V. v. — 1. In finem, in carminibus, intellectus David.

2, Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam.

3. Intende mihi, et exaudi me.

Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum, 4. a voce inimici, et a tribulatione peccatoris.

Quoniam declinaverunt in me iniquitates; et in ira molesti erant mihi.

5. Cor meum conturbatum est in me, et formido mortis cecidit super me.

G. Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae.

7. Et dixi: Quis dabit inibi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam?

8. Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine.

9. Exspectabam eum, qui salvum me fecit a pusillanimitate spiritus, et tempestate.

10. Praecipita, Domine, divide linguas eorum; quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate.

11. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus iniquitas, et labor in medio ejus, 12. et injustitia.

Et non defecit de plateis ejus usura, et dolus.

13. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique.

Et si is, qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo.

14. Tu vero homo unanimis, dux meus, et

notus meus:

Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despicias deprecationem meam.

Attende mihi, et exaudi me.

Humiliatus sum in meditatione mea, et conturbatus a voce inimici, a facie persequentis impii:

Quoniam projecerunt super me iniquitatem, et in furore adversabantur mihi.

Cor meum doluit in vitalibus meis, et terrores mortis ceciderunt super me.

Timor et tremor venit [al. venerunt] super me, et operuit me caligo.

Et dixi: Quis dabit mihi pennas columbae, ut volem et requiescam.

Ut procul abeam, et commorer in deserto. Semper.

Festinabo [h. festina], ut salver a spiritu tempestatis et turbinis.

Praecipita, Domine, divide linguas eorum: quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate.

Die et nocte circumeuntes muros ejus: scelus et dolor in medio ejus. Insidiae in vitalibus ejus, ei non recedit de plateis ejus damnum et fraudulentia.

Non enim inimicus exprobravit mihi, ut sustineam: neque is qui me oderat, super me magniiicatus est, ut abscondar ab eo.

Sed tu, homo unanimis meus [al. tac. meus], dux meus, et uotus meus:

15. Qui simul mecum dulces capiebas cibos; in domo Dei ambulavimus cum consensu.

16. Veniat mors super illos, et descendant in infernum viventes: quoniam nequitiae in habitaculis eorum, in medio eorum.

17. Ego autem ad Deum clamavi, et Dominus salvabit me.

18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam.

19. Redimet in pace animam meam ab his qui appropinquant mihi, quoniam inter multos erant mecum.

20. Exaudiet Deus, et humiliabit illos, qui est ante saecula.

Non enim est illis commutatio, et non timuerunt Deum.

21. Extendit manum suam in retribuendo.

Contaminaverunt testamentum ejus; 22. divisi sunt ab ira vultus ejus: et appropinquavit cor illius.

Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula.

23. Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enutriet: non dabit in aeternum fluctuationem justo.

24. Tu vero, Deus, deduces eos in puteum interitus.

Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos: ego autem sperabo in te. Domine.

Qui simul habuimus dulce secretum, in domo Dei ambulavimus cum terrore.

Veniat mors super eos, descendant in infernum viventes, quia nequitiae in congregatione eorum, in medio eorum.

Ego ad Deum clamabo, et Dominus salvabit me.

Vespere et mane et meridie loquar, et resonabo, et exaudiet vocem meam.

Redemit in pace animam meam, ab appropinquantibus mihi: multi enim fuerunt adversum me.

Exaudiet [al. audivit ] Deus, et humiliabit eos, qui judex est ab initio. Skmper.

Non enim mutantur, neque timent Deum.

Extendit manus suas [al. manum suam ] ad pacifica sua: contaminavit pactum suum.

Nitidius butyro os ejus, pugnat autem cor illius; molliores sermones ejus ab oleo, cum sint lanceae.

Projice super Dominum charitatem tuam, et ipse te enutriet: non dabit in aeternum fluctuationem justo.

Tu autem, Deus, deduces eos in puteum interitus: viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos: ego autem fiduciam habeo tui.

Argumentum. — Ewaldo occasionem huic carmini dedisse videntur quae, quo tempore res Judaeorum ad finem Vergebant (saec. VII ante C.), Hierosolymitanam civitatem lacerabant discordiae intestinae: cf. vers. 10-12; sed cur hi versiculi n'en pertinerent ad I Sam. xxn, 2? Non est igitur cur titulo iidem denegemus. Juxta Hengstenberg, hic Psalmus nullum certum Davidis vitae articulum respicit; sed potius sunt preces hominis probi a perditissimis et fallacissimis hominibus in summam angustiam adducti, quibus tamen in precibus Davides, mali non ignarus, multa meminit quae sibi acciderunt, v. g. II Sam. xv. Gaeterum strophae tres: vers. 2-9, audi, o Jova, a perditissimis hominibus in tantas me adductum angustias, ut, si possem, aufugerem longissime; 10-16, plena est urbs violentia, certaminibus, nequitia, miseria, oppressione, fraude, estque inter eos a quibus injurias patior, niger aliquis, quocum arctissimum mihi vinculum fuit sanctioris necessitudinis; 17-24, quos perfidos, fraudulentos, sanguinolentos ut perdas enixe rogo, speroque firmiter te esse facturum.

1. Praecentori, fidibus canendum, inaskil Davidis.

et ne te abscondas a supplicatione mea.

3. Attende ad me, et exaudi me! circumvagor in querela mea, et ejulatus edo:

4. Ob vocem inimici, ante (propter) oppressionem improbi; nam declinare faciunt super me iniquitatem f

et in ira infestant me.

5. Cor meum dolore torquetur in pectore meo, et terrores mortis ceciderunt super me.

6. Timor tremorque invadit me, et operit me horror.

7. Et dixi: Quis dabit mihi pennas instar columba?! vellem avolare et habitare securus!

8. En, longissime fugerem, commorarer in deserto.

9. -Accelerarem evasionem mihi, longe a vento rapido, a procella.

10. Absorbe, Domine, divide linguam eorum: video enim violentiam et rixam in urbe.

11. Diu noctuque circumeunt (violentia et rixa) in muris ejus, et iniquitas ac aerumna? in medio ejus.

12. Injustitiae (pravitates) in medio ejus, nec recedit a platea (foro) ejus oppressio et fraus.

13. Non enim hostis manifestus probris me afficit: alioquin ferrem;

non osor meus contra me fastuose agit: alioquin absconderem me (caverem mihi) ab eo.

14. Sed tu, homo secundum aestimationem meam, familiaris meus et notus meus;

15. Qui una dulcem iniebamus familiaritatem, in domum Dei ibamus in media turba.

16. Desolationes (exitium) super illos! descendant in orcum viventes (subito)! nam prava sunt in domo eorum, in medio eorum.

17. Ego ad Deum clamare volo, et Jova salvabit me.

18. Vespere, et mane, et meridie querelas effundam et ejulabor, et audiet vocem meam.

19. Redemit (redimet) in pace animam (vitam) meam a pugna quce mihi

erat,

nam in multis (multi) sunt pugnantes mecum.

20. Audiet me Deus, et respondebit (pro me) eis,

Deus, qui solio sedet ab antiquo (aeterno), eis, quibus non sunt mutationes,

nec timent Deum.

21. Emittit (hujusmodi homo) manus suas (vim) in amicos suos,

Dissolvit (vel 'profanat ) foedus suum.

22. Laeves sunt dulcedines oris ejus, et bellum est cor ejus; leniora sunt verba ejus oleo,

et illa sunt gladii stricti.

23. Projice in Jovam onus tuum, et is sustentabit te:

non sinit in perpetuum nutare probo (orobum).

24. Et tu, Deus, detrudes eos in foveam perditionis (orcum); viri sanguinum et fraudis non dimidiabunt dies suos.

Vers. 2. Abscondas. Latet in hoc verbo anthropopathia, deducta ab amico vel patrono, qui praevidens ab homine egeno se implorandum, non patitur se reperiri, sed sua quaerit subterfugia, Cf. Deut. xxu, i, 3, 4; Isai. lviii, 7. — Vers. 3. Apte hisce verbis vates declarat inconditas voces et ululatus, vi summi doloris ipsi expressos, in quos erumpere pro priscorum hominum simplicitate nec heroibus dedecori erat. — Vers. 4. Iniquitatem, mala consilia in me, quasi torrentem in murum labefactandum, derivent. — Vers. 8. Longissime fugerem, propr. elongabo fugere. — Vers. 9. Evasionem; alii, ad refugium aliquod. Longe a, vel ante ventum et procellam, puta furorem et impetum hostium meorum. Alii, fugerem celerius quam ventus, etc. — Vers. 10. Absorbe, degluti, perde, puta eos e medio, sicut Datbanem et Abironem; vel potius absorbe... linguam, etc. Linguam, eorum consilia, ut ipsi inter se dissentiant: cf. Gen. xi, 7, 9. Urbe, Hierosolymis. — Vers. H. In muris... in medio, i. e. in tota urbe. — Vers. 14. Secundum ceslimationem meam, i. e. quem ego mihi ipsi oequiparo, meus alter ego; Maurer, quem maximi putavi. — Vers. 1 5. Familiaritas privata -chturba opponitur. Alexandrini vel acceperunt "HD pro "RJD sive T1J7C, vel HD pro conventu quovis, atque sic etiam pro convivio, symposio. — Vers. 16. Pro desolationes, etc. Masoretbce legi jubent, decipiat mors et obruat cos. — Vers. 20. Pro respondebit, alii vertunt, affliget. Mutationes, in meliorem agendi rationem, ait Maurer; reciproca fides et amicitia, ait Ewaldus; quorum stationis in scelere vices non permutantur, ait Hengstenberg. — Vers. 22. Alii, mollia sunt butyracea, gall. cremes. Pro oris ejus, potest verti. quoad os ejus. — Vers. 23. Onus: ita Hebrsei; alii, sortem.

Iu finem, in carminibus, intellectus David.

Jn titulo nihil est, quod non sit alias explicatum. Argumentum esse volunt Sancti Patres Hilarius et Hieronymus de passione -Christi; Euthymius et Theodoretus Psalmum exponi volunt de Davide fugiente persecutionem Saulis, vel potius Absalonis; S. Augustinus, de homine justo in tribulatione posito, sive de corpore Christi, quod est Ecclesia. Sed omnes expositiones admitti debent, aut certe possunt: nam quod de Davide Psalmus ad litteram recte exponatur, intelligi potest ex praecedente et sequente, et ex aliis multis, ubi disertis verbis ponitur in titulo, Psalmum esse compositum occasione talis vel talis persecutionis, quam David patiebatur; quod etiam David figuram Christi gesserit, et quod Psalmi fere omnes ad Christum principaliter pertineant, dubitari non potest, cum ipse Dominus aliquoties Psalmos de se scriptos allegaverit, et Luc. cap. ult. dixerit: « Necesse est impleri omnia, quae scripta sunt in lege Mosis, et Prophetis, et Psalmis de me. » Denique quod exemplo Da viciis omnis justus eodem modo orare possit, dubium esse non potest.

porrige. Fortasse etiam ter eamdem orationem repetit, quia noverat Deum esse Trinitatem, etDeusTri_ orationem dirigit ad Patrem, deprecationem adnitasest. Filium, personam orantis ad Spiritum Sanctum. Denique tertio idem aliis verbis orat, ut affectum et desiderium ostendat: quo modo et « Christus in horto eamdem orationem tertio repetivit, »

Matth. xxvi, et Apostolus «ter Dominum rogavit, » II Cor. i.

2. Contristatus sum in exercitatione mea, vct&a.

ET CONTURBATUS SUM A VOCE INIMICI, ET TRIBULATIONE PECCATORIS.

Exponit nunc materiam orationis suae, quee est vehemens persecutio inimicorum, ob quam con-

4. Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam; intende mihi,

Incipit David quasi a prooemio, quo captatur benevolentia Judicis, ac petitur ut benigne et attente audire velit; ac primum dicit: « Exaudi, Deus, orationem meam. » Deinde ne forte oratio, vel persona orantis displiceat, utrumque commendat, ac de oratione dicit: « Ne despexeris deprecationem meam, » id est, humilem et supplicem precem meam: id enim proprie significat vox hebraica hoc loco posita; de persona vero orantis addit: « Intende mihi, et exaudi me,» id est, benigne me respice, et benignam aurem mihi tristabatur et conturbabatur, et a qua liberari desiderabat. In hebraeo, pro voce contristatus, est verbum TIN arid, quod significat flebo, sive ululabo; sed futurum ponitur pro praeterito, ut ex versione Septuaginta et S. Hieronymi perspicuum est; et pro voce, in exercitatione mea, est sichi, quod significat meditationem, et submissa voce locutionem. Itaque sensus est: Flevi dum exercerer cogitando, et mecum ipse conferendo miserias meas; quod idem est cum eo, quod nos habemus: « Contristatus sum in exercitatione mea. » Sed verba hebraica clariora sunt. Sequitur: « Et conturbatus sum a voce inimici, et a tribulatione peccatoris, » id est, non solum tristis fui, et flevi ob praesentes miserias, sed etiam timui futuras, « conturbatus a voce inimici, » comminantis longe pejora; «et a tribulatione, «quam minabatur peccator inimicus meus. Idem enim est a voce inimici, et a tribulatione peccatoris; nam inimicus peccator voce sua tribulationem minabatur innocenti. Istum autem inimicum peccatorem intelligere possumus, tum Saulem aut Absalonem respectu Davidis, tum Caipham et Annam respectu Christi, tum quemlibet persecutorem respectu hominis probi.

Ver?. 3. 3. Quoniam declinaverunt in me iniquitates,

Ostendit non vanam fuisse turbationem suam. « Quoniam» inimici «declinaverunt, inquit, in me iniquitates, » id est, projecerunt in me falsa crimina, convicia, calumnias, opprobria, ut exponunt SS. Patres Hilarius et Augustinus: ex quo intelligimus vocem iniquitates esse in casu accusandi, non in casu nominandi, ut nunc habent codices groeci communiter. « Et in ira molesti erant mihi, » id est, et ob iram in me conceptam, molesti erant non verbis tantum calumniantes, sed etiam factis me persequentes.

Vers i. 4. Cor MEUM CONTURBATUM EST IN ME, ET FORMIDO MORTIS CECIDIT SUPER ME.

Explicat magis in particulari, quod dixerat, «conturbatus sum: Conturbatum, inquit, est cor meum in me, » id est, in intimis meis, ubi sedes cordis est, conturbatus sum. In hebraeo habetur clarius, cor meum doluitin medio mei. Et subjungit rationem, dicens: « Et formido mortis cecidit super me: » nulla enim res facilius ad intima de- Pericu- scendit, et magis totum hominem turbat, quam mortis imminentis periculum. Hoc impletum fuisse nem ma- Davide, cumplorans fugeret a facie Absalon, et ximetur- in Christo, cum in horto paveret, et sudorem sanbat- guineum funderet, Hlatth. xxvj,Luc. xxu, notissimum est.

Vers. b 5. Timor et tremor venerunt super me, et

Idem aliis verbis dicit, et quasi summatim omnia comprehendit: nam timor in anima erat, tre¬

mor in corpore, tenebrae autem moeroris totum hominem operuerant: sicut enim laetitia exhilarat et dilatat cor, sic etiam moestilia constringit et obducit, ac per hoc tenebras facit; unde etiam qui moerent tenebras quaerunt, in cubicula se abdunt, fenestras claudunt.

6. Et dixi: Quis dabit mihi pennas, sicut -«

Verba sunt justi suspirantis ad patriam coelestem, neque enim alibi vera requies invenitur, quasi dicat: Osi nunc possim ad altissimos montes coelestis Hierusalem confugere, quomodo columba potest pernicitate sua ungues accipitris evadere, vel quomodo columba tempore diluvii,

« cum non inveniret, ubi requiesceret pes ejus, ad manus Noe, atque ad arcam rediit,» Genes, vm!

Proprie autem justus columbae comparatur, quae Justus innoxium est animal, secundum, et simplex; et rPC'ft c°- non pugnando, sed fugiendo vincit: sic enim et vir justus adversus tentationes accipitris Tartarei tur. fugiendo potius quam disputando, vel altercando vincere solet.

Haec satis apposite Davidi conveniunt, qui fugiens Saulem, et postea Absalonem, ad desertum se contulit, quasi dicat: Quia non datur mihi, ut instar columbae ad locum verae quietis ascendam, feci quod potui: nam «elongavi fugiens, et mansi in solitudine. » Idem convenit cuilibet viro justo in tribulationibus posito, qui cum possit ad patriam commigrare, elongat se cogitatione a tumultibus saeculi, quantum potest, et ad solitudinem cordis et conscientiae se transfert, ubi solus cum solo Deo colloquens, aliquantulam quietem invenit.

8. Exspectabam eum, qui salvum me fecit a Vers. 8.

In ea solitudine, « exspectabam Deum, » id est, auxilium ejus, «qui me salvum fecit, » id est, qui alias salvum fecit, et salvum facere solet, « a pusillanimitate spiritus et tempestate, » id est, a parvo animo ad tolerandum, eta magna tentatione. Ubi conjunguntur duo, quae mirum in modum amplificant necessitatem auxilii divini: nam si parvitati animi contingat parva tentatio, vel magno animo magna tentatio, aequale erit certamen; sed si cum parvitate animi jungatur magna tentatio, intolerabilis erit. Hoc igitur nunc dicit sibi accidisse, ac proinde petit a Deo, vel ut sibi addat vires, vel diminuat tentationem, vel (quod magis optandum est) utrumque faciat. Sed codices hoc loco sunt admodum varii; nam hebraicus habet ad verbum: Festinabo, ut salver a spiritu concitato, a tempestate. Graecus autem habet: Exspectabam Deum, qui me salvum faceret a pusillanimitate et tempestate. Noster autem Interpres videtur aliquid ab hebraeo, aliquid a gra?co accepisse; prima vox hebraicanilPHN achishah. significat festinabo, nec video quid legere potuerint Septuaginta, ut verterent exspectabam; ideo existimo illos vertisse non •verba, sed sensum; nam festinabo, ut salver, bene cohaeret cum exspectabam salvantem Deum, si quidem exspectabat salutem ex festinatione per orationem ad Deum, quomodo qui in fuga spem ponit, dicere potest: exspectavi salutem ex festinatione in currendo et fugiendo. Sic igitur vir justus, festinans ad Deum ferventi desiderio, orando et pulsando, exspectabat auxilium, quo salvus fieret. Illa vox, Deum, quas est in graeco, non est in hebraeo, neque in Patribus, Hilario, Hieronymo, Augustino. Itaque videtur addita a posterioribus explicandi gratia. Illud autem, a pusillanimitate spiritus, facile colligitur ex hebraeo, et concordatur cum graeco; nam vox hebraea N>D sohha, non habetur nisi hoc loco, et communiter dicitur significare concitationem; unde S. Hieronymus vertit, a spiritu tempestatis, id est, a spiritu concitato; sed quia sequitur, a turbine, sive a tempestate, rectius dicemus spiritum concitatum hoc loco significare spiritum hominis metu concitatum et turbatum, quod idem est cum pusillanimitate spiritus: nam qui magno spiritu, vel animo sunt, non facile turbantur et concitantur, sed firmi ac stabiles permanent. Itaque sensus erit in hebraeo, festinabo, ut salver a spiritu concitato a tempestate, id est, a parvitate animi, et a tempestate tribulationis. In graeco non nominatur spiritus, quia intelligitur in voce pusillanimitatis; idem est enim pusillus animus, et pusillus spiritus.

ver*. 9. 9. Praecipita, Domine, divide linguas eorum:

Quia exspectabat salutem a Domino per orationem, orat Deum, ut impediat consilia hostium suorum. «Praecipita, inquit. Domine,» id est, praecipita in profundum inimicos meos; hoc enim significat vox hebraea balahh, et graeca *ara- «dvT&v: unde legit Augustinus, demerge eos. Deinde

, addit modum, quo velit illos praecipitari in exitium. « Divide, inquit, linguas eorum, » id est, fac ut qui contra me conspirarunt, non conveniant in consiliis, sed unus hoc, alius aliud judicet et loquatur; et vere sic accidit inimicis David: nam cum Absulon, capta civitate, consultaret de modo perdendi Davidem, varii varia consilia dederunt: infatuavit autem Deus consilium Achitophelis, quia inspiravit Absaloni, ut consilium ejus non sequeretur, inde deteriore consilio electo rem male gesserunt et plurimi eorum perierunt. Itaque ex divisione linguarum in praecipitium acti sunt; vide lib. II Reg. cap. xvn et xvm. Sequitur: « Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate.» Haec etiam satis apposite exponuntur de Davide, qui viderat in civitate sua Hierusalem proditionem iniquissimam adversus personam suam, et

rebellionem manifestissimam, quae significata est nomine contradictionis, quia contradicebant ejus imperio, cum Absalonem in regem elegissent.

Possunt etiam exponi haec omnia de Christo, ut exponit S. Hilarius; nec non de viro justo, qui persecutionem injustam patitur, et contradictionem a civibus Babylonias, id est, ab amatoribus mundi, qui semper persequuntur et odio habent eos, qui de mundo non sunt, sed ut hospites et peregrini in mundo sunt.

10. Die ac nocte circumdabit eam super mu- ve«- »o*

11. Et NON DEFECIT DE PLATEIS EJUS USURA, ET Vers. 11. DOLUS.

Pergit describere iniquitatem civitatis, a qua ipse persecutionem patiebatur, ac mirabili modo loquendi dicit iniquitatem, quasi armatum militem obtinuisse muros ejus, ut justitia non posset accedere. « Die, inquit, ac nocte,» id est semper,

« circumdabit eam super muros ejus iniquitas, » id est, iniquitas super muros ejus consistens circumdabat eam instar custodiae militaris; « et labor in medio ejus, et injustitia, » id est, et interim intus in ipsa civitate nihil aliud erat, nisi labor miserorum, et injustitia potentiorum, dum secure et libere injusti divites et potentes opprimerent pauperes et imbecilles. « Et non defecit de plateis ejus usura et dolus,» id est, et oppressio illa partim erat manifesta, dum in ipsis plateis exigerent usuras divites a pauperibus; partim occulta, dum variis dolis et insidiis eos circumveniebant et vexabant. Haec conveniebant quidem Jerosolymoe tempore Davidis, sed multo magis tempore Christi, et multo maxime conveniunt Babyloniae, id est, amatoribus mundi hujus, in quo regnat concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum, et superbia vitae.

12. Quoniam si inimicus meus maledixisset vers. it.

13. Et Sl IS, QUI ODERAT ME, SUPER ME MA- Ver. 13. GNA LOCUTUS FUISSET, ABSCONDISSEM ME FORSITAN

14. TU VERO, HOMO UNANIMIS, DUX MEUS, ET Vers. 14. NOTUS, MEUS.

15. Qui SIMUL MECUM DULCES CAPIEBAS CIBOS, Vers. 15. IN DOMO Dei AMBULAVIMUS CUM CONSENSU.

Posteaquam conquestus est David de tota civitate et populo, conqueritur nunc de uno particulari proditore, qui videtur fuisse Achitophel, si Psalmus exponatur de Davide: Judas autem, si exponatur de Christo: quivis alius falsus amicus, si de homine justo generatim accipiatur. Ait igitur: « Si inimicus» aliquis manifestus a maledixisset mihi, » aequo animo tulissem, quia inimicus solet id facere, et non est mirum, si faciat. «Etsi is qui oderat me, » ita ut profiteretur manifestam inimicitiam mecum, magna aliqua convicia, vel magnas calumnias de me locutus fuisset, « ego forsan abscondissem me ab eo, » ut ejus iracundiam mitigarem, et ne darem occasionem majorum conviciorum. Sed a te abscondi non poteram, neque unquam ejusmodi proditionem a te exspectassem, quoniam « tu homo unanimis » videbaris, id est, amicissimus meus, et unum cor, et unam animam mecum habens. Item « dux meus, » id est, consiliarius meus primarius, cujus ego sententiam in rebus agendis semper sequebar. Erat enim Achitophel consiliarius Pavidis, et talis consiliarius, ut consulere Achitophelem idem fere esset, ac Deum consulere, ut dicitur II Reg. xvi. Sed si exponatur Psalmus de

Judas juda, dicetur Judas dux Christi, quia a Christo ^icaufr0 dux fuerat constitutus populorum cum aliis Apo-

dax stolis, juxta illud Psalm. xliv: « Constitues eos Christi? principes super omnem terram. » Item « notus meus, » id est, familiaris et commensalis, « qui simul mecum dulces capiebas cibos: » dicuntur autem dulces cibi, quia amicitia convivarum eos facit dulciores: nam in hebraeo ad litteram habetur, qui simul dulces faciebamus cibos. Sed S. Augustinus, per dulces cibos, intelligit Eucharistiam, quam Judas cum Christo in ultima coena gustavit; qui cibus omnem habet saporum suavitatem. Denique non solum unanimis, et notus, et commensalis in rebus politicis et domesticis, sed ejusdem sententiae in sacris caeremoniis: « Ambulavimus enim in domo Dei cum consensu, » id est, non fuit inter nos ulla dissensio in actionibus, quae ad cultum Dei pertinebant. In hebraeo pro cibos, est 110 sod, quod secretum, non cibum, significat. Sed credibile est Septuaginta Interpretes non habuisse in suis codicibus T1D sod, sedTSt tsed, quod escam significat; et magis cohaeret dulcedo cum cibis, quam cum secreto: capere enim dulces cibos, rectius dicitur, quam capere dulce secretum. illud etiam, cum consensu, ex hebraeo S. Hieronymus vertit, in terrore. Sed fortasse S. Hieronymus non habuit in suo codice raghes, ut nos habemus, quod significat conjunctim; sed habuit m raghez, quod terrorem significat: nostra lectio convenit cum hebraico et greeeo codice.

Vers. 16. 16. Veniat mors super illos, et descendant

IN infernum viventes.

Imprecatur, seu potius praedicit per formam imprecationis, eam poenam quam juste dederunt Dathan et Abiron, Numer. cap. xvi. Qui seditionem ct schisma facientes, vivi a terra dehiscente absorpti sunt: qui quidem «viventes perierunt, » id est, videntes se absorberi, et vivos sepeliri, perierunt. Hoc impletum est in iis qui Davidem, Absalone duce, persequebantur: nam « plurimos eorum saltus consumpsit, non gladius, » ut dicitur JI Reg. xviii. Impletum quoque est in Ju¬

daeis, qui in obsidione Jerosolymae viventes et videntes peribant, vel fame cadentes in plateis, vel ex muris se dejicientes, vel in foveis delitescentes; denique impletur in plurimis impiis, qui vident apertissimam veritatem, et sponte oculos claudunt; vel non ignorant in eo statu, in quo versantur, se salvos esse non posse, et tamen scientes et volentes in eo ad mortem usque perseverant.

17. Quoniam nequitiae in habitaculis eorum, ver*» 17.

Haec est ratio tam severae imprecationis; juste enim absorbentur viventes a terra, ut perpetuo habitent cum poenis, qui elegerunt habitare cum vitiis: nam « nequitiae in habitaculis eorum, » et non in habitaculis vacuis, sed «in medio eorum,» id est, cum ipsis in eisdem habitaculis commoratae sunt.

18. Ego autem ad Deum clamavi, et Dominus ^ s. is.

19. Vespere, mane, et meridie narrabo et Vom.i». annuntiabo; et exaudiet vocem meam.

Praedixit interitum inimicis: nunc sibi salutem praedicit. « Ego, inquit, clamavi ad Dominum, » ardenti oratione, et ipse « salvabit me » a periculo in quo versor; et deinceps clamabo non semel, sed etiam secundo et tertio, videlicet vespere, mane et meridie, narrando et annuntiando aerumnas meas et misericordias Domini; et ipse Dominus « exaudiet » me. Consuetudo ter in die orandi Consuelegitur etiam apud Danielem, cap. vi, fortasse in honorem sanctissimae Trinitatis, cujus mysterium dieinho- Prophetis non erat incognitum. Cur autem dica- uorems. tx\T vespere, mane et, meridie, et non potius, mane, me- Tr‘“^ta' ridieet vespere, ratio esse videtur, quoniam secundum legem « festa celebrabantur a vespera ad vesperam, » ut dicitur Levit, xxm; proinde primum tempus orationis erat vespertinum: quod etiam nunc observat Ecclesia, quae incipit officia divina a primis vesperis.

20. Redimet in pace animam meam ab his qui ver». 20.

Explicat in quo sit exaudiendus a Deo. « Redimet in pace, » id est, ad pacem restituet, « animam meam, » id est, vitam meam, « ab his qui appropinquant mihi, » id est, qui de propinquo adversus me dimicant, « quoniam inter multos erant mecum, » id est, quoniam multi erant dimicantes mecum, sive multi erant adversum me unum, sive in magna multitudine erant qui mecum pugnabant. Hunc existimo sensum esse hujus obscurissimi loci cum S. Hieronymo in versione sua ex hebrreo. Itaque sententia erit: Deus liberabit vitam meam, transferendo eam a prae-. lio appropinquantium contra me, ad optatam pacem, et id faciet ea ratione, quoniam iniquum erat ut multi contra me unum pugnarent. Quod si hoc duriusculum videatur, poterit cum Euthymio ita exponi: « Redimet in pace, » id est, sine; labore meo, « animam meam, » id est, vitam meam, «ab his qui appropinquant mihi, » ut mihi noceant, quoniam isti ipsi antea inter multos alios erant mecum: proinde proditorie et injuste contra me pugnabant, qui paulo antea in meis castris militabant. Impletum est hoc in Davide, qui in proelio contra Absalonem sine labore vicit, quia domi remansit, ut dicitur II Eeg. xvm. Impletum quoque est in Christo, qui liberatus est a morte per resurrectionem omnino in pace, et sine labore.

«Exaudiet, » inquit, me, qui oppugnor injuste, « et humiliabit eos,» qui me oppugnant, is «qui est ante saecula, » id est, Deus creator saeculorum. In hebraeo significantius habetur: Qui sedet ab initio, id est, qui ab initio mundi judex sedet omnium hominum, is judicabit pro me, et condemnabit adversarios meos.

Vers. 22. 22. Non enim est illis commutatio, et non

Merito, inquit, humiliabit illos justus Judex, quia « non est illis commutatio; » obdurati enim sunt, neque poenitet eos sceleris sui; « et non timuerunt Deum, » sed magis homines reveriti sunt, ideo Deus «extendit manum suam in retribuendo» singulis prout merebantur. Non desunt, qui illud, non est illis commutatio, volunt debere exponi: Non est illis redditio vicissitudinis, et hanc esse vim graecae vocis. Sed vox hebraica non potest accipi pro redditione vicissitudinis: nam S. Hieronymus recte vertit, non mutantur, et similiter reddidit Symmachus, Theodoreto teste: proinde si velimus concordare codicem graecum cum hebraico, oportet vocem illam avraXXa-f[xa accipere hoc loco pro commutatione hominis a vitio ad virtutem, non pro permutatione unius rei cum altera; et potest ita accipi, ut communiter accipiunt Interpretes tum graeci, tum latini, quia vox illa generalis est.

Vers.?i. 23. Contaminaverunt testamentum ejus, et

divisi sunt ab ira vultus ejus: et appropinquavit cor illius.

Hic versiculus obscurissimus est propter mutationes numeri singularis in numerum multitudinis. In hebraeo habetur in singulari: Contaminavit testamentum ejus, diviserunt, sive molliverunt pra; butyro os suum, vel os ejus; sed cum dicitur, contaminavit, potest exponi, contaminavit unusquisque testamentum ejus, quod est idem cum illo, contaminaverunt testamentum ejus. Illud etiam, prae

butyro, si legatur vox hebraica mrtEn chamahoth, per ft, non per a, significabit prce ira, vel ab ira, ut vertunt Septuaginta Interpretes. Illud etiam, diviserunt, potest etiam significare, divisi sunt: nam utramque significationem habet vox TpSn chalecu; sensus igitur hic erit: Deus juste extendit manum suam in retribuendis suppliciis inimicis meis, quoniam illi non solum non voluerunt mutari de vitio ad virtutem, sed magis ac magis contaminaverunt testamentum, sive pactum ejus, malis suis operibus, praevaricando leges ejus: propterea «divisi sunt, » hoc est, dispersi ac dissipati sunt ab ira vultus Dei, « quia appropinquavit cor illius, » Dei videlicet, ad eos puniendos.

24. Molliti sunt sermones ejus super oleum,

Redit ad malitiam praecipui proditoris, qualis fuit Achitophel respectu Davidis, et Judas respectu Christi. «Molliti, inquit, sunt sermones ejus super oleum, » id est, prae oleo; et tamen ipsi sermones ejus non sunt verba, sed jacula, sive lanceae; delectant aures, feriunt corda: tales sunt omnes occultae detrectationes, omnes blanditiae meretricum, omnes persuasiones haereticorum, omnes proditorum simulationes.

25. Jacta super Dominum curam tuam, et

Consolatur Propheta in fine Psalmi se, et sui similes, atque exhortatur ad fiduciam totam in Domino collocandam, qui sine dubio sollicitus est pro servis et amicis suis, ut S. Petrus admonet in I Epist. cap. v: « Omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi est cura de vobis: » quod ipsum copiose, et multis exemplis allatis Christus ipse monet, Matth. vi. Quae non eo pertinent, ut otiose vivamus, et de victu quaerendo solliciti nullo modo simus, sed ut non anxie et perturbate vivamus, ac ut praecipuam spem et fiduciam non in nostris viribus, vel industria, sed in Dei misericordia et providentia collocemus. «Jacta,» inquit, o anima mea, et quisquis es timens Deum, «in Dominum curam tuam,» id est, relinque providentiae divinae curam eorum, quae tibi necessaria suet ad vitam, sive sustentandam, sive protegendam; « et ipse te enutriet, » ipse tibi de necessariis omnibus providebit, benedicens laboribus manuum tuarum, et prosperans omnia opera tua; nec solum enutriet te, sed etiam defendet ab inimicis, et si aliquandiu fluctuari justum permiserit ad probandam patientiam, sive defectu rerum necessariarum ad vitam, sive persecutionibus impiorum: tamen haec non diu durabunt, quia non permittet Deus justum in aeternum aerumnarum fluctibus agitari: aeterna enim tribulatio solis impiis reservatur, ut dicitur in sequenti versiculo.

Alterna tribulatio sol nra impiis reservatur.

Impios videlicet, tu Deus judex deduces in puteum mortis, unde nunquam emergere poterunt. inter"'”5 ^oca^lir autem puteus interitus ipsa gehenna ignis est "ipsa aeterni, in qua qui decidunt, perpetuo moriuntur; gehenna, vivunt enim semper in poenis, ut semper moriantur, et mortis finem, quem cupiunt, nunquam inveniant.

Non solum viri, qui insidiantur sanguini, praecipitabuntur in puteum mortis aeternae, sed etiam hic in terris non diu vivent: justum enim judicium est, ut qui vitam eripiunt, vitam perdant. Sic enim Deus ait Genes, ix: « Quicumque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius; » et Dominus Matth. xxvi: « Omnes qui acceperint gladium, gladio peribunt.» Sed haec omnia testimonia tum Psalmi hujus, tum Genesis et Evangelii, non significant omnes omnino, qui occidunt, esse occidendos; sed eos tantum, qui injuste occidunt, et eos praecipue, qui ex insidiis viri sau- occidunt: illi enim proprie sunt viri sanguinum

et dolosi. Deinde neque significant omnes om- gninum nino, qui ex insidiis occidunt, gladio perituros, Slll t ff “ sed ut plurimum fieri, ut occidantur vel a judice, &{\s 0CCiI vel ab hostibus, vel a se ipsis, vel a casu aliquo, dunt, qui tamen respectu Dei non sit casus, sed dispositio providentiae ipsius. Denique illud, non dimidiabunt dies suos, non est accipiendum mathematice, id est, nimis subtiliter; sed est modus loquendi, quo vitae brevitas significatur. Quod autem quidam objiciunt ex Vsalm. lxxii: « Et dies pleni invenientur in eis, » non impedit veritatem hujus versiculi; nam S. Hilarius hoc loco scribit, verba illa intelligi de justis, haec de iniquis: quod si etiam quis contendat, utraque intelligi de peccatoribus, responderi poterit illud non dici de viris sanguinum et dolosis, sed de aliis peccatoribus, vel de paucis quibusdam, qui interdum extra communem regulam diu vivere permittuntur. Concludit Propheta illis verbis sibi valde familiaribus: « Ego autem sperabo in te, Domine, » quae videntur referenda ad omnia supra dicta, ut sensus sit: Ego autem, tum ut liberer a proditoribus, qui sunt hostes occulti; tum ut evadam inimicos manifestos; tum ut non incidam in poenas impiorum, ut non cadam in puteum interitus, ut dies mei in medio cursu non deficiant: sperabo in te. Domine, non in viribus meis