Sectio 10, art. 6: UTRUM P_NITENTIA SIT PRIMA VIRTUTUM

Respondet S. Thomas per plures conclusiones ; principales sunt dua; priores.

1» _ secundum ordinem naturos simpliciter prcscedunt ipsam virtutes theologiccs, quia immediate respiciunt Deum.

2° _ Sed quantum ad altquid posnitentia ordine temporis est prima inter cceteras virtutes, quantum ad ejus actum, qui primo occurrit in justificatione impii.

Hic actus est contritio perfecta nam attritio, ut infra dicetur, Suppl., q. 1, art. 2 ad 2»" et a. 3, non est actus virtutis paenitentia; qua; nondum infunditur. Sic continentia non est actus virtutis castitatia.

3" — Etiam alia; virtutes, ut prudentia, religio, humilitas, qua; fuerunt in Christo, sunt altiores quam pamitentia qua; non fuit in eo.

4° Virtus infusa posnitentiai simul infunditur cum caritate in instanti justificationis, et in justificatione adulti actus et habitus caritatis simul sunt tempore cum actu et habitu pamitentia;. Ratio est quia virtutes sunt connexse (l-II, q. 65, art. 1 «t 3) et sic omnes simul incipiunt esse in anima.

5° — Secundum prioritatem temporis quidam actus laudabiles possunt pra;cedere actum pamitentia;, scil. actus fidei et spei informium et actus timoris servilis. Legendus est hic pulcher articulus, difficile erat eum tam clare et exacte scribere (cf. ad 3u,n).

Billuart instituit digressionem historicam de pamitentia Salomonis: Utrum Salomon egerit pamitentiam. Respondet: Incertum est, inter Patres quidam negant ut Augustinus. alii affirmant, ut Hieronymus.

DE NECESSITATE PJE NITENTI „ aliquid addendum est, ex q 86 a 2, per modum introductionis ad quasstionem de institutione sacramenti pamitentiae. ut fecit Concilium Tridentinum sess. 14, c. 1: de necessitate et institutione sacramenti pamitentia;. (Denz. 894).

Dicit ibi Concilium: « Fuil quidem pwnitentia universis homtnibus, qui se mortali aliquo peccato inquinassent, quovis tempore ad gratxam et justitiam assequendam necessaria » illis etiam qui post baptismum peccatum mortale commiserunt.

Comuniter tenetur hunc actum psenitentias, supposito peccato mortali, necessarium esse tum necessitate medii, tum necessitate pracepti. (Cf. S. Th., q. 86, art. 2: Utrum sine pamitentia peccatum remitti possit ?).

Necessitas medii constat ex locis Sacrm Scripturm, ibidem a Concilio Tridentino citatis scil.: Ezech. XVm, 30: « Convertimini et agite pamitentiam ab omnibus iniquitatibus vestris, et non erit vobis in ruinam iniquitas ». Item Luc. XUI, 3: « Nisi pamitentiam egeretis, omnes similiter peribitis ». (cf. infra, p. 341 sq.).

Ratione theologica etiam constat h»c necessitas medii; nam sice pamitentia Deus peccata remittere nequit; Hoc esset contra diversa Dei attributa: 1° justitia enim prohibet ne offensa remittatur sine aliqua reparatione, saltem imperfecta; unde etiam si non fuisset Incarnatio ad peceatum adajquate reparandum, Deus postulasset saltem imperfectam reparationem, cujus homo capax est cum gratia; auxilio, id est panitentiam. 2° Hoc esset contra efficaciam amoris Dei erga nos, nam ut ostendit S. Thomas UJ", q. 86, art. 2, Deus remittit offensam peccatori

25 T^rT, dUi9it 6Um' 6t AWC dilecti0 Dei non P^supponit sed ■pomt amabthtatem m homine, et eum gratum facit per gratiam qua tZl^TT DeUm' CUm aV6rSi0ne a »eccato et detestatione L r i 6°ontra Dei saPi™tiam esset remittere offensam impamitenti. 4 Contra Dex sanctitatem esset sibi unire peccatorem pertinacem.

OBJICITUR: Major est misericordia Dei quam miseria hominis Sed homo interdum remittit offensam homini etiam non pamitenti secundum illud: « Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. » Matth. V, 44. Ergo multo magis Deus dimittit offensam hominious non pajnitentibus.

Respondet profunde S. Thomas (q. 86, art. 2, ad 3<">,): « Misericordia Dei est majoris virtutis guam misericordia hominis in hoc quod immutat voluntatem hominis ad pmnitendum, quod misericordia hommis facere non potest ». Et ibidem in corp. art. S. Thomas dicit- « Potest contingere quod homo remittat offensam, qua offensus est ahcui, absque aliqua immutatione voluntatis ejus; non autem contingere potest quod Deus remittat offensam alicui absque immutationc voluntatis ejus. (Nam) requiritur ad remissionem divina; offenss quod voluntas hominis (a Deo aversa) immutetur ut convertatur ad Deum cum detestationem peccati et proposito emendandi; quod pertinet ad rationem pamitentia>, secundum quod est virtus ». Hoc jam verum erat in Veter, Testamento ante institutionem sacramenti pamitentia;. Et communiter admittitur a catholis contra protestantes Cf. infra p 341 CONTROVERSIA tamen est inter theologos catholicos de aliquo' .puncto secundario, scil. utrum ad peccati remissionem requiratur /or-

DE VIRTUTE P^.NITENTIiE malis actus pmnitentios an sufiiciat virtualis, qualis continetur in actu caritatis seu dilectionis efficacis Dei super omnia.

Scotistas tenent virtualem actum pamitentia; sufficere. Multi thomistm dicunt requiri actum formalem pamitentiai, saltem per se loquendo. Billuart videtur recte concludere dicendo : Per se requiritur f ormalis actus pamitentia;; sed per accidens sufficit actus virtualis contentus in actu caritatis, quando scil. aliquis, ex oblivione, de peccatis suis non cogitat.

Denique necessitas prmcepti pamitentia; apparet ex ipsis primis verbis Domini, secundum Matth. IV, 17 : « Ccepit Jesus pradicare et dicere: Pamitentiam agite ». Insuper panitenUa est specialis virtus, ergo sub praecepto cadit; item quisque tenetur, vi justitia;, reparare injuriam alteri illatam; et tandem cuique pracipitur, vi caritatis erga seipsum, suam salutem per pamitentiam curare. Unde incuria salutis est via qua; perducit ad damnationem. Unde communiter dicunt prcedicatores prsesertim tempore Quadragesima : Paenitentia qua: ad mortem differtur est rarissima et difficilissima, propter longam resistentiam gratise sufficienti.

Complementum: De errore protestantium circa virtutem et actum pmnitentice.

Secundum priores Protestantes, natura hominis nunc est essentialiter corrupta et mala, et justiflcatio impii flt per imputationem extrinsecam meritorum Christi, sine infusione gratia;. Proinde, juxta eos, pa;nitentia nequit esse detestatio de peccato, quod semper et necessario committitur. Quid sit igitur pro illis? Pro Luthero pamitentia est « mutatio mentis et consilii » qua aliquis, agnito peccato, fidit in Deo. (Sermo de poanit. 1518). Pro Calvino pamitentia est vita nova ex fiducia in Deum orta. (Institutiones L. DJ, c. 3, n. 4). Quidam moderni protestantes ut Bovon (Morale chretienne, Lausanne, 1917, t. I, p. 224) concedunt pamitentiam amplecti confessionem delicti coram Deo cum vita; emendatione, sed nulla satisfactio Deo debetur, quia jam abundantius satisfecit Christus.

E contrario Concilium Tridentinum (Denz. 897) definit: « ContritiOj qua; primum locum inter dictos psenitentia; actus habet, animi dolor ac detestatio est de peccato commisso, cum proposito non peccandi de cmtero » scil. cum gratia; Dei auxilio, quod non denegatur nisi propter obicem. Item Concilium Tridentinum (807) definit necessitatem satisfactionis ab ipso pamitente implenda; pro pcena temporali peccato debita;, ut nobis fiat applicatio satisfactionis Christi et cooperemur ad nostram salutem, et non mere passive eam recipiamus, secundum illud Domini: « Pamitentiam agite », « Facite fructus dignos pamitentia; ». Mt. m, 2, 8, IV, 17.

Ex his omnibus pertinentibus ad virtutem pamitentia; et ad actus ejus, qui necessarii fueruut ante institutionem sacramenti, paratur

De P*nitbntia moniL0rdme Ver° ^ t0tam commuuitate- habetur Ordo et Matri-

PnitttilCi;fC!matrim0niUm antC matrimonii, ita fuit pamnent.a ante sacramentum psnitente. Sed sicut valde conveni sacramentum matrimonii ad conferendam gratiam pro actTbus matr grat.am pam.tenti ut homo ex attrito fiat contritus. Brevius ad dele- zzr::^ ez^us reguiritur infusi° et -"otvl

P enL cumlhun 7?™ * hUJUS M~' vali<*e suscipienda, cum debita conditione attritionis. Cf. m» q 65 a 1 2 3 4

**' a" 5 utrum h<* sacramentum Sit de necessitate saluiis! art. 6~

UrTan T" "aufragium^ art" 7 ^uin homo dubt'

S E c oZ 7 ^ attritUS' ^ C°lltritUS- et CUm De°

ZoH T • CCndUm 6St Prote«tantibus. magna fiducia habetur si peccator audtat sacerdotem in nomini Christi dicentem « Ego te absolvl d 22 ZT": tu% ■ et si credat hc abso,utionis verba contritus ' COIltritionis °"a ^mo attritus fia,

CAPDT I

DE EXISTENTIA SACRAMENTI PANITENTIA-

Art. I. De ipsa potestate clavium. Art. II. De existentia hujusce sacramenti. Art. m. De ejus ministro.