Quaestio VII. Utrum possit stare trinitas cum summa necessitale

Consequenter quaeritur, utrum possit stare trinitas cum summa necessitate. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primum est, utrum esse divinum sit summe

Articulus I. Utrum fesse divinum sit summe necessarium

Quaeritur ergo, utrum esse divinum sit summe necessarium. Et quod sic, videtur.

1. Omne immutabile et aeternum est summe; sed divinum esse est huiusmodi: ergo etc.

2. Item, necesse est, omne, quod est nobiUtatis et perfectionis, poni in Deo in summo; sed constans est, quod necessitas est magis quam scientia: ergo etc.

' D quod dicilur et quod accipitur ut [nec?] actus.. forma producatur, quae, cum sit aha ab ipsa, erit vere causa producens et prior naturahter, quam sit ipsa forma producta; et ideo in iUa productione necesse est includi mutationem. Non sic autem est in productione suppositi vel personae, pro eo quod una est natura et essentia in utrisque, et ideo simul sunt; nec est ibi mutatio seu motus, quia ibi non est prius nec posterius nec ahquid novum.

12. Ad illud quod obiicitur, quod sicut se habet pars ad parteni, ita totum ad totum; dicendum, quod in divinis proprie nec est pars neque totum, secundum quod totum dicitur quod continet partem et partem. Nec valet, quodsi res producta de parte ponit mutationem in parte, quod simihter res producta de tota substantia ponat mutationem secundum totum: quia, ut prius tactum est, productio in parte ponit decisionem, ponit aUcuius amissionem et alicuius acquisitionem, quae de necessitate mutationem includunt; productio autem de tota substantia nihil tahum dicit, quin potius excludit omne illud, ad quod consequitur motus, sicut ex principali solutione fuit ostensum. Nam nec in principio producente est decisio, nec compositio in producto, nec in productione innovatio, nec variatio ahqu circa aliquod praedictorum. necessarium.

Secundum est, utrum stent simul trinitas et summa necessitas.

3. Item, omne, quod ita est, quod,non potest non esse nec cogitari non esse, est necessarium in summo; sed divinum esse est huiusmodi: ergo etc.

4. Item, omne, quod habet esse a se et per se et secundum se, est omnino necessarium; sed tale est esse divinum, cum sit primum: ergo etc.

5. Item, impossibile est, necessitatem esse in effectu nisi per causam: ergo si in Deo non est ne- "> Haec secunda pars: Secundum est... necessitas, deflcessitas, in nullo est necessitas: ergo nihil esl necessarium. Sed si nihil est necessariuin, nihil est impossibile: ergo omnia sunt possibilia: ergo aliquid simul esse et non esse est possibile. Sed hw est absurdum: ergo etc.,

6. Item, impossibile est, necessitatem esse in composito nisi per necessitatem existentem in simplici; ergo si simplicissimum caret necessitate, impossibile est, quod in aliqua complexione vel compositione sit ponere necessitatem. Sed hoc est absurdum, quod nulla argumentatio necessaria sit: ergo etc.

CoNTRA: 1. Omne necessarium est determinatum ad sic et non aliter se habendum; omne determinatum ad aliquid est finitum; sed divinum es.se est infinitum: ergo etc.

!2.-Item, nihil, quod est indilTerens ad opiwsita, est necessarium; sed divinum pos.se, velle et agere est indifferens ad opposita: ergo non est necessarium. Sed divinum posse, velle et agere esl divinum esse: ergo divinum esse non est necessarium.

3. Item, nulli immutabili potest attribui aliquid niutabile, ergo nuUi summe necessario potest attribui aliquid contingens; sed Deo attribuitur aliquid contingens: ergo etc.

4. Item, sicut impos.sibilitas repugnat potentiae, ita necessitas voluntati; sed divina potentia tanta est, quod omnia sunt ei possibilia, nec ponitur aliquo modo impossibilitas in Deo: ergo cuni velle Dei sit perfectissimum, videtur, quod non patiatur necessitatem in esse divino.

5. Item, si causa est necessaria, et effectus; sed Deus est causa omnium prima et summa et immediata: ergo si in Deo est necessitas, omnia sunt necessaria.

6. Item, quanto aliquid contingentius, tanto est indifferentius, et quanto indifferentius, tanto communius, et quanto communius, tanto simplicius: ergo a prinio, quanto aliquid contingentius, tanto simplicius: ergo simplicissimum est contingentissimum, non ergo necessarium.

. 7. Item, omne necessarium scibile, sicut omne probabile opinabile; sed omne scibile vel est principium demonstrationis, vel demonslratum; divinum autem esse neutrum est: ergo etc.

8. Item, quanto aliquid magis est necessarium, tanto est magis certum, et quanto magis certum, tanto magis notum; sed divinum esse est maxime occultum: ergo etc.

9. Item, sicut frustra movetur quis, quia ap petit impossibile, ita, quia tiraet necessarium: ergo si divina Maiestas est necessitas, ergo nullo modo est timenda. Sed hoc est falsum et absurdum: ergo etc.

Divinum esse esl necessarium perfectis.sima necessitale immutabilitatis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notanilum, quod triplex est necessitas: quaedam omnino extrinseca, quaedam parlim intrinseca et partim extrinseca, et quaedam omnino intrinseca. Necessitas omnino extrinseca est illa, quae ortum habet a principio, quod est extra, nihil cooperante passo; et haec dupliciter habet esse: vel respectu operum naturalium, vel respectu voluntariorum; et sic duplex est necessitas, scilicet coactionis et violentiae. — Necessitas vero partim intra, partim extra est quae aliquo modo est a principio intrinseco, respiciente aliquid extra vel per modum pmcipii moventis, vel per modum termini quiescentis; et sic est necessitas dupliciter dicta, scilicet inevitabilitatis et indigentiae. — Quaedam vero est necessitas omnino intrimeca, quae inest rei ex propria natura; et haec est necessitas immutabilitatis el independentiae; et talis necessilas secundum quid reperitur in creatura, simpliciter autem non potest reperiri nisi in creatrice essentia. Ipsa enim sola est, quae non admittit aliquam dependentiam; cetera vero, cum sint creata, necessario dependent ab ipsa. in se ipso, ideo caret componente principio, aut sustentante; ideo nec potest mutari nec deficere. (X. c. 8.). — De miiwri vide supra pag. 98, nota II. verba

Quia auteni a se ipso, ideo caret producentc et creante; ideo nec polest deperulerc nec incipere; ac jwr hoc suinmam el perfectissimam habet necessitateni, quae excludit omnem mulabilitatem et deiientlentiam, inevitabihtatem et indigentiam, coactionem et violentiam, quae necessitatem dicunt diminutam; et econtra iionit sunimam permanentiam et slabihtalem, summam suWicientiam et hbertatem. Quia eniin est sc ipsa, ideo est iTermanens et stabiiissima; quia vero stti gratia, ideo hberaiis et suflicienlissima; quia vero est sc ipsa et sui gratia, ideo est alpha et omega; et ideo cetera sunt uh ipsa, et cetera propler ipsam, sive necessaria sive coiitingentia. Sicut enim omnia mobilia manant ab uiio immobili primo et ad illud reducunlur; sic omnia contingentia a necessario fluunt et in illud reducuntur. Est igitur necessitas divij.ii esse omnis esse, viocre et inteUigere origo et complementum; et omnia clamanl, primum principium esse necessarium, sive sint nec«ssaria sive contingentia. — Et ideo rationes concedendae sunt ad partem islam.

1. Ad illud quod obiicitur, quod omne ilelerop- minatum ad aliquid est (initum; dicendum, quod determinatio duplex, scilicet per arclalionem, cjiiQsniofli est illa, quae fit per additionem unius super alterum, sicut additur disjwsitio sujjer polenliam materiae incompletam; et est determinatio per completionem, sicut summe bonum est ad bonum agendum, quia non potest delicere in faciendo maluin. Primo modo delerminatio repugnat inhnitati secundo vero modo non repugnat; et haec quideni determinatio convenit necessitati, secundum qual est in Deo, ct non primo malo.

2. Ad illud quod obiicitur, quo<l nihil indifferens ad opposita est necessarium; dicendum, quod divinum posse et velle et CLgerc dicitur indilfercns cul opposita non ratione sui in se ipso, sed ratione indifferentiac in effectu producend.o. Unde indilTerenlia illa non iKinit ahquam vertibilitatem in divino posse; sed ponit potestatem unam et simplicissimam, super oinnia opposita omnipotentem, ila quod ad nullum illorum restringi potest; et hoc m;igis necessitati consonat, quam repugnet.

3. Ad illud quod obiicitur, quod nulli summe necessario polest attribui aliquid conlingens; dicendum, quod cum aliquid contingenter praedicatur de Deo, ibi in praedicalo illo clauditur et principale sigm/reatum et connotatum; et quantum ad principale significatum non est aliud quod Deus, quantum autem ad connolatum est effectus; et ratione primi, cui coinpetit praedicatio, Tiece.warwinest; ratione vero secundi dicitur inesse contingenter, ac per hoc non ponitur contingentia esse in Deo, sed potius a f)eo. In liuiusmodi praedicationibus divinum me intra se nullain praedicationem recipit, quae non includal complelissiinam necessitatem. — Quod autem dicitur totumillud dictum contingens, scihcet Deum siilvare 1'etruin; lioc est, quia tahs est natura totius copulati, quod fil in eo denominatio a minus nobili, ul dicalur falsa i)ropositio copulativa, cuius altera pars falsa, et contingens, cuius altera pars est contingens. Et ratio huius est, quia facilius est rem destrui quam construi; et habitus impermixtus debel esse privalioni et eius denominatio; denominatio AaVexn priuationis hatet contrario niodo, quia de necessitate intellectus iwsitionis et habitus aliquo mmlo in eius clauditur intelleclu.

4..d illud quod obiicilur, quod necessitas repugnat voluntati, ut impossibilitas potestati; dicciKhmi, quoil illud veritatem habet de illa necessitate, quae est ah c.clra, cuiusiiKKli est necessitas nokntiac el coactionis; de illa autem necessitate, quae est intrinseca, cuiusimKli esl iiecessiUis imnmlahilitatis, veritatem noii haliet, sicut ex praecedentibus apparet.

ri..il illuil quod obiicitur, quod si causa necessaria, et ellectus; dicendum, quod, sicut dicit Auguslinus quinto de Civitate Dei, causarum aliae suiit tantum factae; aliae vero facimtes et factae; tertiae vero sunt facicnlcs lantum. Caus;is autem lantum facias vocat causas naturales, quae determinalae sunt ad unuin cursum; causas vero fucicntcs ct factas, literuin arbitrium et voluntatem; causas vero factiuas tantum, i])sam divinam providentiam. Dicit autem, causas naturales factas esse, noii facicnles, non quia nihil faciant, sed quia sic faciunt, secundum quoil est eis iiiditum, noii haliendo dominiuin super aclum suum, queinadmoiI.um hatet liberum arbitrium, et tales sunt unigencae suis partibus et conformes; et in huiusmodi praediit;i projwsitio veritatem habet. De causa vero focicnte, quae quiilem potens est enicere et noii eflicere per eaiidem vim propler dominium super actionem et effectum consequentem, non habet veritatem. Sicut enim talis causii non mutatur propter effectuum mutabilitatem et dilTerentiam, sic etiam nec contingens esse ponitur propter contingentiani in suis elTectibus.

(). Ad illud quod obiicitur, quod quanto aliquid per indenominalionem. Cum ergo dicitur, quod quanto aliquid indilTerentius, tiuito communius; iioc intelligitur de communitate jwr indmominalionem, per quem modum dicimus, quod contrariorum unicum est subiectum; quod maxime verum est in bis quorum alterum non habet circa subiectum determinatam causam. Cum autem adiungit, quod quanto aliquid communius, tanto simplicius; illud intelligitur de communitate per abstractionem; unde ex boc non concluditur, quod contingentia ponant simplicitatem; quin potius includunt mutabilitatem, quae excludit summam simplicitatem; propter quod summa simplicitas non potest nisi in summe necessario reperiri. Quia ergo divinum esse est simplicissimum; ideo necesse est, ipsum esse non contingens, sed necessarium.

7. Ad illud quod obiicitur, quod omne necessarium est scibile, et omne scibile est principium demonstrationis, vel per demonstrationem concludupiiciter: vel extra entw detemmaium, vel extra omne genus simpliciter. Necessarium ergo extra omne genus simpliciter, boc esl in solo Deo, qui est supra et exlra omne genus entis, quia in genere esse non potest, nec per se nec per appropriationem; et tale- necessarium omnem demonstrationem antecedit et supergreditur, quia nullam defmitionem prorsus habere potest. — Quod ergo dicitur: omne liecessarium est principium.demonstrationis, vel de-

Articulus II. Utrum stent simul trinitas et summa necessilas

Deinde quaeritur, utrum slent simul trinitas et summa necessitas. Et quod sint incompossibiles, videtur.

1. Augustinus ad Orosium: « Pater nec necesmonstratum; dicendum, qu(Kl illud intelligitur de necessario, quod est determinali geiuiris, vel quod ad determinatum genus potest appropriari, sicut sunt communes animi cxjnceptiones, quae, in quantum appropriantur, demonstrationem ingrediuntur. Unde ratio illa non cx)ncludit, quod divinum esse est necessarium ad genus determinatum coarctatum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod quanto magis t)ecessarium, tanto magis certum; dicendum, quod propositio veritatem habet, secundum quod iiitelHgitur de maiori certitudine simpliciter, non autem, secundum quod iotelligitur de certitudine quoad nos, pro eo quod illa quae sunt certissima et luculentissima in se ipsis obscura nobis videntur propter defectum ex parte intellectus creati; et ideo Philosophus dicit, quod « sicut se habet oculus noctuae ad lucem, sic oculus noster ad manifestissima naturae ». Nihilominus tamen, licet divinum esse secundum plenitudinem suae claritatis sit nobis occultum, quamdiu sumus in statu viatorum, certissimum nobis est et indubitabile, Deum esse, secundum quod ex praecedentibus quaestionibus manifeste apparet.

3. Ad illud quod obiicitur, quod necessarium non est timendum, sicut nec impossibile appetendum; dicendum, quod necessarium in eventu vel in effectu formidandum non est, quia nihil prodest formido, ubi necesse est sic evenire; necessarium aulem secundum statum intrinsecum, quod potest sine sui mutatione relribuere sempiternam gloriam, vel sempiterniun supplicium; boc, inquam, est maxime formidandum et propter acquirendam gratiam et propter declinandam poenam, quia tale necessarium voluntatis liberalitatem et aequitatis iustitiam non exclu- - dit, secundum qund in sequenti quaestione inelius apparebit. sitate nec voluntate genuit Filium »; sed quod repugnat generationi repugnat trinitati; necessitas est huiusmodi: ergo etc. c. 7. In flne solutionis post divinim esse expunxinius, contextu

4. Item, nobiliu» est agens, quod dominatur actioni suae, quam quod non dominatur; sed in Trinitate non potest esse productio nisi nobilissimo modo; quod autem necessario producit suae actioni non potest dominari; ergo nec in divinis potest necessario produci.

5. Item, nobilior est communicatio, quae est ex benignitate, quam quae est ex necessitate: aut ergo in divinis non est communicatio aliqua ipsius naturae, aut non est ex ne(!essitate; sed non potest esse trinitas sine communicatione: ergo etc.

6. Item, omne necessarium est absolutum; quod enim habet respectum ad aliquid a se distinctum non potest omnino esse necessarium, el lioc vult Avicenna; sed trinitatem esse sine respectu et relatione est impossibile: ergo similiter impossibile est, quod stet cum necessitate.

D. Item, nihil, quod est ab alio, potest esse necessarium in summo; quia esse eius et mamre non habet nisi aliunde, et ita non est necessarium in se; sed trinitas non potest esse, quin aUqua persona sit ibi non a se: ergo non stat cum summa necessitate.

6. Item, nihil est summe veruin, quod potest cogitari non esse: ergo similiter nihil est sumnie necessarium, quod potest credi non esse; necessarium enim praesupponit veruni; sed trinitas absque dubio potest cogitari non esse: ergo etc.

7. Item, quod repugnat evidenliae repugnat certitudini, et quod repugnat certitudini repugnat necessitati; sed trinitas in unitate repugnat evidentiae, quia hoc nullo modo videtur intelligibile: ergo repugnat necessitati summae.

8. Item, nihil omnino necessarium est perfecte laudabile: ergo si persona Patris necessario producit personam Filii et Spiritus sancti, non est laudabiUs in aliquo praedictorum; sed nihil est in Deo laudabiUus: ergo nulla laus debetur Deo. Sed hoc est impium dicere: ergo etc.

9. Item, nihil est omnino necessarium, quod est simpliciter voluntarium; productio personarum in divinis est simpliciter per voluntatem: non ergo per necessitatem. Maior probatur, quia necessarii naturaliter insunt, et coritra voluntatem natura habet dividi. Minor probatur: quia illud est maxime delectabile, acceptabile et iucundum: ergo maxime voluntarium.

Contra: 1. Omne necessarium immutabile, e converso; sed trinitas stat cum sumina iramutabihtate, sicut patet de proximo: ergo etc.

2. Item, omne, quod est summe unum, est omnino necessarium, et e converso; setl simul stant trinitas et summa unitas: ergo etc.

3. Item, maioris colligantiae est productio personae unius ab alia quam splendoris et lucis; sed haec sunt necessaria: ergo etc.

4. Item, Omnipotenti summum posse abesse est impossibile, et adesse est necessarium; sed summum posse est in productione personarum: ergo etc.

5. Item, omnis actus, qui habet Deum pro principio et termino, est undique necessarius; sed productio personae a persona est huiusmodi: ergo elc.

6. Item, omne, quod est indifferens a summo necessario, est omnino necessarium; sed trinitas tota est divina essentia: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0. Divinum esse necessarium et liberalissimum stat simul cum trinitate personarum.

Respondeo: Dicendum, quod et divinum esse est necessarium, et nMlominus liberalissimum; el iia. beata Trinitas stat simul cum necessitate et voluntate, si accipiantur secundum moduni convenientem. Sicut enim tactum est de necessitate, non omnis necessitas competit divino esse nec etiam Trinitati beatae, sed immutabilitatis el indepemientiae; stminon est in Deo, nec respectu sui nec respectu creati, propter Dei immutabilitatem et necessitatem. Est iterum voluntas antecedens; et haec est in Deo, sed non respectu sui, sed respectu creati, quod antecedit natura et aeternitate. Est tertio voluntas conomitans ct acceptans; et haec est in Deo respectu sui et respectu creati; approbat enim et acceptat volunlas divina omne bonum, sive creatum sive increatum, sive contingens sive necessarium.

Tripliciter ergo dicta necessitate et wototote, tertius modus utriusque competit Trinitati summae.

sciliccl volunta.s accqilans et necessUus immuMnlitalis: voluntas, inquam, ucccptavs pronter sumniain caritatem in prodiicente et siiinmani Iwiiitatein iii produclo, quae diio necess;ino claiulunt in se voluntatem coinpiaceiitiae; necessilas vero incommutabilitatis est projTter indifferentiam essentiae et indei. peiulenliam personae. Quia enim in tribus personis est e.s.sentia oinnino indilTerens, ideo iiiia quidditas sive entilas, una veritas, ac per lioc uiia necessitas. Cum enim prima persona sit a se ips;i, omnino est a. necessaria, ac per lioc secunda et tertia. — Rursus, quia in tribus personis indilTerens est essentia, relatio distinctiva trinitatis non dicit respectum ad aliquid extra; et ideo nulla est ibi (leperulentia unius personae ad alteram, aequaliterergo sunt fixae et per se stantes; et ideo si una est necessaria, et omnes. — Stanl igitur simul haec tria, sicut ostensum est iam, scilicet trinitas, nece.ssitas et voluntas; nec est in eis aliqua repugnantia, sed summa consonantia, sicut simul consonant summa tmrtcus, veritas et honilas.

Sunima enim unitas est, quae est in pluribus amativa, et haec ponit voluntalem. Summa igitur unilas, veritas el bonitas necessario exigit, quod simul stent trinitas, necessitas et voluntas. — Quoniam igituc in Deo trino simul est necessitas cum voluntate, et voluntas cum necessitate; hinc est, quod ipsum est suinme bonum per essentiam. Quia in eo est summa iucunditas per voluntatem et summa securitas per necessitatem et summa felicitas per utrumque; hinc etiam est, quod ipsum est summe beatificativum per influentiam: quia affectus noster non quiescit nisi in summe amabili vacando, et intellectus non nisi in summe infallibili et certo; ac per hoc in eo solo beatificari possumus, quod simul est necessarium et voluntarium, quod solum natum est sapidissime amari, certissime cognosci et securissime possideri. — Quoniam igitur beatissima Trinitas non tanlum est beata, verum etiam beatificativa; hinc est, quod ipsa necessitati nobilissimae sumine consonat et in nuUo repugnat; similiter et voluntati hberaUssimae. —. Unde et concedendae sunt rationes ad hanc partem inductae.

i. Ad iUud ergo quod primo obiicitur in contrarium de auctoritate Augustini et Hilarii, dicenduin, quod iitrafiie illarum auctoritntiiiii inlelligitur de necessilate quantum ad )riinnm et.secundum inoduin, iioii quaiitum ad lertiiiiii, sicut ex praedictis apparet.

2. Ad iliiid (uod oi)iicitur, quod nobilius est agens, quod dominatur actioni suae; dicendum, quod illud est verum de actione, quae,se liabet per differentiam ab agente; de ea actione autem, quae propter suinmam simplicitatem oinnino est indifTerens ab agente, nec liabet nec habere potesl praedicta propositio veritatem; nihil enim potest dominari sibi. Quoniam ergo productio in divinis personis est per simplicitatem summam, in qua non potest dilTerre producens et productio sua secundum dirferentiam realem; ideo in liuiusmodi nullum locum habet allegatio propositionis praedictae.

3..d illud quod obiicitur, quod nobilior est communicatio, quae est ex benignilate quam ex necessitate; dicenduni, quod illud est verum de illa wcessitate, quae benignitatem excludit; talis non est necessitas, quae ponitur in divinis; intelligilur etiain de communicatione, quae est doni per essentiam dilTerentis; talis autem non est in emanatione divinarum personarum: et ideo illa ratio non concludit, pro eo quod in se ipsa dupUcem includit defectum.

4..d illud quod obiicitur, quod omne necessarium est absolutum; dicendum, quod absolutio perfecta iion excludit relationem intrinsecam, pro eo quod illa, cum sit ad indifferens per essentiam, nullam dependentiam ponit, ac per hoc nec repugnat necessitati; et talis relatio est in divinis personis. Sed si excludit relationem, hoc est per respectum ad extra et ad rem essentialiter differentem. Unde licet Deus per aliqua noniina signiflcetur ut habens respectum ad res, ille respectus ex parte Dei non ponitur nisi secundum rationem intelligendi, cui verus respondet respectus ex parte entis creati; et de hoc respectu ratio praemissa procedit.

5. Ad illud quod obiicitur, quod nihil, quod est ab alio, potest esse necessarium in summo; dicendum quod illud veritatem habet, quando est ab alio essentialiter difTerente, et aliud habet esse, quam quod sit ipsum esse dantis; tunc enim non potest habere plenam rationem necessitatis, pro eo quod pendet ab aho esse et alia natura essentialiter differente. Non sic autem est de divinis personis, quia persona producta non difTert per essentiam a produdis [r. 38. XXV.]: a Non naturali necessitate ductus Paler gecente nec habel aliud esse. Unde cum unum habeat esse et eandem essentiam et unius essentiaUter veritatem; hinc est, quod nuJlam ex hoc sortitur dependentiam, sed omnino eandem habet is qui producitur cum eo qui producit permanendi tirmam necessitatem et necessariam flrmitatem.

(). Ad illud quod obiicitur, quod nihil est summe necessarium, quod potest cogitari non esse; dicendum, quod illud veritatem habet, cum illud necessarium apparet, ut est, non autem quando latet. Unde hcet beatissima Trinitas nunc et credi et cogitari possit non esse, quia nondum nobis apparet, sicut est; cum tamen apparuerit, sicut est, tunc nullatenus cogitari poterit non esse. Quod ergo nunc vel creditur vel cogitatur non esse; hoc est non propter defectum suae certitudinis et veritatis in se ipso, cum sit ens semper et ubique et summe; sed propter defectum luminis ex parte nostra.

7. Ad illud quod obiicitur, quod illud quod repugnat evidentiae repugnat certitudini; dicendum, quod est certUudo ex parte m et ex parte nostra; similiter et evidentia. Cum ergo dicitur: quod repugnat evidentiae et certitudini repugnat nec«ssitati; hoc verum de certitudine et evidentia ex parte rei, non autem est verum de certitudine et evidentia ex parte iwstra, quia, sicut prius tactum est, idem potest esse et in se certissimum et nobis occultum. — Praetersa, quamvis trinitas videatur certitudini repugnare, plurimum tamen consonat, quia Pater