[74]

¹ Quodam tempore quidam minister fratrum venit ad beatum Franciscum qui manebat tunc in eodem loco, ad celebrandum festum Nativitatis Domini cum illo. ² Et factum est ut, cum fratres de loco honorifice pararent mensam, ipso die Nativitatis occasione ministri illius, de pulchris et albis toalleis quas acquisiverant et vasis vitreis ad bibendum, beatus Franciscus descendebat de cella ad comedendum. ³ Cumque videret mensam in altum positam et ita curiose paratam, ivit secreto et tulit capellum cuiusdam pauperis hominis et baculum quem gestaverat in manibus, qui venerat ipso die illuc. ⁴ Et vocavit summissa voce unum de sociis suis, et exivit foras ostium heremitorii, ignorantibus aliis fratribus de domo. ⁵ Interim fratres intraverunt ad mensam, maxime quia consuetudo erat aliquando sancti patris ut, cum non veniret statim in hora comestionis, quando fratres vellent comedere, volebat ut fratres intrarent ad mensam ad comedendum. ⁶ Socius eius clausit ostium, manens de intus iuxta ipsum. ⁷ Beatus Franciscus pulsavit ostium et ipse statim aperuit ei, et venit cum capello post dorsum et baculo in manibus quasi peregrinus. ⁸ Cumque veniret ante ostium domus ubi fratres comedebant, clamavit sicut pauper, dicens fratribus: "Amore Domini Dei facite helemosinam isti pauperi peregrino et infirmo". ⁹ Minister ille et alii fratres statim cognoverunt eum. ¹⁰ Responditque ei minister: "Frater, nos simili modo pauperes sumus, et cum multi simus, sunt nobis necessarie helemosine quas comedimus, sed amore illius Domini quem invocavisti, intra domum et dabimus tibi de helemosinis quas Dominus dedit nobis". ¹¹ Cumque intraret et staret ante mensam fratrum, minister dedit ei scutellam in qua comedebat et de pane similiter. ¹² Et accipiens sedit in terra iuxta ignem coram fratribus, qui sedebant ad mensam in alto, et suspirans dixit ad fratres: ¹³ "Cum viderem mensam honorifice et curiose paratam, consideravi quod non esset mensa pauperum religiosorum, qui cotidie vadunt ostiatim. ¹⁴ Nam nobis huiusmodi magis convenit in omnibus sequi exemplum humilitatis et paupertatis quem aliis religiosis, quia [ad] hoc vocati sumus et professi fuimus hoc coram Deo et hominibus. ¹⁵ Unde modo videtur michi sedere sicut frater". ¹⁶ Et verecundati sunt inde fratres considerantes quod veritatem diceret beatus Franciscus, et quidam ex ipsis ceperunt fortiter lacrimari, considerantes quomodo sederet in terra et quod tam sancte et honeste voluit corrigere eos. ¹⁷ Item dicebat quod fratres ita humiles et honestas mensas habere deberent, ut inde seculares possent hedificari; et si aliquis pauper invitaretur a fratribus, posset sedere iuxta eos, non pauper in terra et fratres in alto. ¹⁸ Unde dominus papa Gregorius, cum esset episcopus Hostiensis et veniret ad locum fratrum apud Sanctam Mariam de Portiuncula, intravit domum fratrum et ivit ad videndum dormitorium fratrum, quod erat in eadem domo, cum multis militibus et monachis et aliis clericis, qui venerant secum. ¹⁹ Et cum videret quod fratres iacebant in terra (cfr. Iudt 14,16) et nichil haberent subtus nisi modicum de palea et capitalia nulla et quasdam cultras pauperculas et quasi fractas totas et dissipatas, cepit multum lacrimari coram omnibus, dicens: ²⁰ "Ecce hic dormiunt fratres; nos vero miseri tot superfluitatibus in omnibus utimur. Quid ergo erit de nobis? (cfr. Mat 19,27)". ²¹ Unde ipse et alii multum inde fuerunt hedificati. ²² Mensam nullam ibi vidit, quia fratres comedebant in terra. ²³ Et quamvis ille locus ab inceptione, quando fuit hedificatus, magis frequentaretur per longum tempus a fratribus totius Religionis quem aliquis locus fratrum, quoniam omnes qui veniebant ad Religionem induebantur ibi, semper fratres illius loci comedebant in terra, sive pauci sive multi essent, ²⁴ et quandiu vixit sanctus pater, exemplo suo et voluntate, fratres illius loci sedebant in terra ad comedendum. ²⁵ Videns enim beatus Franciscus quod ille locus fratrum de Grecio esset honestus et pauper et quod homines illius castri, licet essent pauperculi et simplices, inter alios de illa provincia placuerunt magis beato Francisco, ²⁶ ideo sepe quiescebat et morabatur in eodem loco, maxime quia erat ibi cella una paupercula, que erat valde remota, in qua manebat sanctus pater. ²⁷ Unde exemplo suo et predicatione et fratrum suorum, gratia Domini multi ex ipsis intraverunt Religionem, mulieres multe servabant virginitatem suam, permanentes in domibus suis, indute pannis Religionis. ²⁸ Et licet unaqueque maneret in domo sua, communi vita vivebat honeste et affligebat corpus suum ieiunio et oratione, ut videretur hominibus et fratribus earum conversatio non inter seculares esse et consanguineos suos, sed inter sanctas personas et religiosas que longo tempore servissent Domino, cum tamen essent iuvencule et simplices valde. ²⁹ Unde sepe dicebat cum letitia beatus Franciscus inter fratres de hominibus et mulieribus illius castri: "De una magna civitate non sunt conversi tot ad penitentiam quot de Grecio, quod est ita parvum castrum". ³⁰ Nam sepe cum in sero fratres de loco laudarent Dominum, sicut fratres in multis locis illo tempore solebant facere, homines illius castri, parvi et magni, exibant foras stantes in via ante castrum, respondentes fratribus alta voce: "Laudatus sit Dominus Deus!". ³¹ Ita quod etiam pueri nescientes adhuc bene loqui, cum viderent fratres, laudarent Dominum sicut poterant. ³² Habebant autem illis temporibus tribulationem maximam, quam passi sunt per plurimos annos: quoniam lupi magni comedebant homines et grando omni anno devastabat agros et vineas ipsorum. ³³ Unde beatus Franciscus cum quadam die predicaret eis, dixit: ³⁴ "Annuntio vobis (cfr. Act 17,3) ad honorem et laudem Dei quod, si unusquisque vestrum a peccatis suis se emendaverit et ad Deum conversus fuerit ex toto corde cum proposito et voluntate perseverandi, ³⁵ confido in Domino (cfr. Ps 10,2) Iesu Christo, quod ipse per misericordiam suam amodo auferet a vobis istam pestilentiam luporum et grandinis, quam passi fuistis tanto tempore, et faciet vos crescere et multiplicari (cfr. Gen 1,28; 8,17; 9,1) in spiritualibus et temporalibus. ³⁶ Item annuntio vobis (cfr. Act 17,3), [quod] absit, si ad vomitum reversi fueritis (cfr. Prov 26,11), hec praga et pestilentia super vos revertetur et multe alie maiores tribulationes cum ipsis". ³⁷ Et factum est [quod], divina dispensatione et meritis sancti patris, ex illa hora et tempore, cessaret illa tribulatio ³⁸ Immo, quod est magnum miraculum, quando grando veniebat et devastabat agros vicinorum suorum, illorum agros non tangebat [qui erant] iuxta illos. ³⁹ Et exinde ceperunt multiplicari et habundare in spiritualibus et temporalibus usque ad sexdecim vel .XX. annos. ⁴⁰ Postea ceperunt ex adipe superbire, et habere se odio ad invicem et percutere se gladiis usque ad mortem, occidere animalia occulte, de nocte rapere et furari, et multa alia mala perpetrare. ⁴¹ Cumque Dominus consideraret quod eorum opera mala erant et quod non observarent que per servum suum annuntiata sunt eis [indignatus est zelus eius super eos et avertit manum misericordie sue ab eis, ⁴² et reversa est praga grandinis et luporum] super eos, sicut eis dixerat sanctus pater, et multe alie tribulationes peiores prioribus supervenerunt eis; ⁴³ quoniam totum castrum igne crematum fuit et, omnibus perditis que habebant, ipsi soli evaserunt (cfr. Iob 1,15). ⁴⁴ Unde fratres et alii qui audierunt verbum sancti patris, quomodo predixerat eis prospera et adversa, mirati sunt in sanctitate eius, videntes ad litteram omnia impleta.