V. v. — 1. In finem, <pro iis qui commutabuntur, testimonium Asaph, Psalmus.

2. Qui regis Israel, intende: qui deducis velut ovem Joseph.

Qui sedes super Cherubim, manifestare 3. coram Ephraim, Benjamin et Manasse.

Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos.

4. Deus, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus.

5. Domine, Deus virtutum, quousque irasceris super orationem servi tui?

6. Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura?

7. Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris, et inimici nostri subsannaverunt nos.

8. Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus.

9. Vineam de iEgypto transtulisti: ejecisti gentes, et plantasti eam.

10. Dux itineris fuisti in conspectu ejus: plantasti radices ejus, et implevit terram.

11. Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei.

12. Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus.

13. Ut quid destruxisti maceriam ejus, et vindemiant eam omnes qui praetergrediuntur viam?

14. Exterminavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam?

Qui pascis Israel, ausculta [h. pastor Israel, auribus percipe ], qui ducis quasi gregem [h. ores] Joseph: qui sedes super Cherubim, ostendere.

Ante Ephraim et Benjamin et Manasse suscita fortitudinem tuam, et veni, ut salvos facias nos.

Deus, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus:

Domine Deus exercituum, usquequo fumabis ad orationem populi tui?

Cibasti eos pane flebili, et potasti eos in lacrymis tripliciter.

Posuisti nos contentionem [al. contradictionem] vicinis nostris, et inimici nostri subsannaverunt nos.

Deus exercituum, converte nos, et ostende [h. illustra] faciem tuam, et salvi erimus.

Vineam de ^Egypto tulisti: ejecisti gentes, et plantasti eam.

Praeparasti ante faciem ejus, et stabilisti radices ejus, et implevit terram.

Operti sunt montes umbra [al. sub umbra] ejus, et rami [al. ramis] illius cedri Dei.

Expandit comas suas usque ad mare, et usque ad flumen germina sua [al. ejus].

Quare dissipasti maceriam [h. sepes] ejus [al. suam], et vindemiaverunt eam omnes qui transeunt per viam?

Vastavit eam aper de silva, et omnes bestiae agri depastae sunt eam.

15. Deus virtutum, convertere: respice de coelo, et vide, et visita vineam istam.

16. Et perfice eam, quam plantavit dextera tua, et super filium hominis, quem confirmasti tibi.

17. Incensa igni et suffossa, ab increpatione vultus tui peribunt.

18. Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis, quem confirmasti tibi.

19. Et non discedimus a te, vivificabis nos: et nomen tuum invocabimus.

20. Domine, Deus virtutum, converte nos: et ostende faciem tuam, et salvi erimus.

Deus exercituum, revertere obsecro, respice de coelo, et vide, et visita vineam hanc.

Et radicem quam plantavit dextera tua, et filium quem confirmasti tibi.

Succensam igni, dirutam: ab increpatione faciet luai pereant.

Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis, quem confirmasti tibi.

Et non recedemus a te: vivificabis nos, et in nomine tuo vocabimur.

Domine, Deus exercituum, converte nos: ostende [h. illumina] faciem tuam, et salvi erimus.

Argumentum. — Judaicae tribus precatio pro decem tribubus ab Assyriis in captivitatem abductis: ita Hengstenberg. Objiciunt, in hoc carmine vers. 3 etiam Benjamin nominari, quae tribus semper Judaici regni fuit. Respondet ille, minimam tantum partem Benjaminicae tribus cum Juda post schisma remansisse, aliasque inter rationes laudat I Rey. xi, 43, 32, 36; xn, 20. Strophae quatuor: vers. 2-4, preces; 5-8, calamitas describitur; 9-14, Israel cum vite a Deo plantata comparatur; 15-20, opus suum Jova conservet et perficiat.

1. Praecentori, in liliis, revelatio, Asaphi carmen.

qui ducis, ut gregem, Josephuip (totum populum), qui sedes super Cherubim, exsplendesce.

3. Coram (ante) Ephraim, et Benjamin, et Manasse, excita potentiam tuam,

et veni in salutem nobis.

et illustra faciem tuam, ut liberemur.

quamdiu fumabis (ira) contra orationem populi fui?

et potas eos lacrymis modiatim (largissime).

7. Ponis nos in litem (seu rixam ) vicinis nostris, et hostes nostri derident nos.

et illustra faciem tuam, ut liberemur.

9. Vitem (Israelitas) ex ^Egypto transtulisti, expulisti gentes, et plantasti eam (earum loco).

et defixit radices suas, et implevit terram.

1 1. Operti sunt montes umbra ejus,

et rami ejus fuerunt cedri Dei (altissimae).

12. Emisit frondes suas usque ad mare, atque ad fluvium surculos suos.

ut decerpant eam quicumque praetereunt via r

14. Ut arrodat eam sus (aper) e silva, et bestiae agri depascant eam?

15. Deus exercituum, redi, quaesumus; prospice de coelo, et vide,

et visita vitem hanc.

16. Et stabili eam quam plantavit dextera tua,

et filium (Israelem) quem robustum fecisti tibi.

17. Combusta est (vitis) igne, succisa; increpatione faciet tuae pereunt ( Israelitae ).

18. Sit manus tua super virum dexterae tuae, super hominem quem robustum fecisti tibi.

19. Et (tum) non jam recedemus a te;

vivos nos redde, et nomen tuum invocabimus.

20. Jova, Deus exercituum, restitue nos; illustra faciem tuam, ut liberemur.

Vers. 1. T 'o in liliis suavem modum designat. Cf. Ps. lx, 1. — Vers. 2. Exsplendesce, luce tua circumfusus appare ad ferendum nobis auxilium: cf Ps. xvm, 11. — Vers. 4. Restitue nos, inveterem statum, in patriam. Illustra, etc., i. e. sereno vultu nos respice. — Vers. 5. Exercituum, vel potius cxircitus, seu virtutes, ut Deus exercituum sit idem ac Eloliim veneranda. — Vers. (5. Modiatim, pleno modio vel calice. Maurer, eos cum lacrymis, oculis lacrymantibus, triental, quod est mensura tertiam partem majoris alicujus mensurae continens. — Vers. 7. Nos: alii, inter se. — Vers. 10. Locum purgasti: veteres proprium sensum expresserunt. — Vers. 11. Alii, et ramis ejus opertae sunt cedri Dei, quod aptius videtur ad parallelismum. — Vers. 12. Mare Mediterraneum, occidentalem terrae Israeliticae terminum. Fluvium Euphratem, terminum orientalem. — Vers. 13. Eam, ejus uvas. Hengstenb. ejus frondes: nam de uvis, ait, nondum agitur. — Vers. 14. Sus, puta Teglalh-Plialasar, Salmanasar, Sennacberib; bestice, eorum copiae. — Vers. 15. Redi ab ira ad gratiam erga nos. — Vers. 16. Stabili: imper. cum H parag. Maurer, •protege quod plantavit. Robustum fecisti tibi, crescere fecisti. Alii minus recte, designasti, elegisti. — Vers. 17. Pro succisa, alii non male, everritur, puta ejus cinis a vento. — Vers. 18. Virum... hominem collect. de Israelitis. Dexterae tuae: vel, opus dexterae tuae; vel, a dextera tua protectum. — Vers. 19. Nos, mortuos quasi miseriis.

In finem pro his qui commuta' untur, tes imonium Asaph, Psalmus.

De hoc titulo, quoad particulam, in finem, et pro his qui commutabuntur, diximus in explicatione Psalmi xuvet alibi: Illud, testimonium Asaph, significat hunc Psalmum esse testimonium per Asaph decantatum, quo Spiritus Sanctus testificatur captivitatem Israel et liberationem. In grseco additur, pro Assyriis, quoniam captivitas, de qua agitur in hoc Psalmo, fuit primum sub rege Assyriorum Salmanasar, qui transtulit decem tribus in Assyriorum regionem captivas, ut scribitur lib. IV Rey. cap. xvn;et deinde sub rege Nabuchodonosore, qui captivum duxit reliquum populum in Babylonem, ut dicitur eodem lib. IV Ueg. xxiv et xxv. Argumentum ex titulo cognoscitur: praedicitur enim captivitas, et liberatio Hebraeorum, quae figurae sunt captivitatis generis humani per diabolum, et liberationis per Jesum Christum Salvatorem nostrum.

1. Qui regis Israel, intende; qui deducis ut exaudiat orationem et respici at populum suum. velijt ovem Joseph. « Qui regis Israel, intende, » id est, tu Deus, qui

es proprius rector et pastor populi Israelitici,

Incipit Propheta ab invocatione Dei, atque orat audi orationem quam fundo pro ipso populo

Cur Joteph to. tutu populum D<--i significet 't

tuo. Deinde repetit primam partem, et subintelligit secundam. « Qui deducis velut ovem Joseph, » id est, tu Deus, qui deducis ad pascua velut ovium gregem, populum descendentem ex Joseph, audi orationem quam fundo pro ipso populo tuo, qui et Israel et Joseph dicitur. Illud, qui regis, in hebraeo ad litteram est, qui fuscis: tamen hoc verbum non significat solum pascere corporali cibo, sed etiam regere, quod est officium principis; nam in Tsalm. n, ubi legimus: « Reges eos in virga ferrea, » habetur hoc idem vocabulum. Illud, intende, significat intende auribus, sive ausculta: nam vox hebraica proprie sonat auribus percipe. Cur autem meminerit Propheta Israel et Joseph, et non aliorum filiorum Israel: ratio est, quia per Israel intelligitur totus populus Dei. Per Joseph similiter intelligitur hoc loco totus populus Dei. Nam in secunda parte versiculi repetitur quod dictum est in prima parte, ut alias cum S. Augustino admonuimus. Et quidem cur Israel totum populum significet, notum est, quia omnes Israelitae Israelem ut patrem agnoscunt. Cur autem Joseph, qui unus erat ex duodecim filiis Israel, totum populum significet, ratio est, quia Joseph in ^Egypto totum populum pavit, et toti populo praefuit; et postea duo ejus filii, Ephraim et Manasse, duas tribus constituerunt, quod nulli alii contigit: singuli enim filii Israel singulas tribus fecerunt, excepto Joseph, qui singulari praerogativa duas fecit; denique diviso regno post mortem Salomonis, in regnum Israel, et regnum Juda, primus rex Israel, qui praefuit decem tribubus, Hieroboam fuit de tribu Ephraim filii Joseph.

2. Qui sedes super Cherubim, manifestare coram Ephraim, Benjamin et Manasse.

Rogavit Propheta Deum, ut intenderet aurem ad orationem populi sui: nunc addit ut regat, et intendat etiam oculos, et pie respiciat, atque ostendat serenam faciem populo suo. Dicitur autem Deus respicere aliquem, vel faciem illi ostendere, quando ei placatur: contra autem dicitur avertere oculos, vel tegere faciem suam nube, quando irascitur. « Qui sedes, inquit, super Cherubim, » id est, tu Deus, qui sedes in ccelo super primarios Angelos, qui Cherubim appellantur, et in typum hujus rei in sanctuario tuo, super imagines Cherubim, propitiatorium, quasi thronum tuum habes, ubi et arca est quasi scabellum pedum tuorum, « manifestare coram Ephraim, et Benjamin, et Manasse,» id est, ostende faciem tuam, et respice, hoc est, placare populo tuo, filiis Israel. Cur autem populum Israel significet per Ephraim, et Manasse, et Benjamin, ratio esse videtur, quia Ephraim et Manasse erant filii Joseph, per quem diximus paulo ante totum populum significari; Benjamin erat frater uterinus Joseph, et ideo ab illo separandum nen esse duxit, praesertim cum in castris, quando Hebraei armati ordine proce-

debant, simul incederent tribus Ephraim, tribus Manasse et tribus Benjamin. "Vide lib. Num. cap.u et cap. x. Fortasse etiam nominavit Propheta hos tres potissimum, ut comprehenderet praecipuas partes terrae promissionis. Nam in tribu Ephraim erat Samaria, caput regni Israel; in tribu Benjamin, erat Hierusalem, caput regni Juda; in tribu Manasse, erat regio trans Jordanem. Cur autem inter Ephraim et Manasse fratres posuerit Propheta medium Benjamin, fortasse causa fuit, ut nepotes patruum honorare viderentur. Erant enim Ephraim et Manasse filii Joseph, fratris uterini Benjamin.

3. Excita potentiam tuam, et veni: ut sal- Vers- 3*

Explicat clarius cur velit Deum intendere aurem et oculos ad populum suum, ut videlicet eum de tribulatione liberet. « Excita, inquit, potentiam tuam, » id est, potentia tua quasi sopita videtur, cum nos affligi finis ab injustis persecutoribus nostris: ideo « excita potentiam tuam, et veni » per auxilium tuum potentissimum, « ut salvos nos facias. »

4. Deus, converte nos, et ostende faciem ve«. 4.

Cur Deus saepe nos non respiciat, causa est, quia nos avertimus ab eo faciem, et convertimus ad res creatas: sed quia sine auxilio Dei non possumus ad eum converti, ideo Propheta utrumque petit in persona populi Dei. « Deus, inquit, converte nos, » id est, inspira nobis amorem tuum, ut aversi a rebus creatis ad te iterum convertamur. « Et ostende faciem tuam, » id est, et simul converte ad nos faciem tuam, ut hoc modo sanctae charitatis vinculo tecum uniti ab hostibus omnibus, qui nos impugnant, «salvi esse possimus; » te enim avertente faciem, aegrotamus et petimus; te convertente faciem, resurgimus et sanamur.

5. Domine Deus virtutum, quousque irasceris Vers-

Videbat Propheta magnam iram Dei exarsisse in populum peccantem, et ideo se non facile posse exaudiri: ideo vehementius orat, et precatur, dicens: « Domine Deus virtutum, » id est, Domine Deus exercituum; id enim sonat vox hebraica, tsebaoth, qui terribilis es, militia ecelesti innumerabili circumdatus, « quousque irasceris, » etiam mihi oranti? Sic etiam legimus dixisse Hieremiam, Thren. v: « Opposuisti nubem tibi, ut non transeat oratio. » In hebraeo non habetur servi tui, sed populi tui, sed idem est sensus. Propheta enim servus Dei in persona populi orabat, ac per hoc Deus nolens exaudire irascebatur super orationem servi sui, qui eam fundebat, et super orationem populi sui, quae per Prophetam ipsius populi nomine fundebatur. Potest etiam

fieri ut Septuaginta non legerint populi tui, sed “JTjy, servi lui. In graecis quibusdam legitur servorum tuorum, et sic legit Euthymius: tamen S. Augustinus et Tkeodoretus legunt, servi tui. Illud, irasceris, in hebraeo est fumabis; sed Septuaginta declarare voluerunt metaphoram; fumus enim narium indignationis est signum, et ideo per fumum ira significatur.

6. Cibabis nos pane lacrymarum, et potum

Conjungitur hic versiculus cum superiore, et subintelligitur illud, quousque, ut sensus sit:

« Quousque irasceris super orationem servi tui? quousque cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis in lacrymis, » id est: Quousque fines nos in tanta afflictione morari, ut nihil magis, quam lacrymari nobis libeat, et sic lacrymis quasi cibo et potu sustentemur? Illud autem, in mensura, non significat, ut aliqui putant, cum moderatione, sed e contrario, in mensura plenissima et supereffluente: nam vox hebrsea VHV significat aliquid magnum et triplicatum; et cum ad mensuram refertur, significat mensuram magnam, vel potius ter magnam, id est maximam.

7. Posuisti nos in contradictionem vicinis

Explicat populus Dei causam tanti moeroris et lacrymarum, ac dicit esse, quia undique a vicinis gentibus oppugnatur et superatur, et victus deridetur et subsannatur: « Posuisti nos, inquit, in contradictionem vicinis nostris, » id est, cum nos auxilio tuo destituisti, fecisti ut omnes vicinae gentes auderent nobiscum contendere et pugnare: nam illud, in contradictionem, in hebraeo est, in contentionem, ac per hoc significat contradictionem non verborum tantum, sed etiam factorum, id est, concertationes et praelia. « Et inimici nostri subsannaverunt nos, » id est, inimici nostri nobiscum contendentes vincunt et debellant nos, atque ut victis insultant et exprobrant debilitatem. In hebraeo est, subsannaverunt eos, sed omnino credibile est textum esse mutatum unius litterae corruptione: nam et ipsi Septuaginta et S. Hieronymus verterunt ex hebraeo, subsannaverunt 7ios. Itaque legerunt lanu, non, ut nunc legitur, “10*7 lamo.

8. Deus virtutum, converte nos; et ostende

Versiculus hic est idem cum quarto, qui repetitur etiam in fine Psalmi, sed hic additur vox « virtutum, » id est, exercituum, et in fine additur, « Domine. » Haec repetitio significat hunc versiculum esse conclusionem praecipue intentam in toto Psalmo. Et vere nihil melius peti potest a Deo, quam « ut convertat nos ad se, et ipse convertatur ad nos. » Haec enim gratia fons est omnium bonorum. Illa vero additio unius vocis in

prima repetitione, et duarum in secunda, signum est crescentis affectus, et desiderii in oratione.

9. Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti vers.9.

Ut impetret quod petit, commemorat beneficia Dei erga populum Judaicum, quem de captivitate Aegyptiaca liberavit, et in regna Chananaeorum introduxit. Utitur autem metaphora vineae, qua usi sunt postea etiam Isaias cap. v, et Ezechiel cap. xv et xix, et postremo etiam Dominus in Evangelio Matth. xxi. Est autem aptissima similitudo vineae ad populum Dei significandum propter multa: sed praecipue, quia sicut lignum vitis, aut producit fructum optimum et dulcissimum, et ideo gratissimum est domino suo, et diligentissime Vmr* colitur; aut si sterile sit, ad nullum opus utile parabola est, et ideo in ignem projicitur: sic unusquisque a, nostrum, aut ad regnum aeternum perveniet, si gnflCanfructum bonorum operum adferat; aut in ignem dum est aeternum mittetur, si bonis operibus careat. « Vineam, inquit, de Aegypto transtulisti, » id est, populum tuum, quasi vineam de terra sterili Aegypti in terram secundam Palaestinae transtulisti. Et quoniam terra illa optima occupabatur ab inutilibus et sylvestribus viribus, « ejecisti gentes» idololatras tanquam inutiles vires, « et plantasti eam, » vineam tuam videlicet.

10. Dux ITINERIS FUISTI IN CONSPECTU EJUS: Vers. 10. PLANTASTI RADICES EJUS, ET IMPLEVIT TERRAM.

Ut intelligeremus de vinea rationali, id est de hominibus, sermonem hoc loco haberi, admiscet Propheta aliqua verba propria multis metaphoricis. « Dux, inquit, itineris fuisti in conspectu ejus, » id est, cum transferres vineam tuam de Aegypto in Palaestinam, et vinea ipsa, utpote rationalis progrederetur, tu viam ostendebas quasi dux itineris, praecedens eam per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis, ut dicitur in Exod. cap. xiii, et Num. xiv. Moraliter etiam dux itineris fuit Deus vineae suae, id est, populo suo ad terram promissionis pergenti, dum ei legem dedit. « Plantasti radices ejus, et implevit terram, » id est, confirmasti populum tuum in terra promissionis, et propagasti eum, ita ut totam illam terram habitatoribus repleret.

11. Operuit montes umbra ejus, et arbusta vers. h. ejus cedros Dei.

12. Et EXTENDIT PALMITES SUOS USQUE AD Vers. 12. MARE, ET USQUE AD FLUMEN PROPAGINES EJUS.

Describit hoc loco incrementum et propagationem populi Israelitici quoad altitudinem et latitudinem, id est, quoad gloriam et multitudinem, et admiscet metaphoris hyperbolas. « Operuit, inquit, montes umbra ejus, » id est, crevit in altum haec vinea adeo sublimiter, ut esset altior montibus, eosque umbra sua tegeret; imo etiam in tantam altitudinem elevata est, ut ejus pal-

mites essent altiores cedris Libani, quae sunt arbores celsissimae, in vertice montis altissimi, ita ut palmites hujus vineae « cedros Dei, » id est, cedros altissimas, obumbrarent. Significat autem haec altitudo potentiam et gloriam regni Israelitici, quae superavit potentiam et gloriam multorum regnorum. Nam sub Mose populus Israel debellavit Amorrhoeos; sub Josue vicit triginta et unum reges; sub Davide domuit Philistaeos, Idumaeos et Moabitas. Describit postea propagationem, dicens: « Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus, » id est, propagata est gens Israelitica, et multiplicata valde, ut repleret terram promissionis ab Occidente usque ad mare Mediterraneum, et ab Oriente usque ad flumen magnum Euphratem. Et sic impleta est promissio Dei, Deuter. xi: « A flumine magno Euphrate usque ad mare occidentale erunt termini vestri. »

3* 13. Ut quid destruxisti maceriam ejus, et

Explicata magnitudine et excellentia populi Judaici per similitudinem vineae, nunc persistens in eadem similitudine, deplorat miseriam ejusdem populi, in quam incidit ex indignatione Dei. « Ut quid, inquit, destruxisti maceriam ejus? » id est, quare removisti ab hoc populo auxilium tuum, quod erat quasi maceria claudens undique vineam? « Et vindemiant eam omnes qui praetergrediuntur viam, » id est, quare finis ut omnes inimici hujus populi in illum praevaleant, eumque diripiant, quomodo diripiuntur vineae ab omnibus iter facientibus, quando destructa est maceria? Saepe enim regnum Israelitarum, deserente eos Domino ob peccata populi provocato, datum est in praedam Philistaeis aut Madianitis, aut aliis vicinis gentibus.

4. 14. Exterminavit eam aper de sylva, et

Deplorat nunc in particulari sub eadem vineae metaphora, gravissimam captivitatem, quae contigit sub rege Assyriorum, sive Salmanasar, qui totas decem tribus, sive Nabuchodonosor, qui reliquas duas captivas transtulit in Assyrios, eversa penitus civitate regia, incenso templo, et regni solio deturbato: hunc enim regem vocat aprum sylvestrem, et singularem ferum, qui non vindemiavit, sed eradicavit penitus vineam. Aprum sylvestrem inimicum esse viribus scribit hoc loco Theodoretus, et Nabuchodonosor regem ob carnalia vitia porco similem fuisse scribit Euthymius: utraque de causa rectissime persecutorem populi Dei apro comparatum dicere possumus. Illud autem, singularis ferus, in hebroeo est, Hiy UT, de qua voce diximus in explicatione Psalm. XLYii. Hoc loco verti potest, bestia agri, quod idem est cum apro de sylva: nam idipsum

repetivit Propheta, ut solet. In gr.nco est, jw C; aypte?, id est, porcas agrestis: proinde ubi nos habemus in latino, singularis ferus, illud singularis est potius etymologia nominis, quam significatio.

Dicitur enim bestia illa [«■« o'?, quia solitaria esse solet. Itaque per vocem singularis, hoc loco intelligendus est porcus sylvester, qui singularitate et solitudine gaudet. Per vocem feras, intelligendum est quod porcus ille ferus et agrestis sit, et in campis sylvae, non in stabulis et domibus habitet.

15. Deus virtutum, convertere; respice de vers. is.

Hic jam praedicit per modum orantis Propheta adventum Christi, qui vineam reformavit, et aliis colonis custodiendam tradidit, sicut legitur Matth. xxi: « Malos male perdet, et vineam suam aliis agricolis locabit; » et clarius explicante Domino parabolam: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. » Non enim E:ciesia Ecclesia veteris Testamenti, quae erat vinea Dei, Tetl'ris funditus periit, sed mutata est in melius. Primitiae ^“7 enim Ecclesiae Apostoli fuerunt, qui utique ex noa pe- Israel erant. Et multa illa millia, quae initio prae- riit - sei1 dicante Petro conversa sunt ad Dominum, ex Israel etiam erant. Et Apostolus Paulus aci Rom. xi, melius, aperte demonstrat, « gentes esse veluti ramos insertos in bonam olivam: » id est, adjunctos ad Ecclesiam ex Judaeis initio congregatam. Ait igitur: « Deus virtutum, convertere, » id est, Deus exercituum cui multa millia angelorum, imo omnes res creatae militant, ac per hoc potentissimus es, convertere per misericordiam ad vineam tuam, ad populum tuum, a quo per indignationem justam jamdudum aversus es. « Respice de coelo, et vide, » id est, quando longe recessisti a vinea tua, saltem de coelesti habitaculo respicere dignare, et vide quam deformata sit vinea tua ab apro sylvestri. « Et visita vineam istam, » id est, et veni, ac visita per teipsum vineam istam. Da hac visitatione dixit Zacharias Lue. i: «Visitavit, et fecit redemptionem plebis suae. » Et Christus ipse, Luc. xix, quando flevit Jerusalem illam terrenam, et praedixit ruinam illius, addidit rationem: « Eo quod non cognoveris tempus visitationis tuae. »

16. Et perfice eam, quam plantavit dextera vu-s. io. tua; et super filium hominis, quem confirmasti

Clarius praedicit adventum Messiae. « Et perfice, inquit, eam, quam plantavit dextera tua, » id est, inchoatum opus perfice; Ecclesiam Testamenti veteris pene destructam reforma, et meliorem redde, quoniam tu eam initio fundasti, et quasi vineam plantasti, non ut periret, sed ut fructum faceret. « Et super filium hominis, quem confir- Fili|jS masti tibi, » id est, et respice etiam super Mes- hom ms siam, qui filius hominis dicitur, cum sit etiam verus filius tuus, « quem confirmasti tibi, » in co- hl° eit‘

Ionum praecipuum vineae tuae, id est, in ducem et principem Ecclesiae tuae: hunc enim locum de Christo intelligunt ad litteram, non solum SS. Hieronymus et Augustinus, sed etiam Theodoretus et Euthymius graeci, Arnobius et alii, et ipse quoque Paraphrastes Chaldaeus; et accedit manifesta ratio: nam post captivitatem Babylonicam non jfuit melior respublica Judaeorum, quam antea, sed longe deterior, ut S. Augustinus demonstrat in lib. XVIII De Civit. Dei, cap. xlv; quare si haec prophetia de perficienda vinea implenda sit, oportet eam ad Christum necessario referre. Sicut etiam refertur illa Aggcei cap. n: « Magna erit gloria domus hujus novissimae plusquam primae.» Quod autem ad verba attinet, illud, et perfice, ex hebraeo S. Hieronymus -reddit, et radicem', sed vox hebraica H3D1 vecanna, quamvis possit esse nomen, et significare radicem, aut ptantulam: tamen potest etiam esse verbum a radice p3 con, quod stabilire ct perficere significat, et sic intellexerunt hanc vocem Septuaginta Interpretes. Illud, et super filium hominis, in liebroeo est, super filium; sed quoniam paulo infra habetur, super filium hominis, visum est Septuaginta Interpretibus hic etiam addere hominis, explicationis gratia. Incertum autem est an sensus sit, « respice super filium hominis, » ut nos exposuimus, an perfice super filium hominis; sed utrumque recte dici potest. Orat enim Propheta ut Deus impleat promissio- Si gens nem suam de mittendo Messia; et quoniam si Hebraa genus Hebraeorum omnino periisset, Messias sine PMcsjas’ dubio non venisset, ideo rogat ut non permittat r.on ve- vineam istam omnino destrui, sed respici at sunissst. per Messiam futurum de semine Abrahoe, et ideo conservet gentem hebraicam, unde tantum bonum exspectatur; vel perficiat super Messiam, id est, adimpleat, quod promisit circa Messiam, quem ipse sibi ab aeternitate stabilivit.

vers 17. 17. Incensa igni et suffossa, ab increpa¬

Declarat effectum quem pariet adventus Messi®, futurum videlicet esse, ut vinea Domini incensa et eradicata continuo iterum virescat et floreat; nam increpante Deo vastatio illa vine® subito evanescet: quomodo quando Dominus increpabat tempestates, statim evanescente tempestate succedebat tranquillitas maris, ct quando imperabat morbis et morti, statim evanescente morbo succedebat sanitas, et evanescente morte succedebat vita. « lu censa, inquit, et suffossa, » id est, vinea incensa igni et suffossa ab hostibus eradicantibus viles; « ab increpatione vultus tui peribunt, » id est, imperante te, ut cesset vastatio, et quasi increpante ipsam vastationem, continuo peribunt incensio et suffossio, et redibunt viriditas et integritas vine®. S. Augustinus more suo exponit per incensionem, cupiditatem malam; per suffossionem, timorem malum: nam amor inflammat, timor humiliat: sunt autem cupiditas et timor

radices omnium peccatorum. Quicumque enim Cupidipeccat, aut id facit, ut lucretur bonum temporale tas e1 1!’ quod amat, vel ut evitet malum temporale quod Ces omnitimet. Porro Christus adveniens increpavit, et in- peccrepando expulit cupiditatem et timorem; at catorunM contra accendit amorem bonum, et introduxit timorem bonum, id est, amorem Dei et bonorum «ternorum, et timorem ir®Dei et malorum «ternorum. Dixit enim: « Ignem veni mittere in terram, » Lue. xii; et: « Nolite timere eos qui occidunt corpus, » Mattii, x. Neque est aliud remedium potentius ad pellendum amorem mundi, vel timorem mundi, quam si quis serio cogitet et firmissime credat, multo majora bona daturum esse Deum amantibus se, et multo majora supplicia offendentibus se, quam ea sint, qu® mundus polliceri, aut minari potest. Alii versiculum prffisentem ita exponunt, «incensa igni et suffossa» vinea tua est; sed hostes ejus « ab increpatione vultus tui peribunt.» Alii, «incensa igni et suffossa» vinea tua est; et si ita pergas indignari vine® tu®, omnes filii Israel « ab increpatione vultus tui peribunt: » sed facilior et planior videtur expositio, quam attulimus. Illud certum est, incensa ct suffossa, non esse generis neutri et numeri multitudinis: sed generis feminini et numeri singularis tam in hebr®o textu, quam in gr®co, ut ad vineam omnino referri debeant.

1 8. Fiat manus tua super virum dexterae tu.e, Vers. ia. I

Securus de adventu Messi®, fausta illi precatur Propheta. «Fiat, inquit, manus tua super virum dexter® tu®, » id est, fiat manus tua ad protegendum semper et ubique virum dexter® tu®, id est, virum quem dextera tua sola proprie formavit, et prffifecit Ecclesi®: Christum enim, ut hominem, non cooperatio viri, sed sola divina virtus in utero Virginis formavit. Sic enim dicitur Lue. i:

« Spiritus Sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. » Et eumdem Christum non electio humana, sed sola voluntas divina regem Ecclesi® fecit, ut ipse dicit in Psalm. ii: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus. »

49. ET NON DISCEDIMUS A TE, VIVIFICABIS NOS, Vas. 19. ET NOMEN TUUM INVOCABIMUS.

Christo nos regente, « non amplius discedemus a te, » quia regnum Christi «ternum erit, et port® inferi non pr®valebunt adversus Ecclesiam,

Matth. xvi: « Vivificabis nos » vita grati® hic in terris, et vita glori® postea in coelis; et nos tributum reddemus invocationis, et laudis, et actionis gratiarum in «ternum.

20. Domine Deus virtutum, converte nos: vers.20.

H®c est ultima conclusio Psalmi, de qua supra diximus in versiculo octavo.