Sermo 5
DE ORATIONIS NECESSITATE AC UTILITATE, SI DEBITE FIAT.
DIXIT Jesus discipulis suis: Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Joann. XVI, 23.
Quam necessaria nobis sit fervens incessabilisque oratio, docent nos infirmitas propria ad meritorie operandum, magnitudo irremediabilium periculorum quibus expositi sumus, crudelitas et potestas hostium nostræ salutis, impotentia nostra ad resistendum prævalendumque eis, excellentia bonorum quæ orationibus acquiruntur. Porro deprecandi et obtinendi fiduciam præstant consideratio infinitæ bonitatis, caritatis, misericordiæ et munificentiæ
Dei ad homines, abundantia beneficiorum quæ jamdudum etiam non petentibus, ingratis aversisque contulit: præsertim quod Deus Pater Unigenitum suum voluit propter nos incarnari, in mundo hoc conversari et crucifigi; quod item Filius Dei corpus suum et sanguinem quotidie nobis in Sacramento largitur; quod item ipsemet Deus toties ad orandum nos invitat, provocat et hortatur; quod etiam Veritas ipsa, quæ nec falli potest nec fallere, in evangelio hodierno multisque aliis sancti Evangelii locis exauditionem orantibus pollicetur, dummodo salutaria cum perseverantia postulentur. Nam, ut ait
Salvator, Oportet semper orare, et non deficere.1
Quod quamvis ad omnem pertineat Christianum, potissimum tamen ad religiosos, quorum præcipuum opus est indesinentem, puram ac fervidam Deo orationem offerre. Imo, ut asserit Climacus, Sicut canum proprium est latrare, sic monachorum orare. Atque ut recitat Cassianus, sancti monachi in Ægypto nec in exterioribus suis operibus ab oratione cessabant. Manducando quoque et cetera corpori necessaria faciendo, mentem ad Deum per orationes internas ubertim levare debemus: quia ut fideliter ait Chrysostomus, Nunquam oranti beneficia denegat, qui ut orantes non deficiant, sua pietate instigat. Denique ipsa oratio est actus nobilis et præclarus, actus felix, perutilis ac divinus. Propter quod ait Chrysostomus: Considera quanta sit tibi concessa felicitas, quanta gloria attributa, orationibus fabulari cum Deo, cum Christo miscere colloquia, optare quod velis, quod desideras postulare. Semper ergo orationem quasi clypeum habeamus ad manum. Sed quum hæc ita se habeant, quid est quod die ac nocte psallendo, Horas persolvendo, celebrando, et ultra hæc alia multa legendo, assidue orare videmur, et tamen in nostris defectuositatibus, paupertatibus, fæcibus et passionibus permanemus? Imo multi ita agentes, deficere magis quam proficere conspiciuntur: isti indubitanter non ita orant sicut oportet. Audiamus in primis quod beatissimus Moyses in Deuteronomio protestatur: Quum quæsieris (inquit) Dominum Deum tuum, invenies eum, si tamen toto corde et tota tribulatione animæ tuæ quæsieris eum.2
Qualiter autem orandus sit Deus, hoc est cum quanta humiliatione, contritione, custodia, instantia et fervore, facile est pensare ex his quæ inter homines fiunt. Ecce qualiter stat reus coram judice temporali a quo misericordiam adipisci confidit, cum quali subjectione, affectione, pavore, tremore, promptitudine, attentione, inspectione ibi subsistit, seque judici repræsentat; qualiter etiam stant famuli coram rege terreno, et mendicantes coram divitibus, vulnerati quoque coram medicis, maxime his a quibus sola prece petunt curari. Quum ergo cœlestem Judicem in multis offenderimus omnes, defectuosique simus, vitiis ac passionibus læsi, si de nostris peccatis vere et digne dolemus, si veniam consequi, gratiam adipisci spiritualiterque curari ex corde appetimus, tunc juxta prætactas similitudines Deo in oratione nos præsentemus, et coram ipso stare nosque habere non negligamus.3 Considerando Deum ut benignissimum, opulentissimum ac liberalissimum patrem, ipsum cum omni filiali affectu atque fiducia invocemus, ut necessaria et accommoda vitæ gratiæ conferre nobis dignetur, videlicet gratiam et virtutes, conservationem continuumque profectum in eis. Considerando Deum ut districtum, justissimum, infallibilem, metuendissimum judicem, non temporalem dumtaxat, sed æternam ac infernalem mortem et pœnam infligentem, nec aliquid mali impunitum deserentem, cum grandi formidine et tremore, cum omni contritione et humiliatione ipsum implorare non desistamus, ne meminerit iniquitatum nostrarum antiquarum, neque quotidianarum culparum, nec secundum peccata nostra faciat nobis, sed cito anticipent nos misericordiæ ejus.4 Porro, Deum considerando ut omnipotentem, immensum et altissimum regem ac dominum universorum, cum summa reverentia et custodia atque decentia, cum indesinenti attentione et circumspectione exoremus eumdem, ne nos tanquam sibi negligenter servientes reputet maledictos. Ipsum autem considerando ut piissimum medicum animarum, vulnera, læsiones, cicatrices, paupertates, inopias, indigentias nostras ei plenissime detegamus, peccata nostra universa et singula plenarie confitendo, nil temere excusando aut alleviando. Si ergo his modis invocaverimus Deum instanter, non dubium quin copiosissime exaudiemur; curabit, ditabit, roborabit, illuminabit, accendet, custodiet et perficiet corda nostra adorandus misericordissimusque Creator, qui nostram quærit salutem, nec dando amittit.
Denique de hac re multa devota atque subtilia Climacus scribit: Oratio, inquit, est ei qui vere orat sententiæ et condemnationis curia, auditorium judicii et tribunalis Dei ante futurum tribunal. Dicitur autem oratio ei qui vere et devote orat curia sententiæ et condemnationis, vel quia in ea orans se ipsum accusando profert contra semetipsum sententiam, et damnatione reum se profitetur, vel quia sententiam Dei contra reos attendit, et qualiter iniquos condemnet, considerat. Sic quoque oratio appellatur auditorium judicii et tribunalis Dei ante futurum tribunal, quia in ea perpendit homo rigorem divini judicii, et quam metuendum sit divino tribunali præsentari, sicut ait Apostolus:5 Horrendum est incidere in manus Dei viventis. Et ista considerat ante futurum tribunal, id est ante particulare judicium, quod fit in morte, et ante generale judicium, quatenus interim se ipsum accusando, damnando ac puniendo, divinæ evadat condemnationis sententiam, juxta illud Apostoli:6 Si nos ipsos dijudicaremus, non utique judicaremur. Unde dixit abbas Elias: Ego tres res timeo: unam, quando egressurus sum de corpore; secundam, quando occursurus sum Deo; tertiam, quando de me proferetur sententia.
Iterum Climacus ait: Si ante visibilem judicem aliquando ut reus stetisti, alterius typo, id est similitudine seu figura, in orationis tuæ adsistentia non egebis, id est, tunc ex temetipso potes perpendere qualiter in orando te debeas coram Deo habere, recordando videlicet quam formidolose et attente atque humiliter coram judice terreno stabas et veniam implorabas. Si vero non adstitisti, neque exactos pœnis vidisti, saltem ex supplicatione infirmorum ad medicos, quando ab eis exuri et incidi debent, disce et tu taliter facere coram Christo. Quorum intellectus verborum patet ex introductis.
Insuper de orationis efficacia et effectibus ait: Oratio est mundi consistentia, id est, per sanctorum et devotorum orationes ac merita mundus manet in esse; ornatus collectio, id est interioris decoris congregatio; Dei reconciliatio, lacrimarum mater et filia (nam lacrimas provocat, et ex lacrimis innovatur ac iteratur), peccatorum propitiatio, pons tentationum, tribulationum medius murus, præliorum contritio, angelorum opus, incorporeorum omnium alimentum, futura jucunditas, infinita (id est incessabilis) operatio, virtutum fons, charismatum conciliatrix, invisibilis profectus, deliciæ animæ, mentis illuminatio, desperationis securis, demonstratio spei, tristitiæ dissolutio, divitiæ monachorum et thesaurus quiescentium, furoris diminutio, speculum profectus, declaratio mensurarum. Hæc et alia multa perutilia scribit de oratione hic Climacus.
Dicitur autem oratio speculum profectus et declaratio mensurarum, quia ex modo et qualitate suæ orationis potest homo considerare et probabiliter scire quantum profecit, et ad qualem mensuram seu gradum virtutum devenit: quia secundum quod in orationibus suis stabilior, ferventior, frequentior, elevatior, humilior, lacrimosior, fiducialior fuerit, secundum hoc magis aut minus se profecisse potest et debet advertere. Nam, quamvis etiam viri perfecti quotidie aut frequenter pro suorum remissione peccatorum humillime deprecentur, sicut de sanctissimo fertur Hieronymo, quod quotidie pro venialibus et minutissimis suis culpis tam lacrimose oravit, tam dire se flagellavit, et in lamentis atque gemitibus se ita affecit quasi homicidium perpetrasset; tamen communiter et frequenter juxta diversitatem statuum et mensuram profectuum est diversa qualitas orationum. Propter quod ait S. Bernardus: Quatuor mihi videtur orandi modos exprimere Apostolus, dicens:7 Volo primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones.8 Sunt enim quos adhuc peccati conscientia terret atque excruciat, nondum accepta resistendi virtute, tunc scilicet quum ipsos in vitiorum cœno jacentes Spiritus veritatis primo irradiat, et excitans erubescere facit et timere dum vident immanitatem criminum suorum, exiguitatem meritorum; et velut ardentem coram se expavescentes gehennam, quoniam in se ipsis boni nihil inveniunt, aliunde apprehendunt unde juventur. Nam, quoniam timent per se ipsos accedere, student quasi per alios supplicare: sicut dum dicimus, Sancte Petre, ora pro nobis. Vel si per se accedunt, ea commemorant per quæ exaudiantur, ut fit in obsecratione dum dicitur, Per passionem tuam libera nos, Domine. Porro, resistendi et continendi virtute accepta, per se accedit, præteritorum delictorum veniam quærens; et oratione sua loquitur Deo, in lamentis pœnitentiæ se affligens, et annos suos in amaritudine animæ suæ recogitans.9 Deinde per hæc, hilaritate quadam et indulgentiæ concepta fiducia, accedit ad postulationem, qua jam quasi in gratiam Domini sui receptus, etiam pro suis conservis intercedere audet. Post postulationem gratiarum actio sequitur: dum quis se exauditum experitur et optatam consecutum gratiam, pro se ipso aut aliis gratulatur ac regratiatur.
Igitur juxta prædicta Dominum exoremus, laudemus, et in psallendo, celebrando, Horasque persolvendo, nos habeamus: singula verba distincte proferentes, sensum singulorum verborum pensantes, et in Deum cor erigentes ac defigentes. Et quilibet pro gratiis sibi necessarioribus oret, ut a passionibus et peccatis ad quæ se procliviorem noscit, curetur, proficiatque in virtutibus illis oppositis. Omnes vero oremus, ut indesinenter in omni virtute et gratia concrescamus, Deo quotidie propinquiores, complacentiores, devotiores et gratiores efficiamur.
Footnotes
Chapter 15 of 243