Quæstio 6
A Mplius quæritur hic, An Christus quantum ad animam descendit ad inferna et in limbum patrum; et propter quid ita descenderit.
Videtur quod non. Primo, quoniam dixit latroni :1 Hodie mecum in paradiso eris. Ergo et Christus introiit paradisum. — Secundo, quoniam hoc videtur excellentiæ Christi derogare, nec alicui nisi pro sua culpa competere. — Tertio, Christus moriendo animas sanctas in limbo detentas, a reatu absolvit originalis peccati, pro quo detinebantur in limbo : ergo animæ illæ eodem instanti quo Christus tradidit spiritum, a limbo fuerant eruendæ, et ad Christum in paradisum ducendæ.
In oppositum est doctrina fidei sacræ.
Circa hæc scribit Albertus : Infernus multipliciter dicitur. Primo, infernus interior damnatorum. Unde super illud Jacobi, Inflammata a gehenna, asserit Glossa :2 Dæmones quocumque vadunt, infernum suum secum portant. Secundus est infernus exterior, et iste est multiplex. Primus est locus pœnæ tenebrosus, damnatos affligens. Secundus est locus pœnæ non penitus tenebrosus, utpote purgatorium, in quo purgandi lucem gratiæ habent. Tertius est locus sine pœna sensus ac tenebrosus, ut limbus in originali defunctorum. Quartus est locus tenebrosus, aliquid habens lucis propter magnam fidem et spem inhabitantium, ut limbus sanctorum patrum ante descensum Christi in eum; et ad hunc locum Christus descendit, non ad alium. Propter quod ait Hieronymus, quod ibi habitabant hi qui per Christum educti sunt. Quemadmodum enim non propter se, sed propter homines homo factus est, ita ad locum illum non propter se, sed propter ibi detentos descendit. — Et si objiciatur, quod secundum dicta Sanctorum, infernus semper in malo accipitur : dicendum, quod infernus sonat in malum pœnæ damni vel sensus seu utriusque; in quorum neutrum Christus descendit, sed tantum ad locum illum ad modicum tempus in consolationem electorum. — Denique, secundum dicta Sanctorum, Christus in limbo sanctis suam deitatem monstrat vit, horrendique carceris locum eis vertit in paradisum quoad hoc quod deitatem ejus facie ad faciem conspexerunt, pretio redemptionis soluto. Per quod solvitur objectio illa, quod Christus dixit latroni :3 Hodie mecum in paradiso eris. Paradisus namque tripliciter sumitur. Primo, pro paradiso interiori, qui est aperta et beatifica visio Dei; et de hoc loquebatur Christus latroni. Secundo, pro paradiso exteriori terrestri in Eden. Tertio, pro paradiso cœlesti seu cœlo empyreo.
C Præterea si quæratur, quamdiu fuit Christus in limbo; dicendum, quod quousque corpus jacuit in sepulcro. Sed objici potest, quod in evangelio legitur Nicodemis : Quum sancti educti essent in paradisum, apparuit quidam vultu despecto, crucem ferens latronis; qui interrogatus quis esset, respondit se esse latronem cui promiserat Christus, quod secum hodie esset in paradiso. Ergo sancti statim egressi sunt limbum. Dicendum, quod Nicodemus loquitur de tempore post Christi resurrectitionem. Imo etiam scribit ibidem de Enoch atque Elia, qui congratulabantur liberatis, quemadmodum etiam sermonem habuerant cum Christo in monte de excessu quem complevit in Jerusalem eos redimendo.4 Quod autem latro dixit se illum cui Christus promisit, intelligitur materialiter significare dictum Christi. — Hæc Albertus. Concordat Udalricus, qui de his multa conscribit, quæ satis communia sunt et in Passionali habentur Sanctorum : idcirco pertranseo.
At vero Thomas his consonans : Christus, inquit, ut nos a cunctis defectibus liberaret, in se accipere voluit nostros defectus omnibus generales et qui in defectum gratiæ non vergebant. Omnibus autem hominibus ante Christi passionem fuit commune, pro debito originalis peccati in infernum descendere. Sed in nomine inferni duo importantur, scilicet locus, et pœna vel damni vel sensus. Pœna autem damni, scilicet carentia divinæ visionis, vergebat in defectum gratiæ consummatæ. Pœna quoque sensus post hanc vitam non est meritoria, quoniam post hanc vitam non sunt illi in statu merendi; sed est vel purgativa, vel damnativa. Purgatio autem debetur impuritati, et damnatio peccato mortali. Unde et pœna sensus post vitam hanc in defectum gratiæ vergit. Hinc Christo competebat in infernum descendere, prout nominat locum, non pœnam. Sicque descendere in infernum ad spolianum, liberandum et glorificandum, præcipuam denotat dignitatem. — Præterea, quum tenebræ exteriores interioribus correspondeant tenebris, ideo sicut Christus in limbum patrum descendens, interiores tenebras, id est divinæ visionis carentiam, ab eis exclusit interius, ita per suæ humanitatis præsentiam quantum ad animam, exclusit tenebras exteriores ab illis per illuminationem exteriorem; quæ tamen non splenduit nisi detentis in limbo illo, quoniam egit ut instrumentum pietatis divinæ : quemadmodum pœna inferni damnatorum, quum agat ut instrumentum divinæ potentiæ, non agit nisi in eos qui obligantur ad pœnam. Non autem liberavit definitive damnatos, quum sint obstinati in malis, neque de suis pœniteant culpis; nec eos qui erant in limbo puerorum, quoniam nunquam fuerunt Christi membra, nec in caritate et gratia, neque sortiti sunt fidem.
Præterea, si quæratur, an liberavit detentos in purgatorio; respondendum, quod quamvis hoc non inveniatur determinatum a Sanctis, attamen dici potest quod non, quoniam pœna purgatorii debetur actuali peccato : idcirco oportet ipsum expiari per propriam actionem aut passionem peccantis, vel specialis personæ agentis pro ipso. Qui autem in purgatorio sunt, quum non sint in statu merendi, pro se satisfacere nequeunt. Oportet ergo eorum culpam expiari per punitiones eorum, aut per illorum suffragia qui sunt in statu merendi. Passio autem Christi immediate removit impedimentum ex originali peccato proveniens, quod ex altero est contractum. Ad removendam autem pœnam debitam peccato actuali, quod quisque ex se ipso commisit aut incidit, pertingit efficacia ejus mediante aliquo sacramento personæ exhibito, aut aliquo actu ipsius personæ, sive alterius ad ipsam relato. Hinc non decuit ut sola Christi passione a purgatorio liberarentur : nisi dicatur, quod in hac vita hoc meruerunt, aut id speciali gratia est concessum, quamvis hi qui modo in purgatorio sunt, hoc non consequantur. Itaque pœna nunquam diffititur virtute passionis Christi, nisi in quantum passioni quis conformatur. Quod contingit tripliciter : primo sacramentaliter, ut in Baptismo; secundo, per meritum dilectionis ac fidei ex passione surgentis; tertio, per similitudinem pœnæ, ut in jejuniis, disciplinis. Primi autem duo modi in purgatorio non sunt, quum non sint in statu recipiendi sacramenta nec promerendi. — Hæc Thomas in Scripto.
Hæc eadem scribit in tertia parte, quæstione quinquagesima secunda, et addit : Duplex est dolor. Unus de passione pœnæ, quam homines patiuntur pro actuali peccato, juxta illud in Psalmo :5 Dolores inferni circumdederunt me. Alius est dolor ex dilatione gloriæ, prout in Proverbiis scriptum est :6 Spes quæ differtur, affligit animam. Quem dolorem patiebantur existentes in limbo. Ad quod innuendum, Augustinus testatur, quod lamentabili obsecratione Christum orabant. Unde in Actibus beatissimus loquitur Petrus, quod Deus suscitavit Christum, solutis doloriart.7 2. bus inferni, juxta quod impossibile erat onem speratæ gloriæ : sicque rationem ipsum detineri ab illo. — Id quoque quod in prima Petri legitur, Christus his qui in carcere erant, spiritu veniens prædicavit, qui increduli fuerant aliquando, Athanasius in epistola ad Epictetum intelligit de descensu Christi ad inferos, dicens quod corpus Christi fuit in sepulcro positum, quando perrexit prædicare his qui in custodia erant, spiritu, quemadmodum dixit Petrus : ut sit sensus, His qui in carcere, id est in inferno, erant clausi, Christus veniens spiritu, id est secundum animam, prædicavit, qui increduli fuerant aliquando, quia damnatos de eorum incredulitate atque malitia confutavit. Unde et Damascenus tertio libro fatetur, quod sicut his qui in terra sunt evangelizavit, ita et his qui in inferno : non ut damnatos ac infideles ad fidem converteret, sed eorum argueret incredulitatem. Nam et prædicatio illa nil aliud potest intelligi quam manifestatio suæ divinitatis, quæ manifestata est infernalibus per virtuosum Christi descensum ad inferos. Verumtamen Augustinus melius hoc exponit in epistola ad Evodium, ut referatur non ad prædicta, sed ad operationem deitatis Christi, quam a principio mundi exercuit : ut sit sensus, quod his qui in carcere erant, id est, in mortali corpore (quod est quasi animæ carcer) vivebant, spiritu suæ deitatis veniens prædicavit per inspirationes internas exterioresque admonitiones justorum : his, inquam, prædicavit, qui increduli fuerunt aliquando, ipsi videlicet Noe ipsis prædicanti, quando exspectabat Dei patientiam, per quam differebatur diluvii pœna; unde subjungit : In diebus Noe, quum fabricaretur arca.89
Si autem quæratur, cur limbus patrum vocetur infernus, quum vocetur sinus Abrahæ, quo designatur quies exsistentium ibi;10 dicendum, quod sinus Abrahæ considerari potest dupliciter. Primo, quantum ad quietem quæ erat ibidem a pœna sensibili : nec sic convenit sibi nomen inferni, nec dolor. Secundo, quantum ad privatirius jacens, infernus nominatur atque profundum; et rursus per respectum ad altitudinem terræ, superiora loca inferni, profundissimum inferni possunt vocari.11 — Hæc in Summa, ubi et asserit, quod exsistentes in purgatorio non educebantur tunc inde per Christum, nisi sufficienter purgati, vel qui in hac vita hoc meruerunt per fidem et devotionem ad Christi passionem.
In his scripta Petri et Richardi continentur. Richardus tamen adjungit, quod secundum quosdam, Christus descendit etiam ad detentos in purgatorio, ad manifestandum eis suam dignationem et dilectionem ad ipsos, atque ad dæmonum confusionem. Magis quoque divertit Richardus ad opinionem dicentium quod detentos in purgatorio Christus eduxit, quum passio sua fuerit magis efficax ad hoc quam suffragia Ecclesiæ, per quæ liberantur quotidie. — In præhabitis demum continentur scripta Alexandri et Bonaventuræ, et consonant dictis ex Thoma et Alberto, et pauca scribunt de his.
Postremo Durandus hic scribit specialia quædam : Anima (inquiens) Christi non descendit ad limbum corporeo successivoque motu. Nec clare patet quod animæ separatæ moventur eo modo quo angeli, qui dicuntur moveri de loco ad locum, in quantum successive operantur in locis diversis. Anima autem separata non dicitur habere aliquam operationem circa locum, vel circa corpus exsistens in loco : quoniam quum ex sua natura sit determinata ad certum corpus, non potest movere nec agere in aliud corpus nisi mediante corpore proprio: quo quum careat separata, non potest moveri de loco ad locum ratione operationis quam habeat circa locum vel circa exsistens in loco. Hæc Durandus.
Quæ inepte prolata sunt, et multis revelationibus fide dignis contraria, in quibus leguntur non solum animæ glorificatæ, sed etiam animæ adhuc in purgatorio detentæ, viventibus in corpore frequenter apparuisse et collocutæ fuisse. Et quamvis interdum credantur angeli in persona animarum exstitisse, tamen valde temerarium est asserere, quod nunquam fuerint personaliter animæ ipsæ. Nam et S. Martinus dixit sibi frequenter apparere gloriosissimam Virginem, quæ tamen in corpore resuscitata cognoscitur, sanctasque Theclam et Agnetem, cui et sancti apostoli Petrus et Paulus interdum apparuerunt, sicut et S. Francisco. Sic et gloriosi martyres Epictetus et Astion personaliter apparuerunt et loquebantur parentibus electi Astionis.
Et S. Astion dixit se quotidie mitti cum angelis sanctis ad succurrendum periclitantibus in mari et alibi. Multa quoque hujusmodi leguntur in obitu B. Hieronymi. Unde et divinus Dionysius protestatur se vidisse beatissimos apostolos Petrum et Paulum post eorum martyrium simul ingredi Romam. Et quasi innumerabilia talia possent contra dictum illud expressum induci. Nec ratio ad illius probationem ullius valoris est. Anima namque quamdiu est in statu viatorum et in via præsentis exsilii, determinata est ad corpus suum; separata vero, sicut alium habet modum essendi, ita et movendi ac operandi. Nec in his quæ fidei sunt, servatur semper ordo et cursus naturæ. — Multa alia hic scribit Durandus, quæ periculosa censentur, ut quod anima Christi non fuerit in triduo sepulturæ cum animabus patrum in limbo, nec cum anima latronis in paradiso, nisi per effectum, in quantum animæ illæ merito passionis Christi gloriam beatificæ visionis tunc erant sortitæ, non autem quantum ad locum seu realem præsentiam: imo ut sancti Doctores concorditer protestantur, anima Christi vere realiter descendit ad limbum, et fuit ibidem definitive, habens operationem tam circa animas illas, quas lætificavit et spiritualiter illuminavit, quam circa locum, quem sensibiliter, sicut jam patuit, illustravit.12
— Scribit item Durandus, quod animæ patrum in limbo viderunt Deum clare per speciem, antequam Christus per descensum devenit ad eas: quod apertissime esse videtur contra verba Augustini prætacta, et Eusebii pluriumque Sanctorum.
Footnotes
Chapter 141 of 201