Enarratio in evangelium

HOMO QUIDAM FECIT COENAM MAGNAM, ET VOCAVIT MULTOS. Luc. XIV, 16-24.

CHRISTUS in evangelio hodierno, per introductionem cujusdam parabolæ, id est similitudinis, docet qualiter homines variis modis impediantur ab adeptione felicitatis æternæ, et ait : Homo quidam fecit cœnam magnam, et vocavit multos. Per hunc hominem intelligitur Christus, qui in unitate personæ est verus Deus et verus homo. Qui fecit cœnam magnam, id est, beatificam æternæ gloriæ refectionem suis præparavit electis, de qua ait Apostolus : Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quæ præparavit Deus his qui diligunt illum.¹ De qua et Christus in Cœna dixit Apostolis, et sub eorum persona cunctis fidelibus : Ego dispono vobis regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno.² Unde apud Isaiam, inter electos et reprobos, inter justos et iniquos distinguens : Ecce (inquit) servi mei comedent, et vos esurietis;³ ecce servi mei laudabunt præ exsultatione cordis, et vos clamabitis præ dolore cordis, et præ contritione spiritus ululabitis. Ad hanc cœnam Christus multos vocavit, dicendo : Pœnitentiam agite, appropinquabit enim regnum cœlorum.⁴ Hinc dicit in Psalmo : Annuntiavi, et locutus sum; multiplicati sunt super numerum.

Et misit servum suum, id est Apostolorum omniumque prædicatorum chorum, cœtum seu ordinem.⁵ Sæpe etenim in Scripturis fit mentio de tota aliqua plebe seu multitudine quasi de homine uno, sicut in Exodo Deus loquitur Pharaoni : Dixi tibi, Dimitte filium meum, id est populum Judæorum. Hora cœnæ, id est in hac ultima mundi ætate, in cujus fine exhibebitur cœna ista plenarie cunctis electis, dum omnes simul glorificabuntur in corpore, pariterque cum Christo, peracto finali judicio, ascendent ad regnum cœleste, in quo cœlestis refectionis dulcedine replebuntur, sicut ait Propheta : Satiabor quum apparuerit gloria tua, Domine. Interim quoque, a tempore descensus Christi ad inferos cœpit hæc cœna exhiberi electis, quoniam Christus pretio sanguinis sui januam regni cœlestis aperuit; atque in limbum patrum veniens, omnes sanctos ibi detentos mox suæ deitatis beatifica fruitione refecit, quia pro originali satisfecit peccato, ob cujus reatum sancti illi retardabantur a gloria. De hac hora scriptum est in Canonica S. Joannis : Novissima hora est. Et quotidie quidam electi in hac hora ad regnum ascendunt cœlorum. Porro refectio ista spiritualis et beata, potius appellatur cœna quam prandium, quoniam non succedit ei refectio alia, et habet æternam quietem ei adjunctam, quemadmodum cœnæ in vita ista conjungitur quies nocturna. De qua cœna in Apocalypsi scriptum est : Beati qui ad cœnam nuptiarum Agni vocati sunt. Dicere invitatis, id est hortari homines ad regni cœlestis præmia promerenda, ut venirent, id est, Deum proximosque amando, et

Exod. IV, 23.

Ps. XVI, 15.

I Joann. II, 18.

Apoc. XIX, 9. juste ac timorate vivendo, ad patriam Beatorum appropinquare studerent. Sed cur ait, « invitatis », quasi homines ante Christi et Apostolorum prædicationem invitati ad cœleste non fuerint regnum? Et dicendum, quod a principio mundi homines invitabantur ad promerendum regnum cœlorum, tam per angelicas inspirationes quam per Patriarchas et Prophetas ac justos. Quia jam parata sunt omnia, id est, cœlestia gaudia merito passionis Christi hominibus sunt parata, dummodo meritum passionis Christi eis per sacramenta Ecclesiæ applicetur, si adsit facultas (quæ si desit, sufficit desiderium ecclesiastici sacramenti cum proposito accipiendi illud, si facultas unquam adfuerit), et dummodo ipsi non ponant obicem suæ saluti. Ideo dicit Gregorius: Omnia sunt parata, quoniam Christo immolato, patet introitus regni cœlestis. Qui et jam passione instante dixit: Vado parare vobis locum, ut ubi sum ego, et vos sitis.⁶ Unde ad Hebræos habetur: Præcursor pro nobis introiit Jesus, etc.⁷

Et cœperunt simul omnes se excusare, id est, quilibet eorum, vel potius quidam de omni genere invitatorum, excusaverunt se ab exsecutione præceptorum cœlestium, et a progressu ad regnum cœlorum: quoniam sensibilia et terrena magis quam spiritualia et divina amabant, ideo excusaverunt se, etsi non verbo, tamen facto.

Primus dixit ei: Villam emi, et necesse habeo exire et videre illam; rogo te, habe me excusatum. Per hunc primum, qui ex occupatione circa villam quam emit, neglexit Deo servire ac obedire, designatur universitas superborum et ambitiosorum: qui ita se occupant circa honorem et principatum acquirendum aut retinendum in sæculo isto, quod Dei mandata negligunt adimplere, nec ad æternæ beatitudinis suspirant honores, sed temporalia atque præsentia æternis præferunt ac futuris, propria excæcati superbia, quæ mentem mirabiliter damnabiliterque obtenebrat, ita quod suo se non subdit Creatori: ideo gratiam ejus accipere est indigna. Postremo, per hoc quod ait, « Rogo te, habe me excusatum », datur intelligi quod superbi, sicut et ceteri vitiosi, maxime tamen superbi, de suis se excusant peccatis. Nam sicut accusatio sui ipsius, est effectus, signum et comes humilitatis; sic propriorum excusatio vitiorum, est effectus, signum et comes elationis. Idcirco Propheta Deum exorat: Non declines cor meum in verba malitiæ, ad excusandas excusationes in peccatis.⁸ Imo præcipue displicet Deo excusatio talis: propter quod ait per Jeremiam, Ecce ego judicio contendam tecum, eo quod dixeris, Non peccavi.⁹ Postremo, quod ait, « Rogo te, habe me excusatum », secundum Gregorium, tantum est ac si dicat: Ora pro me, quia converti non possum. Sicque humilitas sonat in voce, dum ait, « Rogo te »; superbia in actione, dum venire et obedire contemnit.

Et alter dixit: Juga boum emi quinque, id est quinque paria boum, et eo probare illa; rogo te, habe me excusatum. Per hunc secundum intelliguntur avari: qui circa terrenas divitias ita intenti sunt, quod spiritualium atque cœlestium obliviscuntur bonorum; sicque afficiuntur ad illas, quasi nunquam amissuri sint eas, et quasi non sit vita post vitam istam, non considerantes illud Job:¹⁰ Dives quum dormierit, nihil secum auferet; apprehendet eum quasi aqua inopia. Hinc ait Apostolus:¹¹ Nihil intulimus in hunc mundum; haud dubium quia nec auferre quid possumus.

Et alius dixit: Uxorem duxi, et ideo non possum venire. Per hunc tertium designantur luxuriosi. Nam quamvis matrimonium sit bonum ac licitum, atque ad prolificationem divina providentia institutum, multi tamen per hoc non fecunditatem prolis, sed turpitudinem expetunt voluptatis. Ideo per rem justam ac licitam, non incongrue res designatur illicita, secundum Gregorium. Et quia carnalis voluptas fortissime ligat, occupat, infimisque immergit hominem: ideo tertius iste non dixit, Rogo te, habe me excusatum; sed simpliciter loquitur, « Non possum venire ». Nam et carnalis voluptas parit acediam atque fastidium divinorum, facitque hominem ad virtutum opera impotentem.

Itaque Christus in ista docet parabola, quod per tria hæc vitia, puta superbiam, avaritiam, luxuriam, homines potissimum a sua impediuntur salute, quodque peccata hæc in hominibus amplius regnant, secundum illud : Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitæ.¹²

Et reversus servus, id est, ordo seu cœtus prædicatorum et pastorum ab actu prædicationis ad contemplationis quietem revertens : quia post exteriorum operum exsecutionem, debet prædicator et prælatus ad interiora opera sua redire, Deo vacare, et coram eo cor suum effundere; nuntiavit hæc domino suo, id est, Christo pie et dolorose conquestus est ista per allocutionem internam. Prædicatores etenim et prælati devoti ac fervidi, zelo divini honoris desiderioque salutis proximorum, præsertim sibi commissorum, accensi, vehementer tristantur et Deo humiliter conqueruntur, dum prædicando parum aut nihil proficiunt : sicut et maxime gaudent, dum multos convertunt, quemadmodum ad Corinthios scribit Apostolus : Multa mihi gloriatio est pro vobis;¹³ superabundo gaudio in omni tribulatione nostra. Dicitur autem servus Christo hæc nuntiare, non quasi Christus hæc ignoret, sed ut ordinem intelligamus parabolæ.

Tunc iratus paterfamilias, id est Christus, rerum omnium Dominus, militantis ac triumphantis Ecclesiæ princeps, de quo Isaias prædixit :¹⁴¹⁵ Vocabitur nomen ejus, Deus, Fortis, Pater futuri sæculi, Princeps pacis. Itaque Christus propter tantam hominum negligentiam ingratitudinemque juste indignans est. Porro ira non competit Christo secundum suam divinitatem, quoad passionum affectus, sed quantum ad similitudinem operis. Ira vero per zelum, quæ est appetitus vindictæ secundum rationis dictamen, fuit in Christo et competit ei secundum quod homo est, juxta quod scriptum est : Contristatus est Jesus super cæcitate cordis eorum, circumspiciens eos cum ira.¹⁶ Dixit servo suo, id est, cœtui prædicatorum præcepit : Exi a contemplationis dulcedine ad aliorum informationem ac conversionem, cito, quia periculum est in mora : ideo sine dilatione providendum est animarum saluti, et satagendum est ne Deus ab hominibus offendatur. Quo verbo reprehenduntur prædicatores atque pastores remissi ac tardi, qui facili occasione prædicationem aut ceteros sui officii actus differunt aut omitunt. In plateas et vicos civitatis. Per civitatem hoc loco intelligitur Synagoga, quæ fuit aliquando civitas Dei, videlicet tempore veteris Testamenti, sicut nunc est Ecclesia; fuitque Synagoga lege divina atque angelorum custodia tanquam muro munita. Per plateas vero designantur multitudines hominum numerosiores; per vicos, multitudines minores, quia non multis tantum, sed et paucis prædicandum est. Et pauperes, id est donis spiritualibus destitutos; ac debiles ad bene agendum : peccatum enim naturales vulnerat vires, ita quod debiles fiunt ad actus virtutum. Cæcos, id est indoctos; et claudos, id est rectitudinem justitiæ non servantes, atque instabiles : qui quasi in utramque claudicant partem, dum in nulla virtute constantes exsistunt. De quibus fertur in Psalmo : Filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis.¹⁷ Unde instabilibus filiis Israel tertio Regum ait Elias : Usquequo claudicatis in duas partes?¹⁸ Introduc huc, id est, ad regnum cœleste perducere stude, prædicando, orando, exemplariterque vivendo.

Et ait servus : Domine, factum est ut imperasti, id est, Judæis prædicavimus ut jussisti. Principibus namque sacerdotum et majoribus Judæorum ad Christum converti nolentibus, multa millia ex minoribus ejusdem populi sunt conversa, quemadmodum in Actibus Apostolorum describitur.¹⁹ Et adhuc locus est, id est, adhuc vacant loca et sedes in regno cœlesti. Non enim numerus hominum prædestinatorum et angelorum ruina, ex solis Judæis erant implendi.

Et ait dominus servo : Exi in vias et sepes, id est ad gentiles per lata carnalitatis ac perditionis itinera gradientes, divina lege carentes : propter quod quasi agrestes fuerunt, et per sepes merito exprimuntur. Primo quippe prædicandum fuit Judæis, deinde gentilibus, sicut in Actibus Paulus et Barnabas Judæis dixisse scribuntur : Vobis oportebat primum loqui verbum Dei;²⁰ sed quoniam repulistis illud, ecce convertimur ad gentes : sic enim præcepit nobis Dominus. Et compelle intrare, id est, quasi importune, et per comminationes damnationis æternæ, instiga illos ut convertantur : sicut ad Timotheum scribit Apostolus, Prædica verbum, insta opportune, importune, argue, obsecra, increpa in omni patientia.²¹ Verumtamen, quod ait, « Compelle intrare », non est intelligendum de coactione absoluta (quia sic liberum arbitrium cogi non potest, nec Deo placent coacta obsequia), sed de coactione aliquali et inductiva. Ut implea- tur domus mea, id est, numerus prædestinatorum compleatur in cœlo : de qua ait Salvator, In domo Patris mei mansiones multæ sunt.²² De qua et illud Baruch potest exponi : O Israel, quam magna est domus Dei, et ingens locus possessionis ejus, magnus et non habens finem, excelsus et immensus !²³ Sed si finem non habet, quomodo potest impleri ? Et respondendum, quod immensus vocatur, non propter interminabilitatem, sed ob latissimam et maximam capacitatem.

Dico autem vobis, quod nemo virorum illorum qui vocati sunt, id est nullus prædictorum qui se excusaverunt et venire renuerunt, gustabit cœnam meam, id est, æternæ felicitatis refectionem dulcissimam experietur; sed omnes illi pariter damnabuntur. Hoc quoque notandum, quod Deus quatuor modis vocat homines ad salutem : primo, inspiratione interna, idque dupliciter, utpote per se ipsum et per angelos sanctos; secundo, prædicatione exteriori; tertio, beneficiis atque miraculis; quarto, adversitatibus ac flagellis. Ad quod designandum Christus quater ait, Revertere, loquens animæ fideli in Canticis : Revertere, revertere, Sunamitis, revertere, revertere.²⁴

Footnotes

1. I Cor. II, 9. ↩

2. Luc. XXII, 29, 30. ↩

3. Is. LXV, 13, 14. ↩

4. Matth. IV, 17. ↩

5. Ps. XXXIX, 6. ↩

6. Joann. xiv, 2, 3. ↩

7. Hebr. vi, 20. ↩

8. Ps. cxl, 4. ↩

9. Jer. ii, 35. ↩

10. Job xxvii, 19, 20. ↩

11. 1 Tim. vi, 7. ↩

12. I Joann. II, 16. ↩

13. II Cor. VII, 4. ↩

14. Is. IX, 6. ↩

15. Act. X, 36. ↩

16. Marc. III, 5. ↩

17. Ps. XVII, 46. ↩

18. III Reg. XVIII, 21. ↩

19. Act. II, 41; IV, 4. ↩

20. Act. xiii, 46, 47. ↩

21. II Tim. iv, 2. ↩

22. Joann. xiv, 2. ↩

23. Baruch iii, 24, 25. ↩

24. Cant. vi, 12. ↩