Quaestio III. Utrum siinul slent trinilas el summa simplicitas

Consequenter quaeritur, utrum simul slent triftitas et summa simplicitas; et circa hoc quaeruntur duo.

Articulus I. Utrum divinum esse sit simplicissimum

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod divinum esse sit simplicissimum.

1. Augustinus, secundo Confessionum: «Te nihil reperitur»: ergo est simplex in termino, ergo et in summo, ergo est simplicissimum.

2. Item, decimo tertio Confessionum: « Tu solus simplex es, cui- non est aliud vivere, et aliud bene vivere-»: idem ergo est in Deo esse et bene esse; sed in quo sunt haec eadem, nulla est compositio, sed summa simplicitas: ergo etc.

3. Item, omne simpliciter primuni est simplicissimum; sed divinum esse est huiusmodi: ergo etc. Maior probatur: quia compositum est posterius componente, et simplex prius composito: causa ergo praedicati est in subiecto in praedicta propositione: ergo est vera per se. Minor est manifesta, quia Deus est ens a se ipso, nam si aliunde haberet esse, iam illud esset sibi Deus. non ipse. Et rursus, si est stare et non est abire in infmitum, necesse est poiiere, ens quoddam esse primum omnium. beat a se; unde sicut non sequitur: essentia non producitur, ergo persona non producitur; sic nec praedicta ratio concludit.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ubi pluralitas, ibi diversitas; dicendum, quod, sicut patet ex praedictis, pluralitas illa proprie non inducit diversitatem, quae attenditur secundum formam, substantiam et naturam; et ideo nihil diminuit de summa unitate et identitate, quae consistit in hoc, quod tres personae summam habent unitatem essentiae ac naturae.

Primum est, utrum divinum esse sit simplicissimum.

Secundo, utrum simul stent trinitas et summa simplicitas.

4. Item, omne simpliciter necessarium est simplicissimum; sed divinum esse est simpliciter necessarium: ergo etc. Maiorem probant Avicenna et Algazel in suis Metaphysicis; nam simpliciter necessarium est omnino independehs et incorruptibile: omne autem compositum dependet a componentibus et in illa, quantum est de sui natura, est resolubile. Minor est manifesta, quia altera pars contrarietatis nobilior attribuenda est Deo: ergo cum nobilius sit simpliciter necessarium quam possibile sive contingens; videtur etc.

o. Item, omne nobilissimum est simplicissimum; sed divinum es.se et liuiusmodi: ergo etc. Minor est manifesta; maior probatur, quia nobilissimo sunt attribuendae conditiones nobilitatis insummo, alioquin non esset nobilissimum; sed simplicitas est conditio spectans ad nobilitatem, ut patet: ergo necesse est, quod ponatur esse in Deo omnino in summo.

6. Item, omne potentissimum est simplicissimum; divinum esse est potentissimuih: ergo etc. Migazel., I. Philos. tp. 2. c. de Esse possibile et esse debitum: Si

nor manifesta est, quia ideo flicitiir Dms, (iiia omnipotens. Maior probalur, (juia « virtus unita i)lus est infinita», secundum (uo(i diritur in libro do Causis: ergo virtus infinitissima est unitissima, ergo simplicissima; sed non est virtus simplicissima nisi etiam substantia sit talis: ergo etc.

7. item,,onme, quod esl quidquid baljet, est simplicissimum; sed Deus est quidquid haiwX; ergo etc. Maior patet, quia si esset compositio aliqua, neutrum illorum esst alterum. Minor patet per inductionem et rationem: quia Deus habet sapientiam, aut igitur est sapientia, aut non, et sic de aliis, exceptis relativis. Si e,it sapienlia, iiheo proiwsitum; si rwn; et est sapiens sapienlia: ergo est sapiens abo, quam sit ipse: ergo si ab alio habet sapientiam, ab alio etiam liabet perfectionem: ergo non est Deus etc.

8. Item, omne perfectissimum est simplicissimum; sed divinum esse est buiusm(xii: ergo etc. Minor manifesta est, quia nulla conditio magis est consona divino esse quam perfectio. Maior probatur: quia perfectius est quod ipsum totum et secundum se totum est perfectio, quam id quod habet in se aliquid perfectibile; sed omne compositum vel componibile habet in se aliquid perfectibile: ergo impossibile est, quod aliquid sit summe perfectum, nisi etiam sit simplicissimam: ergo idem quod prius.

'.). Item, omne compositum est mutabile: ergo a deslructione consequerUis, omne immutabile est simplex, et simpliciter immutabile est omnimode simplex; sed divinum esse est omnino immutabile, quia nec in melius nec in aequale nec in peius mutari potest, cum sit omnino summum bonum: ergo divinum esse est simplicissimum.

10. Item, quanto ahquid magis est simplex, magis est unum; sed divinum esse summe est unum, sicut fuit in praecedentibus ostensum: ergo necesse est, divinum esse simpliciter esse simpUcissimum.

CoNTn.: l. Anselmus: Quidquid competit Deo competit ei in summo; sed divinum esse differt ab esse creato: ergo summe dilTert. Sed quanto aliquid pluribus differentiis differt, tanto magis dilTert et tanto magis est compositum: ergo riecesse est, divinum esse summe esse compositum.

2. Item, simplicius est me omnino abstractum a supposito quam concretum; sed divinum esse non est abstractum, sed concretum cum supposito, quia in divino es-se est vera deitas et vera hypostasis deitat(Mn habens: ergo etc. — Sidicas, qiiofl differunt sola ratione; aut ratifjtii illi respondet aliquid rei, aul nihil: si aliquid, halMso propositum; si nihil: ergo totum vanum et falsum.

3. Itein, quod nobilitatis est in creatura attribucndum et Creatori; scd creatura, quanlo magis composit;!, t;mlo iiiagis acc((lit adconditioncm nobilitatis; si('ut patet in homine, ipii est pcrfectissimus creaturarum, quae sunt in universo, qui etiam est Dei imago: videtur ergo ctc.

4. Item, in formis ordinatis forma, quae se liabet ex additione, est actualior, sicut patet in forma generis et speciei, quia actualior est forma.speciei; sed quod se habet ex additione est compositum: ergo compasitio attestatur maiori actualitati et completioni. Cum igitur divinum esse sit actuahssimum et completissiinum: ergo est compositissimum.

5. Item, proprietates divini e.sse sunt unitas et veritas et tonitas: aut ergo ideni est veritas quod sulist;mtia, aut non. Si omnino idem: ergo veritas non est magis proprietas substantiae quam e converso, quod absurdum est; si non omnino idem: ergo aliquid addit: ergo est aliqua compositio.

6. Item-, aut est idem veritas et bonitas, aut non. Si idmn: ergo vestigium bonitatis est vestigium veritatis, quod falsum est; si vero aliquo niodo differunt: ergo illud, in quo sunt, aliquo modo est compositum. — Si dicas, quod ratione diflerunt; quaeritur tunc, quid subsit illi rationi.

7. Item, actus diversificantur per obiecta; sed aniina ad Deum sub ratione veri convertitur per cognitionem, sub ratione boni per dilectionem: si ergo illa sunt obiecta formalia, et isti actus sunt formaliter dilTerentes; videtur etc.

8. Item, in divino me est potentia, sapientia et voluntas; aut ergo aliquid plus dico per haec tria quain per unum illorum, aut non. Si won: ergo qui dicit, Deum habere solum potentiam, nihil detrahit Deo, quod falsum est; si aliquidplus, et illud totum est in Deo: ergo et compositio.

9. Item, aut potentia est scientia, aut non. Si n/m: ergo in divino esse sunt diversa; si sic: ergo scire est posse. Sed Deus scit mala: ergo potest mala; sed hoc absurdum est: restat igitur, quod sit ahud: ergo videtur, quod sit compositum.

10. Item, divina voluntas est arctativa potentiae; non enijn facit Deus omnia, quae scit et potest, sed soluni quae vult; nihil autem est arctativuni sui ipsius: ergo aliud et aliud sunl potentia et sapientia et voluntas: ergo divina natura est coniposita.

1 1. Item, nihil oninino simplex participatur secundum niaius et minus; sed divinum esss. participatur secundum rriaius et mipus et a viatoribus et a Beatis, qui participant 'et vident ipsuuvin se: ergo impossibile est, quod sit omnino simplex. _

1 2. Item, nuiil omnmo simplpx est habens multiformem operationem, quia « idem, manens idehi, semper est natum facere idem »; et iterum, actio multiformis aut est ipsum agens, et sic non est simplex; aut non, et sic adhuc non est simplex; sed Deus habet operationem multiformem, scilicefr crea.j-e et guhermwe et remunerare: ergo etc. — Si dicas, quod differunt ratione effectuum; contra: non est actio ab elTectu, sed potius e converso: ergo diversificatur illa potius secundum diversitatem actionum quam secundum varietatem effectuum.

13. Item, nihil omnino simplex simul exercet operationes omnino disparatas et infinitas, quia simplex, ad quod se convertit, totaliter convertit se, et ad actionem infinitam nuUa virtus sufTicit minor infinita; sed Deus simul creat animam unius et iustificat aniraam alterixis, quae sunt actiones disparatae et infinitae: ergo etc.

14. Item, nihil omnino simplex est multiforme in specie sive assimilatione; sed in divino esse est pluralitas rationum ideaUum, quia « alia ratione conditus est homo, et aha equus »: ergo divinum esse non est simpUcissimum. — Si dicas, quod pluralitas idarum estpluralitas respectuiun; conlra: simihtudo aliquorum attenditur non secundum respectum, sed secundum formam: si ergo ideae dicuntur simihtudines in raente divina, et nihil idem et secundum idem habet similitudinem ad diversa; necesse est igitur, compositionem esse in arte divina et sapientia.

c 0 N c L u s 1 0.

Divinum esse est simplicissimum.

Respondeo: Dicendum, quod divinum esse est simphcissimum. — Ad cuius rei evidentiam duo oportot intueri, scilicet perfectionem conditionum divinarum et modos consideratiwmm nostrarum.

Si consideramus modos divinarum conditionum, de divinum esse, eo ipso quo est primum, est simplicissimum. Nam eo ipso quo est primum, omnia ab, ipso fluunt, et eo ipso quo fluunt ab ipso, ad ipsum recurrunt et reducuntur tanquam ad finem ultimum; et ex hoc habet, quod sit alpha et omeaa, primus et nouissimus, principium et finis. Quia ergo haec, quae maxime videntur distanfia, concurrunt in omnimode unum; necesse est, ipsum divmum esse esse perfectissimum, quasi quendam intelligibilem circulum; necesse est etiam, esse simplicissimum.

Tripliciter enim aliquid deficit a summa sirapli- Divinura autem esse- ex hoc, quod est primum, non est compositum ex aliw, nihil enim habet prius ante se; ex hoc, quod est perfectissimum, non est compositum alii, perfectum enim non venit ad constitutionem tertii; ex hoc autem, quod ultimum, cetera ad ipsum ordinantur sicut ad terminuln quietativum:- et ita ipsura est absolutissiraum, ac per lioc non solum caret compositione actuali, verum tia.n possibili; et sic esse siraphcissimura convenit Deo i)e/;e et proprie, non enim est haec tria in aliquo alio reperire. — Competiti etiara perfecte ex hac triplici conditione. Quia enira est perfectissimum, habet oranes conditiones nobiUtatis; quia vero ultimum et optimum, propter quod sunt omnia, omnes illas conditiones habet in summo; quia primum, in quo nuUa diversitas, necesse est, quod onmes sint in ipso unum et sic simplicissimura per exclusionem omnis compositionis et inclusionem oranis perfectionis. Sunt ergo in Deo omnes conditiones nobilitatis, scilicet potentia et sapientia et voluntas, bonitas, veritas et unitas, esse, vivere et intelligere et cetera similia vere, perfecte et summe sub propria et perfecta ratione; sunt tamen unum adeo, ut nuUam inducant corapositionem nec minuant de siraplicitate. — clare non videt, nisi qui sirailiter intelligit circa d- vinum esse suramam simplicitatem cum summa imnwnsitate; quod qualiter possit capi, in consequentibus poterit indagari, sed nunc tanquam certum et indubitabile debet supponi, ut siraplicitalem divinam recte intelligaraus secundum exigentiam divinarum conditionum.

liter intcliiyit spiritiinli;!;;iul it;i, quod pcHhil ilhuii uioduui cirra se, iil ciiiii;ibsli'acl(' iutclii,'it (oniunct;i, et tainen non cst iiicndax, quia, sicut dicit 1'lirlosoplius, « ahstrahentiuiii non cst nicnd;icium »; aut ciiiu ponit circa nUionerii, per qu;ini intcllijiit, ut cuin multipliciter intelligit unuin per inulta. — Scienduiu esl isitur, quod intelleclus nosler omnein intellectum rci coiniilctc rcsolvit in intellectum eius (/ito e.st ct ipiod est, el quando intelli;>;it reni compo.illam, tunc illain resolutionein ponit circa se et cura rem; quando vero reiu simplicem oiunino, tunc ponit illam non circarem, sed circa se, quia aliter non imtest intcllijicrc Unde intellectus noster, cum Deum intelligit, onuiino intelligit, quod in ipso est oiiinis simplicitas ct nulla coiupositio, nulla coucretio, tamen intelligit per moduni qiio est et ijuod esl; ncc tamen cst faLsus, quia non ponit niodum illum circu rem, nec vanus, quia revera ahquid respondet cx parte Dei, licet non diversuin. Vere enim cst in Deo essentia et suppositum, sed tamen sunt unum; vere voluntas et potentia, tamen non sunt plura, scd cognoscuntur pcr plura. — Et hinc est, « quod yerius est, quani intelligatur, et verius intelligitur, quam dicatur » ut dicit Augustinus. Propterea a diviiio esse intelligendo deficit omnis intellectus, et taiiien nihilominus intellectus fidelis circa ipsum non intelligit nisi ununi, cuin mmm intelligit multiformiter, abstractum concrete, simplex complexe, immensam finite, aeternum temporaliter, quia, ut dictuin est, inodos istos non attribuit ipsi intelhgibih, scd sibi inteliigenli vel rationi intelligendi. Fatetur igitur intellectus verus proprio lumine rationis, divinum esse omnino siiiiplicissinium. — Unde concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud quod primo obiicitur in contrarium, quod divinum esse suuime diHert ab e.swe creato; dij.yj[j qjjpj-j verum est; sed quod ultra infertur: ergo pluribus dffTerentiis (fiffert; dici potest, quod ilUul non sequitur, quia prima genera summe differunt, et tamen se ipsis diiferunt. Differentiae etiam iinmediate dividentes ipsum genus se ipsis dilTerunt, et tamen maxiine a se ipsis distant. — Et si obiicias, quod quanto aliqua in pluribus conveniunt, tarito magis suntsiniiiia: ergo quanto ahqua pluribus dilTerunt, tanto magis sunt differentia; dici potest, quod divinum isse pluribus difTerentiis differt ab esse creato, quae quidem pluralitatem poBunt et realem difTerentiani ex pacte creaturae, non tamen ex parte )n, (pii;i, quae in creatura simt pcr iiiultilbrmitatcm et dilferentiam realem multo (icrfectius rcieriuritiir in Deo per simplicissimam identitateiii, sicut patet ex his quae iam dicta sunt et infra dicciitur.

..d illud quod ofjiicilur, quod sinqilicius est esse oinnino abstractum a supposito (luaiii concretiim; dicenduin, quod duplex est suppositum: unum, i quod addit supra naturam,;dierum vero, quod non addit. De priino supposito, quod aliquid a(/fW supra iKituram contrahens et distinguens, veritatem habet; sed hoc inodo non ponimus suppositum esse in divinis, ipiia non est ibi tlistinctio per additimem aliquain lact;im circa naturam, sed per originem unius person;ie ab alia; unde non est ibi concretio secunduin realeiH inhaerentiam, sed solum secundum nostram intelligentiam. — Et si obiiciat, quod aut ilii intelhgentiae respondet ahquid ex parte rei, aut nihil; iam patet responsio, quod aliquid respondet. Est enim in divinis vere natura et vere suppositum, i id est deitas et habens deitatem; unde licet intellectus hoc intelligat per modum cuiusdam differentiae, non tamen est falsus, quia moduin illum ponit (?w'ca -se vel circa rationem intelligendi, non autem circa rein, quam inteUigit; aut si ponatur, ponitur aliqua dilferentia realis inter suppositum et naturam, et talis est, quod conipositionem nullain inducit, sicut meUus Hi sequenti quaestione patebit,

3..Vd illud quod obiicitur, quod qmdqui(l nobilitatis est in creatura, attribuenduni est Creatori; dicendum, quod est nobiUtas simpliciter, et est nobi- 1 litas secundum quid. Illud autem, quod in creatura (iicit nobilitatem simpUciter, proprie et vere attribuendum est creatrici essentiae; quod autem dicit nobilitatem cuin diminutione, illud non convenit Deo attribui. Cum ergo dicitur, quod maior compositio in creatura facit ad perfectionem nobilitatis, sicut patet in liomine; dicendum, quod ista est nobilitas diminuta, quae venit ex multorum aggregatione, quia quod non potest in se Uabere per unuin Uabet per plur;i; et ideo talis nobilitas non est attribuenda divino e.ise, (luod quidein esl nobilissimum in fine no- Iriiitatis perfectae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod in forniis ordinatis forma, quae se habet ex additione, est actualior; dicendum, quod est actuahtas m enere, etest actuaiitas extra genus. Actualitas aatem in genere est actiialitas i>erinixta potentiae, quae quidem poducitur per superadditionem differentiae distinguentis et specificantis; et de hac actualitate habet praemissa propositio veritatem. — Est etiam praeter hoc actualitas extra genus, quae nihil habet admixtum de potentia, et talis est actus purus; et ideo non est ibi ponere unum additum alteri, sicut actus additur potentiae praeiacenti; et tahs actuahtas ponitur in Deo: et ideo non sequitur, quod ponatur aliqua additio sive compositio

Ad illud quod obiicitur, quoil sumnmm bonum dn- 86 habet cx additione ad bonUm; dicendum, quod per additionem se habet ex parte intellectus, quia in intellectu summi boni clauditur intellectus bohi; non autem se habet per additionem ex parte rei: tum-quia bonupi creatum et increatum non communicant in aliqua natura communi; tum etiam, quia summum bonum maioris simphcitatis est, quam sit ipsa communis intentio, quae signiticatur nomine boni; tum etiam, quia sunmium I»num excedit omne creatum bonum excessu improportionali. Unde cum bonuni dicitur de bono creato et increato, hoc non est nisi per quandam analogiam, quia omnis bonitas creata manat a bonitate increata tanquam a causa prima; unde posterior illa ac per hoc deflciens a simphcitate summa; illa vero tanquam prima, hoc ipso quia prima, est simplicissima. Unde sicut conditio simplicitatis addita super ens, utpote cum dico eris simplex, non ponit compqsitionem aliquam circa ipsum; sic nec simmitas circa bommi.,

5. Ad illud quod obiicitur, quod proprietates divini esse sunt unitas, veritas, bonitas; dicendum, quod veritas dicitur proprietas divini esse, quia, quanest de se, dicit modum entis; sed quia in divino esse non differt esse et posse, ideo non differt esse et sic esse, quia non potest sic et aliter esse. Et propterea, quia idem est ibi esse et modus essendi, ideo nuUa est ibi compositio; quia vero modus essendi est proprietas ipsius entis, et non e converso: hinc est, quod unitas, verilas et bonitas dicuntur esse ppoprietates divinae essentiae; ncn autem essentia dici potest prpprietas veritatis seu bonitatis vice versa, quia non nominat modum essendi, sicut et illa.

6.,d illud quod obiicitur, qupd aut idem est in Deo veritas -et bonitas, aut non.; dicendum est, quod, quantum est ex parte principalis significati. seu rei per haec nomina intellectae, idem dicunt circa esse divinum, quia non aho est Deus bonus et alio verus, sed eo ipso bonus, quo verus. Quantum autem est ex parte rationis inteUigemli, secundum quam intellectus a creaturis ascendit ad inteUigentiam Creatoris; sic differentia est: quia, cum veritas in creaturis habeant ahquo modo differentiam; ideo ista aliquo modo dicuntur distingui ex parte rationum intelligendi, licet idem sint ex parte rei; nec tamen est ibi falsitas vel error in intelligendo, quia haec vere et perfectissime sunt in Deo, hcet non diversificentur realiter inter se, sicut in esse creatb. Et hoc satis ciarum est, si intelligatur illud quod dictum est in solutionis principio de multiphci nostrae considerationis modo.

7. Ad illud quod obiicitur, quod actus diversificantur per obiecta; iam patet responsio: quia, etsi illa sint wte?i..secundum rem in Deo, dicuntur lamen diversificari secimdum rationem intelligendi ex parte nostra.- Unde sicut illis respondet alia et alia proprietas repraesentativa in vestigio creaturae repraesentantis, quia non est idem bonitas et veritas in natura creata; sic respondet ei aha et alia potentia in imagine apprehendente, in intellectiva et aflectiva, quia tam in vestigio quam in imagine sunt aliqua per diversitatem, correspondentia tamen aliquibus in Deo, quae habent omnimodam identitatem secundum rem.

8.,d ahud, quod obiicitur, quod aut potentia et sapientia et voluntas plus dicunt quam unum aliquod horum,. aut nihil; dicendum, quod explicile aliquid plus dicunt, sed implicite unum eorum clauditur in reliquo; non enim potest esse summa potentia, ubi non sit voluntas et sapientia; et ideo,si unum absque altero Deo attribuatur, diminute attribuitur; non quia sint realiter differentia, sed quia hoc ipso, quod ponuntur per impossibile separari, ponuntur etiam per impossibile diversificari; et ideo sicut diversificari nequeunt, sic separari non possunt.

9..Vd illud quod obiicitur, quod aut potentia est scientia, aut non; dicendum, quod dupliciter est loqui de potentia et scientia: aut secundum principale significatum, aut secundum coimotatum. Idem ergo sunt secundum rem et principalem significationem, differunt autem secundum coniioiationem; non enim est idem aliquid esse Deo scibik et possibile, sicut non est idem sciri et fieri. Possibile enim nominat quid, ut est in ratione emanantis vel emanabilis; scibile autem, ut in ratione praesentis apud intellectum cognoscentis; et quoniam in Deo non est aliud, quo est potens, et aliud, quo est sciens, quia se ipso competit ei utrumque: ideo, hcet ista diversificentur connotatione, sunt tamen idem secundum rem..

10. Ad illud quod obiicitur, quod voluntas est arctativa potentiae; dicendum, quod tripUciter est loqui de potentia et voluntate: aut quantum ad affectum S aut quanlum ad ejfectum, aut quantum ad respectum. Primo modo habent identitatem et aequalitatem, quia quidquid vult Deus potest velle, vel quidquid potest vult posse. Ullimo modo habent inaequalitatem, quia potentia dicitur respectu possibilium, et voluntas respectu volilorum, el plura sunt possibiha quani volita. Medio auteni modo aequalitatem habent, scihcet quantum ad effeclum, quia, liceL potentia ad plura se extendat quam voluntas. quia tamen Deus nihil facit, nisi quod vult, aequari dicuntur voluntas et potentia quantum ad effectum: et ideo voluntas dicitur esse arctativa potentiae, non ratiohe eius quod- sunt, sed ralione eius cul quod comparantur.

H. Ad illud quod obiicitur, quod nihil omnino simplex participatur secundum plus et minus; dicendum, quod dupliciter dicitur aliquid participari, scilicet secunduni /ormam, sicut genus participatur a speciebus; vel secundum influentiam, sicut causa participatur a suis elTectibus. Primo modo habet propositio veritatem; hoc autem modo non dicilur divinum esse participari secundum plus et minus, fed solum secundo modo; et boc non ponit diversitatem in ipso participato, sed in eo, per quod fit illa participatio, scihcet in aliquo dono creato.

12. Ad illud quod obiicitur, quod nihil omnino simplex habet multiformem operatiopem; dicendum, quod operatio dicitur et ipsum opus operans et opus opcralum, sive actus activus et effectus productus. Primo igitur modo operatio Dei est idem quod ipse Deus, et ideo non multiplicatur ratione sui m se,

Articulus II. Utrum possint simul slare Irinilus et svmma.simplicitas

Deinde quaeritur circa hoc, utrum simul possint stare trinitas et summa simphcitas. Et quod sint incompossibiles, videtur pluribus rationibus.

1. Simplicius est ens abstractum quam concretum: ergo simphcior est natura nullum habens suppositum, quam natura existens in pluribus hypostasibus; sed trinitas ponit existentiam naturae in pluribus hypostasibus: ergo diminuit de summa simpUcitate. sed ralioiie eiructns producti ex parle creaturae. Primo igitur modo liabet propositio veritatom, secundo vero non: quia quanto aliquid simplicius, tanto potentius, ac per hoc tanto magis est principium effectuum multiformium.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nihil omnino simplex convertit se simul ad operationes disparalas excludit immensitatem; alio modo, in quo includit. De primo habet praedicta propositio veritatem, de secundo vero minime, pro eo quod infmitum, eo quod infmitum divinum esse est infinitissime infinitum, simul se ad omnia quantacumque et qualiacumque convertere polest absque coarctatione, cum nullam prorsus admittat limilationem.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod nihil omnino simplex est multiforme in specie vel in a?- exprimmdi. Primo modo competit multiformitas ei quotl habet intra se diversarum formarum naturas; et sic non iwtest stare cum summa simplicitate. Secundo modo competit nmltiformitas ei quod habet in se multarum formarum ideas, et hoc modo stat cum summa simplicitate. Sicut enim simplicissimum sua summa actualitate habet summam virtutem, qua omnia potest distincte et plene efficere; sic et summam veritatem, qua omnia potest aeternaliter repraesentare, sicut melius patuit supra in quaestione de rationibus aeternis.

4. Item, simphcius est idem diverso: ergo omne illud, in quo est omnimoda identitas, est simplicius, quam in quo reperitur ahqua quantulacimique diversitas; sed non potest esse trinitas sine quantulacumque diversitate: ergo non polest stare cum summa simplicitate.

5. Item, commune simplicitis est proprio, sicut patet, quia proprium imphcat in se comniune et amplius; sed non potest esse trinitas vera, quin sint

triuin iiersonaruin propria distincta et incommunicabilia: ergo iinpossibile est ponere trinitatem, quin iii ea poiialur aliquis recessus a summa simplicitate.

4. Item, omne absolutum est simplicius respeclivo, quia, ut dicit Augustinus, « omne lelativum est aliquid, excepto eo quod relative dicitur »; unde respectivum includit absolutum; sed non potest esse triiiitas personarum sine pluralitate respectuum: ergo etc.

;j. Item, oinne definiens simplicius est definito; sed natura cadit iii ratione personae: ergo simplicior est semper natura quam persona: ergo non potest ratio irersonalitatis stare cum summa simplicitate. Sed trinitas noii potesl. esse nisi in personis: ergo trinitas repugnat suminae simplicitati.

fi. Item, pars seinper simplicior est toto; sed Trinitatis pars est unitas, et trium personarum una persona: ergo si trinitas ponit veram pluralitatem, et vera pluralitas ponit veram totalitatem, et vera totalitas excludit suminam simplicitatem: ergo a primo, triiiitas non potest stare cum summa simplicitate.

7. Iteiii, piincliis seinper est simplicior continuo, ergo et unitas numero: ergo simplicior est personae unitas quain personarum trinitas; sed quod habet aliquid simplicius se non est summe simplex: ergo iinpossibile est, trinitatem compati summam simplicitatem.

8. Item, aut persona esl aeque simplex, sicut essentia, aut noni. Si non: ergo aut persona noii est in divinis, aut divinmn esse non est simplicissimum; si autem aeque simplex, sicut essentia; sed essentia propter suinmam simplicilatem non compatitur plures essentias divinas: ergo pari ratione neque liersona.

9. Item, aut persona addit aliquid supra naturam secundum esse et intellectum, aut secundum intellectwn solum, aut secundum neutrmn. Si primo iiiodo: ergo cadit cum simplicitate sumina; si secundo modo: ergo inlellectus vanus et falsus est, cui niliil respondet in re; si tertio inodo: ergo sicut natura non plurificatur, ita nec persoiia.

10. Item, aiit quidquid convenit personae convenit naturae, el e converso, aut non. Si sic: ergo cum persona distinguatur, distiilgueretur et natura, et ita non erit ibi siiinme siinplex; si non; sed affirmatio et negatio non sunt verae de eodem et secundum idein: ergo secundum aliud et aliud; quod autein habet boc, est compositum: ergo etc.

11. Itein, aut una persona omnino differt ab alia, aut omnim convenit, aut partim convenit et partim differt. Si omnino convenit: ergo nihil habet proprium, ergo non distinguitur; si autem omnino differt: ergo si una est Deus, altera non est Deus; si partim convenit et partim differt: cum hoc non sit secundum idem, erit compositum.

12. Item, cum una persona communicat ahi, aut communicat ei quidquid habet, aut non. Si non: ergo aliquid sui dat et ahquid retinet, ergo est composita et avara. Si quidquid habet: ergo sicut communicat ei suain quidditatem, ita et personalitatem. — Si dicas, quod personalitas non est communicabilis; contra est: quia ita est simplex, sicut natura, ut dicis: ergo sicut natura communicabihs est, ita videtur, quod persona.

13. Item, proprietas personae aut est aliquid, aut nihil. Si nihil: ergo nihil facit, ergo non distinguit illud, in quo est; si aliquid, aut est in essentia, aut non. Si est in essentia; sed proprietas distinguit illud, in quo est: ergo natura et essentia numerantur; quod est contra trinitatem. Si non esl in essenlia, sed in persona: ergo aliquid secundum rem est in persona, quod non est in essentia: ergo necesse est, quod proprietas faciat personam compositam.

14. Item, proprietas personae est relatio; aut ergo tran-sil in substantiam, sicut alia genera, aut non transit. Si tramit: ergo sicut substantia non distinguitur nec distinguit, ita nec proprietas: ergo non est trinitas. Si non transit: ergo ahquid ultra substantiam dicit, ergo diminuit de ratione simphcitalis: si ergo non potest esse sine proprietatibus, ergo impossibile esl, quod stet cum summa simplicitate.

15. Item, punctus, sicut suis relationibus non coinponitur, ita nec realiter numeratur: si ergo Deus puncto est simphcior, ergo nullo modo est in eo aliqua realis distinctio.

16. Item, prius est absolutum respectivo: ergo distinctid secundum proprietatem ahsolulam ea prior est, quae est secundum rcspectivam; sed quanto ahquid prius, tanto simphcius: si ergo distinctio secunduin absolutas non stat cum siunma simphcitate, ergo ncc distinctio secundum respectivas.

est unuiii in uno, et aliquid amplius simpkXj quia est ununi in pluribus multipliealum; quod est simplifius, quia unum in pluribus, sicut universale, sed tanien non summe, quia numeratur: eryo si aliquid esset unum in pluribus non nmlliplicalum, illud esset simplicissimum; sed hoc attribuendum est divino esse, quotl est siniplicissimum: ergo trinitas non tollit simplicilatem divinae essentiae.

2. Item, pluralitas nalurarum non repugnat simplicitati personae, sicut patet in Christo: ergo si magis facit ad oompositionem naturarum diversitas quam persona7-um pluralitas, videtur, quod multo fortius pluralitas personarum simplicitatem nalurae in nullo diminuat: stat igitur etc.

3. Item, Deus potest creare sine omni suae simplicitatis diminutione: ergo si generare et spirare est actus intrinsecus, multo fortius generat et spiral, manente simplicitate summa. Sed quia generat et spirat, est trinitas: ergo etc.

4. Item, intelligere est actus, qui simplicitati in nullo repugnat, sed magis >attestatur et consonat; sed mens quaecumque se intelligendo generat sui similitudinem, quae dicitur verbum a generante distinctum: ergo sicut cum summa simplicitate stare potest actus intelligendi, ita etiam generatio, et pari ratione productio Spiritus sancti: ergo videtur, quod tota trinitas simul stet cuni summa simplicitate.

5. Item, ut dicit Augustinus sexto de Trinitate, « in spiritualibus idem est maius et melius »; sed in beata Trinitate quaelibet persona est optima: ergo non sunt aliquid melius tres quam unum, ergo nec maius. Sed in omni compositione ponitur aliquid additum, quod est aliquo modo amplius: ergo illa summa trinitas nullam omnino ponit compositionem: ergo in nullo. repugnat simplicitati.

6. Item, summa simphcitas non excludit, sed includit summam perfectionem; summa perfectio non excludit, sed includit plurahtatem: ergo a p-imo, summa simplicitas pluralitatem personarum non excludit, sed includit: ergo non repugnat, sed maxinie consonat.

7. Item, summa simplicitas non excludit, sed includit summam potentiam et virtutem, quia, sicut supra probatum est, quanto aliqua viftus magis est unita, tanto magis est infinita; sed summa virtus et actualissima ponit summam et perfectissimam fommunicationem et productionem, - et hoc ponit trinitatem: ergo simul stat necessario trinitas et summa simplicitas. corporali, et s)irituali creata et increata secundum quandam proportionem et analogiam; sed productio splendoris materialis nihil diminuit de simplicitate lucis materialis, [)roductio etiam lucis spiritualis, utpote intelligentiae sive verbi a mente, nihil diminuit de siniplicitate substantiae intellectivae: ergo productio aeterni Splendoris a Patre nihil diminuit de siniplicitate lucis aeternae.

8. Item, simpliritas puncti et unitatis et cuiuslibet principii creati non excludit, sed includit pluralitatem relationuni et respectuum, et lioc modo non est imiwrfectionis, sed [erfectionis; sed omne tale est Deo attribuendum: ergo circa Deum non repugnat simplicitas summa et pluralitas relatiomun. Sed « relatio inuitiplicat trinitatem», ut dicit Boethius: ergo etc.

9. Item, ubi non est materia et situs, non potest esse separatio: productio ergo abstrahens a ratione situs et materiae non ponit aliquam separationem: ergo stat cum omnimoda indivisione, ergo et cum omnimoda simplicitate. Si ergo tali productione producuntur personae in Trinitate, simul erpo stare potest trinitas cum summa simplicitate.

conci.usio. Trinilas personarum non tollit summam simplicitatem, nec summa simplicitas excludit trinitatem.

Respondeo: Dicendum, quod primum principium simul est trihum et simplicissimum, ita quod ncc trinitas toiht summam simphcitatem, nec summa simplicitas excludit trinitatem; et hoc quidem certissime per fidem tenemus.

Ut autem ahquatenus intelligamus, duo oportet hic praenotare: primo, diversos modos distinctionum personalium, secundo, diversos modos attrihutionum divinarum.

Quantum ad primum intelligendum, quod, sicut dicit Richardus de Trinitate tribus modis distinguitur persona a persona, scilicet migine tantum, qualitate tantum, origine et qualitate simul. Primus modus est in divinis, secundus in angeUcis spiritibus, tertius in hominibus. — Homines enim distinguuntur ab invicem qualitate propter diversitatem accidentium et proprietatum, quibus unum individuum ab altero discernitur; origine vero, quia unus homo ab alio nascitur. — Angeli autem, quia differunt suhstantiis et proprietatibus fonnalibus, distinguuntur qualilale; sed quia unus ab alio non procedit, non distinguuntur origine. — Personae autem divinae, quia omnino unum sunt in substantia et forma et nulla habent accidentia, non distinguuntur qualitate, sed sola oriyine; illa autem origo est ipsius personae non per aliquid aliud, sed per se ipsam, ita quod, sicut Deus se ipso intelligit et est suus intellectus, ita Pater se ipso generat et est ipsa generatio, similiter Filius sua filiatio: si ergo est ibi verissima origo, est personalis distinctio. — Rursus, si perest igitur; omnimoda secundum rem indifferentia inter personam el essentiam, et personam et proprietatem et essentiam. Unde vere persoim, est essentia et proprietas, et essentia proprietas et persona, et proprietas persona et essentia Quomodo ergo potest intelligi aliqua compositio in tanta indilTerentia? Necesse est igitur in tali distinctione personarum omnimodam intelligere simplicitatem: ex quo ergo impossibile est intelligere aliquam compositionem, non lepugnant trinitas personae intelleclae et simplicitas summa. — Multum ergo valet ad hoc videndum inspicerc inodos distinctionum personalium, quos ignoi.tutes haeretici erraverunt.

Rursus, attendendi sunt diversi modi attrihutiounum et simplicissimum; nec etiam quantum ad wod:um essendi absolutum, quia, sicut in Deo non est aliud ens essentia et esse, sic non est differens esse et sic esse. Et ratio liuius est, quia in Deo idem est jmse et esse, et non est dicere, quod possit sic et aliter esse. Et ideo, quia modi e-sscndi simt idem quod essentia, oinnia praedicata dicentia modum absolutum Transeunt in substantiam, relationeexcepta, quae dicit modum essendi respectivum; qui modus dicendi in comparationo ad subiectum transit in substantiam, iit hypostasis sit sua proprietas, ne induratur coinpositio; sed manet in comparatione o-rf te/'- minum., ut vera salvetur distinctio. Differentia enim relationis a subiecto in quo inducit compositionem; sed differentia a termino ad quem non inducit nisi solam distinctiomm. Cuni ergo in divinis non reperiatur differentia, nec quantum ad essentiam, nec quantum ad esse nec quantum ad ab.solutos modos essendi; reperitur tamen tribus modis praedictis. Differentif, namque quantuin ad modos essendi est in personis ad invicem: quia, licet idem esse habeant, tamen alio modo, quia una a se, alia vero ab alio; et haec est tanta diversitas, ut non permittat, unam personam dici de alia. Illi eiiim modi, sicut prius ostensum est, licet non inducant compositionem, faciunt tamen veram distinctionem.

Differentia vero quantum ad modos se est m persoms ad essentiam relatis. Quoniam enim oriri est ipsius personae, non essentiae; ideo persona refertur et se habet ad alteram, essentia non; et hinc est, quod una distinguitur, scilicet persona, et non altera, scilicet essentia. Et ex hac differentia non fit, quod una removeatur ab altera, fit tamen, ut possit aliquid dici de persona, quod non.dicitur de essentia, et e converso. Et ex hac differentia nascitur triplex modus dicendi in divinis, scilicet in quid et in quit et in quae, scilicet notio, persona et essentia; et inde est, quod, supposita persona, non supponitur notio nec e converso, et similiter de essentia. Sed ex variatione talium modorum introducitur figura dictionis in divinis, sicut patet consideranti. sunt, sicut veritas et bonitas; tamen noster intellectus intelligit per diversa et sub alia ratione et alia, et ideo aliter nominat; et haec est minum difTerentia, quae possit inveniri circa divina, quia inagis est ex parte noslri quam Dei. — Stat igitur summa simplicitas non soluin cum personali distinctione, sed etiam cum iimltiformi attributione. Unde concedendae sunt rationes, quae sunt ad hanc partem; ad oppositas vero satis facile est respondere.

1. Ad illud quod priino obiicitur in contrarium, quod simplicius est ens abstractum quam concretum; dicendum, quod illud veritatem habet in eo, in quo differt forma et suppositum, in quo quidem est abstractio et concretio ex parte rei; in divinis autem proprie non ponitur concretio nisi ex parte nostri. — Similiter quod dicit, quod simphciiis est unum non in pluribus quam in pluribus; dicendum, quod illud habet veritateni, ubi aliquid plus est in pluribus quam in uno, sicut est in iiumero; non sic autem est in proposito, quia ita complete et perfecte est divina essentia et natura iii una suarum hypostasum, sicut in tribus.

et liaec est iii divitiis pcr.-ioiiis, iiii.ic ilisliM,niiiiitiir ex eo, qiKKl una maiial ab altera; et liaec iinllani ponit miiiiosilioiieiii,.sciciiiMliiin quoil explicatuin fuit in principali solutione.

3. Ad illud quod obiicilur, quod commune simjilicius est proprio; dicendum, quod illud haljet veritatem, ubi aitiniiane;irclatnr et contrahitur per proprium; tuiic ciiim ratioiie arctantis et contrahentis admittit el comiwsitioneiii et distinctionem, sicut apparet in universali et particulari; hoc autem modo non est reperire commune in divinis, quia essentia, licet sit communis in divinis, non Uuiien con- Irahitur nec arctatnr iicc distinyuitnr in personis.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omne absolutum sinipiiciiis est respectivo; dicendum, quod respeclivum est duplex: quoddam, quod dicit respectum siantiale. Primo modo respectivum includit quandam dependentiam, ac per hoc et defectum dicit a simplicitate sumnia; secundo inodo non dicit aliquam dependentiam iiec defectum a simplicitate summa, maxime quando ipsum suppositum esl sua proprietas, qua refertur; ct lioc niodo ponitur respectus in proprietatibus divinarum personarum, non primo motlo, et ita nulla ex hoc introducitur compositio. — Et si obiiciatiir, quod « relativum omne est aliquid, excepto eo quod relative dicitur »; dicendum: si priiTio modo intelligatur, quod veritatem habet non solum ex parte rationis intelligendi, verum etiam ex parte rei; si secundo modo intelligatur, veritatem liabet ex parte rationis intelligendi, quia Pater praeter rationem relationis importat hyposlasim, quae tainen non est aliud a sua proprietate personali

5. Ad illud quod obiicitur, quod omne definiens simplicius est definito; dicendum, quod illud veritatem habet de definitione formali el in recto, ubi definientia sunt partes essentiales, constituentes ipsum deflnitum. Non sic autem est in proposito: tum quia personae divinae, proprie loquendo, definiri non habent; tum etiam, quia natura non cadit in definitione personae m recto; tuin etiam, quia definitio illa potius respicit intentionem nominu personae et natuiMe, seciiiiduin quod venit in intellectu nostro, quam respiciat ipsam secundum esse suum proprium, quod nec comprehendi habet nec definiri propter summam simplicitatem et immensitatem esse divini.

6. Ad illud quod obiicitur, quod pars semper est simpUcior toto; dicendum, quod verum est. Sed quod assumit, quod trinilatis pars est una personarum, farsnm est, quia omiie totiiin dicit Jiliipiiii iii:ijiisijii;iiii su;i p;iTs. Llt autem.s;repe dictuiii esl, iiihil maius est in tribus personis quam in una; quaelii)i't eniin per-.son;irHm est sumiiie ens et vera el liona; ideo licet trinitas in divinis K)nat rationem plwralitalis, non tamen [lonit propter hoc i"itioneiii verae totalitatis.

7. Ad illud quod obiicitur, quod punctus est seinper simplicior contiiiiio, et iinitis iuimero; dicenduin, quod veritateni liabet lie numero we/o, qui d« esl aggregatio diversarum uiiitiituni; sed non talis numerus est in trinitate divinarum personaruiii, pro eo quod non est ibi aggregatio multarum unitatum, sicut nec enlitatum nec veritatum, sed est eiusdem unitatis replicatio circa alium et aliuiii; et iioc importat ipsum vocabulmn, quod dicitur trinitas, id est unitas trium.

8. Ad illud quod obiicitur, quod aut persona est aeque simplex, sicut essentia, aut non; dicendum, quod est aeque simplex secundum rem. — Et quod obiicit ultra, quod essentia propter summam simplicitatem non compatitur alias essgntias; dicendum, quod non est simile: quia, si esseiit plures essentiae divinae, esset ibi conoenientia et differentia essentialis; convenientia, inquam, quia quaelitiet esset Deus; differmtia vero, quia plures, et hoc non posset esse sine additione et comjxisitione Non sic autem est in pluralitate personarum: quia, sicut ostensum est, non distinguuntur ad invicein per afiquam additionem realem, sed solum per originem naturalem; et ideo simplicitas essentiae excludit pluralitatem essentiae, et pluralitas personae non excludit unitatem essentiae divinae nec excludit simplicitatem personae.

9. Ad illud quod obiicitur, quod aut persona addit aliquid supra essentiam secundum rem et inlellectum etc.; dicendum, quod secumlum intellectum addit, quia in intellectu yero personae dauditur intellectus naturae et proprietatis et hypostasis. Unde intellectus eius compositus est, ita tamen, quod sicut nulla est compositio, sic etiam nulla est additio a parte rei. — Et si obiiciatur, quod intellectus iste est falsus; dicendum, quod falsum est: quia ex parte rei aliquid ei respondet; nam in divinis vere sunt illa tria, scilicet natura et proprietas et hypostasis distincta per proprietatem suam; sunt tamen omnino unum in ipsa per simplicitatem suinmam, ad quam quia non potest intellectus noster pertingere, intelligit et nominat sub dilTerenti ratione et sub quadam compositione, quam non ponit circa ipsam rein, sed circa se ipsum intelligentem, sicut habitum fuit in praecedenti problemate.

negatio non sunt vera de eodeni et secundum idem; dicendum, quod non solummodo impedit contradictionem, quod aliqua dicantur de eodem 7ion secundum idem, verum etiam, quod non dicantur ad idem. Et quia persona referri Jiabet et comparari ad aliam, natura vero non: liinc est, quod aliquid potest attribui uni, quod non attribuitur alteri; nec tamen ex hoc sequitur, quod sit in eis compositio vel diversitas secundum essentiam vel esse; sulficit enim, quod sit solum secundum se habere.

11. Ad illud quod obiicitur, quod aut una persona omnino convenit cum alia, aut partim convenit, partim difiert; dicendum, quod persona cum altera convenit secunduin essentiani, dilTert autem secunproprietatem; proprietas autem illa comparata ad essentiani est tantum modus essendi, qui est idem quod essentia, secunduni id qiml est, quia essentia est ipsa proprietas, diflert autem secundum id ad quod; et quia compositio venit secundum id in quo, distinctio secunduni id ad (/mo/; ideo differentia, qucle est inter proprietatem et essentiam, tafis est, quae sufficit ad distinctionem, nullam tanien inducit compositionem.

12. Ad illud quod obiicitur, quod aut una persona communicat alii quidquid liabet, ant non; dicenduni, quod communicat ei quidquid habet communicahile, et hoc est essentia vel natura; ja«',9onalilas autem sive respectus, qui est in persona illa, potius dicit rationem distinguentis quam communicabilis; et ideo, Ucet hoc non communicet, perfecta tamen est ibi comniunicatio, quia cum communicatione manet salva distinctio.

13. k( illud quod obiicitur, quod aut proprietas est aliquid, aut nihil; dicendum, quod proprietas personae, formaliter et proprie loquendo, est ad aliquid; et ilUid ad aliquid comparari habet et ad divinam essentiam et ad personam, quam distinguit, et ad personam, a qua distinguit. Per comparationem ad personam, a qua distinguit, vere res est, quia realiter ab illa differt, sicut et realiter distinguitur per paternitatem Pater a Filio; per comparationem autem ad personam, in qua est, seu etiam ad ipsam essentiam, modus tantum est, qui