Sermo 4
Ad religiosos
DE RENOVATIONE SENSITIVI APPETITUS CETERORUMQUE HABITUUM INTELLECTUM ET VOLUNTATEM PERFICIENTIUM, ET QUIBUSDAM ALIIS ORNAMENTIS ANIMÆ.
RENOVAMINI spiritu mentis vestræ, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est. Ephes. IV, 23, 24.
Anima rationalis, quantum ad naturalia sua, ad summæ Trinitatis imaginem est creata. Sed illa naturalis sua similitudo cum Creatore, nuda, informis et imperfecta consistit. Per peccata autem corrumpitur et fœdatur, non tamen penitus tollitur; sed per dona gratiæ gratum facientis reficitur ac perficitur. Renovatur autem non solum in infusione charismatum gratiæ, sed etiam per gratiæ ac virtutum profectum, per donorum et fructuum incrementum; et quanto in illis magis proficimus, tanto spiritualiter recentiores efficimur. Ideo quum Propheta loquens de Deo dixisset animæ suæ, Qui replet in bonis desiderium tuum, mox addidit:1 Renovabitur ut aquilæ juventus tua.
Itaque, juxta doctrinam Apostoli, renovemur quotidie, imo omni hora, « spiritu mentis » nostræ, videlicet in superiori parte animæ nostræ, in dono sapientiæ, in salutari scientia, in vera discretione, ceterisque habitibus intellectum perficientibus proficiendo, ut sic vis intellectiva seu ratio nostra renovetur, ornetur ac perficiatur; et potissimum in contemplatione Dei, quæ est actus doni sapientiæ, crescere omni die conemur, atque ad tam salubrem profectum, per orationes et dominicæ passionis affectuosas meditationes nos disponamus. Insuper renovemur in superiori vi appetitiva, scilicet voluntate, in caritate Dei et proximi, in vera justitia, pietate, fortitudine, filiali timore, spe æternorum, ac ceteris habitibus voluntatem perficientibus concrescendo. Studeamus quoque ad hoc, ut memoria nostra stabiliatur in his. Tunc in anima nostra Dei imago speciose splendebit, eritque Sponso cœlesti anima
Prov. viii, 31. nostra valde cara ac placita; eruntque deliciæ ejus esse in ea, et quotidie eam magis ac magis divinis charismatibus fecundabit; et cum Apostolo fari poterimus: Licet is qui foris est, noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem.
II Cor. iv, 16. Verumtamen ad hanc mentis renovationem perfectam nequaquam pervenire poterimus, nisi in primis appetitus noster sensitivus in suis passionibus per virtutes reformetur ac decoretur morales, quoniam fumus ac impetus passionum mentem obtenebrant, quemadmodum vapores ac nebulæ aerem. Si autem appetitus sensitivus fuerit per virtutes morales bene ac firmiter reformatus, armatus ac confortatus, tunc etsi motus passionum subito oriantur in eo, non tamen prævalebunt, nec usque ad superiorem animæ partem, in qua Trinitatis imago resplendet, ascendere poterunt, illamve offuscare: quemadmodum impressiones meteorologicæ, quamvis generentur in aere, ad cœlestium corporum regionem non queunt pertingere.
Ephes. iv, 23. Hinc quum dixisset Apostolus, «Renovamini spiritu mentis vestræ», protinus subdidit: «Et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est», id est, Christum sequamini, similitudinem ejus assumite, juxta illud: Induite Dominum Jesum. Qui dicitur novus homo propter singularem suam formationem ac productionem secundum naturam assumptam, quia conceptus est de Spiritu Sancto et natus ex Virgine, nec unquam fuit in eo ulla vetustas culpæ. Quem debemus induere sequendo ejus vestigia, ut vere et digne ab ipso Domino Jesu Christo Christiani vocemur, juxta quod ait Scriptura: Qui se dicit in Christo manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare. Quid est Christi vestigia sequi, nisi ab eo per effectum addiscere quia mitis est et humilis corde, et quod non venit ministrari, sed ministrare, et quia obediens factus est Patri usque ad mortem, quia non venit facere voluntatem suam, sed Patris æterni?
Denique passus est pro nobis, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus, faciendo quod ait:2 Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me.3 Istud est Christum induere, per actam viam incedere, in adversitatibus, correptionibus, castigationibus, aspernationibus, sicut in omnibus divitiis gloriari.4 Et sicut, teste Apostolo, Christus non clarificavit se ipsum ut pontifex fieret, sic nullus ad primatum adspiret se ipsumve ingerat, aut in eo inordinate et ambitiose manere nitatur, quia vindex est Dominus de omnibus his.56 Discipulis quoque de primatu concertantibus dixit: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cœlorum.7 O quam metuenda sunt verba hæc, si rite pensentur! Ideo Climacus protestatur: Quemadmodum ignis non parit nivem, ita neque qui in præsenti quærit honorem, futuri honoris jucunditate fruetur; et rursus, Quemadmodum qui in scalam ascendunt teredine putrentem et vetustate corruptam, periclitantur, ita in honoribus et prælationibus, in fama et gloria periclitantur qui diligunt ea, quæ amata, sunt veræ humilitati contraria, et habentem subtus cadere faciunt atque dejiciunt. Chrysostomus quoque: Quis est, inquit, qui cupit præesse, nisi qui non timet judicium Dei?
Præterea, juxta Apostoli documentum, deponamus omne mendacium, non solum perniciosum, sed et jocosum ac officiosum.8 Quum enim Deus sit veritas, et omne mendacium veritati repugnet, constat quod et Deo displiceat atque culpabile sit. Potissimum autem nos sacerdotes et religiosi, quorum ora consecrata sunt Deo, qui verba divina incessanter proferimus, et per sacratissima verba corpus et sanguinem unigeniti Filii Dei consecramus, ab omni verbo mendaci, imo ab omni verbo illicito, præsertim detractorio, pungitivo, contumelioso et discordiæ seminativo, prorsus abstineamus. Summe quoque cavendum est nobis ne in capitulo aut alibi a superioribus nostris aut etiam a confratribus correpti, excusemus nos non vere, et incurramus enorme mendacium. Nec aliqua calliditate palliemus aut occultemus nostros excessus ex quocumque rubore, vel ut disciplinam effugiamus, quum dicat Apostolus: In disciplina perseverate; quod si extra disciplinam estis, ergo adulteri, et non filii estis. Impleamus ergo quod Josue ait: Fili mi, da honorem Deo, et confitere atque indica quid feceris, nec abscondas. Qui peccatum suum negat, abscondit, palliat vel excusat, similis est vulnerato et infecto qui medico non vult detegere vulnera sua, neque evomere ingesta sibi venena. Impleamus quoque compendiosissimum illud dogma Apostoli: Omnis sermo malus ex ore vestro non procedat, sed qui utilis est ad ædificationem, ut det gratiam audienti.
Præterea, juxta doctrinam præsentis epistolæ, sic irascamur ut non peccemus, neque in ira perseveremus, quia iram per zelum licenter assumere possumus, maxime contra propria vitia. Iram vero per vitium prorsus eradicare nitamur: quod sine humilitate non valemus implere, Climaco protestante, Quemadmodum non est possibile sine armatura fortem bestiam capere aut necare, sic non est possibile sine humilitate inirascibilitatem possidere. Porro, qui propter alterius culpam inordinate irascitur, et cum passionis vehementia illum redarguit, se ipsum lædit ut alium sanet.
Postremo, ut docet Apostolus, non demus locum diabolo. Cui locum damus non solum peccando mortaliter, quia sic damus ei locum ad possidendum nos sibi in servos; sed etiam quodammodo damus ei locum peccando venialiter et habendo nos remisse, tarde ac negligenter, quia per hoc concedimus ei occasionem et aditum tentandi ac pertrahendi nos ad pejora. Qui autem protinus et indesinenter ac fervide resistit omni suggestioni malignæ, omni affectioni inordinatæ, omni negligentiæ, non dat locum diabolo. Et istud utique necessarium est volenti proficere: quia si quis una hora devotus ac diligens est, alia vero remissus et vagus ac levis, non proficit; sed quod uno tempore colligit, alio stultus dispergit, estque similis mittenti merces in sacculum pertusum. Hinc asserit Climacus: Quemadmodum cancri cito progredi nequeunt, quia quandoque ante, quandoque retro gradiuntur, et per hoc faciliter capiuntur; sic anima quandoque ridens, quandoque lugens, quandoque deliciis utens, quandoque pœnitentia se affligens, nihil proficere potest. Necesse est ergo ut simus jugiter custoditi, et tunc plus ubi major est dissolutionis occasio, nec immoderate utamur indulto solatio. Et sicut fons ex eodem foramine non emanat amaram et dulcem aquam, ita ex eodem ore nostro non procedant verba veritatis et verba falsitatis, verba exemplaria et verba scandalizantia, verba Dei et verba diaboli.
Rursus, hortatur Apostolus ut qui furabatur, jam non furetur, sed laboret manibus suis, ut tribuat necessitatem patienti. Sic quidquid potest manus nostra, id est quæcumque vis seu potentia boni operativa, instanter agamus, quatenus in bonis actibus taliter abundemus, quod aliis, præsertim benefactoribus, propinquis et commissis, ac nostra suffragia cupientibus, cunctisque indigentibus, subvenire possimus.
Hebr. xii, 7, 8.
Josue vii, 19.
Ephes. iv, 29.
Ibid. 26.
Ibid. 27.
Agg. i, 6.
Jacob. iii, 11.
Ephes. iv, 28.
Eccle. ix, 10.
Footnotes
Chapter 192 of 243