Sectio 1, art. 7: Utrum Mm Th^ologia slt argnmentativa

$U qu. Moc est dicere : est ne probativa eorum quae docet. Btpetfit^ est qma eaquae traduntur in theologia potius creduntur quam probentur. imo videtur quod probatio minueret meritum ndei.

_ Responsio tamen est : Sacra tkeologia esi argumentativa et quidem znphciter :

X* ad. Prob™d*> non sua principia, sed conclusiones ex eis deducendas * *0 a« Wendenda sua pnnapia ex revelaiis. quae conceduntur ab adversario ; 3 aa aeienctenda sua principia per solutionem objectionum adversariorum y si nihil omnino concedunt.

Quoad probationem conclusionum, sacra theoiogia convenit cum omnibus scientiis.

Quoad defensionem principiorum, convenife cum metaphysica, quae ut

DE SACRA DOCTRIKA sapientia, defendit sua principia contra negantes, saltem solvendo eorum objectiones et ostendendo has objectiones esse falsas aut saltem non cogentes. • •' ; v :

Sic Aristoteles in 1. IV Metaphysicorum defendit valorem realem primi principii rationis, id est principii contradictionis, et valorem ipsius rationis» In hoc metaphysica utitur logica quidem, sed non relinquit logicae defen» sionem suorum principiorum, quae versantur non solum circa ens rationis sed circa ens reale. Est privilegium sapientiae, ut sapientia est, defendere sua principia per analysim conceptualem eorum et per solutionem objectionum, antequam procedat ad deductionem conclusionum. ^*,.....

Ita pariter Sacra Theologia, ut sapientia est, antequam deducat conclusiones theologicas, instituit analysim conceptualem principiorum fidei, seu articulorum fidei, et haec principia defendit contra negantes, et positive ex deposito revelationis et speculative, solvendo objectiones. In hoc Sacra Theologia utitur historia et philosophia. Et ut dicit sanctus Thomas in Boetium de Trinitate, q, II, a. 3 « resistit his quae contra fidem dicuntur sive ostendendo ea esse falsa, sive ostendendo ea non esse necessaria » seu non cogentia. Cajetanus dicit optime (in art. 8um, n° IV et V) : « Solutio differt a probatione. Probatio namque est ex evidentibus... Soluiio autem non requirit evideniiam, sed non-coactionem iniellecius . . . Solutio est etiam ex his quae non apparent esse falsa, dato quod non sciantur esse vera. »

V. g. si objicitur contra Trinitatem : nuila natura eadem numero pertinet ad plures personas, theologus respondet : nuiia natura finita, concedo, infinita, nego ; non quia sciat positive naturam infinitam pertinere ad plures personas, hoc tantum credit et consequenter tenet nullum dari medium ad probandam hanc impossibilitatem in natura, infinita.

Sic possibilitas mysieriorum essentialiter supernaturalium necprobatur, nec improbatur, sed rationabiliter suadetur, defenditur cordra neganies et firma fide teneiur.

Sanctus Thomas dicit Ia q. 32, a. 1 : « Quae igitur fidei sunt, non sunt tentanda probare, nisi per auctoritates, his qui auctoritates suscipiunt. Apud alios vero, sufficit defendere non esse impossibile qucel praedicat fides. » Item c. Gentes, L I, c. 8\

Ut dicit Joannes a sancto Thoma, « non constat evidenter propo?jitionem contradictoriam fidei esse falsam m se, sed quod. probationes quibus probatur non sunt efficaces2 ».

Mysteria enim quae sunt supernatnraiia quoad essentiam sunt pariter supernaturalia quoad cognoscibilitatem, quia verum et ens convertuntur. Ideoque mysteriorum existentia imo eorum possibiiitas intrinseca, nec probatur, nec improbatur, sed rationabiliter suadetur (argumento convenientiae) et firma fide tenetur. Si enim positive demonstraretur v. g. realis possibilitas Trinitatis, eo ipso ejus existentia dernonstraretur. quia

1. Ita communiter theologi, cf. v. g. Billuakt, De Deo trino, diss. prooem. a. 4 ". Possibilitas Trinitatis non positive et evidenter probatur, sed negative et probabiliter.

AN THEOLOGIA SIT ARGUMENTATIVA ft in necessariis existentia realem possibilitatem de necessitate sequitur, Et si positive demonstraretur realis possibilitas visionis beatificae seu vitae aeternae, hoc mysterium superaret cognitionem nostram naturalem, non ratione supernaturalitatis ejus essentialis, sed ratione contingentiae, ut futurum contingens ordinis naturalis quod pendet a liberrimo Des beneplacito, ut dies finis mundi physici.

Ex privilegio Sacrae Theologiae, ut sapientia est, sequitur ut notavimus supra, quod apologetica non est scientia specifice distincta a sacra theologia, sed ejus munus rationale ad defensionem credibilitatis mysteriorum fidei. Sicut metaphysica critica defendit valorem reaiem primorum principiorum rationis ac ipsius evidentiae intellectuaiis, et in hoc utitur logica ; ita Sacra Theologia defendit credibilitatem mysteriorum fidei et in hoc utitur historia et philosophia, praebendo ex alto sub directione fidei argumenta rationalia, v. g. circa vim probativam miraculorum et aliorum signorum, ut non credentes possint ex his signis factum revelatioms cognoscere et praebere Deo « obsequium rationabile ».

Quisnam est modus argumentandi maxime proprius sacrae theologiae?

Respondetur ad 2m ; Est argumentatio ex auctoritaie divina, nam sacra theologia procedit sub luce reveiationis seu auctoritatis Dei revelantis, In hac responsione ad 2m invenitur quasi germen tractatus de locis theologicis, qui prima vice scriptus est a Melchiore Cano, O. P. Sic dividuntur loci theologici :

Sacra Scriptura Traditiones divinae apodictici -j Auctoritas EccIesiae catholicae | magisterii ordinarii et Conc-

| l liorum oecumenicorum.

» Romani I^ontificis probabiles \ Auctor^as sanctorum Patrum

{ » theologorum scholasticorum apodictici : Ratio naturalis et historia prout est certa. probabiles : Auctoritas philosophorum.

fcc

| \ propri

O O

Cajetanus notat, ibid. n° VIII, quod Sacra Theologia argumentatur ex rationibus naturalibus aut metaphysicis, ut ex extraneis et probabilibus, si considerantur simpliciter ; ut ex propriis et quandoque necessariis, si considerantur ut sunt ministrae theologiae, id est ad conclusionem theoiogicam deducendam. Si vero utimur his ad suadendam possibilitatem snysteriorum praebent argumentum probabile tantum, seu convenientiae, quod tamen potest esse valde profundum et semper scrutandum, sed non est apodicticumu

Melchior Cano, de Locis thcologicis, XI, 4 agendo de historia ut esf ocus theologicus extraneus, tenet quod si omnes probati et graves historici eamdem rem gestam concurrant, tunc ex horum auctoritate certum, habetur argumentum.

Unde principaliter Sacra Theologia utitur argumento ex auctoritate, et utitur ratione ad auctoritates explicandas, defendendas, ordinandas, et ad conciusiones ex' eis deducendas.

Methodologia Sacrae Theoiogiae exponitur in tractatu de locis theologicis quoad partem positivam praesertim ; ubi sunt regulae ad discerneo* duiTi Sacrae Scripturae sensum litteraiem, ad discernendas divinas tradltiones, nec non ad recte interpretandas definitiones magisterii solemms Ecclesiae et valorem aliarum decisionum, ac auctoritatem doctrinae Patrum et theoiogorum. Item agitur de usu rationis et de usu historiae.

Sed quoad partem speculativam fundamenta methodi analogiae exponuntur a sancto Thoma Ia q. 13 de divinis nominibus ; nonnisi enir/. anaiogice cognoscimus Deum et supernaturalia dona^ ex analogia rerum naturalium.

Akt. IX, — Dtmm Sacra Seriptura debcat uti metaphoris.

SL, qu, Ponitur haec quaestio quia theologus debet attente distinguere in Sacra Scriptura id qixod dicitur proprie, secundum propriam signifieatkjaem verborum, et id quod dicitur metaphorice, id est secundum aliquaB: similitudinem, ut cum dicitur : « Deus noster ignis consumens csi (Hebr. XII, 29). Unde quaeritur quare Sacra Scriptura non raro loquatur metaphorice,

Difficultas est, i° quia metaphora convenit poeticae, non propositioni veritatis, sic prohibetur in scientiis (cf. II Post. Anal., c. XII, n. 26) ; 20 per metaphoras veritas occultatur ; 3° praesertim per metaphoras desumptas ex creaturis corporajibus non potest manifestari vita mere spiritualis Dei.

Itespoasio terifp est : Couveniens est Sacrae Scripturae divina & zfiriiuaUa metaphorice sttb similitudine corporum tradere.

PIoc dupliciter probatur i° quia naturale est homini ut per sensibiita ad intelligibiiia veniat, et Deus omnibus providet, secundum quod competH eorum naturae ; 20 quia plures hornines non sunt idonei ad intelligibilia secundum se capienda, et Sacra Scriptura omnibus proponitur. Unde Christus Dominus in parabolis loquebatur ad turbas,

An vero Sacra Scriptura utatur metaphoris sicut poetica?

Ad im respondetur : poetica eis utitur propter delectationem repraesentationis, Sacra Scriptura propter utilitatem. Et in Ia IIae q. ior, a. £* ad 2m dicitur in substantia : poetica utitur metaphoris propter dejectum rd„ quani extoliit, theologia vero propter excessum reaiitatis divinae, quae non- :aisi analogice exprimi potest.

Deus vero duplici analogia manifestatur, vel analogice proprie, v« g, dum dicitur : Deus est justus, vel analogice metaphorice, v. g. dum dicitur : I)eus est iratus ; cf. infra Ia, q. 13, a. 3.

• Ad 2m notatur . « ea quae in uno Ioco Scripturae traduntur sub

DE MODO LOQUENDI SACRAE SCRIPTURAE 73 metaphoris, in aliis locis expressius exponuntur ». Insuper « occultatio fomrarum utilis est contra irrisiones infideiium ».

Ad 3m metaphorae desumptae ex corponbus, v. g. dum aicitur Deus ignis consumens est, magis conveniunt in hoc sensu quod non permittunt mentem nostram in similitudinibus remanere, quia manifestuxn est quod Deus non est ignis corporeus et quod hoc dicitur soium per similitudinem . E contrario quando proprie loquimur de perfectionibus divinis, quidam aestimare possunt has perfectiones esse formaiiter actualiter distinctas in Deo sicut in mente nostra ; et sic minueretur summa Dei simplicitas et altitudo vitae ejus.

Art x. — Utrum Sacra, Seriptura sub una iittera liatoat plures sensus.

StU qn. Hic articulus ponitur praesertim ad distinguendum sensum litteralem a sensu spirituaii. Difncultas admittendi plures sensus est 1° quia multipiicitas sensuum ejusdem propositionis parit confusionem, 20 quia non omnino conveniunt auctores in denominatione horuni diversorum sensuum.

Ih&poudetur tamen : Sacra Scripiura sub una Uttera potest habere et sensum litteralem seu historicum et sensum spiriUialem, qui est vei. allegoricus, vel moralis, vel anagogicus, secundum terminologiam traditionalem.

Ratio primae distinctionis profunde assignatur, scil. «Auctor Sacrae Scripturae est Deus, in cujus potestate est ut non soium voces ad significandum accommodet (quod etiam homo facere potest) sed etiam ves ipS$$ y>. J | * \£z l1 Uu

Atqui significatio verborurn pertinet ad sensum iitteraiem, durn significatio rerum qua aiias res significant pertinet ad sensum spiritualem, ita

Job est Igtira Christi patientis, agnus paschalis est ngura Agni qui toiiit peccata mundi.

m

Ergo convenienter distinguuntur hi duo sensus. Sensus vero spiritualis jSj dicitur allegoricus, prout facta veteris legts significant in figura ea quae sunt novae fegis, 2° dicitur moralis prout ea quae in Christo facta sunt, sunt signa eorum quae nos agere debeinus, 3° dicitur anagogicus, prout ipsa nova iex est figura futurae gioriae, ut dicit Dionysius in Ecciesiastica hierarchia. c. 5.

Hucusque non est speciaiis difficultas, sed sanctus Thomas acldit in ultimo paragrapho corporis articuli : « Quia vero sensus iitteraiis est quem auctor intendit : auctor autem Sacrae Scripturae Deus est, qui omnia simui suo intelieetu cornorehendit : non est inconveniens t ut dicit Augustinus XII Confess. c. 1i, si etiam secundum litteralem sensum in una littera Scripturae plures sint sens-us ». Circa haec verba fuit et adhuc est coatroversia: an in uno loco possint esse plures sensus Htterales. Sanctus Thonias vtdetur hoc amrmare hic et in 11 SM.t dist. 12, q. £, a. 2, ad 7, et de

I)E SACRA DOCTKINA

Potenha, q. 4, a. 1, et generaliter cum ipso magni commentatores ejus — Contradicunt tamen multi moderni exegetae, ut Patrizzi, Cornely etc' In Hermeneutica biblica P. V. Zapletal O. P. Jonge exponitur haec quaestio' p. 26-36 : de multiplici sensu Jitterali : V. g. dum dicitur : « Deus creavii melum et terram », caelum significaret et caelum corporeum et angelos ita Augustinus \ vel dum dicitur : Panem nostrum quotidianum da noM* hodte, hoc signiikaret et panem ordinarium et panem supersubstantialem~ qui explicite nominatur apud Matth. vr, ri.

Videamus primo responsiones ad objecta, ex quibus negantes multiplicem sensum Iitteralem argumentantur.

Ad 1» dicitur : « MuItipJicitas horum sensuum non facit aequivocationem quta sensus isti (scil. hi de quibus est objectio : «tteraljs, et triplex spintualis) non multiplicantur propter hoc quod una vox multa significel sed quia tfisae res s,gnificatae per voces aJiarum rerum possunt esse signa »

Qmdam dicunt in hoc ultimo textu sanctus Thomas videtur negar,multiphcem sensum Jitteralem. Respondent multi thomistae : non quir' ^psum contradiceret, et nunc Ioquitur solum de quadruplici sensu de qu~ toquebatur objectio, scil. de sensu Jitterali et de triplici sensu spirituali In eadem responsione ad 1« additur : « nulla confusio sequitur in ^acra ocriptura, cum omnes sensus fundentur super unum, scilicet Jiiteralem, ex quo solo potest trahi argumentum»... «et nihii sub spintu^ nt tnreadaTfm ^ ~ ™~ voca^ ^™010^ AUgUStini'' " g- ~ se didtUr- qU°!J SenSUS ,itterali' CSt Vd pr°Prius> vel Paraboiicus seu metaphoricus ; sic dum nominatur brachium Dei est sensus Jittera iis metaphoncus ad exprimendam Dei potentiam.

mJttlTVTff^ alTibm SaCme ^xtibus flures subsin,

2S^T?" Cff.ZapIe*a\ H^eutica BiUica, loc. cft. Affirmative

no^ab S ' * PnnC,iP1° ^ CaeIum- » reve1^ q^od Deus e Tinvisib " TUl CrCaVit Ct CadUm C°rporeum et visibilia et nvisibil a ; nam haec veritas tenetur postea ut certorevelata). Augus-

Z, Z • S1-n°S intel,i^imus hunc ^Piicem sensum, quare Moyses ma Jr nerP/raTTriS n°n inte,lexisset ? "em sanctus Gregorius magnus m Ezeck. III, 13, & litterSlr ^0maS'h P- Zapleta1' Saepius in favorem multiplicis sensus

T ; hne corporis praesentis artkuii; i£m didt ir.

LtSb < ?' 4'1' • '.I N°n GSt incredibile Moysi et aliis Sacrae Scripturae au.tonbus hoc divmitus esse concessum, ut diversa vera, quae homines

DE MODO LOQUENDI SACKAE SCRIPTURAK possunt inteliigere, cognoscerent, et ea sub una serie litterae designarent, ut sic quilibet eorum sit sensus auctoris ».

V. g. non est incredibile quod Moyses sub iumine inspirationis scribens ; « In principio Deus creavil caelum... » intellexerit non solum caelum corporeum et visibile, sed invisibiles angelos, ut ait Augustinus loc. cit. Item Dominus Jesus dicens : sic orandum est ; « Pater noster... panem nostrum quotidianum da nobis hodie » potuit intelligere et panem ordinarium et panem supersubstantialem. Respondent adversarii : sensus iste secundus non est litteraiis, sed spiritualis. Sed non ita constat nam apud Matth. vi, 11, litteraliter dicitur : « panem supersubstantiaiem da nobis hodie ». Forte Jesus dixit ad turbas ; « panem quotidianum » et ad apostolos

• panem supersubstantiaiem ».

Sanctus Thomas in de Poieniia, q. 4, a. i, cum moderamine ioquitur :

• Non est incredibile... » Plus diceret si ageretur soium de sensu spirituaia quia hic aperte constat. Unde loquitur de dupiici sensu iitterali.

Inter commentatores sancti Thomae, ut ostendit P. Zapktal, pierique admiserunt multiplicem sensum litteralem, scil. Cajetanus, Cano1 Bannez, Sylvius, Joannes a sancto Thoma, Bilinart 2.

Sed contra hanc multiplicitatem sensuum citantur inter antiquos Alex. Plalensis, sanctus Bonav., sanctus Albertus M. (Summ. I, tr. I, q, 5, membr. 2, ad 5um) : « Theologia unam vocem refert ad unum significatum », ita plerique exegetae moderni.

Hi ultimi objiciunt : si plures essent sensus litterales oriretur confusio, aequivocatio. Haec est principalis eorum ratio.

Respondeiur : si nomina adhibita esset aequivoca, concedo, ut canis ad significandum animal terrestre et constellationem ; si vero nomina adhibita sunt analoga, nego ; ita caelum designat et astra et angeios, et panis designat et panem ordinarium et eucharistiam.

Si sunt duo anajogata subordinata, vel duo coordinata sub uno altiori, et nullus sensus sit falsus, tunc non est aequivocatio 3.

Controversia adhuc perdurat.

In favorem sententiae, quae duplicem sensum litteralem admittit, proponi potest h6c argumentum. Si homines possunt proferre verba cum duplici sensu litterali valde intelligibili pro intelligenti auditore, a fortion Deus ipse, auctor Sacrae Scripturae, hoc facere potest. Atqui homines intelligentes piuries proferunt verba cum duplici sensu litterali faciliter

2. Plures ex eis. ut Bannez, citant hoc exemplum : « f-re principio Deus creavit -caelum et terram », \n principio significat i° imtio temporis, ita ut mundus non sit ab> aeterno et 20 ante omnia, id est, angeli non creati sunt ante mundum corporeum. Billuart de hoc loquitur ih Tract. de regulis fidei, diss. I, a. 8.

3. Joannes a sancto Thoma, in Iam disp. 12, a. 12, dicit . « Nec tamen sequitur aequivocatioaut confusio ex ista pluralitate sensu.um,tum quia saepe isti sensus habent inter se aliquam similitudinem seu ordinem ; ubi autem est ordo, non est aequivocatio , tum quia multiplicitas sensuum tunc facit aequivocationem, quando est occasio deceptionis, quando in altero sensu pqtest esse falsitas. Quando autem uterque sensu* e$t verus, sicut necessario est hoc ipso, quod a Deo est dictus litteralitcr, nulla est occasio deceptionis neque aequivocationis , sed pertinet ad mysterium et ad majestatem dicentis, quod possit unica oratione plures sensus ampieeti et signiticare »

fcE SACRA .DOCTRINA etiam intelligibili ; v. g. in aliquo prandio aliquis praelatus qui erat thomista mitigatus, dixit alteri praelato qui erat purus thomista : « Visne aiiquantulum aquae in vino? » Purus thomista intellexit optime duplicem sensum litteralem, primum de aqua miscenda cum vino materiali, alterutti de mitigatione thomismi. Et ideo respondit : « Admitto solum unam guttam aquae in vino missae. » Responsio pariter duplicem sensum litteralem habebat, scil. i° sensum obvium, et 2° sensum litteralem metaphoricum, sed principaliter intentum, scilicet : optimae doctrinae non debet esse mitigatio.

Ita dicitur quod W. Goethe dabat quandoque duos sensus litterales versibus suis, ita ut saltem intelligentiores lectores secundum sensum intelligerent. Hoc non rarum est in conversatione hominum magnae cultu-

Si autem homines hoc possunf , quare Deus et etiam Moyses non intellexisset m duobus sensibus verba : « In principio Deus creavit caelum > (id est caelum corporeum et angelos). Et etiam quare haec verba : Panem nostrum quotidianum da nobis kodie, non haberent duplicem pensum iitteralem, scilicet : panem ordinarium et panem supersubstantialem.

Adversarii vero dicerent : xn his exemplis est unus sensus litteralk

(v. g.. panem ordinarium,. et caelum corporeum) et secundus sensus esr spiritualis, prout panis ordinarius est symbolum alterius, et prout caelun: corporeum est quasi locus habitationis angelorum. Unde non clare consta: quod sint duo sensus litterales, sed nec oppositum est evidens. Est igitur sententia probabilis si agitur de existentia duplicis sensus litteralis m quibusdarn locis, et plus quam probabilis si agitur de possibilitate hormr. duorum sensuum.

Quoad verba « In principio Deus creavii caelum... » non clare consta quod sint duo sensus litterales ; attamen Conc. IV Lateram (Denz. 42S), in hoc loco duas verit.ates invenit, scil. quod Deus creavit mundum non ab asierno, et quod « sirml ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam, spiritalem et torporalem angelicam videlicet et ■mundanam 1 id est quod angeli non creati sunt ante corpora, Unde hoc feoncilimn videtur intelligere, sicut sanctus Augustinus, quod : « In principio Deuscreavit caelum » significat : sirnul creavit caelum corporeum et angeto*.

Coucludendum est : possibilitas duoruzn sensuum litteralium in una littera videtur certa ; eorum vero existentia probabilis est, Propterea dick sanctus Thomas, de PoL loc. ciL ; « Non est incredibile Moysi et aliis Sacrae Scripturae auctoribus hoc divinitus esse concessum, ut divcrsa vera, quae homines possunt inteliigere, ipsi cognoscerent, et ea sub mm serie litterae designarent, ut sic quilibet eorum sit sensus auctoris ».

Sic terminatur quaestio de Sacra Doctrina, in qua determinavk Sanctus Doctor naturam et dignitatem Sacrae Theologiae ex ejus objecto, ex lumine sub quo procedit, necnon quomodo argumentatur et quinam sunt sensus Sacrae Scripturae.

m DEO, AN DEIJS SIT.

In prologo hujusce quaestionis agitur de ordine toMus Summae theologicae. Haec autem divisio sumitur ex definitfone ipsius Sacrae Theologiae, quae est, sub lumine reveiatioms, scientia de Deo, sub ratione D?Tex hoc sequitur ouod debet tractare de Deo m se\ rt ut est frinm- P$m creaiurarum speciaiiter rationaiis creaturae, 2« de motu raiionalis creaiurae in Deum tanquam m finem, 30 £ Christo, qui secundum ■ — 1 homo, via est nobis tendendi in Deum , Sic sunt tres partes

Notandum est quod est ordo stricie ikeologicus, non philosophicus , Cf. C. Gentes , 1. II, c. 4, § 3 : « Nam in doctrina philosophiae, quae creaturas secundum se considerat et ex eis in Dei cognitione perducit, prima est consideratio de creaturis et ultima ae Deo ; in doctrina vero fidei, quae creuturas nonnisi in ordme ad Deum considerat, primo est consideratio Dei et postmodum creaturarum ; et sic est perfectior, utpote Dei cognitioni similior, qui seipsum cognoscens, aha intuetur. »

Hic ordo theologicus est ordo syntheticm, qui ab aiticribus et universaiioribus in causando ad inferiora et minus imiversalia descendit, secundum ipsum ordinem naturae et causalitatis.

Insuper in hoc ordine prius consideranttrr ea quae smii necessaria, scit Deus et naturae creatae, praesertim humana (in Ia et IIa parte).

ance magnum factum contingens Incarnationis Verbi divmi ad redemptionem generis humani, secundum illud Symboli apostolici : « qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit de eaelis >?.

Denique hic ordo perficit circulum, prout incipit a summo, id cst a Deo principio omnium rerum, et redit ad summum circuli id est ad Deum finem ultimum, in tractatu de novissimis. Sic omnia complectitur, propterea hoc opus est vera Summa in qua continentur et pars dogmatica et pars nioralis Sacrae Theologiae, sub una ratione formali unitae.

Ordo Summae C. Gentes non est omnino idem, quia in hoc opere apologetice procedit sanctus Thomas. Non est tamen summa philosophica incipiens a creaturis, incipit a Deo ipso ; sed in tribus primis libris consideratur de Deo et de creaturis id quod potest ex sola ratione cognosci, dum in l. IV agitur de n^steriis proprie supernaturalibus, de Trinitate, de Incarnatione, etc.

1. Bicitur in prologo « Deus, secundum quod in se est » id est non ut est principium et finis Creaturarum ; haec tamen expressio non significat : sicuii est> quia per sojam visionem beatificam "Oeus cognoscitur « sicuti ^st ».

Quamvis synthetice procedat sanctus Thomas in his cluobus operibus theologicis, tamen initio agendo de demonstratione existentiae Dei, recoHigit argumenta philosophica quae jam ab Aristotele exponebantur in fine Physicae (I. VIII) et Metaphysicae (1. XII). Sic «utitur eis ut dictum est, q. i, a. 5, ad 2m> non propter defectum vel insufficientiam Sacrae Theologiae, sed propter defectum intellectus nostri, qui ex his quae per naturalem rationem (ex qua procedunt aliae scientiae) cognoscuntur, facilius manuducitur in ea quae sunt supra rationem, quae in hac scientia traduntur ». Revera haec recollectio argumentorum philosophicorum circa Dei existe-ntiam fit sub lumine altiori, quo confortatur certitudo.

Divisio /ae partis est in tres partes : 1° Considerantur ea quae ad essentiam divinam pertinent : de Deo uno ;

110 ea quae pertinent ad distinctionem personarum : de Deo trino ; III0 ea quae pertinent ad processum creaturarum a Deo, seu de Deo , creante et elevante.

In tractatu de Deo uno sunt pariter tres partes : 1° An Deus sit, q. 2. :; >

11° Quomodo sit vel potius quomodo non sit, q. 3 ad 13 inclusive, ubi est sermo de attributis metaphysicis Dei, quarum plura negative expd- r muntur : de Dei simplicitate, perfectione, infinitate, immutabilitate, unitate, haec pertinent ad Deum quoad se, a q. 3. ad 11 inclusive. Et deinde q, 12 et 13 agitur de Deo quoad nos : quomodo a nobis cognoscatur et quomodo nominetur, ubi exponitur methodus analbgiae, scilicet methodus theologiae speculativae.

111° De his quae ad operationem Dei pertinent, q. 14 ad 26 inclusive, ubi esi sermo de Dei scientia, vita, voluntate ac amore, de justitia et misericordia, de providentia, praedestinatione, de Dei potentia et beatitudine .

Jam apparet ex hac divisione quod in tractatu theologico de Deo uno. agitur de pluribus veritatibus quae non sunt ex sola ratione cognoscibiles,

111 de visione beatifica (q. 13), de Providentia etiam erga ea quae sunt super* naturalis ordinis, de Praedestinatione, q, 23 ; et in his speciatim insistetidura est, quia alia jam sub aspectu metaphysico exposita sunt in phi!osophia.

Notandum est quod hic ordo propositus a sancto Thoma constituimagnum progressum oer respectum ad ordinem librorum Sententiaruni Petri Lombardo, qui, ut notavimus, dividit materiam, non per respectum ad Deum (subjectum Sacrae Theologiae),sed per respectumad voluntatem humanam, cujus sunt duo actus : frui et uii. Sic tractabat 1° De his quibus fruendum est, scil. quae nos beatos faciunt. scil, de Patre, Filio, Spirifcti Sancto, id est de Deo Trtno, postea loquebatur de Dei scientia, poientin > voluntate.

11° De his quibus utendum est, id est de creaiuris : de angelis, <ki homine, de gratia, ubi est sermo de peccato originali et actuali.

111° De his quibus simul fruendum et utendum est : scil. de Christo hontine, de virtuUbus et denique IV° de sacramentis et de novissimis.

DE DEMONSTRABILITATE EXISTENTIAE DEI x J§

In hac divisione pars moralis non ita ex professo exponebatur, sed quasi obiter, in 111° libro, quamvis divisio totius operis pertineat potius ad res morales, scilicet de fruibilibus et de utilibus.

Inter modernos plures, ut Scheeben, statim post tractatum de Dea uno et trino ac de creatione, tractant de Christo, antequam de gratia et de virtutibus infusis. Sic gratia magis apparet ut christiana, sed ex altera parte consideranda est gratia ut erat etiam in statu innocentiae et in angelis qui non fuerunt a Christo redemptL

Quaestio II3» — An Deus sit

Sunt tres articuli in hac quaestione : i° utrum Deum esse sit per se notum. 2° utrum sit demonstrabile, 30 an Deus sit. — Sic considerantur tre« possibiles positiones, scilicet i° eorum qui dicunt Deum esse esse per se notum, ut sanctus Anselmus, 20 eorum qui tenent Deum esse nec esse per se notum, nec demonstrabile, ut agnostici ; et 30 sanctus Thornas ostenek ouod hoc est demonstrabile et clernonstratum e>; effectibus.

Joannes a sancto Thoma quaerit : cur sanctus Thomas tractat in theok;-gia de Dei existentia ? Respondet : Sacra Theologia probat Deum aucforem. naiurae exisiere, non ex rationibus propriis, sed rationibus accepttfc a ^ietaphysica, quas tamen corrigit et periicit sub lumine revelationis, quac cieit inexcusabiles 1 esse homines qui ex ordine mundi non cognovcrunt supremum Ordinatorem. Hoc est praeambulum fidei. — Insuper de fide est quod Deus existit, ui auetor gratiae et salutis, et hoc non probatur a Sacra Theologia, sed ab ea supponitur, et postea explicatur ac defenditur,

Initio hujusce quaestionis praesupponitur de Deo quid nomuiis seu defzmtio nominalis : scil. per hoc nomen Deus homines communiter intell!gunt Supremarn Causam intelligentem totius universi, quem ordinavit. Unde quaeritur : an haec altissima causa et perfectissima vere existat ut a mundo realiter et essentialiter distincta ? Sic quaelibet demonstratio j-xistentiae Dei incipit ab aliqua definitione nominali Dei, et ostenditur qaod existit Primus Motor, Prima Causa, Primum Necessarium, Ens perfectissimum, Supremus Ordinator.