Quaestio II

Ulrum possit simul slare Trinitas Supposito, quod Doiiin esse trinuni sit verum credibile, quaeritur consequenter, utruni sinuil possit stare trinitas personarum cum naturae unitate. Et circa hoc duo quaeruntur.

Articulus I. Utrum Jivinum esse sit summe unum

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod divinum, ei'5e sit summe unum. Et quod ita sit, satis intonat fides et Scriptura divina, Exodi vigesimo: non sit alius Deus praeter me; et David in Psalmo: Non erit in te Deus recens, iieque adorabis Deum alienum; et hoc satis praedicat Scriptura divina. — Et hoc ipsum intentandum esl rationibus demonstrare. Omn)um enim mens ratione utentium supponit, Deum esse, quo maius et melius nihil excogitari possit, enim in aliquo horum pateretur defectum, iam non esset summus, ac per lioc non esset Deus. Supponantur ergo ista sex sicut vera et cerlissinia. -

1. Ex parte sublimitatis naturae arguitur sic.

est quod omnibus superfertur, quam quod non; ergo si omnibus superferri non potest competere nisi uni, impossibile est, Deum esse nisi unum, immo etiam nec intelhgere. Nam si plures intelliguntur, ponitur ex hoc, quod idem ipse superferatur alii, et e converso; ergo si uterque est Deus, neuter est Deus: aut ergo Deus non est, aut si est, unus est.

2. Ex parte onmipotentiae sic. Omnipotens vere est non solum qui omnia potest, sed etiam a quo est omne posse; sed omnia posse et omiiem polen- Septem quuestionibus, quae sequuntiir atque copiosissime personarum cum nalurae unilate.

Primum est, ulrum divinum esse sit summe unum.

Secundo quaeritur, utrum summa unitas naturae possit esse cum trinitate personarum. tiani causare non potest nisi uni soli competere — si enim pluribus comijeteret, neutri conveniret — si ergo omnipotenlia convenit Deo, impossibile est, Deum esse nisi unimi, immo etiam nec intelligere: quia, si uterque est omnipotens, uterque potest facere, ut nihil possil omne aliudpose: ergo si uterque est omnipotens, neuter est omnipotens.

3. Ex parte summae sapientiae arguitur sic. Summe sapientis est omnia nosse: si ergo plures essent dii, aut uterque alterum ignoraret, et ita neuter esset summe sapiens, immo vere insipiens; aut nosset, et hoc vel per specien, vel per e.isentiam vel per se ipsum. Sfed si per speciem vel per essentiam, aliquid reciperet ab alio et informaretur; si per se ipsum, esset illius principium, ac per hoc aut ipse, aut ille non esset Deus. Ergo summa sapientia non permittit, plures deos esse, immo etiam nec aestimare, quia, si plures cogitantur, aut habent n- (/e»i sapientiam, aut diversas. Si diversaj: ergo vel altera superfluit, vel utraque imperfecta est; si eandem: cuin unaquaeque sit sumina sapientia ergo non habebunt iain diversam naturam: ergo iam non sunt duo.

4. Ex parte summae bonitatis sic. Summum bonum est sumiiie amandum et propter se: si ergo plura sunt summe bona, ergo aut unum amat alterum propter se, aut non. Si non: ergo neutrum est bonum; si sic: ergo unum beatificat alterum: ergo

neutrum est summuin: ergo impossibile est, quod sit summum bonum multiplicatum; immo etiam hoc est contra intellectum, quia utrumque aut est maitis bonum, aut non; si mn: ergo alterum superfluit; si sic: ergo neutrum est summum. Ergo si intelliguntur esse plura summe bona, inteUiguntur non esse summe bona.

5. Ex parte influentiae arguitur sic. Deus influit in omnes res perfectissime: ergo dat totum esse, non partem; sed si essent plures dii, aut unus nihil daret, et ita non esset Deus; aut uterque partem, aut nihil daret, et ita neuter esset Deus; aut uterque idem daret, et tunc uterque simul esset in eodem per essentiam et potentiam et praesentiam; et quia hoc sequitur ad summam influentiam: ergo vel unus esset in altero, vel uterque circumscriptus, et ita neuter esset Deus.

6. Ex parte summae causalitatis arguitur sic. Deus est causa prima, ultima et perfectissima, ac per hoc causa, in qua status est per omnem modum, et secundum rationem efjtciendi, exemplandi et finiendi: ergo si plures dii essent, uterque ad allerum reduceretur: ergo neuter esset primus, ultimus e perfectissimus, ac per hoc neuter esset Deus.

7. Ex parte omnium praedictorum sic arguitur: quia, si plures dii essent, aut omnino convenirent in omnibus conditionibus praedictis, aut omnino dijferrent, aut parlim convenirent et parlim differrent. Si omnino ccmvenirent: ergo non essent plures dii; si omnino differrent: ergo si unus esset Deus, alter non esset Deus; si vero partim sic et partim non: ergo in quolibet esset ahquid et aliquid: ergo neuter simplex, ac per hoc neuter Deus. — Ex his arguitur, quod divinum esse non potest multiplicari nec re nec aestimatione.

Ad oppositum arguitur primo contra rationes

1. Quoniam non videntur verum concluaere. Cum enim Deum esse unum sit articulus, in quo erraverunt pagani, idololatrae et infideles et haeretici, qui omnes habent usum rationis; non solum potest cogitari, sed etiam aestimari et credi, quod plures sint dii; aut si non potest contrarium aestimari, non est

2. Item, non videntur necessario concludere: quoniam eisdem rationibus potest probari, quod non sint in divino esse plures personae, sicut patet pertractanti, sive ex parte sublimitatis naturae, sive potentiae, sive sapientiae, sive bonitatis, sive influentiae, sive causalitatis. Quodsi rationes procedant ex eisdem mediis ad concludendum falsum, non ergo necessario concludunt.

3. Item, si ex praedictis rationibus necessario convincitur et probatur, Demn esse unum; cum « fides non habeat meritum, cui humana ratio praebet experimentum »: ergo meritum fidei evacuari videtur: ergo aut erunt fragiles, aut inutiles.

Ex se ipsis obiicitur contra ipsas:

4. Et primo ex sublimitate. Maioris subhmtatis est superferri rebus similis naturae quam dissimilis, et rebus magnis quam parvis: si ergo creatura non est consimilis naturae cum Deo et comparatione Dei quasi nihil est, non intelligitur Deus summus et excellentissimus, si superfertur solum esse creato. Ad divinam igitur videtur spectare excellentiam, ponere plures naturas increatas, et iterum unam supra ceteras.

5. Ex parte omnipotentiae sic. « Perfectae. potestatis est, ut dicit Hilarius, id naturam posse facientis, quod potest significare sermo dicentis »; et rursum, ratio dictat, quod tanta virtus in tantum, et maior in maius, et maxima in maximum; sed Deus omnipotentissimus est: ergo cum nos possimus significare, plures deos esse, potest Deus facere, quod sint; et cum possit minus facere esse, potest maius et maximum: ergo potest facere aliud a se tantum, quantus est ipse: consonat ergo omnipotentiae, plures deos esse.

6. Ex parte sapientiae sic: quia competit summae sapientiae aliud a se nosse, et tanto perfectior est sapientia, quanto perfectius est cognoscibile: si ergo nihil est perfectum omnino nisi ens, quod est Deus, et divina sapientia novit aeternaliter aliud a se, et hoc cognitione perfectissima; videtur, quod aeternaliter fuerit aliud a Deo, quod tamen esset Deus: ergo divina sapientia non privat, sed ponit plures divinas essentias.

7. Ex parte bonitatis arguitur sic. « Bonum est maxime diffusivum », et « plura bona paucioribus sunt eligenda »; ulraque harum est per se vera; sed summa diffusio divini esse non potest esse in creatura: est ergo in aliam naturam increatam, qua posita, melior est tota divina essentia, propter hoc quod erunt plura bona. Ergo si omne melius est Deo attribuendum ratione summae bonitatis, idetur, quod summa bonitas non excludat, sed exigat plures divinas naturas.

8. Ex parte influentiae summae sic. Perfectio (c. S.) et Vlll. text. 79. seqq. (c. 10.). — Circa flnem arg. vosine divina essentia, praesentia et potenlia: ergo pari ratione miiltiplicari non potest sine multiplicatione essentiae et [)otentiae ct praesentiae: ergo cum sint multae influentiae divinae, mnlUie. sunt et essentiae.

9. Ex parte caumlitatis sic. Causa prima est perfectissima, esl iirinia et immediata, ergo et propria; sed mulliplirato elTectn, necesse est, multiplicari causam proximam et propriain: ergo necesse esl, quod multiplicatio ponatur in causa prima,'cimi multitudo ponatur et sit in effectibus causatis ab ipsa.

10. Item, ex omnibus obiicitur contra omnes: quia perfectissima sublimitas in natura et polenlia, sapientia et bonitate, influentia et causalitate est ratio ponendi multitudinem in elTectibus causatis: ergo si idem non est causa oppositorum, videtur, quod potius ducant ad ponendum multitudinem quam unitatem ex parte eflicientis, et sic potius esse ad oppositum quam ad propositum.

c 0 N c L u s 1 0. Dmm esse unum est verum rum tantum credibile, sed etiam intelligibile.

Respondeo: Dicendum, quod hoc verum, Deum esse unum, cst verum non tantum credibile, verum etiam intelligibile; quoniam est necessarium et certuni non solum ex testimonio Scripturae el iUustratione gratiae, quod reperitur in fide; sed etiam certum est ex se et ex testimonio creaturae. — Ex 56 ecgo: quoniam divinum esse propter singularem sublimitatem et sublimem singularitatem omnimodam habet unitatem. Cum enim Deus omnem perfectionem in se habeat, et hoc in summo terniino et excellentissimo, non solum ex sublimitate naturae et sapientiae, potestatis et bonitatis et inftuevtiae et causalitatis convincitur esse unus, immo ex omnibus suis conditionibus et proprietatibus nobilibus, quae sibi attribuuntur in summo. Unde omnes conditiones attestantur unitati essentiae summae.

Ex testimonio etiam creaturae: quoniam omnis ex creatura, sicut habet naturalem bonitatem, sic et conviucitur habere unitatem. « Nihil enim potest esse, nisi sit unum », ut dicit Boethius et Augustinus, et docet sensus et intellectus. Sicut ergo omnis creatura per suam bonitatem clamat, in Deo es.se veram bonitatem et summam; sic per suam unilatem clamat, omnium causani esse in se unam. — Nec huic testimonio obviat rerum diver.iitas. Omnis enim rerum diversitas intra unam universitatem est comprehensa, quae in se quidem est finita et limitata et perfecta. Hoc autem non esset, nisi illa pluralitas reduceretur ad aliquid, in quo esset status; ac per hoc necessarium est, omnia reduci ad unum finem ultimum et unum principium primum, alioquin esset abire in infinitum. Testificatur igitur ipsa rerum universitas, Deuni esse unum; unde, sicut unius circumferentiae impossibile est esse nec rationabiliter excogitare nisi unum centrum, a quo fluunt lineae et ad quod reducuntur sicut ad terminum; sic in uno universo non est ponere nec intelligere nisi unum Deum et solum.

Est igitur hoc necessarium et notum, et adeo notum, quod nullus dubitat de hoc habens rationis usum, si sciat, « quid est quod per nomen dicitur ». Si enim per hoc nomen Deus significatur omnium rerum principium primum et summum; cum in hoc claudatur universitas omnis, qui hoc intelligit per consequens dicit, Deum esse unum. Unde sicut principia sunt per se nota, quia statim sciuntur per terminorum notitiam; sic omni inteUigenti terminorum significatum indubitanter certum est, Deum esse unum.

Multi tamen erraverunt circa deorum numerum; ignorantia enim significati peperit deceptionem suppositum, et hoc introduxit haeresim de pluralitate deorum. Quia enim homines sunt opinati, illud esse Deum, quod superexcedit humanum posse, aut humanum sci7-e, et hoc viderunt posse daemones; ideo crediderunt, eos esse deos; et erraverunt et excaecati sunt et incurvati ad idolorum cultum; quod quidem est absurdissimum, nec mirum, quia « parvus error in principio magnus est in flne ». Ab hoc errore eripit philosophia, sed multo meUus fldes christiana; quae communiter in hoc concurrunt, quod divinum esse sit summe unum. — Unde concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt, quia verum concludunt et per medfum necessarium.

1. Ad illud quod obiicitur de conclusionis falsitate, per hoc quod plures sunt opinati, plures esse bus consistit universitatis admirabilis pulcritudo «. Aristot., Xn.

deps; iam patet responsio: quia aliter utuntur supposito et significato huius termini Deus, quani habet eius institutio; et ideo non est ibi contradictio. Unde sicut hoc nomen Deus secundum propriam institutionem non habet plurale, hcet habeat, secundum qiiod accipitur nuncupative; sic et in proposito intelligendum est; et quia propter mentis excaecationem falsum frequenter accipiebatur pro vero, ideo fuit necessaria fidei illuminatio. — Posset tamen dici, quod Deum esse unum habet probari per rationem, in quantum eius unitas consideratur absolute; sed necessaria est fidei illuminatio, in quantum comparatur ad personarum pluralitatem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod simiHter possent coucludere de personis; dicendum, quod non est simile: quia in omnibus personis una est natura et potentia et sapientia et bonitas et influentia et causalitas; non sic autem esset, si essent diversae naturae divinae; et ideo nihil repugnant iis plures personae.

3. Ad illud quod obiicitur, quod evacuatur fidei Bieritum; dicendum, quod hoc verum esset, si solum propter rationes huic ven: assentiretur; nunc autem, dum non assentitur propler rationes principaliter, sed propter ipsam veritatem, ideo potest habere meritum propter fldelem assensum. Nihil enim prohibet, secundum alium et alimn respectum et considerationem idem esse scitum et creditum.

4. Ad illud quod obiicitur de sublimitate respectu magnorum et consimilium; dicendum, quod illud haberet locum, si ilivinae sublimitati accresceret aliquid ex aliorum subiectione; hoc autem non habet veritatem, quia ita sublimis est Deus in se ipso et solus existens, sicut si dominaretur mille mundis. — Praeterea, hoc non esset ei ad sublimitatem, si aliquid consimilis naturae haberet conditionem servilem; unde etsi talis _sublimitas ahquo modo videatur facere ad exaltationem, tamen secundum veritatem facit ad depressionem.

5. Ad illud quod obiicitur de potestate, dicendum, quod utrumque verbum potest intelligi de eo quod quidem posse est potentiae. Nam quoddam posse potius est infirmitatis quam sublimitatis; posse namque habere naturam aequalem a se differentem, hoc dignitatis est potentiae limitatae, ac per hoc repugnat omnipotentiae; ideo, licel possit sermone dici, non tamen Deo attribui; nec secundum qua-ititatem huius possibilis attenditur quantitas divinae virtutis, scd secundum dignitatem actus proprii, qui est immensus, secundum quod potentia est immensa.

6. Ad illud quod obiicitur de sapientia, quod cognoscit ahud; dicendiun, quod hcet Deus ahud a se cognoscat aeternaliter, et hoc competat summae quod natum est ab ipso Deo procedere, quod est in ipso sicut in principio causante. Nam etsi malum cognoscatur a Deo, lioc est per ideam boni sibi oppositi 5. Unde ad perfectionem divinae cognitionis non requiritur, quod cognoscibile sit ens actu; nec requiritur, quod sit ens summum, cmn cognoscat terrena nobilissime et optime per se ipsum. Illud autem locum habet in scientia, quae ortum habelarebus, qualem scientiam Deus non habet.

7. Ad illud quod obiicitur, quod summo bono competit summa diflusio et bonorum multitudo; dicendum, quod summa diffusio in aliquid extra non competit, secundum quod summum dicitur simpliciter; sed int)'a competit summa communicatio. Non enim debet esse nisi unum smumum bonum, quod quidem non potest accrescere ex multitudine bonorum. Unde quod dicitur, quod summum bonum est simime diffusivum; intelligendum est, quod veritatem habet, secundum quod illud summe determinat diffusivum ratione polehtiae, non ratione actus. Et quod dicitur, quod plura bona magis ehgenda; dicendimi, quod habet veritatem in bonis flnitis, quorum unum addit ad aliud, et quorum unicuique aliquid deflcit de bono, quod suppletur per bonum adiunctum.

8. Ad illud quod obiicitur de influentia, quod non potest esse sine Deo, ergo nec multiplicari; dicendum, quod illud non valet nec est simile: quia de perfectione agentis est, quod non possit effectus esse sine eius praesentia, quia totahter pendet ab illo, et agens nobilius agit immediale agendo quam per medium; non sic autem est de numero et multitudine. Hoc enim non est de perfectione agentis, ut multiplicetur secundum multitudinem effectuum, sed potius eius contrarium, scilifet quod unum in se manens sit causa diversorum.

9. Ad illud quod obiicitur de causa proxima et immediata, quod multiplicatur; dicendum, quod islud habet veritatem in causa agente per modum naturae, cuius-etiam virtus est arctata, et sic est causa propria, quod non universahs. Prima autem causa agit per modum artis et voluntatis in creaturarum productione; propterea est causa hberrima et ad nihil arctata et simul universalis et propria, quia quidquid noiiilitiitis est in crealura, iitTessarin o)ortet ponatur in creatrice essentia.

10. A(l illud quoil obiicitur, qu(Ml illa sunt inedia ad prohandiini nniltitudiiKMn et diversitatem; dicenduni, quod non proliant (]uanicunique diversitateiTi ju creaturis, sed diversitatem cuni ordine et connexione et inclinatione ad iinitateni, et ita diversitatem in iinilatc, e! ratione illius unitatis inferunt

Articulus II

Utrum unitus nalurae possit Supposito, quod divinum me sit summe unum, quaeritur cons(?quenter, utrum unitas naturae simul possit stare cum trinitate personae. Et quod sint incompossibiles, videtur sic.

1. M;igis est unum quod est ununi forma et supposito, quam altero tantuni: ergo si divinum esse est unum fornia et non hypostasi, videtur, quod non sit sunime unum.

2. Item, magis est unum quod est ununi substantia et proprietate, quam altero tantum; sed trinitas non potest stare sine pluralitate proprietatum: ergo necessario diminuit de ratione unius: ergo non possunt liaec duo stare simul.

3. Iteni, tanto magis est aliquid unum, quanto magis est indivisum, per delinitionem unius: ergo in summe uno est omnimoda indivisio, ergo et omnimoda indislinctio, ergo nuUa pluralitas: ergo aut non est ibi trinitas, aut non est ibi summa unitas.

4. Item, niagis est unum quod est unum re et ratione, quam quod est unum tantum re; sed trinitas personaruin non potest stare cum unitate rationis: ergo aliquid diminuit de perfectione unitatis summae, non ergo possunt simul stare.

5 Itein, regula est, quod « quaecumque uni et eidcni sunt eadem, inter se sunt eadem », si illud unum esl simpliciter unum; a.ut ergo divina substantia non est summe unum, el personae non communicant in ea; aut una persona non differt ab alia; sed quolibet liorum dato, trinitas et unitas sunt incompossibilia.

6. Item, regula est, quod quando aliqua sic se habent, quod unum forn;)aliter prae(iicatur de alin causa unitatem; nec tainen sunt via ail ojiposita, quia UTiitas in causa non repugnat niiiltitiidiiii in caus;itis, sicut patet in unitate, a qua proc((dunt infinitae species numerorum. Sic etiam suninia sapientia et potentia et bonitas, licet sint unum, (juia tamen non sullicienter inanilestantur per unum elTeetum; ideo diversitatem inferunt in elTectibus causatis ab ipsa. — Et sic patet responsio ad omnia obiecta. stare cuni trinitate personarum. tero; multiplicato uno, multiplicatur et reliquum, sicut patet in liomine et animali, et albedine et colore; sed formaliter persona est essentia: ergo si plures sunt personae, et plures sunl essentiae; et sic redit idem quod prius.

7. Item, forma syllogistica non fallit in propositionibus per se veris, in quibus non est reperire accidens; sed istae propositiones sunt per se verae: omnis persona distinguitur, omnis persona est essentia: ergo essentia distinguitur, ergo numeratur, ergo non est una in trinitate personarura.

8. Itein, regula est, quod multiplicato definito, multiplicatur definitio et definientia; sed substantia et natura cadit in definitione personae: ergo si plures personae, et plures essentiae et substantiae et naturae: ergo pluralitas personarum non potest compati summam unitatem circa divinam naturam.

9. Item, persona aut dicitur secundum substantiam, aut secundum relationem. Si secundum relationemr. ergo idem esset dicere plures personas et plures relationes; si secundum substantiam: ergo multiplicatio personae est multiplicatio substantiae et naturae: ergo unitas in natura est incompossibilis trinitati in personis.

10. Item, cum dico: persona est una, essentia est una; aut eadem unitate, aut aiia. Si alia: ergo plures unitates, non ergo summe unum; si eadeni: ergo si una plurificatur, et alia; et si una non plurificatnr, nec reliqua: ergo trinitas et summa unitas sunt incompossibiles.

11. Item, productio non competit personae nisi ratione naturae; sed non est pluralitas in divinis Cfr. Aristot., I. Prior. c. I. seqq. et I. Po4er. c. 4. seqq.

nisi ratioiie productionis: ergo si productio plurificat personam, plurificabit pariter et naturam: ergo pluralitas hic non potest stare cum unitate summa naturae.

12. Item, summa simplicitas Dei excludit compositionem non solmn in natura, verum etiam in persona: ergo cum ita se habeat unitas ad pluralitatem, sicut simplicitas ad compositionem; si est summa unitas in divina natura, non poterit esse pluralitas, nec in natura nec in persona.

13. Item, aut in divino e.we nulia est distinctio, aut est dislinctio perfectissima; sed perfectissima distinctio est illa (luae attenditur penes formam: cum ergo ista non possit stare cum summa unitate rehnquitur, quod aut non est ibi summa unitas, aut non est ibi pluralitas.

14. Item, unitas et veritas supra se reflectuntur, cuicumque naturae attribuuntur: si ergo in divinis est vera pluralitas, ergo est ibi plurificata veritas, ergo plures veritates, igitur et plures entitates: ergo non vera unitas; et sic redit idem quod prius.

1,0. Item, PcUrem genemre, et Spiritum sanclum procedere sunl duo vera, si trinitas est in divinis, ergo duae veritates: ergo si pluralitas veritatum repugnat summae unitati, restat, quod et pluralitas personarum.

IG. Item, in illa trinitate aut est eiusdem unitatis repetitio, aut allerius. Si eiusdem: ergo non est pluralitas secundum rem, ergo est nugatio et superfluitas; si alterius: ergo cum diversarum unitatum multiplicatio et aggregatio summae unitati repugnet, patet etc.

17. Item, omnis plurahtas est reducibihs ad unitatem; sed in Deo non est ponere ahquid, quod sit ad ahud reducibile: ergo etc.

18. Item, plura in pluribus dicunt summam distinctionem, ergo unum in uno dicit summam unitatem, per locum ab oppositis: ergo si in Deo est summa unitas, sequitur, quod non sit ibi pluralitas.

19. Item, Deus nihil habet nisi a se ipso: ergo quaecumque persona est Deus, quidquid habet habet a se ipsa; sed non potest nisi una persona esse a se ipsa: ergo cum unitate divini esse non potest stare plura as ex parte personae.

20. Ilem, ubi est pluralitas, ibi diversitas; et ubi diversitas, ibi diminutio identitatis; et ubi defectus identitatis, non summa unitas: ergo etc.

Sed obiicilur in contrarium auctoritale et rulione; auctoritate sic.

1. Primae loannis quiiito: Tres suit, qui slimonium dant in caelo, Pater, Verbum et Spiritus sanctus, et hi tres unum sunt; unum simpliciter dico quod nuUo addito dico: ergo sunt unujn simpliciter: ergo trinitas non tollit unitatem.

2. Item, Bernardus ad Eugeniuin: « Inter oinnes unitates arcem tenet unitas Trinitatis»; sed quoil tenet sumniitatem inter ahqua habet esse in suinmo: ergo unitas Trinitatis cst unilas suniina, ergo simul stant vera Trinitas et suinma unitas.

3. Item, pluralitas individuorum iion repugnat unitati speciei, imiiio simul stant: ergo si natura mminet forniam communein, persona vero noininal individuum sive suppositum; in iiullo derogat unilali essentiae trinitas personarum.

4. Item, pluralitas naturarum non repugnat unitati personae, immo simul staiit, ut patet in hoinine: ergo per convertentiam, pluralitas personarum in divinis non repugnat unitati essenliae vel naturae: ergo simul possunt stare sine diminntione.

5. Item, invenimus in ima persona uiiam n;ituram, sicut in Angelo, et invenimus in una persoiia tres naturas maxime diversas, sicut in Christo: ergo videtur, quod non tantum possibile sit, iiumo maxime congruum, reperire in una natura trinitatem personarmii; hoc autem in Deo: ergo etc.

6. Item, excellentior est unitas, quae in pluribus manet una, quam quae non potest sui unitatem servare nisi in una persona; sed divina unitas est excellentissima: necesse est igitur stare cum )ersonarmn pluralitate; ergo non habet oppositionem.

7. Item,utdicit PhilQSophus, « generans non general aliud nisi propter materiam »; sed in divinis nulla est materia: ergo generans non est ahud a genito. Nec tamen idem potest generare se ipsum: ergo si in divinis est generatio et sine materia, ergo est pluralitas personarum, non multiplicata forina.

8. Item, sicut dicit Damascenus « generare est de sui substantia similem producere »; sed divina substantia est impartibilis: ergo necesse est, quod generans det genito totam substantiam: ergo non. DE MYSTKRIO TiUNITATIS QIAEST. II. ART. II

possniit distingui secunduni sui)Stantiam. Et tamen distinguuntur; et non accidcnle, quia in ilivinis non est accidens: evgo persona: manet igitur distinctio in persona cuni omnimoda indistinctione in natura.

9. Item, perlectior est unitas, in qua cum unitate naturae nianet unitas caritatis; sed «caritas ad alium tendit'»: ergo includit distinctionem diligentis et dilecti: ergo si divina unitas est perfectissima, necesse est, quod liabeat piuralitiitem intrinsecam; nam extra se niliil habet, quod sit summe amabiJe.

10. Ilem, similitudo et aequalitas et identitas simul claudunt in suo intellectu pluralitatem et unitatem; quod patet, quia «similitudo est rerum differentium eadem qualitas»: ergo cum similitudo sunima possit et re et intellectu esse; cum summa similitudo et identitas non possit esse nec cogitari sine unitate et cum pluralitate: ergo vel necesse est, quod siniul stet suriima unitas et vera pluralitas, aut nec cogitari poterit nec esse summa similitudo, ac per hoc nec aliqualis similitudo. Quodsi liaec sunt mipossibiiia, restat, qu6d in Deo simul slent suniiTa ur.itas et vera pluralitas. Summa unitas et trinilas in Deo non habenl repugmmtiam, sed miram concordium et harmoniam.

Respondeo: Dicendum, quod in divinis trinitas et sunmia unitas non habent repugnantiam, sed miram concordiam et liarmoniam, secundum quod dicit fides saluberrima; et hoc etiam potest capere anima aliquatenus per fidem purgata et elevata; alioquin dilTicile et impossibile est, quod jntelligat, nisi prius assentiat.

Dicit igitur fides christiana, quod divina natufa cst una et summe una; et tamen sunt ibi tres personae, quarum una est de aUa et ab alia, et ideo communicant in essentia et forma, distincta vero proprietate sua. — Haec autem videntur infldelibus incompossJbilia, fldelibus autem videntur non repused consonare. Ut autem hoc possimus intelligere, duo oportet hic notare: primum est, qualiter persona et natura notificantur; secundum est, qualiter ad productionem comparantur; primum toUit. repugnantiam, secundum vero inducit consonantiam.

Sciendum igitur, quod, ut dicit Boethius de Duabus Naturis et una persona, quod « nalura est unamquamque rein informans spocifici dillerentia»; « persona vero est rationalis naturae individua substantia» sive, ut dicit Richardus, « incommunitabilis existentia». Haec est ergo diirerenlia, quod nalura dicit ipsam formam, qna unumqucxlque est id quod est; persona vero dicit su[)positum individuum sive incommunicabile. — Propter ignorantiam harum definitionuin dixerunt haeretici, quod in Christo essent duae personae, sicul duae naturae; alii, quod una natura, sicut una persona; (piia non videbant harum dillerentiam, quam si cognovissent, vidissent, quomodo posset stare pluralitas naturarum cum unitate personae, sicut patet in quolibet homine. Si ergn non repugnaiU, quantum est de se, pluralitas naturae- et unitas personae; pari ratione versa vice non repugnat plurulitas jjm'o»ae et unitas naturae; si non repugnant: ergo possunt circa Deum esse.

Non solum autem habent diversam notificationem, sed diucrsimode comparantur ad productionem. Quoniam enim supposili est agere per formam, personae est producere et produci, non naturae, sed naturae est per productionem communicari; quia igitur. divina nalura est impartibius et sine omni materia, ideo non multiplicatur nec numeratur divisione nec partitione: est ergo omnino umijn producto et producente. Quoniam autem nullus potest se ipsum producere, necesse est, esse pluralitatem a parte personae. Quoniam in emanatione personarum natura se habet in ratione communicabilis, persona se habet in ratione producentis; propter eandem emanationem necesse est, pluralitatem esse in personis ct unitatem in natura, ita quod non est ibi repugnantia, sed sunima concordia. — Cum igitur nec pluralitas dividit unitatem, nec unitas conlundi( pluralitatem; apparet divinum esse singulariter admirabile et mirabiliter singulare. Hoc enim sibi soli competit propter summam simplicitatem, quae non patitur, naturam habere partem nec cum materia aggregari; et ideo competit sibi soli, ac per hoc admirabihter, quia nihil potest omnino simile reperiri. Esse ergo unum in pluribus absque omni multiplicatione et diversificatione essentiae proprie proprimn est divina,e naturae et eius privilegium singulare. Et hoc privilegium debet sx'e, primum et sumnmm unum: quia est primum et summimi; ideo sic est unum, quod nullo modo potest formaUter multiplicari; sic est unum, ut non possit coarctari nec ad unum tantum suppositum restringi; sic est unum, quod non aufertur ei aeterna ratio principiandi respectu sibi coaequalis el coaeteriii et perfectissimi. — Unde nullus l)erfecte laudat divinam unitatem, nisi pariter sibi attrihuat trinitatem; nec aliquis perfecle colit unum Deum, nisi fideliter profiteatur, ipsum esse trinum — Unde concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud iquod primo obiicitur, dicendum, - quod duplex est forma: una, quae multiplicatur in ''- ])luribus suppositis, et in tali forma non potesl siinul stare perfecta unitas et suppositorum pluralitas. Alia est forma, quae non habet in pluribus sappositis numerari, cuiusmodi est forma deitatis; et quia talis forma nullo modo numeratur per pluralitatem suppositorum: ideo simul stat cum illa vera pluralitas et summa unitas, quod insinuat nomen trinitatis in quo clauditur unitas naturae cum pluralitate.

2. Ad illud quod obiicitur, quod magis est unum quod est unum substantia et proprietate etc.; dicensdum, quod duplex est proprietas, scilicet absoluta et respectiva. Si de absoluta intelligatur, veritatem habet; si vero de respecliva, non habet veritatem, [iro eo quod pluralitas quantum ad proprietatem respectivam non ponit diversitatem in re et natura, nec quantum ad essentiam nec quantum ad esse, sed solum dicit variam habitudinem, quae non est iiicompossibilis cum summa unitate, sicut per exempla potest ostendi in puncto et unitate.

3. Ad illud quod obiicitur, quod quanto aliquid est magis unum, lanto magis est indfvisum; dicen- dum, quod indivisio in definitione unius excl"'Mt divisionem illam, quae est totius in partes; unitas autem trinitatis non comparatur ad pluralitatem personarum, sicut totum ad partes, quia tota deitas est in singulis personis plenissime et perfectissime; et ideo personalis distinctio non repugnat indivisioni, quae reperiri habet in summe uno.

4. Ad aliud, quod magis est unuin quod est unum re et ratione etc.; dicenduin, quod duplex est ratio: una, quae addit aliquid reale diderens a re, cuiusmodi est ratio secundum id quod est. Alia ratio non addit aliquid differens secundum id quod est, sed solum ratione eius ad quod est; et hoc inodo posita propositio non habet veritatem, quia talium rationum pluralitas nihil diminuit de summa unitate essentiae vel naturae.

5. Ad illud quod obiicitur, quod quaecumque uni et eidem sunt eadem, inter se sunt eadem; dicendum, qwxl illud inlfelligitur de identitate in supposito; et hinc est, quod licet sit minor unitas dignativa, quae est in Christo, quam unitas trinitatis, quae est in Deo; praedicatur tamen homo de Deo, et Deus de homine rationes unitatis personae; non tamen praedicatur Filius de Patre, vel Pater de Filio ratione unitatis naturae, impediente suppositorum distinctione. — Vel potest dici, quod illa maxima non deflcit, si intelligatur de eodem genere unitatis, sed si transfertur ad aliud unitatis genus, nec recte nec sane accipitur illius propositionis intellectus. Non enim sequitur, quodsi aliqua sunt unum alicui identitate generis, quod propter Iioc personae sint eaedem numero inter se. Per hunc etiam modum in proposito intelligendum est, quod etsi essentia et persona sint unum essentialiter, non tamen sequitur, quod sint inler se unum personaUter; sed sutFicit, quod inter se essentialem habeant unitatem.

6. Ad illud quod obiicitur, quod in praedicatione formaU, multiplicato subiecto, multipUcatur praedicatum; dicendum, quod illud habet veritatem, quando multiplicatio subiecti flt per additionem sive dtversitatein formalem; tunc enim necesse est, ad multiplicalionem subiecti fleri multiplicationem praedicali. Non sic autem est in proposito; pluriflcatio enim personarum non est pluriflcatio formalis nec per additionem aUcuius qualitatis absolutae, sed per solam originem et emanationem respectivam.

7. Ad illud aulein quod obiicitur, quod fonna syllogistica non fallit iii propositionibus per se veris; dicendum, quod licet in divinis non sit accidens per et relationem, ita quod « substantia continet unitatem, et relatio multiplicat trinitatem »: hinc est, quod quantum ad hoc unus istorum modorum praedicandi seu dicendi est extraneus alteri; et hoc sufficit ad introducendum fallaciam accidentis.

8. Ad islud quod obiicitur, quod multiplicato definito, multiplicantur ilefliiientia; dicendum, quod illud habet veritalem de illis quae cadunt in definilione forniaU et in recto; natura autem cadit in definitione personae in obliquo, sicbstantia vero, secundum quod cadit iii definitione personae, idem est quod hi/postasis, quae plurificatur in divinis sine pluriflcalione essentiali.

9. Ad illud quod obiicitur, quod iier.sona aut dicitur secundum subslantiam, aut secuiidum relationem etc.; (iicentluni, quwi persona niiiii aliud est quani « hypostasis projjrictatc (listincta », et ideo dicitur secundum relationem inlritinecam et secundum subslantiam non communem, »('d propriafn; ct ideo iion sequitur, quod solum sil il)i pluralitas reiationum, ncc ([uod sit ibi div('r.sitas Maturauiun propler plurilic-ationcm divinarum i)ersonarum.

10. Ad illud quod obiicitur, quod persona ct essentia, cum sit mia, aut uniUite eadem, aut aiia ct alia; dicendum, quod nec omnino eadem nec omnino alia, sed eadem re, non eadcni ralione, (juia, secundum quod dfcit Aui,'ustinHS, « aiio est Deus el aiio est i'ater»f non quia inter deitatem cl paternitatem sit dilTerentia secundum essentiam vel secunduni essa, sed secundum se habendi rationem, quia Iater dicitur ad alterum, essentia vero niinimc.

11. Ad illud qumi obiicitur, quod productio non competit personae nisi ratione nalurae; dicendum, quod respicit personam ut in ratione subiecti et et obiecti sive termini, et ideo ncccssario vera productio facit, personam plurificari; naturam autem respicit ut rationem producendi ct sicut illud quod per prodictionem communicatur; et quia in illa productione totum datur, quod liabetur, nec amittitur, cum datur: ideo licet persona plurificetur, tamen natura non multiplicatur.

12. Ad iiiud quod obiicitur quod summa simplicitas excludit compositionem in natura et persona; dicendum, quod simplicitas sumrtia excludit comjK)- sitionem ex aliis et eum alio; et ideo non potest stare cum compositione nec naturae nec personae; summa autem unitas naturae non excludit nisi diversitatem essentialem: et ideo non est incompossibilis cum personali pluralitate, ac per lioc non est simile hinc et inde.

13. Ad illud quod obiicitur, quod in divino esse aut debet esse distinctio perfectissima, aut nuua; dicendum, quod distinctio dicilur perfecta dupliciter: gj mmsiwe, ye compktive. Primo modo non oportet quod ponatur in Deo, sed secundo; et sic est ibi, quia tanto perfectior est res, quanto minus ab unitate recedit. Quia igitur pluralitas iiia non recedit ab unitate summa, iiinc est, quod ipsa sola 6st pluralitas simul vera et perfectissima.

i. Ad illud quod obiicitur, quod unitas et veritas supra se reflectuntur; dicendum, quod illud habet veritatem in singulari, et non in piuraii. Cum autem comparatur veritas ad pluralitatem, et e converso, hoc non est singulariter, sed pluraliter; et ideo Hon est ibi consequentiae necessitas. Cum eniiii dicitur vera pluralitas in divinis, verum niliil aliud dicit quani expressionem pluralitatis, quae, est in suppositis; scd cum c conv(rso dicitur plurificata veritas, insinuatur multi[)iicatio iri ipsa veritate ct essentia divina.

y. Ad illud quod obiicitur, quod aliud verum est Palreni generare, et aliud Spiritum sanctum procedere; dicendum, (uod si intelligitur de veritaiei domplexi, qualis est veritas orationis vel dicti, sic plura sunt vera ct plures articuli. Si auleni loquatur dc veritate incomplexi, quae est veritas rei; sic, quia fatrein geiicrarc, ct Filium generari, Ct Spirituni sanctimi procedere non esl aliud quam Patrem ct Pilium et Spirituni saiictum esse,etunum est in eis esse; omnino unica esl veritas secundum rcm.

10. Ad illud quod oi)iicitur, quod aut est ciusdeni unitatis rcpctitio, aut non; dicendum, quod cst; eiusdeni unitatis repetitio, sed non circa eundeiu, immo circ:i alium et alium, et ideo non est ibi nugatio ncc unitatum aggregatio; et ideo sic est ibi phirificatio, quod milia est ibi summae unitatis diminutio. Et pro tanto intciiigcndum est illud verbum Itoetliii i de Trinitate, quod (hcit, quod «sic est Deus trinus, ac si dicatur sol, sol, sol»; quod simile est ratione iterationis unitatis iihus, sed dissimile-, quia imitas trinitatis iteratur circa alium et alium, unitas vero solis circa unum; et ideo realis trinitas est in Deo, quamvis nuua in sole.

17..d illud quod obiicitur, quod piurahtas est reducibiiis ad unitateni; dicendum, quod piuraUtas,i quae dicit defectum a summa unitate, comparatur ad ipsam unitatem sicut ad principium et causam; et haec reducitur ad unitatem reductione propria, quae est elTcctus in causam, et talis piurahtas non esl in divino esse. Plurahtas autem, quae non dicit defectum a summa unitate, non indiget reduci, quia ipsa est summa unitas; nihilominus tamen, secunduni quod ibi ponitur cmaAatio divinarum personarum a prima sicut a principio, sic et hoc modo non repugnat reductio ad iiiam sicut ad principium, a quo producuntur.

18..d iiiud quod obiicitur, quod plura In pluribus <hcunt summam distinctionem vel diversitatem; dicendum, quod licet secundum rationem extrinsecam magis videatur repugnare unitati summae phiraiitas naturae in pluralitate personae; tamen secun- 1 dum rem et intrinsecam rationem magis repugnat piurahtas naturarum circa unum suppositum, quod

minus unum, quam si in pluribus suppositis plures naturae reperirentur, sicut patet in natura angelica et humana; et ideo, quia summa est in Deo unitas, ideo nobiliorj et excellentiori modo ponitur per hoc, quod ponitur una natura in pluribus suppositis non multiplicata, quam si poneretur una natura in una persona..

19. Ad illud quod obiicitur, quod quidquid Deus habet habet a se; dicendum, quod verum est, quia divina essentia a nulla alia potest principiari; sed ex