Sermo 2
DE INSTITUTIONE CELEBRITATIS FESTI SACRAMENTI EUCHARISTIÆ.
HÆC quotiescumque feceritis, in mei memoriam facietis. (Ex Missali.)
Quemadmodum sancti evangelistæ Matthæus, Marcus et Lucas verissime scribunt, Dominus noster Jesus Christus in Cœna novissima sacramentum dignissimum sacratissimi corporis ac pretiosissimi sanguinis sui instituit, atque Apostolis sanctis, et sub eorum persona cunctis sacerdotibus, sacramentum hoc celebrandum ac prosequendum præcepit, dicendo:123 « Hæc quotiescumque feceritis, in mei memoriam facietis »; vel, ut alibi legitur, Hoc facite in meam commemorationem, id est:45 in memoriam dilectionis meæ ad vos, et passionis meæ pro vobis, celebrate hoc sacramentum, illud consecrando, sumendo ac aliis porrigendo. Præsens ergo solennitas est de institutione sacramenti istius incomparabilis ac divinissimi.
Denique festum hoc celeberrimum instituit Romanus Pontifex Urbanus IV, cujus tempore floruerunt doctores egregii S. Thomas de Aquino et alii multi. Qui Urbanus fuerat ante canonicus et archidiaconus Ecclesiæ Leodiensis. Et erat tunc in Leodio quædam reclusa valde devota, nomine Eva, quæ ex revelatione divina agnovit, atque Urbano prædixit, de institutione præfata esse in Ecclesia festum futurum. Et (ut dicitur) prædixit Urbano quod ipse esset futurus Pontifex summus, ac festum istud instituturus. Quod etiam idem Urbanus in sermone seu epistola de festo hoc videtur tangere: Intelleximus, inquiens, dum in minori essemus officio constituti, quod fuerat quibusdam catholicis divinitus revelatum, festum hujusmodi esse in Ecclesia generaliter celebrandum. Insuper in epistola quam quarto pontificatus sui anno misit præfatæ reclusæ, inter cetera ait: Scimus, o filia, quod magno desiderio desideravit anima tua, ut solenne festum sacratissimi corporis Domini nostri Jesu Christi institueretur in Ecclesia Dei. Ideo tibi significamus nos ita egisse. Magnificet ergo anima tua Dominum, quia omnipotens Deus tribuit tibi desiderium cordis tui. — Itaque prædictus Pontifex summus præcepit festum hoc celebrari feria quinta post octavas Pentecostes: quoniam circa hoc tempus inceperunt gloriosi Apostoli ceterique fideles sub eorum regimine sacramentum hoc celebrare, consecrare, accipere et aliis dare. Legitur namque in Actibus Apostolorum, quod primi illi fideles ab Apostolis sanctis conversi, erant perseverantes in doctrina Apostolorum, et communicatione fractionis panis, id est perceptione sacramenti istius, et orationibus.6 Quum enim in die Pentecostes accepissent Apostoli Spiritum Sanctum, prædicaverunt eodem die et deinceps quotidie. Et circa hoc tempus princeps Apostolorum beatissimus Petrus voluit Jacobum Minorem esse episcopum Jerosolymorum. Et ab ipso Petro, Joanne et Jacobo Majore apostolis, ordinatus et consecratus est Jacobus ille Minor Jerosolymorum episcopus, atque (ut legitur) primus post Christum celebravit et consecravit hoc sacramentum: ut supra in sermone de eo dictum est plenius. Moxque post ipsum celebrare cœperunt ceteri Apostoli et Christi discipuli sacerdotes, ita quod circa tempus festi præsentis celebrare cœperunt hoc sacramentum: ideo rationabiliter est statutum ut in prætacta quinta feria solennitas ista agatur.
Ibid. 1 et seq.
Præterea, ut fideles festivitatem hanc promptiori puriorique animo agant, prædictus dominus Papa copiosas indulgentias est largitus, videlicet: centum dies indulgentiarum universis vere pœnitentibus et confessis qui primis interfuerint Vesperis, et totidem qui Matutinis ipsius festi; totidem quoque qui Missæ, et totidem qui secundis interfuerint Vesperis. Qui vero interfuerint Primæ, Tertiæ, Sextæ, Nonæ et Completorio, pro qualibet Hora dies indulgentiarum contulit quadraginta. Illis autem qui per octavas hujus solennitatis interfuerint officiis Matutinarum, Missæ, Vesperarum, ac ceterarum Horarum, pro qualibet die centum dierum indulgentiam concessit. Has indulgentias postmodum Papa Martinus duplicavit: quas et successor ipsius dominus Eugenius tantum auxit quantum prædecessor ipsius Martinus. Et quoniam sancta mater Ecclesia filios suos spirituales non decipit, pie firmiterque credendum quod indulgentiæ istæ tantumdem valent ut pronuntiatur.
Præterea hoc sciendum, quod in hac solennitate merito sic auctæ sunt indulgentiæ istæ, quoniam celeberrima ista festivitas est de eo a quo omnes indulgentiæ efficaciam sortiuntur ac oriuntur. Indulgentiæ namque sunt remissiones pœnarum quæ culpis debentur. Et fiunt indulgentiæ istæ de spirituali thesauro Ecclesiæ: qui thesaurus est infinitum atque indeficiens meritum Christi. Qui thesaurus summo Pontifici tanquam generali, pleno et summo Christi vicario est a Deo commissus, ut secundum exigentiam seu condecentiam causarum ac temporum occurrentium, eum fidelibus gratiose eroget ac dispenset.
Quocirca pensandum, quod secundum rigorem justitiæ, pro uno mortali peccato imponenda esset pœnitentia septem annorum in pane et aqua; nec tamen secundum merum justitiæ rigorem pœnitentia illa sufficeret. Imo, ut sanctus ait Hieronymus, secundum meram justitiam non sufficeret totus mundus pro unius hominis mortali satisfacere culpa, quamvis mille annis abstineret in pane et aqua, eo quod mortale peccatum, quo Deus offenditur, inhonoratur ac spernitur, sit gravitatis quodammodo infinitæ: propter quod æterna et infinita ei pœna debetur et in inferno infligitur. Videmus namque in sæculo isto, quod quanto majoris dignitatis ac sanctitatis est is in quem peccatur, tanto peccatum in eum commissum, est gravius, et graviori dignum supplicio. Quum ergo Deus altissimus, omnipotens et æternus, sit dignitatis ac sanctitatis penitus infinitæ, certum est quod omne peccatum mortale sit quodammodo immensæ enormitatis. Itaque, secundum temperatum rigorem justitiæ, pro uno mortali peccato imponenda esset septem annorum pœnitentia, satisfactio seu abstinentia in pane et aqua. Sed quum homo sit fragilis creatura, prona ad malum, vitaque præsens sit brevis, indigemus magna et gratiosa Dei clementia. Idcirco Dominus noster Jesus Christus,
A Unigenitus Dei, misericordissime nobis providit atque subvenit, thesaurum meriti sui committendo summo suo vicario Romano Pontifici, ut merito Christi faciat indulgentias præfatas fidelibus.
Denique, quoniam indulgentiæ istæ non dantur nisi vere pœnitentibus et confessis, seu in caritate et gratia Dei exsistentibus, exhibere se debet unusquisque fidelium indulgentiarum istarum capacem, per veram contritionem et confessionem se præparando ad eas. Hinc præfatus Papa Urbanus, in sua bulla sive epistola, districte præcipit universis prælatis ut per se ipsos et alios, in dominica præfatum festum præcedente, videlicet in octavis Pentecostes, hortentur subditos suos ut per veram et puram confessionem, per eleemosynarum largitionem atque assiduas orationes, et per alia devotionis pietatisque opera, se disponant ad tanti celebrationem ac indulgentiam sacramenti. Itaque, quum tanta sit excellentia ac indulgentia festivitatis præsentis, justum ac decentissimum est ut Christiani in hoc festo et per ejus octavas præ solito ecclesiam et divina frequentent Officia, quantum eorum statui exstat possibile, nec omittant facere propter indulgentias tantas, quod non omitterent propter pecunias modicas. Idcirco non nimis faciliter se excusent.
Præterea, quoniam Christus sacramentum istud instituit in commemorationem suæ ad nos ardentissimæ dilectionis, et suæ pro nobis acerbissimæ passionis, propterea omnis vere christifidelis, non solum die isto sanctissimo et per ejus octavas, sed toto etiam anno in officio Missæ memor esse debet quantum Filius Dei ipsum dilexit, quanta pro ipso sustinuit, et qualiter ac propter quid istud saluberrimum instituit sacramentum. Quamvis ergo ubique et semper, specialiter tamen in Missa habere se debet timorate, reverenter, devote, et amoroso gratoque corde in Sacramenti præsentia stare ac Deo se præsentare. Ideo væ, et æternum væ insensatis, ingratis et perversis hominibus, qui tamen indigni sunt homines appellari, quum sint diaboli membra ac servi. Væ (inquam) eis qui in ecclesia, præsertim in Missa, hinc inde lascive adspiciunt, libidinose concupiunt. Væ eis qui tunc confabulationibus vacant, et intimorate se habent. Conformiter væ viris ac feminis, juvenibus ac puellis, qui ita se ornant et vestiunt, quod intuentes provocant ad concupiscentias pravas. Et gravissimum væ eis, si ex proposito agant hoc: quia (ut sanctus testatur Hieronymus) si vir aut mulier se ornaverit, et vultus hominum ad se provocaverit, etsi nullum inde sequatur damnum, supplicium tamen patietur æternum, quia venenum attulit, si fuisset qui biberet. Nam (ut etiam loquitur B. Augustinus) qui in conspectu populi male agit, tantos quantum in ipso est, spiritualiter perimit, id est, ad peccatum inducit, a quantis conspicitur.7 O quam arcta est via salutis, et quam detestabilis est consuetudo ista infelix aperturæ togarum a latere uno super diploidem, ita ut corpus viri ante et retro circa pudicitiæ loca adspiciatur! Quod quam provocativum sit, nullus sapiens nescit. Idcirco (juxta doctrinam Apostoli) cum metu, timore et tremore nostram operemur salutem;8 et omni custodia custodiamus cor nostrum, potissime in divino Officio et in Missa.9
Postremo, quoniam sacramentum istud in die Cœnæ a Christo est institutum, idcirco die illo esset hæc solennitas celebranda, si fieri congrue potuisset. Sed quia Ecclesia die illo circa alia occupatur, videlicet circa pœnitentium reconciliationem, circa sacri chrismatis confectionem, et adimpletionem mandati lotionemque pedum, et circa dominicam passionem; idcirco Romanus Pontifex rationabiliter statuit hoc agi feria quinta post octavas (ut dictum est) Pentecostes. Itaque festum tam gloriosum cum omni devotione ac reverentia celebremus, et Christi accendamur amore, ejusque beneficiis grati esse conemur, vitando quæ displicent ei, et faciendo quæ ejus voluntati sunt placita.
C Ad laudem et gloriam Omnipotentis.
Footnotes
Chapter 84 of 278