Quaestio VIII. Utrum possit simul stare trinitas cum summa primitate

Ultimo quaeritur, utrum possit simul stare trinitas cum summa primitate. Et quodnon, videtur:

1. Quia primitas in essentia excludit omnem neutra esset prima: ergo si primitas in essentia excludit pluralitatem essentiarum, pari ratione et priraitas in persona excludit plurahtatem personarum: Verbo suo se declarat, Pater etiam et Filius se nobis per Spiritum sanctum certissime manifestant. Unde quamvis ratio phantastica fugiat trinitatis intellectum, ratio tamen illustrata videt, quod sola trinitas ut trinitas est plenissima ratio cognoscemli omne verum, per quam flt, ut omne verum cognitum meinoriter teneatur, retentum memoriter intelligatur clarius, et intellectum placeat et ametur.

8..d illud quod obiicitur, quod niliil omiiino necessarium est perfecte laudabile; dicendum, quod duplex est laus: una, in qua laudato accrescit aliquid honoris et dignitatis, et ista laus attenditur secundum progressum a statu imperfecto ad perfectiun; et haec proprie competit vialoribus, qui cum po.<;- sint transgredi et non transgrediuntur, merito laudantur divinitus et etiam praemiantur. Est et alia laus, qua ipsum. bonum, quia bonum, dicitur commendabile; et haec magis competit bono per essentiam quam per participationeni, ac per hoc magis bono incommutabili quam variabili, et necessario quam conlingenti; et hac laude laudatur Deus Pater in productione Filii, et Pater et Filius in productione Spiritus sancti in mutua dilectione sui et diffusione omnis boni respectu cuiuscumque creati.

9. Ad illud quod obiicitur, quod nihil simpliciter voluntarium est omnino necessarium, plana est responsio ex his quae praetacta sunt in principali solutione; et ideo in his diutius non est morandum. ergo impossibile est, quod simul se compatiantur circa Deum esse primum et esse Irinum.

10. Item, primitas circa causalitatem excludit pluralitatem; necesse enim est, unam solam esse causam primam.

11. Item, sicut se habet postremum esse productionis activae, ita primum esse productionis passivae; sed postrenium, eo quod postremum, non adquae fecit... Omnia enim bona ipse fecit, ipse est bonus, queni

mittit productionem activam, ut aliquid ipsius producat aliquid: ergo nec primum productionem passivam: ergo impossibile est, aliquid esse summe primum et habere esse productum: si ergo trinitas includit productionem passivam, ergo excludit primitatem perfectam.

4. Item, aut illae tres personae sunt aeque primae, aut no7i sunt aeque primae. Si sunt aeque primae: ergo una non magis producit alteram, quam e converso; si non sunt aeque primae: ergo non est summa ratio primitatis in omnibus personis.

5. Item, aut sunt aeque principiantes, aut non. Si sunt aeque principiantes: ergo qua ratione una est principium alterius, eadem ratione e converso; si non sunt aeque principiantes: ergo non est aequaliter in eis ratio principii, ac per hoc nec ratio primitatis.

6. Item, unitas prior est re et intellectu quam pluralitas: ergo summa primitas non convenit nisi ei, in quo est unitas absque pluralitate; sed trinitas includit pluralitatem veram: ergo excludit primitatem perfectam.

7. Item, quanto aliquid prius est, tanto magis tenet rationem fontalitatis in producendo: ergo ex eo quod est simpliciter primum necessario manat quidquid producitur: si ergo nuUa persona potest manare a se ipsa, impossibile est, quod ahqua persona manet sive producatur et simul stet cum primitate perfecta.

Sed contra: 1. Idem est primum et princiergo si ab aeterno fuit primum, ab aeterno fuit et principium; sed principium secundum completissimam rationem est, quando est principians et producens secundum modum productionis perfectae: si ergo ab aeterno fuit in Deo ratio primitatis perfeclae, fuit et veritas productionis intrinsecae. Sed hoc ponitur per trinitatem: ergo etc.

2. Item, quanto aliquid prius, tanto potentius et actualius: ergo primum principium necessario fuit actualissimum et potentissimum; sed actus primi principii, secundum quod principium, est principiare; ergo si in primo principio, hoc ipso quod primum, necessario ponitur ratio summae actualitatis et potentiae, necessario ponetur veritas productionis aeternae, ac per hoc et completio trinitalis perfectae.

3. Item, prius est omnino aequale quam jnaequale et re et intelleclu; ergo impossibile est intelligere productionem inaequalis, quin primo intelligatur productio aequalis: si ergo productio creaturae est productio in inaequalitatem, productio autem secimdum aequalitatem non potest esse nisi in Trinitate beata; ergo productio creaturae omnis de necessitate praesupponit Trinitatem aeternam.

4. Item, prius est illud quod potest re vel intellectu ab aeterno intelhgi, quam illud quod non re nec intellectu potest intelligi fuisse ab aetemo; sed productio alicuius de aliquo potest intelligi fuisse ab aeterno, productio autem ahcuius de nihilo non potest fuisse aeternahter: ergo ante productionem omnis creaturae necessario est productio alicuius de aliquo praeintelligenda secundum rationem primitatis perfeclae. Sed hoc non potest intelligi nisi in Trinitate increata: ergo etc.

5. Item, actus primi principii est primo principiare seu producere: ergo cum prius principians sit quam principiatum, ergo prior est principialio seu productio principii principiantis quam solum rei principiatae; ergo si productio principii non est nisi in illa trinitate Dei, necesse est, quodsi illud principium sit primum, quod sit etiam trinum.

6. Item, primum principium, hoc ipso quod primum, est simplicissimum et spiritualissimum: ergo necesse est, quod intellectus; sed omnis intellectus principians principiat per verbum et donum amoris intrinsecum; omne autem principians per verbum et amorem prius concipit yerbum et spirat amorem, quam producat effectum exteriorem: ergo necessario est, quodsi primum principium est productivum esse extrinsecorum, quod prius producat. Sed haec duplex productio ponit, Deum esse trinum: ergo necessario sequitur, quodsi primum principium est primum, quod etiam sit trinum.

7. Item, prius est principiare naturale et intrinsecum quam voluntarium et extrinseicum; sed primo principio competit productio voluntaria et extrinsecaergo necessario competit ei naturahs et intrinseca, et hoc non est nisi ponatur trinitas: ergo etc.

8. Item, prius est perfectum quam imperfectum et re et intellectu, completum. quam diminutum, est deflnire per alterum; reliquum vero non iam oportet per

infinitum quam fmitum, aclus quam potentia, mwmutahik quam mutabile, aeternum quam temporale, necessarium quam possibile: si ergo omnis creatura producta est imperfecta, est deficiens ab unitate summa, est composita, est fmita, est ens in potentia, est quodam modo temporalis, est variabiiis, est possibilis, deficiens ab actualitate et necessitate summa: necesse est igitur, quod ante productionem creaturae sit productio rei. perfectissiniae, smnmae, indivisae, simplicissimae, infmitissimae, aeternae, immutabilis et necessariae; hoc autem non potest esse per productionem essentiae diversae: ergo necesse est, quod illud sit per productionem personae habentis unitatem essentiae cum persona producente et aequalis in potentia, in sapientia, in bonitate; hoc autein est ponere beatissimam Trinitatem.

Primitas non solum non excludit Trinitatem, verum etiam eam inCludit.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod primitas non tantum non excludit trinitatem, verum etiam includit in tantum, ut primum principium eo ipso sit trinum, quo etiam est primum; quod sic manifestum est.

Nam primitas summa in summo et altissimo tri-principio ponit summaui actualilatem, summam fontalitalem et summam fecunditatem. Primum enim principium, hoc ipso quod primum, est perfectissimum in producendo, fontalmimmn in emanando, fecundissimum in pullulando. Quoniam ergo perfecta productio, emanatio et pullulatio attenditur tantum secundum duos modos intrinsecos, scilicet per modum naturae et per modum vobmtatis, verbi scilicet et amoris; hinc est, quod necesse est, ibi poni ratione %immA.ii perfectionis, fontalitatis et-fecumlitatis inplkem modum emanandi respectu duplicis hypostasis productae, emanantis a prima persona tanquam a primo principio producente; ac per hoc n'ecesse est, ponere personas tres. — Et quia perfectissima productio non est nisi respectu aequalium, fonialissima emanatio non est nisi respectu coaeternalium, fecundissima pullulatio non est nisi respectu consuhstantialium: necesse est intelligere, quod primum principium includat intra se tres hypostases coaequales, coaeternales et consubstantiales. Ponit igitur primitas circa primum principium trinitatem perfestinctionis, coaequalitatis et coaeternilatis et consubstantiahtatis; ponit etiam summam unitatem,.nmplicitatem, immensitaton, aeternitatem, immutabilitatem et actualitatem: ponit igitur primi principii trinitatem cum essentialibus conditionibus supradictis.

Quoniam igitur primum principium, hoc ipso quod primum, est summe unum, el hoc ipso summe simpkx est et immensum, et hoc ipso est aeternum, incommutabile et- necessarium, sicut ex praecedentibus colligitur; et rursus, hoc ipso quod primum, est perfectissimum in producendo, fontalissimum in emanando et fecund.issimum in pullulando, et hoc respectu aequalium, coaeternalium et consubstantialium, distinctorum, orientium et ordinatorum: hinc est, quod primum principium, quia primum, est aeternum cum plenitudine onmium nobilium conditionum; quare in ipso, in quantum primum, status est rerum et comprehensionum. — Acper lioc Rachel, quae vitam designat contemplativam, interpretatur visum principium, quia qui illud videt in quantum primum principium, habet suae conditionis statum et desiderium terminatum; quod non terminabitur, nisi cum clare videbitur primiun principium, ubi et trinum et summe unum. — Et rationes istae concedendae sunt, quae ad hanc partem inducuntur. dicendum, quod non est simile: quia plures essentiae essentialiter differentes non possunt habere ordinem ad invicem nisi secundum rationem prioris et posterioris; sed plures personae, quia unam habent essentiam et unum esse, possunt ad invicem ordinari, ita quod, quamvis sit in eis ratio originis, nulla tamen interventio posteriorilatis: et ideo haec pluralitas non tollit primitatem summam, quia nullam [wsterioritatem includit, quae directe primitati repugnat. — Et per Iioc patet responsio ad sequens, quod obiicitur de causalitate; quia ordo causarum per essentialem diversitatem attenditur secundum comparationem posterioris ad primum, quod quidem non est reperire in origine personarum.

3. Hd illud quod obiicitur, quod postremo non convenit productio activa; dicendum, quod non est simile: quia, mmpostremum non possit habere comparationem, quae sit idem quod ipsum, nec producatur aliquid sibi per omnia adaequatum propter suam imperfectionem; ideo in ipso necessario repugnat, quod sit postremum et quod sit productivum, quia aliquid haberet post se posterius. Secus autem

est ex parle priiicipii, quia propter summain complelionem tam in producente quam in producto non repugiiat productio activa et passiva, nulla intervenieiite posterioritale, per quam minuatiir coiiipletio unitatis perfectae

4. Ad illud quod obiicitur, quod sunt aut aeque primae aut non; dicenduni, quod primae dicit privationem anterioris; alio modo dicit privationem oriyinis. Si ergo dicatur primuni per privationem anlerioris; sic sunl aeque primae, quia niliil est ibi ante et post. Si autein dicatur primum per privationem originis, quia scilicet a nullo oritur; sic ratio priinitatis principaliter residet circa personam Patris, ratione cuius est in ipso foiitalis plenitudo ad productionem omnium personarum. Unde et quia innascibilitas hanc proprietatem includit, ideo dicitur esse proprietas, quae est notio Patris; quod quidem non esset, nisi siinul et nobilitatem diceret et innotescendi rationem, diceretur eliam relative.

5. Ad illud quod obiicitur, quod aut sunt aeque principiantes, aut non; dicendum, quod aeque principiantes essentialiter, sed non aeque personaliter, quia Pater est principium duorum, Filius unius, et Spiritus sanctus nullius. Quoniam ergo ratio primitatis, quae convenit essentialiter primo principio, est aequaliter in omnibus illis personis tribus; ideo simul stat trinitas cum primitate summa: quia, sicut non posse generare in Filio non ponit impotentiam, sic non esse a se, sed a Patre non ponit aliquam posterioritatem, ac per hoc non diminuit de ratione primitatis perfectae.

6. Ad illud quod obiicitur, quod unitas prior est re et intellectu quam pluralitas; dicendum, quod illud est verum de illa pluralitate, quae est ex aggregatione unitatum; de illa autem plurahtate, in qua eadem est unitas trium, veritatem non habet, quia una esl in eis veritas, una lux, una ratio intelligendi ex parte ipsius Dei intellecti. Quod autem nos prius intelligamus unitatem quam trinitatem, hoc est propter defectum intelligentiae ex parle nostra.

7. Ad illud quod obiicitur: quanto aliquid est fontaliiis, tanto prius in producendo; dicenduin, quod, sicut iam tactum est, primum, secundum quod dupliciter accipitur, et per privationem anterioritatis essentialis et privationem originis personalis, sic duplicem includit fontalitatem, secundum quod dicit anterioritatis privationem essentialis et privationem originis personalis. Secundum quod dicit privationem anterioritatis es.se ntialis, sic includit fontalilatem respectu erfectuum et essentiarum producendarum; et sic, cum isla conditio aequaliter conveniat omnibus [Dersonis, aequaliter convenit eis ralio fontalilatis in esse creatorum productione, quia non sunt tria, sed unum principium creaturae. Secundum autem quod dicit privationem originis per.sonalis, sic competit soli personae innascibili, scilicet Palri, in qua est plenitudo fontalitalis ad productionem Filii et Spiritus sancti. — Haec autem fontalitas quodam modo origo est alterius fontalitatis. Quia enim Pater producit Filium et per Filium et cum Filio producit Spiritum sanctum; ideo Deus Pater per Filium cum Spiritu sancto est principium omnium creatorum; nisi enim eos produceret ab aeterno, non per illos producere iwsset ex tempore; et ideo ratione illius productionis in Trinitate recte dicitur esse fons vitae. Sicul enim habet vilam in semetipso, sic dat Filio vitam habere in senwtipso etc. Hinc est, quod vila aeterna haec sola est, ut spiritus rationalis, qui manat a beatissima Trinitate et est imago Trinitatis, per modum cuiusdam circuli intelligibilis redeat per memoriam, intelligentiam et voluntatem, per deiformitatem gloriae in beatissiinam Trinitatem.