalletur, perterreatur, et ad judicium pertrahatur, quam item procaciter accusetur ibi ab eis. Insuper dispositionem ac tormenta imaginemur inferni, terram illam miseriæ atque caliginis, terram tenebrosissimam et palpabilibus tenebris horroribusque opertam, ubi nullus ordo, sed sempiternus inhabitat horror;10 mœstissimam illam damnatorum societatem, pavendos, atrocissimos, deformatissimos dæmonum vultus, et eorum incessabilem inspectionem, ultra quam exprimi queat pœnalem; intolerabilia quoque infernalium flammarum incendia, vehementissimum ignis æterni calorem, et intensissimum frigus gehennæ. Purgatorii etiam pœnas imaginemur. Ecce quis nostrum, pro quacumque re mundi vellet per unam horam nudo corpore in medio ardentis uri fornacis? Quomodo ergo non formidamus pœnas purgatorii et inferni, quæ omnia hujus mundi supplicia vehementer excedunt? Cur non vitamus venialia ista quotidiana, pro quibus etsi non infernalia, tamen purgatoria infligentur tormenta valde molesta? O quam graviter punientur ibidem, quæ nullius reputamus momenti: sicut ridere in choro, tarde ad divina venire, pro insufficienti causa a divinis exire, aliquid non necessarium intra divinum loqui Officium; levitates ostendere, otiosa verba proferre, extraordinarie bibere, in cibo, potu, somno excedere, aliquid superfluum curiosumve quærere, procurare, tenere; infra Horas hinc inde adspicere aut aliquid manibus contrectare aut facere; Horas non incipere tempestive, sed tarde, sicque velocius verba proferre; ac multa istis similia. Quæ qui cum diligentia grandi non cavet, graviter animam suam lædit, paulatim evacuatur, et magis deficere quam proficere comprobatur.
Tertium est, ut superiores animæ vires, intellectus et voluntas, Creatori omnimode subjiciantur: ut per fidem redigatur intellectus in captivitatem et in obsequium Christi, mactet atque sacrificet totaliter
Deo se ipsum, sola divina contentus auctoritate in universis credendis. Voluntas quoque in diligendo, appetendo ac operando, secundum exigentiam divini amoris et juxta præcepta Dei et Ecclesiæ reguletur: sicque superbenedictæ Trinitatis imago reformetur in mente.
Quartum est, ut religiosus ad suos se habeat superiores obedienter, gratanter, amorose ac reverenter, eis prompte obediendo, eorum beneficiis pro posse regratiando, eos singulariter diligendo ac cordialiter honorando, etiam et si quid imperfectionis videatur in ipsis: quod a bono sensatoque subdito pie est excusandum, præsertim quum superiores plura agere habeant, nec ab inferioribus sint faciliter judicandi, sed divino potius committendi judicio; et facta eorum quantum bono fieri potest modo, sunt interpretanda ad melius.
Quintum est, ut ad confratres suos decenter se habeat, utpote caritative, humiliter, obsequiose, pacifice, et exemplariter ac sincere, quum teste Hieronymo, nulla vita sit pejor atque miserior, quam corpore simul degere et non mente. Omnis ergo discordia, inquietudo, contentio, aversio, in infinitum sunt fugiendæ; bonorumque Fratrum est honore invicem prævenire, per caritatem11 invicem deservire, consilio et auxilio se mutuo adjuvare, unanimiter cohabitare, quæ ædificationis sunt sequi, et ad omnium horum profectum infatigabiliter niti, quemadmodum beatissimus princeps Apostolorum in suis nos docet epistolis: cujus meritis ac precibus charismata tam præclara adipisci conemur.1213
Footnotes
Chapter 135 of 161