Sermo 3
DE EMINENTI FORTITUDINE VIRGINIS MARIÆ, ET QUOMODO EJUS EXEMPLO FORTES VITIIS OMNIBUS RESISTERE DEBEAMUS.
MULIEREM fortem quis inveniet? Prov. XXXI, 10.
Si rite consideremus quam ineffabiliter multa et magna mundo profluxerunt bona per Virginem gloriosam, merito ejus Conceptionem solenniter celebrabimus. Ipsa nempe est sacratissima ac desideratissima femina illa per quam humano generi universo recuperata est salus æterna. Per eam et in ea et ex ea Deus noster factus est frater noster, et Judex noster factus est advocatus noster, Creator noster factus est salvator noster. Ipsa est mulier illa victoriosa, præelecta, fortissima, de qua in exordio mundi dixit Deus serpenti, imo diabolo in serpente: Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius;1 ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus.
Sed nunc dicendum per ordinem, cur mulier ista, Virgo beata, dicta sit mulier fortis; et item, in quo fortitudo ista spiritualis consistat; quomodo etiam fortitudinem ejus debeamus sectari.
Itaque multis ex causis Virgo Deifera dicta est mulier fortis.
Primo, quoniam nunquam ab aliquo est superata peccato, quin imo omnem superavit aciem vitiorum. Hinc Sponsus cœlestis ait ad eam in Canticis: Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te. O quam ineffabilis fortitudo est, in carne mortali, in fragili sexu, in femina inter peccatores versante, omnem aciem vitiorum prosternere, nec unquam saltem venialem incurrere culpam!
Secundo, quoniam cunctas aerias potestates, invisibiles humani generis hostes, nobilissimo debellavit triumpho, universa illorum tentamenta velocissime superans, et tanto spiritualium armorum apparatu incedens, quod ei propinquare præcipue verebantur. Hinc in Canticis conscriptum est: Terribilis es ut castrorum acies ordinata. Ipsa contrivit caput serpentis, id est diaboli. Et potest per « caput » intelligi prava suggestio, seu vitium capitale superbia, quam ipsa specialissime sprevit, exstirpavit et vicit, atque per hoc ad omnem gratiæ infusionem se eminentissime coaptavit.2 Ideo dixit:3 Quia respexit humilitatem ancillæ suæ.
Tertio, quia omni virtutum perfectione fuit ornata. Virtus autem est animæ robur, armatura et confortatio ejus in Deo. Hinc de ea in Canticis dicitur: Quæ est ista quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol?4 Comparatur etenim Virgo beata auroræ. Primo, quoniam sicut aurora diem, sic ipsa præcessit Christum, qui est dies præclarissima electorum. Secundo, quia aurora incessanter crescit in lumine solis usque ad diem perfectum; sic Virgo dignissima indesinenter crevit in gratia, profecit in omni virtute, quousque ad diem pervenit æternitatis. Unde in Proverbiis asseritur: Justorum semita quasi lux splendens procedit, et crescit usque ad perfectam diem.5
Insuper Virgo sancta dicitur pulchra ut luna. Primo, quia ut luna lucem suam sortitur a sole, sic ipsa a Christo, Deo altissimo, omnem suam adepta est gratiam. Secundo, quoniam lux lunæ imperfecta est comparatione luminis solis; sic virtus et gratia B. Mariæ comparatione perfectionis et gratiæ Christi. Sed quum in luna obscuritas seu macula quædam appareat, cur purissima ac sanctissima Virgo dicitur pulchra ut luna? Et respondendum, quod istud de interiori ejus pulchritudine dictum est, quæ quamvis admixtionem culpæ nullam habuerit, fuit tamen in ea minoratio quædam perfectionis et distantia ab eadem. Unde quotidie in pulchritudine ista profecit, quousque ad pulchritudinem illam perducta est quæ in beatifica Dei visione consistit.
Amplius, Virgo sacra vocatur electa ut sol, quoniam sicut sol præ cunctis cœli luminaribus micat, et aliis influit lumen, sic beatissima Virgo præ omni pura creatura fuit et est mirabiliter prorsus præfulgens, nec solum universam militantem Ecclesiam, sed summos quoque angelicos spiritus, etiam ordinum supremorum, illuminans, ut S. Dionysius contestatur, et totam Ecclesiam triumphantem lætificans et exornans.6
Quarto, ipsa dicta est mulier fortis, quia in caritate Dei et proximorum ardentissima fuit. Si enim quidam Sanctorum, non solum Apostoli et Prophetæ, sed et alii multi, ut Dionysius, Ignatius, Antonius, Deum tam fervide dilexerunt: quanto magis sacratissima Virgo, quæ se vidit tam præelectam a Deo, et cum qua ipse Dei Unigenitus ex ea natus, tot annis in mundo est conversatus? Nulla autem virtus tam fortis est ut dilectio, quæ omnia vincit, cui nihil videtur difficile, et quæ præ omni forma prompte ac delectabiliter operatur. Propter quod in Canticis dicitur: Fortis est ut mors dilectio; aquæ multæ non poterunt exstinguere caritatem, nec flumina obruent eam.7 Nec mirum si sacratissima Virgo in humani generis caritate fuerit tam accensa, quæ se propter illius salvationem vidit tam incomparabiliter sublimatam, utpote Dei matrem effectam; quæ etiam constituta est mediatrix, advocata et mater cunctorum fidelium.
Quinto, vocata est mulier fortis, quoniam tam inavertibiliter Deo inhæsit, tamque continue ei fuit intenta, et quasi semper in actu vacans Altissimo. Anima siquidem Christi in vita præsenti indesinenter in actu fuit Deo per contemplationem et dilectionem intenta, etiam tempore somni. Alii autem Sancti communiter, quamvis in vita hac fuerunt Deo valde frequenter atque ardenter intenti, sæpe tamen eorum contemplatio interruptionem sustinuit; sed Virgo præclara inter Christum et alios Sanctos se medio habuit modo. Nisi equidem tam frequenter ac fixe et fervide fuisset Deo unita, quomodo omnem venialem vitasset culpam? Idcirco, ut optime dixit Ambrosius: Incomprehensibilis incomprehensibiliter operabatur in Matre; et Sol ipse justitiæ, Sol sapientiæ sempiternæ, in mente Genitricis suæ clarissime splenduit, calefecit, peregit gratiosissime et quasi continue.
Nunc consequenter tangendum, in quo spiritualis fortitudo consistat. Quocirca perpende, quod fortitudo secundum unam sui acceptionem, est virtus specialis, et quatuor virtutum cardinalium una: et ita est virtus per quam homo se strenue habet circa pericula mortis, ea non formidando, sed aggrediendo propter justitiam; sicque fortitudo est virtus moralis passionem timoris refrenans. Alio modo fortitudo est unum de septem donis Spiritus Sancti, quæ Isaias enumerat quum dicit, Spiritus sapientiæ et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis:8 et ita est habitus supernaturalis infusus, reddens animam prompte mobilem a Spiritu Sancto in aggrediendis et sustinendis adversis pro fidei veritate et æquitate. Tertio modo fortitudo accipitur magis extense, pro habitu virtuoso animum contra peccatum ac dæmonem confortante: sicque omnis virtus est mentis fortitudo; et sic modo de fortitudine agitur sermo. Unde spiritualis fortitudo hominis consistit in connexione et perfectione virtutum: virtutes namque concatenatæ sunt, et se invicem juvant ac roborant, quemadmodum in exercitu unus alteri fit præsidio. Maxime autem fortitudo ista consistit in caritate, quæ est ceterarum virtutum motrix, forma, imperatrix et vita. Unde quo major est caritas, eo ceteræ virtutes frequentius excitantur promptiusque procedunt in actum. Itaque, quantum quisque resistit ac prævalet tentationibus et peccatis, passionibus atque dæmonibus, tantum spiritualiter fortis est; atque in quantum ab illis superatur, vitiisque consentit, tantum spiritualiter debilis est, vilis, miser, fœdus, læsus, corruptus.
Hinc non solum virgo Maria, sed omnis Christifidelis virtutum connexione ornatus, et earum corroboratione mutua constipatus, invisibilibus hostibus exstat terribilis: sicut castrorum acies ordinata terribilis est adversariis incolarum castrorum. Castra quippe ordinate disposita, magis delectant amantem, magisque terrent adversantem. Itaque fortitudo ista consistit in expugnatione vitiorum, in victoria passionum, in exsecutione virtutum, ut stemus in medio rationis, nec inordinatam affectionem sed rectam rationem stabiliter assequamur. Hinc dicit Gregorius: Justorum fortitudo est, carnem vincere, propriis voluntatibus contraire, præsentis vitæ delectationes exstinguere, hujus mundi aspera et adversa pro æternis præmiis acquirendis amare, prosperitatis blandimenta contemnere, adversitatis metum abjicere. Porro impiorum ac reproborum fortitudo est, transitoria sine cessatione diligere, contra flagella Conditoris insensibiliter in vitiis perdurare, vanæ gloriæ obedire, ad temporales honores adspirare, malitiæ augmenta exquirere, bonorum vitam verbis et factis impugnare, mala malis sine pœnitentia vera adjicere.
Postremo pensandum, qualiter fortitudinem spiritualem hujus fortissimæ mulieris debeamus sectari. Et ad hoc ex præinductis patet responsio. Nam quum dicat Salvator, Regnum cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud9, videlicet qui salubriter vincunt se ipsos, utpote proprias passiones, pravitates et culpas (unde in Ecclesiastico scriptum est, Post concupiscentias tuas non eas, et a voluntate tua avertere):10 innotescit quod hanc fortitudinem imitari, est contra peccata jugiter præliari, verba illicita evitare, interiores exterioresque sensus custodire, motus ac stimulos passionum domare, mentem a cogitationibus appetitionibusque immundis et injustis servare immunem; in cibo, potu, somno ac vestimentis moderamen servare, virtutum quoque operibus insistere strenue, et mentem ad Deum frequenter levare, præsertim tempore orationis ipsam ab evagationibus custodire; universa Dei atque Ecclesiæ observare præcepta. In his usque in finem perseverare, et in eis quotidie crescere, est vera et spiritualis hominis fortitudo. In his itaque gloriosissimam Virginem viriliter imitemur, quoniam hoc est eam potissime venerari, eam in virtutibus taliter imitari.
Atque ut eam sic sequi possimus, ipsam jugiter invocemus, ut gratiam tantam nobis impetrare dignetur; sed et viscera misericordiæ Dei pro gratia tanta incessabiliter imploremus, quia ut ait Apostolus, Optimum est gratia stabiliri cor.11
Præterea, tertium ultimumque exemplum quod in epistola sua recitat S. Anselmus, est istud: In pago Gallico fuit sacerdos, qui quadam nocte rediens a villa in qua cum uxore cujusdam viri fuerat fornicatus, solus ingressus est parvam navim, quia per aquam quamdam oportuit eum transfretare. Quumque in medio flumine esset, et Matutinas de Domina legere inchoaret, turba dæmonum navim evertit; sicque submersus est, et dæmones ejus animam rapuerunt ad pœnas. Die autem tertio beata Virgo venit cum Sanctorum exercitu ad locum quo animam affligebant, dixitque illis: Cur animam famuli mei injuste affligitis? Responderunt: Nos eam habere debemus, quia in nostro capta est opere. Ad quod Virgo piissima: Si illius (inquit) anima esse debet cujus opera faciebat dum hominem submersistis, ergo mea erit, quia tunc meas Matutinas cantavit: idcirco vos magis rei facti estis, quia erga me inique egistis. His dictis, dæmonibus huc illucque fugientibus, sanctissima Virgo animam ad ejus corpus detulit, atque per brachium hominem illum ab utraque morte suscitatum accipiens, aquam a dextris et a sinistris stare jubens, de profundo fluminis ad portum reduxit incolumem. Qui gavisus, ad pedes ejus se prosternens, dixit: Carissima mea Domina et Virgo gratissima, quid tibi retribuam pro tantis beneficiis quæ mihi fecisti? Et illa: Precor te, inquit, ne amplius in adulterii crimen labaris, et Conceptionis meæ festum sexto Idus Decembris solenniter celebres celebrandumque prædices. Quibus prolatis, Virgo Dei genitrix, sacerdote illo cernente, cœlos ascendit. Ipse vero eremiticam vitam assumens ac ducens, quid sibi acciderat, cunctis audire cupientibus narravit, et quamdiu vixit, celebravit hoc festum, prædicavitque celebrandum.
Footnotes
Chapter 23 of 161