Enarratio in evangelium
ASSIMILATUM EST REGNUM COELORUM HOMINI REGI QUI VOLUIT RATIONEM PONERE CUM SERVIS SUIS. Matth. XVIII, 23-35.
CHRISTUS in evangelio hodierno per similitudinem valde terribilem docet, hortatur ac præcipit ut unusquisque ignoscat proximis suis qui sibi forefecerunt, ita ut cordialiter diligat eos, et culpam eis remittat. Itaque, sicut in Matthæo habetur, Dixit Jesus discipulis suis parabolam, id est similitudinem, hanc : Assimilatum est regnum cœlorum homini regi, id est, negotium seu regimen Ecclesiæ militantis simile est facto regis alicujus terreni, qui voluit rationem ponere, id est computationem seu justam exactionem seu inquisitionem facere, cum servis suis. Et quum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debebat ei decem millia talenta. Juxta litteræ superficiem non est difficultas in ista parabola.
Porro juxta principalem spiritualemque intellectum, rex iste, est Dominus noster Jesus Christus Rex regum et Dominus universorum :1 qui licet in die generalis judicii aut judicii particularis, quod fit unicuique dum moritur, nullum peccatum ejus quem judicat relinquat inultum, nec pœnitendi tribuat tempus secundum legem communem, tamen quotidie ponit rationem cum servis suis, id est fidelibus, per vicarios suos prælatos, et per Scripturarum admonitiones, per inspirationes quoque internas, instigando hominem ad sui ipsius discussionem: atque in hac rationis positione veniam ac pœnitendi tempus largitur. Sicque parabola ista de Christo exponitur. Per illum vero qui debuit decem millia talenta, intelligitur quicumque homo magnis ac multis peccatis obnoxius.
Quum autem talis transgressor non haberet unde redderet, id est, opera virtuosa ac meritoria non haberet quibus Deum placaret, et suæ justitiæ condignam honoris recompensationem pro illata injuria exhiberet. Hæc enim non habet qui in mortali est culpa, quia et si aliquando habuit ea, per sequens mortale peccatum sunt mortificata: per pœnitentiam tamen possunt denuo vivificari. Jussit eum dominus ejus venundari, id est pœnis addici ac dæmonibus tradi, ut pro culpa reciperet pœnam, quemadmodum in venditione unum datur pro alio. Dæmones quoque pro peccatore eis tradito, solvunt Deo nummum vindictæ, subserviendo divinæ justitiæ in punitione damnati. Ista facit Christus quotidie per comminationem et prænuntiationem Scripturæ ac prælatorum Ecclesiæ. Et uxorem ejus, id est sensualitatem, et filios, id est opera mala, et omnia quæ habebat in se, quoniam omnia ista obligata sunt ad pœnam propter peccata, et reddi, id est divinæ justitiæ satisfieri pro peccatis illius.
Procidens autem, id est super genua sua ruens, vel se in terram prosternens, servus ille, id est peccator per pœnitentiam se Deo humilians, rogabat eum, dicens: Patientiam habe in me, id est, emendationem meam et satisfactionem clementer exspecta, nec statim me damnes, sed æterna supplicia quæ merui, in temporalem mihi pœnam commuta, et omnia reddam tibi, id est, pro universis peccatis meis satisfaciam tibi, et sicut te inhonoravi male agendo ac bona debita omittendo, ita te honorabo bene vivendo et bona neglecta recuperando. Misertus autem dominus Jesus servi illius, dimisit eum, et omne debitum dimisit ei: sicque plus dedit quam servus petivit. Servus enim petivit non vendi et dilationem adipisci, sed dominus non solum non vendidit eum, nec solum concessit dilationem, sed omne quoque debitum servo dimisit: quia quacumque hora peccator pro suis ingemiscit peccatis, omnia ei donantur, nec larga Dei pietas dimidiat veniam, sed cuncta mortalia simul dimittit ad minus quantum ad culpæ offensam.2 Potestque tanta esse contritio pœnitentis, et tantus fervor suæ dilectionis, tantusque pudor de propriis vitiis, quod omnia peccata sua ei etiam quantum ad pœnam mox dimittantur.
Egressus autem, id est mente a Deo aversus, servus ille, liber a debito, sed rursus victus a vitio, utpote Deum relinquens per recidivum peccati, invenit unum de conservis suis, qui debebat ei centum denarios, id est modicum comparatione debiti sui quo ipse Deo suo fuit obligatus. Omnis etenim homo est debitor Dei propter beneficia ab eo suscepta, et propter peccata in eum commissa: nam propter beneficia tenetur Deo gratias agere ac servire; propter peccata vero tenetur satisfacere ei pro injuria et offensa.
D Habet etiam homo debitorem proximum suum qui peccavit in eum, vel alio modo aliquid ei tenetur; sed debitum quo proximus obligatus est nobis, minimum est comparatione debiti quo Deo adstricti sumus, quia in Deum peccare tanto est gravius, quanto major est sanctitas et dignitas ejus præ omnibus. Ad quod insinuandum scriptum est primo Regum:3 Si peccaverit vir in virum, placari ei potest Deus; si autem in Dominum peccaverit, quis orabit pro eo? Et tenens collum ejus, suffo- cabat eum, vitalem spiritum includendo, ne respiraret, dicens: Redde mihi quod debes. Hoc agunt crudeles, qui persolutionem debiti aut pro injuria satisfactionem ultra vires aut violenter a proximis suis exquirunt. Et procidens conservus ejus, rogabat eum, dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi, id est, plene satisfaciam tibi. Ille autem noluit acquiescere deprecanti, sed abiit, et misit eum in carcerem, donec redderet debitum: in quo patet magna ejus crudelitas.
Videntes autem conservi ejus quæ fiebant ab isto crudeli in suum conservum, contristati sunt valde: quoniam sicut ad caritatem pertinet proximis in bono congratulari, sic pertinet ad eamdem proximis compati in adversis; et venerunt, et narraverunt domino suo omnia quæ facta fuerant inter hos duos. Per servos istos intelligi possunt angeli sancti, qui omnes sunt administratorii spiritus:4 quorum unus in Apocalypsi ait Joanni, Conservus tuus sum, et fratrum tuorum.5 Hi tanquam diligentissimi fidelissimique custodes nostra considerant facta; et sicut de nostro gratulantur profectu, ita de nostro defectu seu vitio metaphorice contristari dicuntur, quia per modum dolentis se habent, dum nostræ eis displicent culpæ. Hi narrant Christo, non ut ignoranti, sed ut judicanti, verba et opera nostra, sicut Tobiæ loquitur angelus: Ego obtuli orationem tuam Domino.6 Secundo, per servos intelligi possunt homines justi, judices ac prælati zelo caritatis et æquitatis succensi: qui videntes quomodo unus opprimat alium, Deo id conqueruntur, non zelo vindictæ, sed amore justitiæ, atque ut in præsenti castigetur ferox, ne pereat in æternum.
Tunc, istis scilicet perceptis, vocavit illum servum crudelem dominus suus, videlicet Dominus Jesus Christus, qui quotidie quosdam per mortem vocat ad particulare judicium; et ait illi: Serve nequam, id est nocive in proximum, et mihi tuo domino infidelis, omne debitum tuum dimisi tibi, quoniam rogasti me pro dilatione, et feci tibi plusquam postulasti; nonne ergo oportuit et te, qui teneris facere alteri sicut tibi vis fieri, misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum?7 Istud utique oportuit te facere debito condecentiæ ac præcepti, necessitateque finis, quia aliter non potes salvari.
Et iratus dominus ejus, videlicet Christus, qui irascitur, non per passionis commotionem, sed per justitiæ exsecutionem seu pœnæ inflictionem, tradidit eum tortoribus, puta dæmonibus, qui sunt infatigabiles impiorum punitores, saltem usque ad diem judicii, post quem omnes reprobi simul cruciabuntur pœnis inferni, non a se invicem, ut plurimi dicunt; quoadusque redderet universum debitum, id est in æternum, quia damnati nunquam salubriter pœnitent, unde nec debitum solvunt satisfaciendo pro culpis. Sic et Pater meus cœlestis, qui est Pater meus per generationem æternam ac naturalem, faciet vobis, mancipando vos pœnis æternis, si non remiseritis unusquisque fratri suo, id est proximo, de cordibus vestris, cordialiter diligendo injuriantem, et culpæ offensam dimittendo eidem.
Postremo videtur hic innui, quod peccata dimissa redeant in recidivante, quia de servo hoc nequam dictum est, quod dominus tradidit eum tortoribus, quousque solveret debitum universum, et subditur: Sic Pater faciet vobis. Sed ut communiter nunc tenetur, peccata dimissa non redeunt eadem, nec quoad culpam nec quoad pœnam, directe et integre, sed indirecte et aliquo modo, in quantum peccata sequentia graviora et damnabiliora sunt propter ingratitudinem indultæ pietatis et gratiæ, et propter recidivum in eadem mala, sicut et vulnera corporis reiterata sunt periculosiora.
Footnotes
Chapter 213 of 243