Quaestio VI. Utrum trinitas possit stare cum summa imniutabilitate

Consequenter quaeritur, utrum possit stire trinitas cum summa immutabiUtate; et circa hoc duo quaeruntur. a mente impedit spirationem amoris complectentis utrumque.

10. Ad illud quod obiicitur, quod ubi est productio, ibi est acceptio ab aUo; dicendum, quod sicut est productio quaedam, in qua differt produci et productum esse; quaedam, in qua omnino sunt idem; simiUter et acceplio duplex: unojuodo, in qua differt accipere et accepisse, aUa, in qua omnino est idem; prima respondet productioni primae, secunda secundae. De prima habet veritatem quod obiicit, de secunda non; et hoc modo Filius a Patre accipit esse. Semper enim accepit et semper accipit, quia Pater eum semper generat et semper genuit, sicut manifeste colUgitur ex praedictis.

11. Ad illud quod obiicitur, quod aeternitas dicit praesens, et generatio melius explicatur per praeteritum; dicendum, quod generatio illa aeterna semper sens, completio et perfgctio actus maxime exprimitur per praeteritum. Unde generatio illa aeterna per nullum tempus potest sufficienter explicari, quin immo oportet ad eius expressionem diversis temporibus uti, pro eo quod ipsa est supra omne terapus et in se habet quidquid completionis signiflcari potest per aliquod tempus. Unde ratjone completionis competit ei praeteritum, ratione actualitatis competit ei praesens, ratione continuationis et indesitionis competit ei futurum. — Ea vero ratione, qua omnia haec in ipsa unum sunt,per nullum vocabulum suflicienter expUcatur: quia non est mirum, si strepitus verborum temporalium non sufficit ad expUcandum illius aeternitatis et aeternae generationis silentium quietissimum, quod melius intelUgitur, quamdicatur; melius creditur in praesenti, quam intelligatur; melius etiam videbitur in futuro, quam etiam nunc credatur: quia, ut dicit Salvator, haec estvita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem niisisti lesum Christum; ad quod nequaquam pervenire possumus, nisi intellectus noster supra variationes temporum et supra nubilositates phantasmatum in libertatem supercaelestis quietis plenius elevetur.

Primum est, utrum divinum esse sit immutabile.

Secundum, utruni simul stent trinitas et summa immutabilitas.

Articulus I. Ulrum esse divinum sit immutabile

Circa primum sic proceditur. Quod livinum esse sit immutabile, ostenditur sic:

1. Primo auctoritate, Malachiae tertio: Ego Bt non mutor Glossa: « Hoc dicit, ne putaretur aliquid mutabilitatis esse in Deo ». Psalmo; Mutabis eos, et mulabuniur, lu auteni idem ipse es; Glossa: « immutabilis ».

2. Item, hoc ipsum oslenditur ralione sic. Divinum esse est simpliciter et universaliter primvni; sed immutabile prius est mutabili, quia mutabile ad immutabile habet reduci: si ergo est universaliter primum et principaliter, ergo universaliter est immutabile.

3. Item, divinum esse est ultimum, ad quod cetera tendunt sicut ad finem summum; sed in fine sunimo et ullimo cetera quiesciint; in nullo autem possunt cetera quietari, nisi illud sit omnino immutabile in se: ergo idem quod prius.

4. Item, divinum esse, sicut dicunt philosophi, et ratio convincit, est simpliciter et omnimode necessarium; omne autem, quod habet aliquam variationem, cadit aliquo modo a necessitate secundum id, secundum quod mutatur: ergo si necessarium est, el immutabile.

5. Item, divinuni esse est perfectissimum; nihil autem perfectissimum proficit aut deficit; omne autem, quod mutatur, aut acquirit aliquid, aut perdit: ergo divinum esse nullatenus mutari potest.

6. Item, divinum esse est simplicissimum, ergo nihil habet naturae adventitiae; sed in omni, quod mutatur, aut aliquid advenit, aut recedit: ergo non stat mutabilitas cum simplicitate: ergo necesse est, eius oppositum stare: ergo immutabile.

7. Item, divinum esse est immensum; sed omne, quod mutatur, aut mutatur in statum meliorem, aut deteriorem, aut aequalem; immensum autem non potest esse maius nec minu-s nec habet aliquod aequale: ergo est simpliciler immutabile.

8. Item, divinum esse est aeternum, sicut patel ex praecedentibus; in omni autem mutationeest aliquo modo prius et posterius; hoc autem in aeternitate nullo modo potest esse: ergo nulla mutatio; restat igitur, quod sit immutabile omnino.

9. Item, omnis mutatio vel est ad esse, vel ab esse, vel in esse, quia omne, quod mutatur, vel esse accipit, vel esse perdit, vel ab uno esse in aliud transit, sive ab uno niodo essendi in alium; sed Deus est ipsum purum esse, cum sit se ipso et actus purus: ergo nullo praedictorum modorum mutari potest; nec alium est dare: ergo est immutabilis.

10. Item, omnis mutatio vel.est secundum «m6- stantiam, vel secundum accidens; sed Deus non mutatur secuiidum subslantiam, cum sit incorruptibilis, nec secundum accidens, cum ei nihil omnino accidat: ergo nullam prorsus mutabilitatem admittit.

Sed contba: 1. Sapientiae septimo: Ownmwi mobilium mobilior est sapientia; constat, quod quitur de sapientia increata: ergo si ipsa est mobilissima, videtur divinum esse mutabihssimum inter omnia mntabilia. — Si dicas, quod hoc dicitur pe/' causam; tunc obiicitur: mobilius est quod est mobile per causani et secundum formam, quam altero niodo tantum.

2. Item, gradus attenditur in creaturis secundum maiorem mobilitatem, quia mobilius est elementum supremum quam infimum, et primum caelum quam aliae sphaerae, et corpus gloriosum quam caelum, et spiritus quam corpus gloriosum; sed quod est nobilitatis atlribuendum est Deo: ergo etc.

Item, iioc ipsuni oslenditur ratimie secundum viam septiformem.

3. Et primo ex parte comparationis. Omne illud, cui ahquid advenit ex tempore, est mutabile; divinum esse est huiusmodi, quia ex tempore dicittir dominus, dicitur refugium, dicitur rex: ergo est mutabilis. — Si tu (/«co, quod «m adaliquidMm

est motus »; contra: Ambrosius arguit sic: si Pater fieret de non-patre pater, esset mutatus, et tamen paler dicit relationem: ergo lioc non solvit.

4. Item, liuiusmodi nomina aut dicunt aliquid, quod sit Deus, et sic non incipiunt; aut aliquid creatum, et sic non dicuntur de Deo; aut nihil ponunt, et sic non magis dicuntur de Deo quam de alio; aut aliquid adveniens Deo; sed hoc necessario ponit motum: ergo etc.

5. Item, ostenditur hoc ex parte actionis. Omne illud, quod fit de non agente agens, exit «ab otio in actum »; sed omne tale aUquo modo mutatur et alteratur; sed Deus est huiusmodi: ergo etc. — Si dicas, quod hoc est ex parte creaturae; obiicitur contra hoc: quia non ideo Deus producit, quia creatura producitur; sed magis e converso: ergo ratio huius exitus primo ponenda est in Deo.

6. Item, omne agens, quod agit pluribus actioiiibus, ita quod modo una, modo alia, mutatur necessario; sed Deus est huiusmodi, quia modo producit, modo conservat, modo parcit, modo punit, et una harum actionum non est alia: ergo in Deo est mutatio aliqua.

7. Hoc ipsum ostenditur ratione missionis. Omnis vera missio et descensus est vera mutatio; sed Filius Dei secundum Scripturas missus est in carnem et de caelo descendit, et hoc non potest esse secundum humanam naturam: ergo est mutatus et mutabilis secundum divinam.

8. Item, Filius Dei est aliquid secundum quod homo; sed impossibile est de non-tali fieri tak sine illius mutatione, ut de non-albo album; ergo multo fortius sequitur in his quae dicunt substantiam: ergo si Filius Dei est factus homo, necesse est, illam hypostasim esse mutatam.

9. Item, hoc ipsum ostenditur ratione inhahitalionis. Omne illud, quod incipit esse in aUquo et desinit esse in illo, mutatur saltem per accidens; sed Deus per gratiam incipit esse in poenitente et desinit in peccante, et per essentiam incipit esse in natura generata et desinit in corrupta: ergo etc.

10. Item, si ahquid est inseparabihter in aUquo, moto illo, necesse est, illud moveri, quia, ut dicit Philosophus, « moventibus nobis » etc; sed Deus per essentiam est in qualibet creatura nec ullo modo separa- tur ab ea: ergo necesse est, quod moveatur, ipsa mota.

1 1. Item, hoc ipsum ostenditur ratione potestatis sic. Qui potuit aliquid prius, quod non potest modo, potestatem habet mutatam; sed Deus, antequam mundum crearet, potuit ipsum creare, et modo non potest: ergo etc. — Si dicas, quod posse creare non est posse quid; contra: sequitur: quidquid Pater potest, potest et Filius; sed Pater potest creare: ergo et Filius. — Praeterea, hoc non solvit, quia idem sequitur, si accipiatur qualecumque et quantumcumque et quodcumque aliud signuni. — Si dicas, quod debet inferri: potest creasse; similiter de caeco vere dicitur, quod potest vidisse.

12. Iteni, quidquid Deus potest est possibile; sed si quidquid potuit potest, quidquid fuit Deo possibile modo est possibile; sed hoc est falsum de impossibili per accidem, quod secundum Sanctos et doctores est Deo impossibile: ergo idem quod prius: igitur divinum posse mutatur.

13. Item, hoc ipsum ostenditur a parte cognitionis: quia qui desinit ahquid scire, quod scivit, vel incipit scire, patitur aliquam mutationem in scientia; sed Deus scivit mundum creandum, modo non scit, cum sit omnino falsum: ergo etc.

14. Item, necessario sequitur: si Deus scit aliquid, illud est verum: ergo si quidquid scivit scit, quidquid verum fuit est verum; sed hoc est falsum: ergo et illud, ex quo sequitur: restat igitur, quod divinum scire sit mutabile.

15. Item, hoc ipsum ostenditur a parte voluntatis. « Voluntas est causa proxima et immediata rerum», ut dicit Augustinus; sed posita causa, ponitur effectus: ergo divinum velle non praecedit duratione ipsuin producere: ergo quando coepit producere, coepit et velle: ergo etc.

16. Item, qui vult aUquid et potest illud nolle necessario mutatur; sed Deus vult salvat-e aliquem viatorem: aut ergo potest noUe, aut non pote.ft. Si iwn potest: ergo ille non potest damnari, aut frustrabitur voluntas Dei; si potest nolle; sed qui potest fieri de volenle nolens, potest mutari: ergo etc.

17. Item, impossibile est, quod agens secundum voluntatem, cuius operatio conformatur voluntati.

volendo unum contrariorunl faciat reiiquuni, et e converso; sed Deus modo mortifirat, inotlo vivilicat et multa alia facit inconipossibilia: ergo necesSe est, quod voluntas eius niodo velit uiunn, iiiodo conlrariinn. Sed omnis talis voluntas mutatur: ergo divinuin oelle est nmtabile; sed lioc est idem quod eii.%': ergo etc. — Si dicas, quod lioc est ratione eflectus; hoc iiihil est, quia non ideo Deus vult aliquid, quia illud fit, sed magis e converso: restat ergo, quod ratio inutabilitatis principaliter venit a volunlate divina.

c 0 N c L u s 1 0.

Divimim esse est omnino incommulabile.

RiisroNDKO: Dicendum, quod absque dubio diviiiuiii esse est omnino incomniiitabile; et hoc quidein necesse est ponere, licet noii possiiims perfecte intelligere; unde in ponendo omnes concordant. Umnes enim recte intelligentes, non solum Sancti, sed etiam philosophi, ponunt divinum meimmutabile, eo quod 1. simplicissimum, immemum et aeiemum. — Eo enim, quod.nmplicissimum, est immutabile secundum formam; eo quod immen.sum, immutabile secunduin.situm; eo quod aeternum, immutabile secundum tempus; onuiis autem motus et mutatio secundum Augustinum et Hugonem reducitur ad aliquam praedictarum diirerentiarum: et ideo divinuni es.se iiiillo modo potest compati mutationem vel niotum.

Et iterum, eo quod simpkx, est ininiulabile 2. ex se ipso; nihil enim habet, quod non sit ipsum eius essentiale esse, quod quidem « non est accidens, sed subsistens veritas», ut dicit Hilarius. Eo vero quod immensum, non est mutabile in alio vel ah alio; non enim potest aliud transferre ipsuni, cum sit ubique tolum. Ex eo autem, quod est aeternum, non est mutabile cum alio, quia ipsum nianet fi.um, aliis succedentibus.

Postremo, eo quod simplicissimum., ideo iion 3. mutatur comparatione nec operatione, quia neutrum dicit aliquid diversum vel accidens ad ipsum, ex ciiiiis accessu vel recessu componatur aiit mutetur esse divinuni. Quia vero immeisum, non mutatur nec missiow nec inhubitalione, quia talis missio vel inhabitatio est nec per aliquam circumscriptionem nec per aliquam loci transitioneni, sed per praesentiam et manifestationem. Quia vero aelernum, non mutatur nec volnntute mc pote.stule i(x scientia, ]ro (i() timl quidquid potest, scit el vult, aeternaliter polest, scit et vult; unde sicut nulla est iii aeternitate mutabilitas, sic nec in scientia, volunlate et potentia. — Omni igitur modo, sicut perlractanli apparet, necessarium est ponere, divinum e.Me incominiilabilitateni liabere;et lioc dicunt omnes.

Sicul autein ad intelligendain aeternitatem siniul oportet intelligere Deum simplicem et immensum, sic ad intelligendam immutabilitatem oportet intelligere siiiiul Dei summam simpticitutem, aeternitalem et immensitutem. Quia enim simplex est, nihil sibi accidit; quia aeternus, nihil sibi advenit, nihil recedit; quia immensuji, omnis proprietas dignitatis convenit ei: et ideo se ipso sine aliquo accidente vel adveniente potest producere et non producere, velle et non velle, praescire et non praescirei exaiidire et non exaiidire, sicut decet eius summam nobilitatem. Et sicut multa potest, cum sit unus; et temporalia, cuin sit aeternus; et finita, cum sit infinitus; et compo.sita, cum sit simplex: sic variabilia et mutabilia, cum tamen ipse immutabihs jiierseveret. — Et hoc est quod dicit Hugo, priina parte de cramentis: « Pirmiter teneatur quod omni aniinae rationali naturaliter est insertum, scilicet incommulabilem esse Deum. Non emmaugeri potest, quia iminensus est, nec minui, quia unus est, nec loco muturi, quia ubique est, nec tempore, quia aeternus est, nec cognitiom, quia sapientissinms est, nec uffectione, quia optimus est». Ex quo apparet, qualiter et quare intelligimus Deum immutabilem iii suo esse. significant divinam essentiam et aliquid cmnotant in creatura; et hoc potest esse dupliciter: actu vel habitu. Ex parte principalis significati sunt ipse Deus, qui non mutatur nec multiplicatur nec incipit nec desinit. Ex parte connotali sive cointellecti dicunt quid creatum vel creabile; el ex illa parte est iiiceptio et desitio et variatio, sed difierenter secunduni diversum inoduni connotandi. Cum enim illud quod dicitur de Deo connotat creatum in actu; lunc potest incipere el desinere, incs.se et non ine.sse sine miitatioiie ex parte Dei, sed non sine mutatione ex parte creati; ut patet, cum dicimus, Deum CDnservare arKiiid. Cuni vero connotat creabile in

ceptio, potest tamen esse desitio, potest etiam inesse et non inesse sine mutatione Dei et creaturae. Et ratio huius est connotatio futuri; futurum autem nunquam incipit esse futurum, ut dicit Anselmus S sed bene desinit esse futurum, ciun fit praesens. — Et rursus, contingens futurum potest non esse sine mutatione, quia nihil actu ponit in re. — Ex his igitur patet, si quis capiat, quod Deo possunt attribui duo opposita sine ulla sui mutatione; sed quaedam sunt, in quibus exigitur mutatio creaturae, utpote in lemjwralibus, quaedam vero, in quibus minime. Qualitercumque igitur inteUigatur, necesse est ponere divinuin esse omnino immutabile. — Unde concedendae sunt rationes hoc ostendentes.

1. Ad illud quod obiicitur in contrarium, quod omnium mobihum mobilior est sapientia; dicendum, quod ahquid dicituf mobile tripliciter: vel per causalitatem efficientem, vel per exemplaritatem repraesentantem, vel per varietatem inhaerentern. Primo et secundo modo dicitur sapientia mobihssima, quia hoc est perfectionis; sed non tertio, quia hoc spectat ad incompletionem. — Vel potest dici, quod quia mobile secundum situm ex ipso motu praesens efficitur pluribus locis, et quod velocius movetur pluribus locis velocius praesentatur; hinc est, quod cum divina sapientia omnibus sit praesentissima, maxime mobilis dicitur inter omnia mobiha, non quia sit transiens de uno in, ahud, sed quia est omnibus praesens. Et hoc est quod dicit Dionysius de Divinis Nominibus, capitulo nono: « Moveri Deum religiose existimandum est, non secundum portationem, aut mutationem, aut alterationera, aut modalem aut localem motum, non directum, non circularem, non ex ambobus, non inteUigibilem, non animalem, non naturalem, sed quod ad substantiam agat Deus et contineat omnia et totahter omnia provideat, et quod adsit omnibus omnium circuitu et ad existentia omnia provisivis processibus et operationibus ».

2. Ad illud quod obiicitur, quod gradus attenditur in creaturis secundum maiorem mobilitatem etc.; dicendum, quod quaedam sunt, quae conveniunt creaturis secundum plus et minus, ita quod de se non sonant in imperfectionem, sicut unitas, veritas, bonitas; et in tahbus summum altribuendum est Deo, cui competit omnis perfectio. Quaedam autem simt. sicut mobilitas, quae dicit actualitatem quandam cum adiuncta possibilitate, et talia ratjone imperfectionis adiunctae Deo attribui non possunt nec debent, nec in termino nec citra terminum secundmn sermonis proprietatem.

3. 4. Ad illud quod obiicitur ex parte comparattonis, quod Deo aliquid advenit ex tempore; dicendum, quod in huiusmodi, sicut in solutione tactum est, est intelhgere principale significatum et connotatum; et principak quidem significatum est ex parte Dei, ac per hoc aeternum et incommutabile; connotatum vero ex parte creaturae, et ideo temporale et mutabile. Quod ergo dicuntur ista incipere vel desinere, hoc non esl ex parte eius quod ponitur in Deo, sed ex parte eius quod ponitur in effectu creato. — Et per hoc patet illud quod obiicitur, quod huiusmodi nomina dicunt ahquid, quod est Deus, et aliquid, quod est a Deo; et ratione primi praedicantur, non ratione secundi; et ratione secundi incipiunt et desinunt, non ratione primi; quia ad hoc, quod aliquod totum copulatum sit temporale vel contingens, sufficit, quod temporalitatem vel contingentiam habeat in aliqua sui parte.
4. 6. Ad illud quod obiicitur de actione, quod fit de non agente agens; dicendum, quod estagens, quod agit se ipso, et est agens, quod agit per aliquid aliud a se. Primum agens in agendo nmtari non potest, quia nihil sibi advenit, nihil abscedit ex actione, cum sua actio sit idem quod ipsum. De alio vero agente, quod differt a sua actione, habet praedicta propositio veritatem. Deus autem est agens primo modo, non secundo, quia pro summa simphcitate ipse est sua actio. — Et si tu obiicias: si ipse est sua actio, sicut non incipit esse, sic non incipit agere; dicendum, quod non incipit agere ratione ipsius actu intrinseci, qui est idem quod ipse, sed ratione ejfectus exlrinseci, qui se tenet ex parte creaturae, qui incipit et pluriflcalur secundum creaturarum varietatem. — Et per hoc patet responsio ad sequens de plurahtate actionum. Quod enim ponantur in-Deo plures actiones incompossibiles, hoc non est ratione pluralitatis actuura intrinsecorum, sed ralione pluralitatis effectuum et connotatorum. Nam actus intrinsecus, cum sitDeus, est unus et incommutabihs et aeternus; effectus vero extrinsecus, cum dit mnwnsvrabili tfj TiivTuv iuyixui n£pio)(f,). Dictio sed quod

sit creatus, est iniiltiplex et inulabilis et teinporalis, largo ino(lo arcipiendo teinpus; et hoc nullam inducit mutationem circa esse divinum.

7. 8. Ad illud quod obiicitur de missione, quod omnis missio et descensus est inulatio; dicendum, quod missio in divinis non accipitur ibi /jropne, sed transiative; nec aliud dicuiit in I)eo quam emanationem unius ab altero et manirestationem in efTectu creato. Unde cum Deus sit semper ubique praesens, Pater scilicet et Filius et Spiritus sanctus, secundum essentiam, iwtentiam et praesentiam; quia tamen in caelestibus habitat («r gloriam et apparet per illustrationem apertam, quando in creaturis inferioribus incipit apparere, quasi de non praesente incipit esse praesens; et ideo dicitur mitti et descendere, non ratione aUcuius innovationis seu novitatis ex parte sui, sed solum ratione oStensionis et manifestalionis nobis exhibitae et in nobis factae. — Et si obiicit tunc, quod Filius Dei est factus homo de novo, et liomo dicit aliquid, quoil est in ipso; dicendum, quod homo praedicatur de Filio ratione unionis duarum naturarmn in unam hypostasim; et ideo, cuni unio dicatur per modum relationis et possit attribui alicui de novo absque niutatione facta in ipso, sed solum propter mutationem faclam in altero extremo, sicut patet in dextro et sinistro: hinc est, quod Filius Dei de novo factus est homo sine mutatione personae aeternae, ex sola mutatione naturae assumtae, quae simul formata fuit et Verbo unita; et sicut Verbum non mutatur in illius naturae formatione, sic nec in formatae assumtione.
8. 10. Ad illud quod obiicitur de habitatioTW, quod Deus per gratiam incipit esse in poenitente; dicendum, quod aliquid dicitur esse in aliquo dupliciter: vel ita, quod ab ipso aliquo modo dependet et per illud contrahitur et defmitur; el quod hoc modo incipit esse in aUquo mutatur ex illa inceptione et movetur ad niotum illius, in quo est; sicut patet de existentia universalis in particulari et formae in-materia el locati in loco et accidentis in subiecto. Deus autem sic est in creatura per essentiam et influentiam, quod ipse a creatura non dependet nec in ea coarctatur nec defmilir; et ideo, quod incipit habitare in aliquo, hoc non est propter mutationem factam in ipso, sed solum in creatura vel in influentia media, ratione cuius dicitur Deus in creatura habitare de novo, novam scilicet gratiam influeudo. — Similiter, cum sit in creatura, non movetur tamen ad motiun ipsius, sicut illa, de quibus dicit Philosophus, quod « moventibus nobis, moventur ea quae jn nobis sunt », pro eo quod ipse in creatura non dependet iiec coarctatur iiec definitur. Unde sicut rarfius est in aere, nec tamen movetur ad aijris motum; sicut anima in qualibet parte corporis tota, nec tamen movetur ad motum cuiuslibet partis, quia non iii qualibet definitur: sic et in proposito intelligendum est. El per hoc patet resiwnsio ad praesens. — Et si obiiciat, quod non videtur intelligibile, quod aliquid sit in aliquo inseparabiliter, mus Deum simplicissimum et immmsum. Quia enim immensus est, sic est inlra, quod extra; quia simplicissimus est, nullatenus distat a se ipso, quantacumque sit in rebus, in quibus est, localis distantia et separatio. Et hinc est, quod quantumcumque res, in quibus Deus est, intelhgantur mutari, iiullo modo, nec re nec intellectu, ponitur ex hoc Deus mutabilis. In omni enim motu et mutatione necesse est intelligere accessum et recessum, ac per hoc aUquam distantiam extremorum; quod nullatenus poni potest circa esse divinum, nec per se nec per accidens, cum simul sit infinitum et simplex. Et ideo fallitur hic imaginatio phantasiae.
9. 12. Ad illud quod obiicitur depotestale, quod non quidquid potuit potest; dicendum, quod aUquis dicitur non posse quod potuit dn])dter: vel propter defectum ahquem subintroductum ex parte ipsius potentiae producentis, vel propter mutationem conditionis ex parte ipsiu possibilis. Quod enim est possibile et verum efQci potest impossibile per rei muta,tionem; sicut rwe non legisse, antequam legam, est verum, sed postquam legero, factum est impossibile, quod dicitur impossibile per acddens; quod etiam, ut dicit Augustinus contra Faustum, est Deo impossibile, quia illud posse non est potentiae, sed magis impotentiae, cum sit contra summam veritatem, facere scilicet, quod fuit, postquam fuit, non fuisse. Quoniam ergo divina potentia semper uniformiter perseverat, quaecumque et quaUacumque et quodcumque et quantacumque potuit et nunc potest, quantum est de se; quia vero multa vera facta sunt falsa, et possibilia facta sunt impossibiUa: hinc est, quod quantum est ex parte ipsorum, non quaecumque potuit potest, quia non quaecumque fuerunl possibiUa sunt possibiUa, et hoc non per mutationem circa efficientem potentiam, sed circa possibilia ejfecta. — Et per hoc patet responsio ad sequens de impossibUi per accidem. — Et si tu obiicias, quod divina potentia nullatenus pen-. det ex possibili, cum ex nihilo possit omnia producere; dicendum, quod hoc non est propter dependentiam, sed propter connotationem: quia, cum dicitur, Deum posse aliquid, simul et insinuatur, quod illud sit possibile sibi, ac per hoc, quod nihil habeat repugnans divinae potentiae, sapientiae et bonitati, quin possit in me produci, salva omni nobilitate posse divini.
10. 14. Ad illud quod obiicitur de scientia, dicendum, quod cum dicitur Deus scire aliquid, hoc dupliciter potest intelligi: vel quia habet cognilionem de illo, vel quia iudicat, illud esse verum. Primo modo scire Dei non connotat existentiam veritatis in scito; et hoc modo quidquid scivit scit, quia de omni eo habet notitiam, de quo ab aeterno liabuit. Secundo modo connotat veritatem circa cognitum; et hoc niodo non quidquid scivit scit, sicut non quidquid egit agit; et hoc non propter mutationem ex parte scientis, sed solum ex parte cogniti — Et per hoc patet responsio ad illud quod consequenter obiicit de veritate cogniti: quici divinum scire ponit ve-' ritatem in cognito secundum unam acceptionem, non secundum aliam, sicut patet per distinctionem praehabitam.

11. Ad illud quod obiicitur ex parte divinae volunlatis; dicendum, quod causa proxima et iminter quam et elTectum non cadit alia substantia causans media; ratione dispositionis, cui non additur nova dispositio ad elTectum producendum; ratione vero actus, quia ipsi actui coniungitur. Sed actus divinus dupliciter accipitur, scilicet ut intra et ut e/ficiens aliquid extra. Est igitur divina voluntas causa proxima et immediata rerum producendarum ratione substantiae et dispositionis et aclus intrinscci, scd nou ratione efflcientiae exterioris nisi pro eo tempore, pro quo vult. Et hoc habet divina voluntas, quia simul est omnipotentissima et liljerrima; et ideo, licet ab aeterno voluerit producere munduni, quia tamen non voluit, quod mundi productio esset

Articulus II. Ulrum simul stent trinitas et summa inimulabiUtas

Deinde quaeritur, utrum siinul stent trinitas et summa immutabilitas. Et quod.sint incompossibiles, videtur. ab aeterno, sed solum in tempore: hinc est, quod in tempore produxit, nulla facta mutatione in voluntate, et incepit effectus, non incipiente causa. Et quod obiicitur de causa proxima et immediata, intelligitur de illa quae est causa proxima et immediata secundum triplicem rationem praedictam.

16. Ad illud quod obiicitur, quod Deus, qui vult aliquid, potest illud nolle; dicendum, quod divinum velle connotat respectuni et ordinem ad aliquod futurum, et illud futurum potest esse vel non esse sine mutatione, sicut prius dictum est in principali solutione; hinc est, quod respectu futurorum contingentinm Deus potest dici volens, vel non volens, nullatenus facta mutatione in ipso volente.

17. Ad illud quod obiicitur, quod Deus sic est agens secundum voluntatem, ita quod eius operatio voluntati configuratur etc; dicendum, quod agens secundum voluntatem duplex est: unimi, cuius voluntas ileterminatur ad aliquod volitum, ila quod non simul et semel fertur super universitatem suorum effectuum, sed modo vult hoc, modo illud; et in hoc agente secundum voluntatem illud quod obiicit habet veritatem. Aliud est agens secundum voluntatem, cuius voluntas fertur super omne illud, quod disposuit sapientia dictans; et huiusmodi agens sicut omnia simul disposuit, quae successive producuntur, ita quod ipsa dispositio non variatur secuiidum variationem producendorum; sic et voluntas, quae illi dispositioni prorsus est consona, remanet non mutata. Unde sicut divina ars et divinum consilium, secundum quod diversa fiunt et praecipiuntur, seniper in se ipso remanet non mutatum; sic et divinum beneplacitum semper remanet non mutatum, quamvis illa mutentur, quae ab ipso procedimt; pro eo quod simul et semel et aeternaliter et immutabiliter respicit omnia, quae aeternaliter producuntur, picut et ars, ratio et exemplar, verbum el sapienfia et cetera consimilia; in quibus nuUa fit variatio propter mutationem factam in rebus extra, respectu quarum nulla est iii Deo prorsus dependentia, licet omnia ab eius sapientia et volunlate et potentia dependeant tanquam a causa nobilissima, slabilissiina, siillicientissima, primaria et suprema.

I. Impossibile est, speciem esse sine genere; sed generatio sive productio est species motus sive mutationis: ergo ubi generatio, ibi mutatio; sed trinitas non est, nisi quia una persona per generationem proredit ab alia: ergo etc.

2. Item, generatio in creaturis dicit relationem €t dicit mutntionem et essentialius et principalius dicit mutationem quam relationem; seil non potest poni in summa Trinitate sine relatione, alioquin non diceret veram (listinclionem: ergo pari vel fortiori ratione non potest )oni sine nuitatione.

3. Item, inipossibile est, esse nec intelligi alicuius corruptionem sine mutatione; sed generatio vel productio opponitur directe corruptioni, quia, sicut illa ad esse, ita ista ad non-esse: ergo nusquam est sine mutatione: ergo nec in divinis personis.

4. Item, si aliquid sequitur ad aliquid, eodem addito, utrobique adhuc sequitur; sed sequitur: est generatio iu tempore, ergo mutatio in tempore: ergo pari ratione vel lortiori generatio in aeternitate infert mutationem in aeternitate: ergo non stat cum immutabilitate.

5. Item, Augustinus dicit, quod sequitur: si Spiritus sanctus possit generari, quod posset mutari: ergo in divinis generari infert mutari, ergo non potest stare cum eius opposito; sed eius oppositum est summa immutabilitas: ergo etc.

6. Item, si productio est in divinis, aut ergo necessitale, aut voluntate. Si necessitate: ergo non est ibi summa liberalitas nec potestas; si voluntate: ergo qui producitur potest non produci, ergo non esse, ac per hoc mutari: ergo idem quod prius.

7. Iteiii, quod repugnat alicui propter statum imperfectum multo fortius secundum statum perfectum; sed in creatura non est immutabilitas nisi semiplena, et tamen in substanliis perpetuis el incorporalibus non potest esse plurificatio per productionem similis ex simih: ergo nec in Deo.

8. Item, quod repugnat causae repugnat causato; sed causa, quare vis generativa data est rebus, est «propter longe distare a primo et propter corruptionem»: ergo si immutabilitas summa repugnat corruptioni, ergo productioni per generationem. Mmr probatur per Philosophum.

9. Ilem, impossibile est, quod Deus producat aUquid de aliena substantia sine illius substantiae et... unde et priora sunl naturaliler genera... et species quidem mutatione; sed tanlum Deus potest super alia,sicut super se, sive circa se: ergo nec de sua substantia sine suae substantiae mutatione: ergo si trinitas est per productionem etc.

10. Item, plus recedit a ratione mutabilitatis niliil quam aliquid, ergo et productio rei de nihilo quam productio de aliquo; nihil ehim nullo modo mutabile est; sed impossibile est, aliquid produci de nihib sine eius mutabihtiite: ergo similiter de aliquo.

11. Item, secundum rationem intelligendi simplicior et prior est forma quam sui)positum, et natura quam persona; sed impossibile est, formam aliquam produci de aliquo sine mutatione sui et eius, de quo est; ergo pari ratione impossibile est, sup- I3ositum sive personam sine mutatione esse productam.

1 2. Item, sicut se habet pars ad partem, ita se habet totum ad totum; sed si Pater produceret Filium de parte substantiae, necesse esset, substantiam mutari secundum partem: ergo cum producit de tola, necesse est, ipsam mutari secundum totum: ergo etc.

Sed contra: 1. Productio personae de in Trinitate stat cum summa simplicitate, ut patet ex praecedentibus; sed ubi summa simplicitas, ibi omnimoda invariabilitas et immulabiUtas: ergo trinitas et ei competens emanatio non repugnat immutabilitati.

2. Item, emanatio personae de persona stat cum summa actualitale; sed ubi summa actualitas, omnimoda est immutabilitas, quia «motus est entelechia entis in potentia », et omne mutabile aliquo niodo possibile; sed quod stat cum antecedente necessario stat cum consequente: ergo etc.

3. Item, in summa aeternitate nuUa potest esse variabilitas, quia omnis motus stat cum priori et posteriori vel tempore, vel natura; sed trinitas personarum et earundem productio stat cum aeternitate: ergo cum summa immutabilitate.

4. Item, « in ad aliquid non est motus »; sed trinitatem et personarum pluralitatem facit relatio, secundum quod dicit Boethius: « Relatio multiplicat

Trinitatem »; ergo impossibile est ibi ex hac causa ponere mutationem nec motum: stat ergo cum summa immutabilitate.

5. Item, in eo, in quo est simul produci et productum esse, non est prius et posterius, nec duratione nec natura nec re; sed hoc reperitur in omni mutatione: ergo etc.

6. Item, possibile est, Deum producere creaturam sine sui mutatione, quia producit se ipso: ergo similiter Pater potest producere personam sine mutatione suae personae vel naturafi: ergo pari ratione et Filius sine mutatione produci: ergo productio non cogit aliquid ibi mutari.

7. Item, Deus intelligit se sine aliqua sui mutatione; sed intelligendo se dicit et dicendo Verbum generat: ergo absque omni mutatione habet Verbum generare, pari ratione et Spiritum sanctimi spirare: ergo etc.

Trinitas personarum stat cum summa immutabilitate.

Respondeo: Dicendum, quod trinitas personarum, quae in divinis est per emanationem unius ab alia, stat cum immutabihtate summa. — Et huius ratio duplex est, scihcet summa aeter-riitas et summa simplicitas. Summa aeternitas non patitur, ibi esse aUquam mutationem, summa simplicitas non patitur ibi esse aliquod mutabile. Si ergo trinitas est cum siinphcitate et aeternitate; et nbi aeternitas, nulla mutatio, ubi simplicitas summa, nihil mutat bile; et iisablatis, tolUtur omnis mutabiUtas: necessario simul stant trinitas et summa immutabilitas.

Et hoc patet sic. Ubi enim est aeternitas, nihil esse non est sine inceptione, mutatio vero ab esse non est sine defectione, mutatio in esse non potest esse sine quaUcumque successione, quia non est sine variatione. Aeternitas igitur excludit omnem mutationem; haec autem stat cum trinitate: ergo in excellentia Trinitatis nuUa mutatio ratione aeternitatis. que invicem comparatae. Propter simpUcitatem naturae nuUa potest esse ibi decisio in eo, de quo est productio; propter simpUcitatem persanae nuUa po- EGH totam praecedentem propositionem hic repetunt, test esse compositio in producto; ratione simpUcitatis in utraque nulla potest esse abiectio a principio productivo. Ex hoc ergo colligitur, quod nihil est ibi mutabile, nec ille qui producitur, nec ille qui producit, nec illud, de quo producitur. Ex hoc enim, quod non fit abiectio habiti ex parte principii, nec introductio novi ex parte producti, nec decisio indivisi ex parte fundamenti, de quo intelligitur produci, nec materiaUter nec causaliter, sed substantialiter; nihil est quod possit mutari. — Si igitur intelUgitur summa trinitas in summa simplicitate et aeternitate, necessario oportet pariter inteUigi, ut consistat aeternitate ponit summam actuaUtatem, et actuaUtas summa est per plenam conversionem eiusdem supra se intelligendo et amando, et intellectus includit verbum, et amor includit nexum; sicut immutabiUtati primi principii non solum non repugnat se ipsum intelUgere et aniare, quin potius est consonans, sic non repugnat, immo consonat generare Verbum et spirare Amorem. Immutabiliter enim sibi competit utrumque et semper in actu. Ideo, si recte immutabilitas intelligatur, non solum non excludit, sed includit beatissimam Trinitatem; et hoc, quia summe immutabile necesse est esse simplex, aeternum et actuale secundum plenitudinem actualitatis interminatae et perfectae. — Unde concedendae sunt rationes, quae sunt ad istam partem.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod ubi generatio, ibi mutatio; dicendum, quod illud verum est in creaturis, ubi generatio est exitus ab ente in potentia in ens in actu, ubi etiam per consequens est mutatio, quia quod generatur se habet aliter nunc quam prius. Secus autem est in divinis, quia alia generatio est onmimodae actuaUtatis et a parte principii et termini et ipsius productionis et eius, de quo fit productio. Unde quia nulla est ibi acquisitio novi esse, et est tamen acceptio veri et actualis et sempiterni esse; ideo, Ucet sit vera productio, non tamen est ibi vera mutatio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod generatio dicit mutationem et relationem; dicendum, quod ea quae sunt in creaturis, si ponantur in Greatore, poni debent secundum illud quod completionis habent, non secundum illud quod incompletionis. Motus autem et mutatio semper incompletionem dicunt, relatio autem dicit ut pluries complementum, maxime illa, quae originem dicit in nobiUssimis sine dependentia aUqua; et hoc modo in illa productione aeterna.

3. Ad illud (juod obiicitur, quod corruplio non potest intelligi sine nmtatione; dicenduni, quod non cludit, quae non potest esse nisi in re niutabili et variabili propter defectuni, queni dicit. Sed generatio est datio vel acreptio e.i.ie pLT ronsiibslantialitateni; et hoc potest esse circa nobilissiniiiiii eris et actualissimum, quia lioc nulluni dicit ddcctuni, ac per hoc non de necessitate includit miilutionem, sicut corruptio. Nam tali generationi non opponilur corruptio, sed illi soli, quae erat in creatura, quam quidem corruptio quodani modo sequitur et quodani inodo antecedit. « Generatio enim uiiius corruptio est alterius », sicut dicit Philosophus.

4..d illud quod obiicitur, quod generatio in tempore ponit mutationem in tempore: ergo et generatio in aeternitate infert mutationem in aeternitate; dicendum, quod ille modus inferendi tenet, ubi non est determinatio distrahem; non sic autem est in proposito: quia generatio in aeternitate est alterius modi quam generatio in tempore, sicut dictum est; non flt de ente in potentia, sicut illa quae tempore mensuratur. Et ideo non sequitur, quodsi ad hanc consequitur motus, quod ad illam consequatur, immo potius oppositum.

5. Ad illud quod obiicitur, quodsi Spiritus sanctus generaretur, quod mutaretur; dicendum, quod illud argumentum sequitur, non quia generari sit mMteri, sed quia, posito quod non oportet, accidit quod non oportet Posito enim, quoil Spiritus sanctus, qui accipit esse per spirationem, quae reaUter differt a generatione, accipiat esse per viam generationis; ponitur de necessitate, quod transeat ab uno modo emanandi ad alterum modum realiter diderentem; et sic ponitur de necessitale mutari, non quia illi modi oriundl seu emanandi dicant motus vel mutationes, sed quia transitus ab uno in alterum non potest intelligi sine motu. Et quoniam mutatio in divino esse non admittitur, hinc est, quod impossibile est, quod persona, quae per spirationem producitur, generetur. Et hinc est, quod licet Pater generet et spiret, non tamen mutatur, quia simul ista duo stant circa personam Patris, spirare scilicet et generare, neque oportet ab uno in alterum transire. Sed hi duo modi non possunt simul competene eidem personae productae, ac per hoc, si per impossibile intelligatur poni circa aliquam illarum personarum, per idem impossibilu poiiitur et mo<M.«, quia [xinitiir variari producendi iiiodus.

6. Ad illud qiKHl obiicitur, quod scilicet productio est in divinis, aiit ergo necessilate, aut volunlate; dicendum, quod, sicut in quaestione de nt;- cessitate melius apparebit, ibi est quodam modo necessitate et quodam mmlo volunlate. Non est eniiii per necessitatem coactionis, sed iinmutahililatis; noii per voluntatem eiigentem, sed per voluntateiii ienipiternaliter acceptantem,.secundum quam producens in productione nobilissima sibi complacet cl etiam delectatur. Et ideo non sequitur, quod possit ibi egse variatio mutabilitatis et coarclatio potestatis, quia simul ille qui producitur producitur necessario, liberaliter et potenter.

7. Ad illud quod obiicilur, quod immutabilitas creaturae excludit generationem, sicut patet in Angelo, ergo et in Deo; dicendum, quod illud non valet, quia creatura in generando non potest totam dare substantiam suam, propter hoc quod deficit a summa simplicitate et actualitate el communicabilitate; ideo impossibile est, quoil aliquid de substantia sua generetur, quin mutetur. Secus autem est in proposito, sicut praedictum est, quia generans in divinis generato non dat suae essentiae partem, sed totam essentiam dat simplicissimam et perfectam. — Posset tamen dici, quod et creatura spiritualis generationem habet intrinsecam, quae quidem est ipsius verbi a mente, quae inter cetera creata potissime gerit simiUtudinem generationis aeternae.

8. Ad illud quod obiicitur, quod causa generationis et corruptionis est longe distare a primo; dicendum, quod illa non est lota ratio. Nam homo, si stetisset in statu innoceritiae, nunquam corrumperetur, et tamen generaret. Unde generatio, potius est ex perfectione summa et fecunditate et actualitate ipsius priini principii, quam sit ad supplementum defectus corruptionis ipsius principii productivi. Loquitur ergo Philosophus de causa generationis secundum statum deficientis naturae, non generaUter et secundum modum generationis illius completissimae, quae est origo omnis productionis. iVawi speciei generator omnia haec constituit, et ipse, qui generationem aljis tfibuit, non potest steriUs esse, secundum quod dicitur ultimo Isaiae.

9. Ad illud quod obiicitur, quod Deus non potest producere aliquid de aliqua creatura sine illius commutatione; dicendum, quod non est simile: quia, cum creatura sit mutabilis et non omnino simplex. dub. i, paulo superius voci quia praeflximus sed, et inferius

sequens commutari, quia non potest esse idem ibi per omnimodam indifferentiam quod datur et quod accipitur et actus intermedius; in divinis autem est omnino oppositum, secundum quod manifeste liquet ex praecedentibus.

10. Ad illud quod obiicitur, quod non potest aliquid produci de nihilo sine mutatione; dicendum, quod illud non est simile: quia non potest aliquid produci de nihilo, quin habeat esse post non-esse, quin etiam habeat esse a principio essentialiter differente. Unde quamvis nihil non sit mutabile de se, tamen eductio, qua aliquid, quod prius non. erat ens, efTicitur ens, de necessitate ponit inceptionem et mutationem. Non sic autem est de ea productione, qua persona producitur de substantia sempiterna personae sempiternahter producentis, quia ibi nec aliud esse accipitur de novo, nec ahquid incipit, ac per hoc nec aliquid variatur.

H. Ad illud quod obiicitur, quod forma non potest produci sine mutatione, ergo nec suppositum; dicendum, quod non est simile: quia productio formae dicit differentiam substantialem inter producentem et productum; nihil enim producit se ipsum; et ideo, cum forma producitur, oportet, quod ab aha