Sectio 1, art. 6: Utrum Deus sit subjectum hnjus scientiae

Si. qu.: ,nmo aspectu videtur quod hic articulus tardius ve_i«# « a sczenha speaficatur a suo proprio objecto vel subjecto exh^ m defimtio, ex qua deducuntur ejus proprWes et Z< ? £■ , «ha. scientias aut inferiores aut superiores ' ^ ad

Attamen si bene consid^r^nfivr ** x _> apparet quod bene inSS^tT form«^tae initio articuli dentium articulorum * culmen lT -°' " W P^" reahs seu scientificae Sacrae Th^ r"? Se" ******** definitionis ciebat cognoscere ^x deS ^ Praecedentibus articulis suffi-

-ientia d&e ^t^ZZ^ ^ ^ ^ theoIogT/e ^^^^^ dete^- subjectum sacrae r-c cu!tus Deotbius ne™ ' nec ^ramenta.

« sua vita intima ' S SUpernatcraIe m ^mmunl, sed ipseDeus

Diificultas tamen es* oui^ o^,_; • ■• est, scil. per defin.tion^ ™ T^f* C0§n°SCit de suo S1lbiect° per definnionem ejus et ex hac definitione deducit proprietates ejus ; sic mathematica cognoscit quid sit quantitas vel continua vel discreta, scil, magnitudo et numerus ; item philosophia naturalis cognoscit quid sit ens mobile, et metaphysica quid sit ens in qtiantum ens. E contrario Sacra Theologia non cognoscit proprie seu quidditative quid sit Deus. Ut ait Damascenus L III de fide orthodoxa, c. 4 : « In Deo quid est dicere est impossibile. » Ad dicendum quid sit Deitas oporteret eam videre J i7isio autem beatifica non datur in hac vita.

Insuper Sacra Theologia tractat non solum de Deo, sed de creaturis, et de moribus hominum.

Besponsio tamen est : Deus est subjectum Sacrae Theologiae, i° Hoc jam constat ex definitione nominali Theologiae, quae est sermo de Deo.

20 Hoc probatur sic ex propriis : Objecturn potentiae vel subjectum scientiae est id sub cujus ratione ornnia referuntur ad potentiam vel ad scientiam. Atqui omnia considerantur in Sacra Theologia per respectum ad Deum sub ratione Dei, Ergo Deus sub ratione Dei est subjectum hujusce scientiae.

Major distinguit quodammodo objectum et subjectum. Objectum est M quod objicitur, praesentatur potentiae et id quod per se et immediaic Mitingit haec potentia, proinde id sub cujus ratione omnia aiia attingit : sic objectum visus est coloratum sub luce sensibili ; objectum intellecttis est ens, objectum proprium intellectus humani est ens intelligibile reram sensibiiium. Per respectum ad scientiam, quae demonstrat conciusiones de aliquo subjecto (v. g. proprietates hominis de homine) objectum ejus est conclusio seu conclusiones demonstratae, subjectum autem est id quod mbjiciiur in conclusionibus t seu id de quo proprietates demonstrantur.* Fro eodem quidem objectum et subjectum communiter accipiuntur ; sed proprie loquendo dicitur subjectum metaphysicae est ens in quantum ens, quia metaphysica demonstrat proprietates entis ; subjectum philosophiae Katuralis est ens mobile ; subjectum psychologiae est anima. Et proinde si metaphysica in theologia naturali tractat de Deo non attingit illum ut proprium subjectum, sed ut Deus est causa entis in quantum est ens diversarum rerum.

Item subjectum medicinae est corpus humanum sub ratione sanitatis : et medicina per respectum ad sanitatem corporis humani considerat omnia alia, tanquam medicamenta, scil. sales, plantas medicinales, etc Item psychologia per respectum ad animam considerat varias manifesta > tiones vitae anirnae v. g. linguas humanas, non tamen de his tractat ut facit linguistica» Unde quamvis objectum potentiae sit quid commune, subjectum scientiae potest esse quid non commune.

Minor est : Omnia considerantur in sacra iheologia per respectum ad Deum sub ratione Dei. Koc inductive constat, nam aut agitur de ipso Deo, aut de his quae habent ordinem ad Deum ut ad principium et ad finem. Sic sacra theologia in tractatibus de Deo uno, de Deo trino, de Dee creatore, de Verbo Incarnato, Iractat de Deo tanquarn de proprio subjecto,

DE SUBJECTO THEOLOGIAE 67 noii ut facit metaphysica quae considerat Deum ut est causa entis in quan- *um ens diversarum rerum. Imo Sacra Theologia tractat de Deo subratione Dei, seu Deiiatis> et non solum sub ratione primi entis, ut facit metaphysica. Id est : tractat de vita Dei intima, versatur circa « profunda Dei » (I Cor., n 10). Omnes igitur concluSiones Sacrae Theologiae derivantur exquadam cognitione Deitatis per revelationem tradita et ordinantur ad majorern cognitionem hujus Deitatis, sicut omnes conclusiones metaphysicae praesupponunt notionem entis et ad profundiorem cognitionem entis ordinantur, sicut omnes conclusiones psychologiae ad majorem notitiam animae ten- dunt. Cf. Cajetanum, n° I.

Dum Sacra Theologia tractat de creaturis eas considerat perrespectum ad Deum sub ratione Deitatis, sicut medicina considerat medicamenta mineralia aut plantas medicinales per respectum ad sanitatem hominis. Id est Sacra Theologia tractat de creaturis, prout sunt vestigia aut imagines Dei, et prout creaturae altiores acceperunt participationem vitae intimae Dei per gratiam et ordinantur ad Deum videndum et diligendum super omnia. (Cf. ad 2um praesentis articuli.) Sic Deus sub ratione Dei remanet subjectum proprium theologiae ; seu ejus objectum formale quod, sub jumine revelationis virtualis. Sanctus Thomas dixerat in art. praecedenti : est « Deus quantum ad id quod notum est sibi soli de seipsot et aliis per revelationem communicatum ».

Confirmatur. Idem est subjectum principiorum et totius scientiae* sum tota scientia virtute contineatur in principiis. Atqui Deus, sub ratione Deitatis, est subjectum principiorum hujusce scientiae, quae sunt articuli iidei. Ergo.

Cf. infra IIa IIae, q. x, a. 8, de enumeratione articulorum fidei s quatuor sunt de Deo uno et trino ; tres sunt de Deo ut est causa creaturarum, ^sec non causa gratiae et gloriae ; alii sunt de Verbo incarnato. — Omnes aliae veritates fidei referuntur ad hos articulos fidei. Sacra Theologia ut est scientia ex fide procedens habet idem objectum, sub Iumine revelationis, ?ion formalis, sed virtualis.

Remanet tamen ia difficultas posita initio articuli : in via non possumus scire de Deo quid est, seu eum cognoscere quidditative ; Deitas ut sic seu essentia divina non cognoscitur nisi per visionem beatificam ; quomcdo Jgitur dicitur sacra theologia est scientia Dei sub ratione Deitatis.

Respondetur ad im : « Licet de Deo non possimus scire quid esiT utiinur tamen in hac doctrina -effectu ejus vel naturae, vel gratiae, loco definitionis », v. g. dicimus Sacra Theologiae est de Deo, ut auctore gratiae, Quae est participatio formalis Deitatis ; et etiam cognoscimus foecunditainfinitam Deitatis ad intra_ prout manifestatur per revelationem ^ysterii SS. Trinitatis; sic analogice cognoscimus Paternitatem divinam, * -%at ionem , Spirationem .

Ut Cajetanus dicit in hunc articulum, n° I. Deus potest consideraiv' bS

DE SAGEA POCTRiNA i° sub conceptu communi ut ens, ut actus ; 2° sub conceptu relativo ut suprema causa ; 30 sub conceptu mixto (scil. simul communi et relativc aut negativo) ut actus purus, ens primum; sed 40 supra hos omnes modos potest considerari Deus secundum suam propriam quidditatem vel essentiam, « quam circumloquimur Deitatis nomine. » Cf. C. Gentes, I, c. 3.

Non habemus conceptum proprium Deitatis nt sic, sed nomen. Et sub isto nomine intelligimus in via eminentiam in qua continentur formaliter omne? perfectiones simpKciter simplices, ens, unum, verum, etc. Per respectum ad Deitatem sumus aliquo modo sicut ilie qui vidisset septem colores arcus caelestis et qui non cognosceret de albedine nisi nomen ejus et sub isto nomine inteiligeret fontem colorum. Differentia tamen est quo< 1 aibedo continet solum virtualiter colores. dum Deitas continet formaliter eminenter perfectiones simpliciter simplices.

In fine responsionis ad im} sanctus Thomas notat quod in a&quibus scientiis ohilosophicis accipitur effeetus loco definitionis causae. Ita est in dennitione descriptiva, et nonnisi descriptive ac velut empirice definimus species mineralium, plantarum, animalium, homine excepto. Non cognosdrnus quidciitaiive essentiam ]iliit rosae,Ieonis,aqui!ae, id est non cognosdmus distincte eorum differentiam specificam ad deducendas eorum proprietates ; quia formae substantiaies horum plantarum et animalium sunt immersac in materia ; inter ajninialia solus homo proprie definitur per difterentiaxr. specificam, ex qua deducuntur proprietates, quia ejus forma, sciL inims. rationalis, non est immersa in materia, et rationabilitas est modus Interi-;gentiae cujus objeetum est ens intelligibile. Sic, sub iuce entis intelligibiiis, homo est inteiiigibilis pro seipso, semetipsum definit plus quam leaneir. vel aquilam, quorum formae non emergunt supra materiam ; et sicut differentia specifica leorxis et aquilae est infra cognitionem nostram inteilectualem, Deitas, quae est velut differentia specinca Dei, est supra cognitionem nostram inteJlectualem naturalem. Remanet tamen quod Deitas in caligine fidei cognoscitur ut radix processionum diYmnxnm qua^ ejus fecunditatem manifestant et ut causa graiiae ei gloriae, quae sunt proprie participationes xormales Deitatis ut in se est, prout per haec doiv. 4 efiicimur consortes divinae naturae ».

In hoc igitur sensu dicitur : subjectum Sacrae Theologiae est Deu^ sub ratione Deitatis, prout cadit sub revelatione virtuali Si vero distingultur ejus objectum a subjecto ; oojectum sjus sunt conclusiones de Deo ve! de his quae ad Deum ordinantur.

|um Corollarium s Etiam quandc Sacra Theologia tractat de creatuns, de moribus hominum, semper subjectum ejus est Deuip*i3 est Deus creator, vel Deus ultimus finis. E contra subjectum ethicae est ipsum agere humanuffi. Sic ethica specifice distinguitur a theoiogia morali, sicut prudentta acquisita descripfca ab Aristctele ; & recta ratio agibiimm. » a prudentia 'infusa de qua est sermo iu Evangeiio. Cf. Ia IIae? q. 63, a. 4.

2um €oroOariiim : Inter varia systemata theologica,iIlud magis accedit

AN THEOLOGIA SIT ARGUMENTATIVA 6()

ad perfectionem scientiae theologicae, cujus idea mater et veiut clavis aurea est alta idea Dei auctoris gratiae et salutis, potiusquam idea liberi arbitrii creati. R3itio est quia in theologia notio Dei est veiut soi omnia illuminans sicut in metaphysica notio entis in quantum ens.

3u m CoroWarium : Sacra Theologia, ex hoc quod habet Deum pro objecto proprio, incipit tractare de Deof secundum seipsum, postea de processu creaturarum a Deo, et denique de ordine creaturarum ad Deum, ut ad finem. Ita in hac Summa Theologica et in Summa Contra Gences, L I, c. 9, item c. 3, nec non I. II, c. 4, 46. Est methodus synthetica^ descendens a Deo et ad Deum rediens.

E contrario metaphysica, quae est scientia de ente in quantum est enss quod prius cognoscitur a nobis in sensibilibus, incipit tractare de cognoscibilitate entis extra mentalis (1. IV Metaph.),de ente ut dividitur per substantiam et accidens, nec non per potentiam et actum, et nonnisi in fine tractat de Deo, ut in 1. XII Metaph. Insuper metaphysica constituitur norrnaliter post philosophiam naturalem, prout primum cognitum ab intellectu nostro est ens rerum sensibilium. Methodus philosophiae est analyticosynthetica : ascendit ad Deum, et postea ex alto judicat de creaturis per eausam primam.

Haec differentia attente notanda est. Dicit sanctus Thomas Hi C. Gentes, c. 4 : « In doctrina philosophiae... prima est consideratio de creaturis et uitima de Deo ; in doctrina fidei, quae creaturas nonnisi in m&im ad Deurn considerat, primo est consideratio Deit et postmodum creaiurarum ; et sic est perfectior, utpote Dei cognitioni simiiior a. Propterea tractafcus philosophicus de anima incipit ab anima vegetativa et $eisitfva acpervenit ad inieilectivam, cujus spiritualitas et immortalitas m ftne probatur, dum tractatus theologicus de homine, ut in I q. 75, jam ab initio, considerans animam ut a Deo provenientem, tractat quasi statirn de eius incorruptibilitate et de ejus differentia ab ancelis.