V. y.— 1. In finem, pro iis qui commutabuntur, David,.

2. Salvum me fac, Deus: quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam.

3. Infixus sum in limo profundi, et non est substantia.

Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me.

4. Laboravi clamans, raucae factae sunt fauces meae: defecerunt oculi mei, dum spero in Deum meum.

5. Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis.

Confortati sunt qui persecuti sunt me inimici mei injuste: quae non rapui, tunc exsolvebam.

6. Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita.

7. Non erubescant in me qui exspectant te. Domine, Domine virtutum.

Non confundantur super me qui quaerunt te, Deus Israel.

8. Quoniam propter te sustinui opprobrium; operuit confusio faciem meam.

9. Extraneus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis matris meae.

10. Quoniam zelus domus tuae comedit me, et opprobria exprobrantium tibi ceciderant super me.

11. Et operui in jejunio animam meam, et factum est in opprobrium mihi.

12. Et posui vestimentum meum cilicium, et factus sum illis in parabolam.

13. Adversum me loquebantur qui sedebant in porta, et in me psallebant qui bibebant vinum.

14. Ego vero orationem meam ad te. Domine; tempus beneplaciti, Deus.

David.

Salva me, Deus: quoniam venerunt aquae usque ad animam.

Infixus sum in limo profundi, et non possum consistere.

Veni in profundum aquarum, et flumen [h. fluctus ] operuit me.

Laboravi clamans, exasperatum est guttur meum: defecerunt oculi mei, exspectantes Deum meum.

Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis:

Confortati sunt qui persequebantur me inimici mei injuste: quae non rapueram, tunc reddebam.

Deus, tu scis stultitiam meam, et peccata mea a te non sunt abscondita.

Non confundantur in me exspectantes [al. qui exspectant ] te. Domine Deus exercituum.

Non confundantur in me qui quaerunt te, Deus Israel.

Quia propter te portavi opprobrium: operuit confusio faciem meam.

Alienus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis [al. filius] matris meae.

Quia zelus domus tuae comedit me, et opprobrium exprobrantium tibi cecidit super me.

Et flevi in jejunio animam meam, et factura est in opprobrium mihi.

Et posui vestimentum meum sacGum, et factus sum eis in parabolam.

Contra me loquebantur qui sedebant in porta, et cantabant bibentes vinum [h. siceram].

Mea autem oratio ad te, Domine, tempus reconciliationis [h. placiti] est.

In multitudine misericordiae tuae exaudi me, in veritate salutis tuae.

45. Eripe me de luto, ut non infigar: libera me ab iis qui oderunt me, et de profundis aquarum.

46. Non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum.

47. Exaudi me. Domine, quoniam benigna est misericordia tua; secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me.

48. Et ne avertas faciem tuam a puero tuo; quoniam tribulor, velociter exaudi me.

49. Intende animae meae, et libera eam; propter inimicos meos eripe me.

50. Tu scis improperium meum, et confusionem meam, et reverentiam meam.

51. In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me: improperium exspectavit cor meum, et miseriam.

Et sustinui qui simul contristaretur, et non fuit; et qui consolaretur, et non inveni.

22. Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto.

23. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones, et in scandalum.

24-. Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva.

25. Effunde super eos iram tuam, et furor irae tuae comprehendat eos.

26. Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet.

27. Quoniam quem tu percussisti, persecuti sunt, et super dolorem vulnerum meorum addiderunt.

28. Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, et non intrent injustitiam tuam.

29. Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur.

30. Ego sum pauper et dolens: salus tua, Deus, suscepit me.

31. Laudabo nomen Dei cum cantico, et magnificabo eum in laude.

32. Et placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas.

33. Videant pauperes, et laetentur; quaerite Deum, et vivet anima vestra.

34. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non despexit.

Deus m multitudine misericordiae tuae, exaudi me in veritate salutis tuae.

Erue me de luto ut non infigar; libera me ab his qui oderunt me, et de profundis aquarum.

Ne operiat me fluctus aquae, ne absorbeat me profundum, et non coronet super me puteus os suum.

Exaudi me. Domine, quoniam bona est misericordia tua; secundum multitudinem miserationum tuarum respice ad me.

Et ne abscondas faciem tuam a servo tuo: quoniam tribulor, cito [/i. festina ] exaudi me.

Accede ad animam meam, redime eam: propter inimicos meos libera me.

Tu scis opprobrium meum, et confusionem meam, et ignominiam meam: coram te sunt omnes hostes mei.

Opprobrio contritum est cor meum, et desperatus sum.

Et exspectavi qui contristaretur, et non fuit: et qui consolaretur, et non inveni.

Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto.

Sit mensa eorum coram eis in laqueum, et in retributiones ad corruendum.

Contenebrentur oculi eorum ne videant, et dorsum [li. lumbos ] eorum semper incurva.

Effunde super eos indignationem tuam, et ira furoris tui comprehendat eos.

Fiat commoratio eorum deserta: in tabernaculis eorum non sit qui habitet.

Quoniam quem tu percussisti, persecuti sunt: et ut affligerent vulneratos tuos, narrabunt.

Da iniquitatem super iniquitatem eorum, et non veniant in justitia tua.

Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur.

Ego autem pauper et dolens: salus tua, Deus, suscepit me.

Laudabo nomen Dei in cantico, et magnificabo eum in confessione.

Et placebit Domino super vitulum novellum [h. bovem taurum], cornua efferentem et ungulas.

Videntes mansueti laetabuntur: qui quaeritis Deum, vivet anima vestra [h. cor vestrum].

Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non despexit.

35. Laudent illum coeli et terra, mare et omnia reptilia in eis.

3G. Quoniam Deus salvam faciet Sion, et aedificabuntur civitates Juda.

Et inhabitabunt ibi, et haereditate acquirent eam.

37. Et semen servorum ejus possidebit eam, et qui diligunt nomen ejus, habitabunt in ea.

Laudent eum coeli et terra, maria et omne quod movetur in eis:

Quia Deus salvabit Sion, et aedificabit civitates Juda: et habitabunt ibi, et possidebunt eam.

Et semen servorum ejus possidebit eam, et qui diligunt nomen ejus habitabunt in ea.

Argumentum. — Sunt preces heminis pro Dei causa injuriam patientis. A Davide tempore Absalonicae seditionis compositas esse existimant quidam; Maurer opinatur esse fusas in exsilio, fortasse ab homine qui e prophetis esset, quique non suo, sed populi nomine loqueretur. Hengstenberg putat in eo Psalmo describi miseriam hominis justi in universum, nec certam quamdam historicamve illius occasionem quterendam esse. Multa habet hoc carmen similia Psalmis vt, xxn, xxv, xxxvm, xlii. Versiculos 34-37, quos nonnulli ab aliena manu in exsilio Babylonico adjecto» putant, strenue defendit Maurer. Strophae tres: vers. 2-22, precatio cum miseriae descriptione multiformi; vers. 23-29, in adversarios imprecatio; vers. 30-37, gratiarum actio pro liberatione. E priori stropha tres quidam faciunt: 2-6, 7-13, 14-22.

1. Praecentori, in liliis, carmen Davidis.

nam venerunt aquae (miseriae) usque ad animam (vitam) meam.

3. Mergor in luto profundo (propr. profundi), nec est statio;

veni in profunda aquarum, et fluctus obruit me.

arefactum est guttur meum, contabuere oculi mei, exspectando Deum meum (ejus auxilium).

5. Multi sunt prae capillis capitis mei osores mei immeriti; fortes (alii, numerosi) perditores mei, hostes mei mendaces: quod non rapui, tunc jubeor restituere.

6. Deus, tu nosti stultitiam meam (vitia mea), et delicta mea te non latent.

7. Ne ergo erubescant in me qui te exspectant, Domine, Jova exercituum Deus; ne confundantur in me qui quaerunt te, Deus Israelis.

8. Nam tua causa fero opprobrium, operit contumelia faciem meam.

9. Alienus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis matris meae.

10. Nam zelus domus tuae consumit me,

et probra exprobrantium tibi ceciderunt super me.

11. Et fleo, et esi in jejunio anima mea, et hoc in opprobrium cedit mihi.

12. Facio vestimentum meum saccum, et sum eis in parabolam (irrisionem).

13. Loquuntur de me sedentes in porta, et sum cantilena potantium temetum.

14. Ego vero, preces meae ad te, Jova, directce sunt; tempus benevolentiae tuae veniat, Deus 1

Pro magnitudine gratiae tuai exaudi me, pro fide tua (in promissis) salvatrici.

15. Libera me ex coeno, neve sinas me immergi;

fac ut eripiar ab osoribus meis afque ex profundis aquarum.

1 6. Ne obruat me fluctus aquarum,

neve devoret me profundum (vorago aquarum), ne claudat super me puteus (abyssus) os suum.

17. Exaudi me, Jova, nam bona (praestans, eximia) est misericordia tua; secundum multitudinem miserationum tuarum converte te ad me.

18. Neve obveles faciem tuam a servo tuo,

nam angustiae mihi sunt: properans exaudi me.

19. Prope adsis animae meae, vindica (seu libera) eam; propter hostes meos (ne superbiant), serva me.

20. Tu nosti probrum meum, et ignominiam meam, et contumeliam meam coram te sunt omnes adversarii mei.

21. Probrum (quod patior) frangit cor meum et aeger sum; et exspecto miserationem, et non praesto est,

et consolatores, et non invenio.

22. Et indunt in cibum meum herbam venenatam, et ad sitim meam bibendum dant acetum.

23. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum (exitium), et ipsis securis in tendiculam.

24. Obscurentur oculi eorum, ita ut non videant, et lumbos eorum perpetuo fac nutare.

25. Effunde super eos furorem tuum, et ardor irae tuae prehendat eos.

in tentoriis eorum nullus sit habitans.

27. Nam tu quem percussisti, illi persequuntur, et dolori confossorum tuorum addunt.

28. Da culpam super culpam eorum, nec veniant in justitiam tuam.

29. Deleantur ex libro viventium, et cum justis ne scribantur.

30. Et ego afflictus et dolore affectus sum:

salus (auxilium) tua, Deus, tutum me praestet (tanquam in arce).

31. Laudabo nomen Dei cantico, celebrabo illud gratiarum actione.

32. Et id placebit Jovae magis quam bos, quam taurus cornutus, ungulatus.

33. Videbunt id afflicti (vel mites), laetabuntur;

qui quaeritis Deum, vivat (reviviscat) cor vestrum.

34. Nam attendit ad pauperes Jova, et vinctos suos non spernit.

35. Laudent eum coeli et terra, mare, et omne quod in eo repit.

36. Nam Deus salvabit Sionem, et aedificabit urbes Judae;

et habitabunt ibi, et occupabunt eam (Judara).

37. Et semen servorum ejus possidebunt eam, et qui amant nomen ejus habitabunt in ea.

Vers. 1. In liliis: vid. Ps. vi, 1; xlv, 1. — Vers. 2. Imago petita e torrentibus in Palaestina post hiemem exundantibus. — Vers. 3. Statio, stabile quid, quo nitantur pedes. — Vers. 5. Mendaces; Maurer, immeriti. Quod non rapui, etc. Proverbium fuisse videtur Hebraeis de innocente; sensus: plectuntur in me, quae non admisi. — Vers. 6. Hoc sibi vult: qui delicta mea bene cognita habes, scis, o Deus, me nihil deliquisse dignum tantis injuriis. Alii minus recte delictorum confessionem hoc versu contineri putant. — Vers. 7. In me, occasione mei immerito injurias patientis. — Vers. 8. Tua causa: vid. vers. 10. — Vers. 10. Domus luce, cultus tui. Consumit, i. e. me tenet; Maurer: consumit, i. e. me perdit, utpote odium et ludibrium mihi conflans eorum, qui te tuaque sacra contemptui habent. — Vers. 1 1. Alii, et fleo in jejunio ego, propr. anima mea. — Vers. 13. Sedentes in porta sunt vulgo proceres qui jus dicunt; multi tamen hic intelligunt homines otiosos et leves, qui in portis confabulantur. Cantilena: alii, fides, musicae instrumentum, eod. sensu. Maurer, e£ loquuntur de me cantica potantium, vel potantes temetum. — Vers. 14. Alii: utinam hoc liat in tempore benevolentiae luce! Maurer,... directae sunt tempore, etc., i. e. statis quibus vis precibus adiri temporibus et locis. — Vers. 15. Coeno: cf. vers. 3. — Vers. 20. Coram te, tibi notissimi, eorumque scelera. Hoc versu et 2 sequentibus transit ad imprecationes, quae sequuntur. — Vers. 21. Et ceger sum, ita ut aeger sim; alii, et miseria, puta frangit, etc.: non male. Miserationem, propr. miserari, vel venientes ad miserandum. — Vers. 23. Mensa, cibus; alii: felicitas, voluptates. Securis; alii, et amicis eorum. — Vers. 27. Addunt, propr. annumerant, puta alios dolores. Minus recte Maurer et alii, dolorem.... deridendo narrant. Cf. Job. xix,21, 22; Luc. xxm, 3;Isai. lxvi,16; Jerem. xvm, 23. — Vers. 28. Sensus: Sinito eos accumulare peccata, et indurari. — Vers. 29. Cf. Dan. xn, 1. — Vers. 32. Describitur victima, qualis ad sacrificium requirebatur. Cf. Levit, xi, 3. — Vers. 33. Id, meas pro divina ope laudes. — Vers. 34. Suos, pro ejus causa, vel ut vers. 27.

In finem, pro iis qui commutabuntur, David.

De hoc titulo dictum est in explicatione Psalmi xliv, quae non sunt repetenda. Consentiunt fere omnes expositores veteres, ut Hilarius, Augustinus, Hieronymus; et recentiores, ut Genebrardus, Jansenius, Agellius et alii, in hoc Psalmo praedici passionem Christi plane ad litteram, nec non eversionem Judaeorum, et aedificationem Ecclesiae, quae constat ex iis qui feliciter commutabuntur de iniquitate ad justitiam, et de miseria temporali ad gloriam sempiternam. Unus est Theodoretus, quem sequitur Euthymius, qui Psalmum exponendum censuit de captivitate Babylonica Judaeorum: sed beatus Augustinus constanter reprehendit eos, qui audent aliter exponere, quam Apostoli exposuerint. Apostoli enim de Christo praedicta esse aflirmant illa: « Qui oderunt me gratis, » Joan. xv; et illa •• « Zelus domus tuae comedit me, » Joan. ii; item illa: « Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me, » Rom. xv; et illa: « In siti mea potaverunt me aceto, » Joan. xix; et illa: « Fiat habitatio eorum deserta, et non sit qui hahitet in ea, » Act. i.

. Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt AQUjE usque ad animam meam.

2. Infixus sum in limo profundi, et non est SUBSTANTIA.

3. Veni IN ALTITUDINEM MARIS, ET TEMPESTAS Vers.3. DEMERSIT me.

Passio Domini nostri Jesu Christi in Evangeliis passio ita describitur, ut non multa dicantur de vehe- Christi

ab Evangelistis qualiter sit expressa?

Christus non simplici mnrte defunctus.

menti a doloris ejus. Voluerunt enim Evangelistae declarare passionem illam fuisse voluntariam, et summa constantia toleratam a Christo. Sed quoniam oportebat etiam ut mundus intelligeret acerbitatem doloris in Christo fuisse maximam, atque inde colligeret quantum debeat Redemptori, ideo Spiritus Sanctus hanc doloris vehementiam multo antea Prophetis revelavit, ac per cos, ut testes fide dignissimos, et ab omni adulatione alienos, scribi voluit. Itaque multa de hac re scripsit Isaias, multa Jeremias; sed nullus plura quam David. Igitur in primis tribus hujus Psalmi versiculis, describitur passio Christi per similitudinem mersionis in aquas lutulentas et profundissimas. « Salvum me fac, Deus; » salutem petit Salvator a Deo Patre, non salutem animae quam habebat, et perdere non poterat, cum beatus esset: sed salutem corporis, eamque non absolute petit, sed ut ostendat magnitudinem doloris, et contrarietatem naturalis appetitus ad mortem, eo prorsus modo quo in horto dixit: « Pater, si vis, transfer calicem hunc a me, » Luc. xxii. « Quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam. » Hic incipit similitudo demersionis in aquas: Quoniam, inquit, similis factus sum ei, qui projectus in aquas incipit sentire aquas penetrantes ad vitalia, ut jam respirare et vivere non possit. « Infixus sum in limo profundi, et non est substantia, » id est, similis factus sum, non solum homini praecipitato in aquas, sed in aquas limosas et sine fundo, ut non liceat emergere, neque subsistere. Illud, et non est substantia, significat, et non est fundamentum, sive fundus, ubi subsisti possit: nam graece est &Trdoraai;, et hebraice “toyo mahamad, quae stationem., sive consistentium, vel subsistentiam significant. «Veni in altitudinem maris,» id est, non in parvum gurgitem demersus sum, sed in mare magnum et profundissimum, ut aquarum immensa multitudo super me sit. « Et tempestas demersit me, » id est, quia tempestas vehementissima ventorum et fluctuum demersit me. In hac similitudine per multitudinem aquarum usque ad animam penetrantium., intelliguntur. poenae multae, quas Christus pertulit, quae usque ad mortem saevierunt: non enim simplici morte defunctus est, sed innumeras poenas doloresque sustinuit. Per Imum profundum, cui infixus inhaesit, significantur peccata totius humani generis, quae illum in poenis detinuerunt; per tempestatem, qua demersus fuit in aquas, intelliguntur justitia decretumque divinum quod expiari peccata voluit: intelligitur quoque rabies et crudelitas Judaeorum: intelligi denique potest, et maxime proprie, vehementia amoris ipsius erga genus humanum. Nam per eam tempestatem, intelligitur causa efficiens passionis, quae multiplex fuit, ut theologi docent ex divinis Scripturis. Nam Apostolus ad Rora, vm, dicit: « Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. » Et Actor, m, dicit S. Petrus ad J udaeos:

« Auctorem vitae interfecistis. » Et rursus B. Paulus ad Ephes. v: « Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit semetipsum pro ea. » Itaque tempestas valida, quae Christum demersit in profundum passionis et mortis, fuit partim bona et laudabilis, partim mala et reprehensione dignissima.

4. Laboravi clamans, raucje factas sijnt vers. 4.

in Deum meum.

Ex hoc versiculo intelligimus, quae dicta sunt in tribus versiculis superioribus accipienda esse per similitudinem: nam si proprie Christus demersus fuisset in aquas, non potuisset clamare.

Sed hic etiam versiculus quartus per similitudinem accipiendus est: Christus enim clamavit quidem in passione, cum ait: « Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? » Matth. xxvii; et rursum clamavit, cum ait: « Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, » Luc. xxm.

Sed hi clamores tam breves fuerunt, ut non potuerint raucedinem facere. Quod autem Christus in passione defecit aspiciendo, et exspectando auxilium a Deo, nusquam legimus. Itaque sensus est: Tanta fuit acerbitas, et prolixitas doloris mei, quantam intelligimus esse in illis, qui usque ad raucedinem auxilium implorantes vociferantur et clamant; et quanta in illis esse solet, quorum oculi deficiunt aspiciendo in coelum, et exspectando auxilium a Deo. Quod igitur Christus in passione semper fere tacuerit, « ut agnus mansuetus, qui portatur ad victimam, » ut dicit Ilieremias cap. xi, et adjuvantem non requisiverit, quasi nihil acerbi pateretur, non fecit levitas passionis, sed magnitudo constantiae, et flamma charitatis. Si enim juxta magnitudinem dolorum lamentatio esse debuisset, sine dubio raucae factae fuissent fauces ejus ob continuam vociferationem, et oculi ejus caligassent, dum aspiceret in auxiliatorem. Quare (ut supra indicavimus) Propheta expressit magnitudinem passionis, Evangelista vero constantiae magnitudinem demonstravit.

5. Multiplicati sunt super capillos capitis Vers.5. mei, qui oderunt me gratis.

' 6. Confortati sunt, qui persecuti sunt me vers.o. inimici mei injuste; qu^e non rapui, tunc exsolvebam.

Explicat nunc Propheta in persona Christi, propriis verbis, quas hactenus dixit per similitudinem. Comparavit enim persecutores Christi multitudini aquarum et violentiae tempestatis: nunc aperte dicit inimicos suos fuisse prope innumerabiles et violentissimos, et absque ulla justa causa, imo sine ulla causa ita saeviisse. « Multiplicati sunt super capillos capitis mei, » Matth. xxvii, id est, plures fuerunt, quam sit numerus capillorum capitis, qui numerari vix possunt.

«Qui oderunt me gratis, » Joan. xix, id est, plu-

Omnis ini<jn ns raptor dici potest.

rimi fuerunt, qui oderunt me absque ulla causa. Quod plurimi fuerint perspicuum est ex Evangelio; nam praeter concilium seniorum, pontificum, scribarum et pharisseorum, accessit turba populi maxima, quae « clamavit: Crucifige eum, » Luc. xxnr. Accesserunt integrae cohortes militum paganorum: « sprevit enim eum Herodes cum exercitu suo. » Et in domo Pilati convenit universa cohors militaris ad Christum illudendum. Accessit etiam Judas super numerum odientium Christum. Quod autem gratis eum oderint non potest dubitari, « cum pertransierit benefaciendo, et sanando omnes oppressos a diabolo, » Act. xx, et neminem unquam laeserit. Causa vero quam allegabant in concilio, Joan. xi: « Si dimittimus eum sic, venient Romani, et tollent locum nostrum et gentem, » eventus docuit quam fuerit vana et ex falsa prudentia prodierit: nam non dimiserunt eum, imo impediverunt, quantum potuerunt, Evangelii progressum, et tamen venerunt Romani, et tulerunt locum eorum et gentem: quod non accidisset, si Christum, qui pacis, et mansuetudinis et charitatis, doctor et auctor erat, fideliter recepissent. Addit Propheta de violentia inimicorum Christi. « Confortati sunt, qui persecuti sunt me inimici mei injuste, » id est, injusti persecutores mei roborati sunt, fecerunt sibi animum, praevaluerunt, et ideo injusti fuerunt, quia coegerunt ut solverem « quae non rapui, » id est, poenam darem sine merito culpae. Omnis iniquus, raptor dici potest, quia rapit gloriam Dei, et ideo cum punitur, solvit quod rapuit: sed Christus nihil rapuit, quia nunquam peccavit, et tamen poenas gravissimas dedit. Agnovit id latro pendens in cruce, cum ait:

« Nos quidem juste (crucis videlicet supplicium patimur), nam digna factis recipimus, hic autem nihil mali gessit, » Luc. xxin.

7. Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta MEA A TE NON SUNT ABSCONDITA.

Quia dixerat injuste se pati, et solvere quas non rapuit, reddit nunc rationem cur voluerit pati, cum facile posset ab injusta persecutione se liberare; causam autem esse dicit insipientiam suam, et delicta sua, quae Deo notissima, sed mundo occultissima erant, insipientiam suam vocat insipientiam Adami quam in se suscepit, et delicta sua vocat delicta ejusdem Adami et caeterorum hominum, quae portavit, non commisit. « Deus, inquit, tu bene nosti, quae sit insipientia mea, » quae « delicta mea, » id est, tu scis me pati propter insipientiam primi hominis, qui seductori credidit similem Deo se futurum, si ligno vetito vesceretur; et propter inobedientiam ejusdem, quae insipientiam illam consecuta est. Addit S. Augustinus, insipientiam Christi dici posse eam, quae apud omnes homines insipientia visa est, cum tamen sapientia esset maxima, vi-

delicet quod, cum posset unico verbo a morte. if: se liberare, voluit tamen pati acerbissima tormenta et mortem ipsam crucis, ut servulos et ipsos inimicos a tormentis et morte redimeret.

Haec stultitia visa est hominibus, sed Deus novit hoc genus stultitiae sapientius esse omni humana sapientia. Quomodo stultitia videri potest ignorantibus artem agriculturae, cum grana optima projiciuntur in campos, et amitti irreparabiliter videntur: sed, cum eadem grana multiplicata colliguntur in messe, tunc apparet, non stultitiam, sed sapientiam fuisse projicere eo modo grana in sulcos terrae.

Domine, Domine virtutem.

te, Deus Israel.

10. Quoniam propter te sustinui opprobrium, vers io.

Sollicitus pro membris suis orat, ut haec ipsius passio non sit scandalum fidelibus suis, aut certe non desperent; nam ipse dixit: « Beatus qui non fuerit scandalizatus in me, » Matth. xi; et ad discipulos passione jam imminente: « Omnes vos scandalum patiemini in me nocte ista, » Matth. xxvi. Ideo nunc ait: « Non erubescant in me, qui exspectant te. Domine, » id est, non erubescant propter me, qui sperant in te, quasi ego derelictus a te sim, et spes mea vana fuerit; ne dicant: Quis audebit exspectare Dominum, id est, sperare in Domino, si Filium suum Dominus ita negligit, ita deserit? Ac deinde repetit et declarat, addens: « Non confundantur super me, qui quaerunt te, Deus Israel; » nam qui confunduntur, erubescunt, et qui sperant, quaerunt. Quod ergo dixerat: « Non erubescant in me, » deqlarat per illa verba: « Non confundantur super me, » id est, mei causa. Et quod dixerat, « qui exspectant te, » explicat per illa, « qui quaerunt te, » id est, qui sperantes in te quaerunt auxilium tuum; et ad id quod dixerat, « Domine virtutum, » addit, «Deus Israel,» ut ostendat merito homines confidere in Deo, quia Dominus est virtutum, id est exercituum, ac per hoc potentissimus; et simul est Deus Israel, id est, amator et protector populi sui, ac per hoc benignus, et qui non solum potest, sed etiam vult et solet defendere suos. Reddit postremo causam, cur id juste petat: « Quoniam, inquit, propter te sustinui opprobrium, » id est, hoc juste peto, quia ignominiam, quam passus sum, non propter culpas meas, sed propter honorem tuum passus sum. Propter te, inquam, « operuit confusio faciem meam, » id est, propter gloriam tuam, ego sustinui contumelias, flagella, irrisiones, sputa in faciem, et alia id genus, quae verecundia ac rubore vultum meum impleverunt.

vers. ii. 11. Extraneus factus sum fratribus meis,

Explicat Propheta in persona Christi occasionem persecutionis Judaeorum. Occasio enim fuit, quia Dominus reprehendebat mala opera eorum; sic enim ipse ait Joan. vii: «Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quod opera ejus mala sunt.» Et in libro Sapient, cap. ii dictum est: « Circumveniamus justum, quoniam inutilis est nobis, et contrarius operibus nostris, et improperat nobis peccata legis, et diffamat in nos peccata disciplinae nostrae, » etc. Dicit igitur: « Extraneus factus sum fratribus meis, » id est, tanquam extraneum me reputaverunt fratres mei, Judaei; « et peregrinus filiis matris meae, » id est, tanquam hospes vel alienigena existimatus sum a filiis matris meae synagogae. Et hoc est quod initio Evangelii scripsit S. Joannes: « In propria venit, et sui eum non receperunt. » Nam etiamsi dixerant Joan. vii: « Hunc scimus unde sit; » et Dominus eis: « Et me scitis, et unde sim scitis; » tamen Joan. ix dicunt: « Scimus quia Moysi locutus est Deus, hunc autem nescimus unde sit, » id est, non novimus eum, extraneus.est nobis. Clinatu.'. Reddit autem rationem cur tanquam extraneum 9jua*is~° cura habuerint, cum addit: «Quoniam zelus doti t factus mus tuae comedit me; » zelus enim domus Dei citra- tum corporalis, id est, templi, quod profanabant ncus? j u daei negotiationibus; tum spiritualis, id est, congregationis fidelium, quam vitiis variis inquinabant, « comedebat, » id est, consumebat, urebat, dolore afficiebat ipsum: ac propterea ipse zelo illo permotus gravissime Judaeos arguebat, ut perspicuum est ex cap. xxui Matth.,e t cap. xi Lue., et cap. vm Joan.; et sicut ipse juste eos arguebat, ut emendaret: sic vicissim illi eum blasphemabant, eique conviciabantur, dicentes: « Daemonium habes, Samaritanus es; » et: « In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia;» et: « Scimus quia hic homo peccator est, » Joan. vm; et ideo subjungit in Psalmo: « Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. » Dicit autem: Opprobria exprobrantium tibi, quia injuriae Filii pertinent ad Patrem, praesertim, cum in divinis Pat,r et Filius unum sint in essentia: injiniEB et quamvis communes essent omnes injuriae Patri filii sunt et Filio, tamen eae praecipue pertinebant ad PatTT'i trem, quae ad miracula pertinebant, quae sunt ^ opera divina, de quibus ipse dicebat: « Opera, quae dedit mihi Pater, ut faciam illa, testimonium perhibent de me, » Joan. v; et: « Pater in me manens ipse facit opera, » Joan. xiv. Illa ergo calumnia: «ln Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia, » propriissime ad Patrem perti¬

nebat, cum opera Dei, quae Filius faciebat in nomine Patris sui, et quae Pater per Filium operabatur, ipsi tribuerent diabolo. Ista ergo opprobria exprobrantium Patri cadebant super Filium, tum quia intentio Judaeorum erat Filium calumniari, non Patrem; tum quia ipse Filius libenter super se accipiebat injurias quae ad Patrem pertinebant, et in hoc sensu allegatur hic versiculus ab Apostolo ad Rom. xv.

43. Et operui in jejunio animam meam, et Vers13*

44. Et posui vestimentum meum cilicium, et Vers- l**

Prior versiculus obscurissimus est, tam quoad verba, quam quoad sententiam. Et obscurior etiam videtur esse juxta verba hebraica, ubi legimus: Et (levi in jejunio animam meam; neque satisfaciunt, qui contendunt lectionem puraiu esse in quodam codice Vaticano, ubi legitur: Et incurvavi in jejunio animam meam; et verba hebraica esse immutata, et pro ebcheh, legendum esse echpeh: isti, inquam, non satisfaciunt, tum quia Vulgata editio habet et operui, tum quia omnes tractatores grreei et latini legunt et operui. Neque vox hebraica echpeh significat incurvari, ut ipsi volunt; non enim pHtD caphah, sedf]2n chaphaph, significat incurvare. Igitur, his omissis, primo anima ponitur pro toto homine, et operui animam meam, significat operui me, id est, operui caput meum jejunando. Operire autem caput jejunando est cum luctu et moerore in signum humilitatis et poenitentiae jejunare; unde dicitur in alio Psalm. xxxiv: « Humiliabam in jejunio animam meam. »

Quod autem lugentes et mcerentes solerent operire caput, perspicuum est ex multis locis Scripturae sacrae, lib. II Reg. cap. xv: « Porro David ascendebat clivum Olivarum, scandens et flens, • nudis pedibus, et operto capite. » Et eodem lib. cap. xix: «Porro rex operuit caput suum, et clamabat voce magna: Fili mi Absalon, Absalon fili mi! » Esther. cap. vi: « Aman festinavit in domum suam lugens, et operto capite. » Et de ritu jejunandi lsai. lviii: «Numquid hoc est jejunium quod elegi, per diem affligere hominem animam suam, numquid contorquere quasi circulum caput suum, et saccum, et cinerem sternere?» ubi contorquere caput quasi circulum est caput cooperire undique, et tegmen arcte constringere. Atque hinc conciliari potest lectio hebrdica cum greeea et latina. Quod enim habetur in hebrseo Et flevi in jejunio animam meam, existimaverunt Septuaginta Interpretes, intelligendum esse non proprie de fletu, sed de signo et ritu fletus et doloris, et ideo verterunt, operui in jejunio animam meam. Neque est novum quod fletus accipiatur pro signo fletus: nam in Script ra passim legimus defletos fuisse mortuos mul is diebus; quod significat signa praecedentia molestissimi doloris inultis diebus portata. Et quod legimus in Genesi

Christus in Passione sui

esurivit.

rarabola liie sumitur in malo.

cap. ultimo, quod./Egyptns fleverit Jacobi patriarchae mortem septuaginta diebus, sine dubio de signis luctus intelligitur, ut notat S. Ilieionymus. Jani quod attinet ad sententiam, non legimus Christum jcjunasse operto capite, neque saccum induisse, inulto minus ea causa fuisse derisum; sed contra legimus dictum de eo, Mattii, xi: « Ecce homo vorax et potator vini; » et discipulos ejus reprehensos, quod non jejunassent, ut discipuli S. Joannis et Pharisaeorum jejunabant, Matth. ix. Jejunavit quidem Dominus quadragintadiebusin deserto, sedhoc luit occultum jejunium, ut non potuerit inde opprobrium pati. Jejunavit quoque saepissime totos dies occupatus in praedicatione, quemadmodum vigilabat sa-pe totas noctes orationi vacans, sed non inde opprobrium illi accessit. Denique jejunavit in passione sua a vespera feriae quintae usque ad horam nonam feriae sextae, et ob defatigationem et flagella sine dubio esurivit et sitivit. Nec deluit ritus operiendi caput: nam spineo galero coopertus jejunavit, nec sine opprobrio, cum infame sua felle cibatus, et in siti aceto potatus fuerit: tamen de cilicio, sive sacco nihil in Evangelio legimus. Quare eum S. Augustino duo isti versiculi exponendi esse videntur spiritualiter, ut per jejunium cum fletu et moerore intelligamus esuriem et sitim ardentissimam salutis animarum, pro quibus angebatur et gemebat; per cilicium vero intelligatur caro mortalis et passibilis, qua Verbum indutum mundo apparuit, ut humilitate sua mortales adduceret ad contemptum rerum transeuntium, et desiderium aeternarum: et ob ista opprobrium factus est, et fuit Judeeis « in parabolam, » id est in irrisionem, inquit S. Augustinus. Parabola enim est similitudo qua potest esse in bono et in malo, sed boc loco intelligitur in malo, quomodo Sap. v, dicuntur sancti fuisse « in similitudinem improperii. » Fuisse autem Christum irrisum in terris, manifestum est; nam Mare, v, cum diceret: « Non est mortua puella, sed dormit, irridebant eum. » Et Luc. xvr, cum loqueretur de eleemosynis large faciendis, « audiebant Pbariseei avari, et deridebant eum. » In passione autem irrisus fuit a militibus, ab Herode, a principibus sacerdotum, et ab aliis.

15. Adversum me loquebantur, qui sedebant in porta; et in me psallebant, qui bibebant vinum.

Hsec est quasi appendix ad ea quae dicta sunt, quasi dicat: Accedit praeterea, quod « adversum me loquebantur qui sedebant in porta, » id est, principes ac judices in conciliis suis de interitu meo consultabant, et falsa testimonia quaerebant, ac me denique ad mortem condemnabant. Judicia in portis civitatum apud Hebraeos exercebantur; unde Proverb. xxxi: « Nobilis in portis vir ejus, cum sederit cum senatoribus terrae. » « Et in me psallebant qui bibebant vinum, » id est, non solum publice in conciliis, sed etiam privatim in

domibus tempore conviviorum inter pocula de me garriebant, ct cantabant ludentes et irridentes.

16. Ego vero orationem meam ad te. Domine: Vers- ‘6*

Exposuit hactenus Propheta magnitudinem passionis Dominicae; nunc exponit orationem Christi ad Patrem pro liberatione a tantis malis, de qua scribit Apostolus ad Hebr. v: « Qui in diebus carnis suae preces supplicalionesque ad eum qui posset illum salvum facere a morte, cum clamore valido, et lacrymis offerens, exauditus est pro sua reverentia. » Ex quo intelligimus orationem Christi absolutam non fuisse, ut non pateretur, aut non moreretur, sed ut in passione vel morte non Christi detineretur: in quo « exauditus fuit; » nam oratio uo°™f°it illa fusa est in cruce, et mox emisso spiritu li- 11 1 I;OH beratus est a passione, et post triduum resurgens Pateregloriosus liberatus est omnino a morte et omni ^ tribulatione. «Ego, vero, inquit, orationem ad te, remtur. Domine,» id est, illi mihi insultabant, et opprobria in me jaciebant; « ego vero orationem » pro illis, et pro me tibi Deo Patri cum lacrymis offerebam, dicens: « Tempus beneplaciti, Deus, » id est, jam advenit tempus a te definitum, ut complaceat tibi me ab his cruciatibus liberare, et mundum hoc tanto oblato sacrificio reconciliare.

Hoc idem legimus Joan. xvi: «Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; » et Joan. xix: « Consummatum est. »

17. IN MULTITUDINE MISERICORDIAS TUiE EXAUDI Vers. 17. ME, IN VERITATE SALUTIS TU^E.

Pergit in oratione, ac petit ut quandoquidem jam venit tempus beneplaciti, exaudiat orationem ejus. « ln multitudine misericordiae, et in veritate salutis tuae, » id est propter multitudinem misericordiae, ex qua motus est ad promittendam reconciliationem per passionem Filii sui, et propter veritatem, id est, veracitatem et fidelitatem salutis, quia Deus non minus pius et misericors est in promittenda salute, quam fidelis et justus in praestanda salute, quam promisit.

18. Eripe me de luto, ut non infigar: libera vers. is.

19. Non ME DEMERGAT TEMPESTAS AQUAS, NE- Vers. 19. QUE ABSORBEAT ME PROFUNDUM, NEQUE URGEAT SUPER ME PUTEUS OS SUUM.

Petit liberationem sub eadem metaphora aquarum, et luti, et tempestatis, de qua dixerat in primis tribus versiculis. « Eripe me de luto, ut non infigar, » id est, ut non tam alte infigar, ut non emergam; dixerat enim: « Infixus sum in limo profundi, » nunc petit non detineri in eo luto.

« Libera me ab iis, qui oderunt me, » id est, ab iniquis persecutoribus; « et de profundis aquarum, » id est de magnis tribulationibus, in quas illi me conjecerunt. « Non me demergat tempes-

Ver?.:o.

Miserii ord d J)ei quomodo suavis est?

tas aquae; » antea dixerat, « tempestas demersit me, » ideo nunc petit, non demergi, id est, non detineri in illa immersione; quod declarat, dicens: « Non ita me absorbeat profundum, » ut nunquam emergam. « Et non urgeat super me puteus os suum, » id est, non claudat puteus in quem cecidi os suum: nam, dum patet os putei, spes est evadendi; sed, clauso atque obturato ore putei, nihil nisi desperatio superest. Verbum hebraicum idn atar proprie significat claudere, ct sic legit S. Augustinus: Non coarctet puteus os suum; et exponit, non claudat. S. Hilarius legit: Non contineat; S. Hieronymus: Non coronet; quare nostra lectio, quae habet: Non urCjeat, exponenda est, non comprimat os suum, id est, non claudat. Quomodo etiam exponunt greeeam vocem, mayJr<o, Theodoretus et Euthymius, id est, non concludat. In summa petit celerem resurrectionem a mortuis, et liberationem ab omni malo, primum sibi, deinde- membris suis.

20. Exaudi me. Domine, quoniam benigna est

MISERICORDIA TUA; SECUNDUM MULTITUDINEM MISERATIONUM TUARUM RESPICE IN ME.

21. Et NE AVERTAS FACIEM TUAM A PUERO TUO, QUONIAM TRIBULOR, VELOCITER EXAUDI ME.

22. Intende animae meas, et libera eam;

Multiplicat Propheta verba orationis in persona Christi patientis, ut ostendat magnitudinem passionis. « Exaudi me. Domine, quoniam benigna est misericordia tua; » proponit tres rationes, ob quas debet exaudiri: unam ex parte misericordiae Dei, alteram ex parte magnitudinis doloris sui, tertiam ex parte inimicorum persequentium. Prima ratio est in hoc versiculo, ubi dicitur misericordia Dei benigna et multa esse. S. Augustinus legit: Quoniam suavis est misericordia tua; et dicit misericordiam miseris suavissimam esse, quemadmodum cibus suavis est esurientibus, non autem salutis, a quibus contemnitur. Itaque vult sensum esse: « Exaudi me, Domine, quoniam » mihi in tribulatione constituto suavis « est misericordia tua; » jam enim incipio experimento discere, quam dulciter sapiat misericordia tua. In hebraeo est vox generalis, nimirum "pDn 2*113 tob ckasdecha, bona est misericordia tua: quae vox potest et benignam, et suavem significare. Altera ratio est in sequenti versiculo: « Et ne avertas faciem tuam a puero tuo, quoniam tribulor velociter exaudi me. » Nusquam Deus faciem suam avertit a Filio suo; sed visus est avertisse, quando eum in cruce pendentem in summis doloribus dereliquit, dicente ipso Domino: « Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?» Matth. xxvii. Huc igitur respicit, cum dicit: « Ne avertas faciem Tuam a puero tuo, » id est, ne diutius me in his doloribus derelinquas. Per vocem puerum, S. Augustinus intelligit parvulum, quia Christus

« humiliavit se usque ad mortem, » et sic parvulum, abjectum et humilem se fecit. Voxhebraica TnyD mehhabdeca servum significat, et est hoc loco valde ad rem, ut ostendat Christum in forma servi orasse, et dixisse: a Quoniam tribulor, » vehementissima videlicet, et intolerabili passione,

« velociter exaudi me. » Tertia ratio est in sequenti versiculo: « Intende animae meae, et libera eam, propter inimicos meos eripe me. » Quid petierit, cum ait: « Velociter exaudi me, » explicat per sequentia verba: «Intende animae meae, » id est, vitae meae ad extremum perductae, et libera eam per celerem resurrectionem. Et subjungit rationem, quae tertia est, ut diximus, cum ait:

« Propter inimicos meos eripe me, » id est, eripe me a doloribus et a morte, resuscitans me in vitam immortalem, ut inimici mei videntes se praevalere non potuisse, vel confundantur, vel convertantur: quod factum esse legimus Act. ii, ubi audientes populi Christum resurrexisse, et videntes id manifestissimis signis et prodigiis confirmari, multi compuncti dicere coeperunt: « Quid faciemus, viri fratres? » et conversi sunt ad tria millia. Alii obstinati in malo ita confusi sunt, ut dicerent, Act. iv: « Quid faciemus hominibus istis? quoniam notum signum factum est per eos, omnibus habitantibus Jerusalem; manifestum est, et non possumus negare. »

23. TU SCIS IMPROPERIUM MEUM, ET CONFUSIO- Vers. 23. NEM MEAM, ET REVERENTIAM MEAM.

2i. In CONSPECTU TUO SUNT OMNES, QUI TRIBU- Vers. 2-1. LANT ME; IMPROPERIUM EXPECTAV1T COR MEUM,

Vocat ipsum Deum in testem passionis suae, ac praecipue ejus passionis, quae in ignominia consistit: nobiles enim animi pluris faciunt ignominiam, quam dolorem corporis. «Tu, inquit, scis improperium meum, » id est, quae improperia in me jaciant adversarii; « et confusionem meam, » id est, confusionem, quae nascitur ex opprobriis: confunditur enim apud alios, non solum qui culpam veram agnoscit, sed etiam qui sine culpa est, sed videt credi ab aliis crimina, quae sibi falso objiciuntur. «Et reverentiam meam,» id est, verecundiam, quae ex confusione oriri solet: erubescunt enim, qui apud alios confunduntur, etiamsi injuste confundantur. In hebraeo est vox i—idSd chelimmah, quae verecundiam significat, et verecundiam in hoc loco legunt S. Hilarius, S. Augustinus, Euthymius et alii: quare vox reverentia, quae habetur in nostra editione, non significat reverentiam quae debebatur Christo, sed reverentiam quam ipse in se habebat, id est, erubescentiam et verecundiam. «In conspectu tuo sunt omnes, qui tribulant me, » id est, sicut non te latet afflictio mea, ita non te latent, qui me affligunt: a quibus nihil exspectare possum, nisi improperium et miseriam; sicut semper exspee-

cap. xix Joan., ubi notat Evangelista Christum dixisse: « Sitio, » et accepisse acetum sibi in spon-

tuvit cor meum, multo antea quam advenirent. Ex hebraeo S. Hieronymus vertit: Opprobrio contritum est cor meum, et desperatus sum. Sed facile e»t videre quid Septuaginta legerint, ut verleient. Improperium exspectavit cor meum, et miseriam; nam 12V shabar, si legatur cum puncto in dextro cornu, significat contritum est, ut vertit S. Hieronymus; sed si legatur sabar, cum puncto in sinistro, significat exspectavit, et sic legerunt Septuaginta. Sic etiam voxhebraica rTVWH anuschah, et nomen esse potest, et verbum: si nomen sit, ut Septuaginta crediderunt, vaXa-.Trwptav significat grav em afflictionem, quam ipsi miseriam dixerunt, si verbum sit, ut credidit S. Hieronymus, significat valde dolui; vel etiam, ut ipse vertit, desperatus sum. Itaque lectio graeca et latina non discordat ab hebraica, si legatur, ut eam Septuaginta Interpretes legerunt.

Vers.-ib. 25. Et sustinui, qui simul contristaretur,

Quomo io Addit ad extremum, in tantis passionibus suis, def"e' non solum se nullum habuisse consolatorem et PquV compatientem, sed in fame fel sibi datum in es-

ciuis.to cam, et in siti acetum in potum. Non defuerunt,

swMok- qui contristarentur in morte Christi, sed defuerunt, qui simul cum illo contristarentur, id est, ob eam causam tristarentur, unde ipse tristabatur. Nam Apostoli et prae mulieres tristabantur ob mortem Christi temporalem; ipse vero tristabatur ob mortem spiritualem, et spiritualem caecitatem Judaeorum, qui insaniebant in medicum, qui venerat curare eos. « Sic etiam quaesivit consolantem, et non invenit, » quia consolatio, quam quaerebat, erat conversio impiorum. In passione autem ejus multi perversi sunt; pauci, aut nulli conversi. Nam latro conversus quidem est, sed sub finem passionis; at in ipsa passione turbae clamarunt Joan. x: « Tolle, tolle, crucifige eum; » Apostoli, scandalum passi, fugerunt, Petrus negavit, Judas desperavit. Quod autem dicitur de felle dato in escam, ad litteram non legitur in Scriptura, quia Matth. xxvn, fit quidem mentio fellis, sed dari in potum, non in escam: « Dederunt, inquit, ei bibere vinum cum felle mixtum; » et fortasse non fuit proprie fel, quia erat potio amara. Marcus enim, cap. xv, hoc idem referens dicit: « Dabant ei bibere myrrhatum vinum, » et haec est causa fortasse, cur Matthaeus non allegaverit scripturam istam Psalmi, ut semper solet diligenter notare, quando scriptura aliqua impletur in actionibus et passionibus Christi. Probabile igitur est, escam istam fellis intelligendam esse spiritualiter, ut per escam fellis intelligatur amaritudo peccatorum, quae Christo in passione jejunanti loco cibi ingesta est. Quod denique dicitur de potu aceti, non solum spiritualiter, sed etiam ad litteram impletum est, ut perspicuum est ex

gia porrectum, ut impleretur Scriptura. Scriptura autem implenda haec erat: « ln siti mea potaverunt me aceto. »

27. Fiat mensa eorum coram ipsis in la- Vers. «7. QUEUM, ET IN RETRIBUTIONES, ET IN SCANDALUM.

28. Obscurentur oculi eorum, ne videant; Vers. 28.

29. Effunde super eos iram tuam, et furor vers.29. ira: tua; comprehendat eos.

30. Fiat habitatio eorum deserta, et in ta- vers. 30.

Incipit nunc Propheta, per modum imprecationis, praedicere mala quae eventura erant Judaeis ob ingratitudinem et crudelitatem in Christum, qui ad eos missus fuerat Salvator et Redemptor. Describit autem poenas spirituales et corporales, quas in Judaeis manifestissime cernimus: « Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum; » per men- Mensa sam intelligunt Patres lectionem Scripturarum, e t Reti» unde pascuntur animae fidelium veritate divina. Smpta* Vocat autem mensam, ut opponat escae fellis, quasi dicat: Illi mihi dederunt fel in escam, tu facies ut eorum mensa et esca vertatur eis in laqueum. Haec mensa coram Judaeis est, quia assidue legunt Mosem et Prophetas, sed facta est illis in laqueum, quia perperam intelligentes capiuntur laqueo infidelitatis, et illa ipsa Scriptura, quae Scriptll_ fideliter considerata poterat eis salutem adferre, raJuRO» adfert eis perditionem, quia detinet illos in incre- cst in ladulitate. Eadem facta est illis «inretrib utiones, » qlieun;* quia quod mensa Scripturarum versa sit illis in laqueum, permisit Deus, ut retribueret illis quodmerebanlur. Nam justum est, ut qui lucem aspicere noluerunt, in tenebris maneant. Facta quoque est illis « in scandalum, » quia lapidem angularem a Deo missum, non cognoverunt, sed in eum potius impegerunt et offenderunt; unde factus est illis « lapis offensionis, et petra scandali, » Isai. vm, et Rom. ix. « Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva. » Haec est radix malorum supradietorum, quia permittente Deo depravatus est intellectus, et affectus eorum. «Obscurati sunt oculi eorum» interiores; imo «velamen est super cor eorum, » teste Paulo II Cor. in; « imo excaecati sunt, » ut dicitur Isai. cap. vi, Matth. xm, Joan. xn et Rom. xi. Depravatus quoque est eorum affectus, ut nihil appetant, nisi terrena; quod significat illud: «Dorsum eorum semper incurva, » id est, te permittente, ac per hoc puniente eorum ingratitudinem, semper curvi incedent, ut nihil nisi terram aspiciant. Ut autem intelligamus hanc eorum caecitatem et pravitatem de ira Dei descendere, subjungit Propheta: « Effunde iram tuam super eos, » id est, effundes super eos iram tuam: quod Apostolus confirmat,! Thessal. u: «Qui Dominum 00-

ciderunt Jesum, etProphetas, et nos persecuti sunt, et Deo non placent, » etc. Et paulo post: « Pervenit enim ira Dei super illos usque in finem.» Ex hac ira Dei processit spiritualis plaga primum, deinde etiam temporalis, quia expulsi de terra promissionis toto orbe exules, et profugi vagantur; quod subjungit Propheta, dicens: «Fiat habitatio eorum deserta, et non sit qui in tabernaculis eorum inhabitet: » id impletum est ad litteram, cum Tito imperatore jubente eversa est Jerusalem, et inhabitabilis reddita; postea vero reaedificata quidem est, et habitari coepta, sed a Gentilibus, vel Christianis, vel Saracenis, non autem a Judaeis. Unde quod ad Judaeos attinet, adhuc deserta est, quia ibi non permittuntur habitare, nisi pauci admodum; praedixit hoc etiam Dominus, Matth. cap. xxm: «Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. »

31. Quoniam quem tu percussisti, persecuti sunt; et super dolorem vulnerum meorum addiderunt.

32. Appone iniquitatem super iniquitatem

33. Deleantur de libro viventium, et cum

Quemadmodum paulo ante propter escam fellis Christo exhibitam, Judaei puniri sunt, ut mensa eorum fieret illis in laqueum: ita nunc dicit Propheta Judaeos sic puniendos, ut apponantur peccata ad peccata eonim, quemadmodum ipsi addiderunt Christo poenas ad poenas, et dolores ad dolores. Sed explicandum est quomodo sit intelligendum, Judaeos «persecutos esse, quem Deus percussit,» et «addidisse dolores super dolores vulnerum Deo percutiente acceptorum: » Deus enim non videtur percussisse Christum, nisi permittendo ut a Judaeis percuteretur; proinde videntur eadem omnino vulnera fuisse, quae Christus a Deo et a Judaeis accepit. Sciendum igitur est quamdam percussionem et quaedam vulnera a solo Deo inflicta fuisse Christo sine ulla cooperatione Judaeorum: aliam fuisse percussionem, et alia vulnera a Judaeis proprie Christo inflicta, Deo permittente, et ut illa Christus pateretur, decernente et volente. Percussio et vulnera a Deo inflicta, sine cooperatione Judaeorum, fuit assumptio carnis passibilis et mortalis; unde secuta est fames, sitis, fatigatio, frigoris et aestus perpessio, et alia permulta incommoda. Porro incarnatio, unde ista secuta sunt, facta est opera Spiritus Sancti; ac per hoc Deus solus Christum percussit, dum sine culpa ejus propria, tam multas peccati originalis poenas illum subire voluit. Ad has poenas, sive percussiones addiderunt Judaei persecutiones et vulnera. Nam etiamsi Deus definito consilio voluerit Christum illa pati, et bene usus sit mala voluntate Judaeorum, tamen vere et proprie Judaei ex propria malignitate et invidia Christum persecuti ' x. _. —..

sunt, et vulneribus ac morte affecerunt. Ait igi- Vulnera tur Propheta: « Quoniam quem tu percussisti, » mittens in mundum in similitudinem carnis pec- dpo non cati, fami et siti, frigori et aestui, aliisque innu- aJudieis. merabilibus incommodis obnoxium; «persecuti sunt » calumniis, conviciis, falsis testimoniis. « Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt, » id est, super dolorem quem capiebam ex consideratione innumerabilium peccatorum, quae quasi vulnera mea essent curanda et purganda susceperam, « addiderunt » dolorem flagellorum, spinarum, clavorum; et cum jam mortuus essem, « addiderunt» vulnus lateris mei; et cum e sepulcro surrexissem, et in me quid amplius facerent, non haberent, addiderunt persequi, et vulnerare me in membris meis, discipulos meos lapidando et occidendo. In hebraeo habetur, et super dolorem vulnerum tuorum narraverunt, vel numeraverunt. Sed idem est sensus, nam vulnera illa dici possunt a Christo vulnera mea, et vulnera tua: mea, quia mihi inflicta; tua, quia a te inflicta. Illud autem, narraverunt, vel numeraverunt, a Septuaginta acceptum est in significationem numerationis, non narrationis; et ideo verterunt, addiderunt: quia idem est addere ad numerum percussionum, seu vulnerum, et numerare super vulnera et percussiones; non enim quis potest numerare super vulnera inflicta, nisi addendo nova vulnera. « Appone iniquitatem super iniquitatem eorum. » Quoniam, inquit, illi addiderunt vulnera super vulnera, ideo tu, juste Judex,

« appone iniquitatem super iniquitatem » id est, justo judicio tuo non eos liberes a prima iniquitate, sed sine ut addant iniquitatem ad iniquitatem, sine ut impleant mensuram patrum suorum,

Matth. xxm: « Ut veniat super illos omnis sanguis justus. » Dicitur enim Deus facere, quando permittit fieri id quod sine ejus permissione non fieret, et hoc non casu, sed ex certo decreto ad punienda peccata eorum, qui merentur sic deseri et excaecari: nulla enim est pcena gravior, quam cum peccatum est pcena peccati. De qua re vide S. Augustinum lib. IV in Julianum. « Et non intrent in justitiam tuam. » Haec est explicatio superiorum verborum: illi enim, qui non intrant in justitiam Dei, id est, qui non admittuntur ad justificationem, quam Dei gratia gratis operatur in vasis misericordiae, illi de peccato in peccatum ruunt, et peccata peccatis opponunt. «Deleantur de libro viventium. » Aliqui haec exponunt de libro vitae temporalis, ut deleri de libro viventium, nihil sit aliud, nisi interfici. Sed huic expositioni repugnant verba sequentia: « Et cum justis non scribantur; » nam ex usu Psalmorum una pars versiculi alteram explicat: proinde idem esse videtur, deleri de libro viventium, et non scribi in libro justorum, ut per deleri, vel non scribi, intelligatur non computari; et per viventes intelligantur justi, qui soli vere vivunt, cum injusti mortui sint in peccatis et delictis suis. S. Augustinus

Liber viventium quis sit?

intelligit haec omnia de libro asternte praedestinationis, de quo deleri dicuntur, qui tandem intelligunt se in eo scriptos non fuisse. Sed quoniam liber ille vitae ante merita praevisa scriptus fuit, ut in primis S. Augustinus affirmat, non video quomodo in poenam istorum nunc dicatur: « Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur. » Probabilior videtur eorum sententia, qui per librum viventium et justorum intelligunt librum populi Dei, in quo scripti sunt veri cultores Dei, quibus solis vera justificatio contingit, et qui sunt filii et haeredes. Vere enim Judaei, qui olim erant populus Dei, nunc deleri de libro viventium et justorum, non sunt amplius populus Dei, neque partem habent in haereditate filiorum Dei: et contra Gentiles, qui non erant populus Dei, per fidem in Christum coeperunt esse populus Dei, et partem habere in regno Dei. Hoc praedixit Ezechiel cap. xm: « ln concilio populi mei non erunt, et in scriptura domus Israel non scribentur. » Et Daniel cap. ix: « Non erit ejus populus, qui eum negaturus est.» Et Osee i: «Non populus meus, et ego non ero vester Deus.» Et Dominus in Evangelio saepissime hoc praedixit Judaeis, fore, «ut auferretur ab eis regnum Dei, et filii regni ejicerentur foras; et in locum eorum venirent gentes ab oriente e) occidente, et recumberent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum. » Hanc expositionem attingit breviter S. Hilarius, sed fusius S. Hieronymus, qui dicit Judaeos persecutores Christi deletos esse de libro in quo scribebantur Patriarchae et Prophetae, et non esse scriptos in libro eorum, qui justificantur per fidem Christi, quorum nomina scripta sunt in coelis.

34. Ego sum pauper et dolens: salus tua. Deus, suscepit me.

Nunc tandem in fine Psalmi praedicit Propheta Christi gloriam, et Ecclesiae aedificationem. Loquitur autem in persona ipsius Christi, ut etiam in superioribus fecit. « Ego, inquit Dominus, sum pauper et dolens, » id est, in cruce fui pauper et dolens, nudus vestibus, coopertus plagis. Ita nihil habuit ex hoc nostro mundo exiens, nisi mala nostra, exemplum nobis praebens, ut sequamur vestigia ejus, contemnentes cum gaudio bona mundi, et tolerantes cum patientia mala mundi. « Salus tua, Deus, suscepit me; » cum talis essem, egens bonis, dives malis, salus tua me resuscitans a mortuis abstersit omnia mala, replevit omnibus bonis. Quid enim mali haerere possit in eo quem ipsa salus suscipit, et undique complectitur? In hebreeo non est verbum sum, sed ego pauper et dolens: debet autem illud verbum explicari accommodate ad sententiam, ut sensus sit: Ego pauper et dolens, vel: Ego sum ille pauper et dolens, quem salus tua suscepit.

35. Laudabo nomen Dei cum cantico, et mag- vers. 35.

Christus in forma hominis resuscitatus, et glorificatus a Deo Patre, gratias illi agit, et aget in aeternum; ideo dicit: « Laudabo nomen Dei cum cantico,» defunctus videlicet laboribus et doloribus, non cessabo laudare nomen Dei, id est, potentiam Dei, « cum cantico, » id est, cum laetitia et gaudio. « Et magnificabo eum in laude, » quod est idem aliis verbis repetitum, ad effectum indicandum.

36. ET PLACEBIT DEO SUPER VITULUM NOVELLUM, Vers. 36. CORNUA PRODUCENTEM ET UNGULAS.

Sacrificium laudis in coelo exhibitum Deo, multo est excellentius sacrificiis, quae in lege praestantissima habebantur: sacrificium enim omnium proestantissimum erat immolatio vituli juvenis, incipientis cornua et ungulas emittere. Ideo dicit:

« Et placebit Deo » canticum meum « super vitulum novellum, » id est, magis quam placeat immolatio vituli juvenis; atque ad significandum non debilem ac tenerum, sed perfectum et validum, adjungit, «cornua producentem et ungulas. » In hebr£eo est elegans allusio nominum: nam canticum vocavit shir, vitulum vocavit shor, quasi dicat: Magis placebit shir, quam “IMI? shor, id est, canticum., quam vitulus; sive, sacrificium laudis, quam sacrificium pecoris.

37. Videant pauperes, et laetentur; qu^rite vers. 37. Deum, et vivet anima vestra.

Laudationi admiscet exhortationem. «Videant, » inquit, id est, intelligant et considerent haec « pauperes, et laetentur » in paupertate sua. Alloquitur autem pauperes sibi similes, qui magis voluntate, quam necessitate sunt pauperes; qui, si divitias forte possident, habent eas ad dispensandas secundum voluntatem Dei, ut oeconomi, non ut domini; ad promerendum, non ad superbiendum; ad opera charitatis, non ad passiones desiderii; denique, qui non minori laetitia dicant:

«Sit nomen Domini benedictum,» cum egent, quam cum abundant. « Quaerite Deum, et vivet anima vestra.» 0 vos, pauperes spiritu, qui terrena despicitis omnia, tanto onere levati, erigite animum, quaerite Deum, et anima vestra, quae ex rebus caducis vivere non potest, vere vivet. «Cavete (inquit Dominus Luc. xii) ab omni avaritia, quia non in abundantia cuj usquam vita ejus est ex his, quae possidet. » Contra autem de Deo dicitur: «ln ipso vita erat,» Joan. cap. 1; et in Psalm. xxxv: « Apud te est fons vitae. » Et Eccli. 1:

« Fons sapientiae Verbum Dei in excelsis; » et Prov. vni: « Qui me invenerit, inveniet vitam.»

Nam animae rationali vivere, sapere est: tunc au- AnL-na tem sapientissima erit anima, ac per hoc perfec- rationali tissime vivet, cum primam atque altissimam causam in seipsa sine ullo medio cernet. Ergo quee- est.

rite Deum per viam mandatorum ejus incedendo,

' et non declinando ad dexteram, vel sinistram, et cum perveneritis, vivet anima vestra.

Reddit rationem cur bonum sit quaerere Deum, ut vivamus: et ratio sumpta est ab experimento sanctorum patrum, quos Christus descensu suo ad inferos visitavit. Illi enim diu quaesierunt Deum, et primi luerunt, qui eum per Christum vitae aeternae aditu patefacto, invenerunt, et ex ejus visione vitam aeternam acceperunt. « Quoniam, inquit, exaudivit pauperes Dominus. » Patriarchae enim et Prophetae omnes pauperes spiritu fuerunt, et in hoc mundo, tanquam hospites et peregrini habitaverunt, patriam coelestem inquirentes, ut dicit Apostolus ad Ilebr. xi. Hos ergo pauperes exaudivit Dominus, et quia exaudivit, « vinctos suos non despexit. » iidem enim ipsi vincti erant, et quasi compediti, quoniam ex inferno ad coelestem patriam transire non poterant, nisi Christus inferni claustra perrumperet, vectesque ferreos sua morte confringeret.

v«rs. 39.. 39. Laudent illum coeli et terra, mare et

Ob communia beneficia ipsa rerum universitas ad agendas gratias invitatur. «Laudent illum (Deum videlicet) coeli, terra, et mare, et omnes qui habitant in eis. » Meminit autem proprie «reptilium, » quae degunt in aquis; non autem angelorum, qui degunt in coelis, et hominum, qui vivunt in terris: quoniam dubium esse non poterat an angeli et homines ad laudem Dei excitarentur.

Vers. 40. 40. Quoniam Deus salvam faciet Sion, et

jEDIFICABUNTUR civitates Juda.

Hic jam praedicitur aedificatio Ecclesiae, quae passionem et resurrectionem Christi consecuta est; vel, ut alii volunt, aedificatio coelestis Jerusalem, vel utrumque simul. «Quoniam Deus salvam faciet Sion, » id est, Ecclesiam suam pi’imitivam ex Judaeis collectam, id est, coetum illum Apostolorum ac discipulorum primorum salvabit ab omni periculo et persecutione in terris, et

postea salvabit illam perfecta salute in coelis. «Et aedificabuntur civitates Juda,» id est, propagabitur prima illa Ecclesia, dum multi lapides vivi accedent, etmultae Ecclesiae toto orbe aedificabuntur, quae dicuntur civitates Judae, id est confessionis, quia confessio veixe fidei Ecclesiam aedificat et propagat: Juda enim confessionem significat.

41. Et INHABITABUNT IBI, ET HjEREDITATE AC- Vers.41. QUIRENT EAM.

42. Et semen servorum ejus POSSIDEBIT EAM, vefs- 42 ET QUI DILIGUNT NOMEN EJUS HABITABUNT IN EA.

Hic vero praedicitur firmitas, et beatitudo Ecclesiae. Nam civitates Juda, id est, cives civitatum ^et flr- Juda, « habitabunt ibi, » id est, in Sion. « Et hae- mitas reditate acquirent eam: » omnes enim veri fide- pr®^1rcl“ les Ecclesiarum particularium adhaerent Ecclesiae apostolicae, quae est Sion, « et haereditate acquirent eam. » Ad quam heereditatem non pertinent sectae haereticorum et schismaticorum. Et isti iidera veri fideles, sipermanserintinfide,«quaeper dilectionem operatur*, » Galat. v, inhabitabunt quoque Sion coelestem, « et haereditate acquirent eam, » quia, « si filii, et haeredes,» ut ait Paulus Rom.vm.

« Et semen servorum ejus possidebit eam, » id est, istam Sion, sive in terris, sive in coelis, non soli primi fideles possidebunt, sed etiam posteri eorum. Non enim perit Ecclesia Christi, quae fundata est supra firmam petram. « Et qui diligunt nomen ejus, habitabunt in ea, » id est, illi ex posteritate fidelium permanenter habitabunt in Ecclesia, et pervenient ad coelestem Sion, « qui diligunt nomen ejus. » Qui enim sine charitate invenientur in fine, tanquam paleae segregabuntur a frumento, et igni tradentur, ut comburantur.

Salus enim aeterna charitatis est praemium, dicente apostolo Jacobo, cap. i: «Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se. » Poterunt igitur ad tempus cum sola fide, absque chaiatate, peccatores cum justis esse in Ecclesia, ut paleae cum tritico in arca, et pisces boni cum malis in rete; sed non permanebunt usque in finem, neque haereditate acquirent coelestem Sion, ut in aeternum habitent in ea.