Sermo 4
Ad religiosos
DE REFORMATIONE ET MODERATIONE LINGUÆ.
SI quis putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio.1 Jacob. I, 26.
Hoc compendiosissimo ac saluberrimo verbo beatissimus frater Christi, apostolus Jacobus, loquacitatem, verbositatem, dissolutionem et incustodiam nostram percutit, reprehendit, compescit, imo et sanat, id est, medicinale apponit remedium. His etenim verbis nos commonet ut discutiamus nos ipsos, an vere simus religiosi; et si non, pœniteamus, et loquacitatem atque silentii fractionem vitantes, vere religiosi efficiamur. Nempe, quam periculosum membrum sit lingua, quanta vitia oriantur ex ea, nisi frenetur et clausa teneatur atque dometur, pandit in sua Canonica idem iste apostolus Jacobus: Lingua (inquiens) nostra ignis est; universitas iniquitatis lingua (id est per linguam irrefrenatam) constituitur in membris nostris, quæ maculat totum corpus nostrum, inflammata a gehenna, id est a diabolo; inquietum malum, plenum veneno mortifero.2 Hinc Hugo de S. Victore: Lingua dicitur, quoniam lingit adulando; mordet detrahendo, occidit mentiendo; ligat, et ligari vix potest; labilis est et teneri vix valet, sed labitur et fallit. Labitur ut anguilla, penetrat ut sagitta; tollit amicos, multiplicat inimicos, movet rixas, seminat discordias; uno ictu multos percutit ac interficit; blanda est et subdola, lata, et parata ad exhaurienda bona commiscendaque mala. — Quum ergo tam periculosa pars corporis lingua sit, sapientissime sancti Patres instituerunt silentium stricte a religiosis esse servandum, ejusque fractionem esse acriter puniendam, potissimum si in usum vertatur.
Hinc in Regula sua gloriosus ait Hieronymus: Nequaquam Jacobus apostolus experientiam religionis poneret in refrenatione linguæ, nisi certo sciret judicio quod mors et vita est in manibus linguæ.3 Unde post multa conclusit: Quicumque refrenat linguam suam, hic beatus in facto suo erit. Ecce quod in refrenatione linguæ beatitudo ponitur, ut detur intelligi quod in multiloquio Deus, qui est beatitudo nostra, haberi et contemplari non potest. Refrenatio linguæ est quum lingua, quæ ex sui vitio semper prompta est ad verba vana, illicita et mendosa, silentio coarctatur, ne in Dei displicentiam prorumpere audeat, vel ad bona exercetur, ut divinas laudes exsolvat. Idcirco, carissimi, temporibus quibus loquendi præstatur licentia, ut beati esse possitis, linguas domate, ne convertantur ad lites, ne jurgia, contentiones, rixas et scandala resonent, ne mendacia, juramenta, opprobria, aut aliorum displicentia prodant. Quod si ex instinctu diaboli, qui semper discordias seminat, inter conventuales levis dissensio fuerit orta, penitus statim per præsidentem nequitia elidatur in semine, ita ut sole occidente, in sancta domo non inveniatur iracundia, et ne ira convertatur in odium, etc., et domus pacis jam ebriosorum efficiatur taberna. Mendacia vero tanquam infernum expellite. Semper aut divina Officia, aut sacrorum codicum verba, tam inter vos quam inter advenientes deducantur in medium. Si otiosum insonuerit verbum, mox frangatur verbo salubri; et sermo nocivus divino cedat eloquio. Quod si loquens a verbis pravis non cesset, fugiatur ab eo; et velox fuga vestram sanctitatem testetur intrinsecam. Nihil per exteriora corporis intrans, cogitationibus gravet mentem quæ divinæ contemplationi exponitur. Raro cogitatur in mente quod exteriores sensus non mittunt. Hæ fenestræ, hæc ostia, quæ si clausa non fuerint, morti patent introitus, et non nisi funeste ingreditur.4 Hæc Hieronymus. Cujus omnia verba jam introducta, sunt diligentissime attendenda et efficaciter adimplenda.
Insuper, sanctus præsul Basilius ait in Regula sua, respondens ad quæstionem qua quæritur an liceat penitus tacere: Silentium et taciturnitas bona sunt, quum ad personas vel ad tempus aptantur; et necessaria est taciturnitas, quousque linguæ vitia reprimantur, et discamus opportune ac tempore suo utiliter loqui, quemadmodum scriptum est:5 Sermo vester semper conditus sit sale sapientiæ, ut det gratiam audienti.6
Porro, de multiloquio, et fugibilitate pravitateque ejus, Climacus protestatur: Multiloquium est vanæ gloriæ cathedra, per quod se ipsam manifestare atque pompatice propalare ex sua natura solet. Multiloquium est insipientiæ argumentum, detractionis porta, manuductor scurrilitatis, minister mendacii, compunctionis resolutio, acuitatis intelligentiæ dispersor, acediæ vocator et conditor, somni præcursor, dissipatio boni mæroris, custodiæ interioris exterminatio, fervoris atque caloris frigefactio, orationis obscuratio. Ecce quam horribilia et pene innumerabilia vitia multiloquium parit. Deinde de religioso silentio subdit: Silentium in scientia (id est discretum silentium) est mater orationis, a captivitate seu distractione revocatio, ignis amoris custodia, episcopus cogitationum, intentio pugnatorum, colligatio luctus, amicitia lacrimarum, amicitiæ mortis operator, æternæ pœnæ depictor, divini judicii diligens inquisitor, mœstitiæ bonæ minister, confidentiæ propriæ inimicitia, tranquillitas convictus, scientiæ additamentum, verborum Dei productor, non apparens profectus, latens ascensus.7 Qui propria cognoscit ac pensat delicta, continet linguam; multiloquus vero nondum cognovit se ipsum sicut oportet. Amicus silentii Deo propinquat, et latenter colloquens Deo, illuminatur ab eo. Silentium Jesu Christi inflexit et avertit Pilatum. Melius est in terram cadere ab altitudine, quam a lingua. Multiloquium ex ventris repletione et vana gloria oritur. Sollicitus de exitu ab hoc mundo, suos circumcidit ac moderatur sermones; et qui luctum animæ possidet, quasi ignem avertit a se et fugit multiloquium. Os suum recludit, qui quietem solitudinis diligit; qui autem incessus et hominum facta libenter videt, a propria passione de cella excutitur. Qui multiloquus est, sibi similium quærit consortium. Ecce ex verbis iis hujus profundi et illuminatissimi Climaci, merito incitari debemus ad sacram observationem silentii salutaris tam fructuosi, atque ad detestationem loquacitatis et multiloquii tam nocivi et vitiosi.
Amplius, de hac ipsa materia multa loquitur Augustinus in sermone quodam ad
A Fratres in eremo: quæ, ut vitetur prolixitas, alteri reservo sermoni. Verumtamen quod in statutis Ordinis Cartusiensis habetur commemorabo. Itaque dicitur ibi: Soli degentes, signa cœnobiorum aut nulla aut pauca novimus, sufficere arbitrantes solam linguam non etiam alios artus reatibus implicare loquendi. Et ideo si tanta necessitas urget, uno vel duobus aut paucissimis verbis quod res postulat malumus indicari. Qui vero aliter silentium fregerit, culpam suam clamet et disciplinam accipiat in capitulo proximo; et si assuetus fuerit in frangendo, pœna puniatur majori. Quod autem in verbis iis continetur, Si tanta necessitas urget, etc., a præfati Ordinis Patribus ita exponitur: Si notabile inconveniens aut periculum seu negligentia sequeretur, si locutio usque ad proximum differretur colloquium, vel ad opportunam horam petendi licentiam. Qui autem ex levitate aut affabilitate, aut alia causa insufficienti loquitur verba quamvis paucissima, dummodo ex se intelligibilem pariant sensum per modum complexi, non excusatur a fractione silentii. Ex quibus etiam, salvo meliori judicio, sequi videtur, quod alii religiosi signis utentes, si ex levitate et irrationabili causa signis utantur, aut eis superflue sint utentes, velut fractionis silentii rei reddantur, nec excusentur a culpa, quum inordinata atque superflua, et quæ ex culpabili procedunt radice, non careant culpa; nec intentio Patrum fuit signorum usum admittere, nisi ex rationabili causa et temperate.
D Præterea, quicumque cordis sui diligens custos est, cui propositum et conatus ac consuetudo est mente semper loqui cum Deo aut interne exerceri coram eo, non solum agnoscit, sed certissime experitur quantum fractio silentii, loquacitas, multiloquium, superfluitas quoque signorum inficiant, inquietent indisponantque mentem, quæ facile inertia quadam percutitur. Qui autem ad tantam insensibilitatem atque duritiam cordis dilabitur, quod propriam læsionem in fractione silentii, loquacitate aliisque prætactis nascentem non sentit, male stat, si tamen stat, et nescio si simpliciter vivat. Hinc ad chorum eundum et de choro redeundum est cum ingenti maturitate et taciturnitate. Et qui promptulus est ad loquacitatem et silentii fractionem, sæpe fit aliis consimilis culpæ occasio, et eorum devotionem conturbat, orationem interrumpit, ac pravum intuentibus dat exemplum; extraneos quoque graviter scandalizat si eis absque licentia loqui præsumpserit, quum illis innotescat ipsum sine licentia loqui non posse.
Postremo, juxta doctrinam sancti apostoli Jacobi, simus factores verbi, et non auditores tantum.8 Quotidie legimus et audimus verba cœlestia, divina præcepta, monastica instituta, saluberrima documenta, quæ nisi debita cum diligentia fuerimus opere adimplentes, gravioris damnationis obnoxii erimus. Et quia ad veram spectat religionem immaculatum se ab hoc sæculo custodire, nequaquam huic mundo in maligno posito conformemur;9 nulla mundana10 affectio, nulla actio vana, nullus amor carnalis in nobis habeat locum, sed prorsus spirituales ac divini efficiamur, quia ut Climacus ait, Monachus est qui solum quæ Dei sunt agit, cogitat et loquitur, Christo unitus omni tempore, loco et negotio. Et discamus linguam compescere, sapienter et ædificatorie loqui, memores quod abbas Agathon, in conversionis suæ exordio, tribus annis lapidem tulit in ore, quousque tacere addisceret: propter quod ab abbate Pastore meruit tunc abbas vocari. Quumque quidam abbati Pastori dixisset, Abba, ille adhuc juvenis est, cur eum abbatem appellas? respondit: Os ejus fecit eum abbatem vocari. Porro, ut Hugo fatetur, Vanus sermo, vanæ conscientiæ index est. Mores hominis lingua pandit; et qualis sermo effunditur, talis animus comprobatur, quia ex abundantia cordis os loquitur, prout Dominus ipse testatur.11
Footnotes
Chapter 14 of 243