Sermo 1

QUAM SOLLICITUDINEM PRÆLATI ERGA SUBDITOS GERERE DEBEANT.

DEUS Pater eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suæ. Coloss. 1, 13.

Ex principio hujus epistolæ docentur omnes animarum curam habentes, qualiter et quid pro sibi commissis debeant exorare, et item quid subditis præcipue necessarium sit ad salutem. Ait namque Apostolus: Non cessamus orantes ut impleamini agnitione voluntatis Dei. Apostolus autem prælatorum speciem tenet.

Quilibet ergo prælatus et curam animarum sortitus, incessabiliter debet viscera pietatis divinæ pro grege sibi commisso affectuosissime invocare. Et primo hoc facere debet ex caritate sua ad illos præcipua et paterna. Quemadmodum enim illos paterno et speciali amore tenetur diligere, sic debet pro illorum salute sollicitus ac operatorius esse, orando, docendo, prædicando, corripiendo et corrigendo, sicut ad Timotheum scribit Apostolus: Prædica verbum, insta opportune, importune, argue, obsecra, increpa in omni patientia. — Secundo hoc facere debet ex justitia, hoc est ex debito sui officii. Est enim mediator inter Deum et plebem sibi commissam: idcirco potissimum sibi incumbit plebem suam Deo reconciliare, et dona gratiæ eidem divinitus impetrare. Quorum utrumque præsertim orando peragitur, quia ut ait Gregorius, Deus vult precibus placari, qui scit quod iratus non possit portari. Et S. Jacobus apostolus in sua scribit Canonica: Non habetis, quia non postulastis. — Tertio id facere debet ex sui ipsius spirituali amore dupliciter. Primo, ne et ipse dispereat et damnetur. Quum etenim quilibet homo insufficiens sit regere semetipsum et custodire, ac divina præcepta implere absque gratioso atque continuo Spiritus Sancti auxilio, sine quo nec aliquid salubriter cogitare, nec meritorie loqui, nec tentationibus reluctari victoriose valemus, multo minus quis potest et alios gubernare, custodire, perducere absque magno, incessanti et gratioso juvamine Spiritus Sancti.¹²³ Idcirco qui præest, indesinenter ac ardentissime divinam debet misericordiam invocare, ut sibi conferre dignetur sapientiam, gratiam ac virtutem salubriter præsidendi, efficaciter prædicandi exemplariterque vivendi, subditis quoque det gratiam sic audiendi ut proficiant, obediens et salventur. Itaque quum damnatio omnisque transgressio subditorum in superiores redundent, nisi debitum egerint sui officii, debet qui præest sic pro subditorum directione, illuminatione et salute orare, ne illorum peccatis ac condemnationibus ipsemet involvatur: quia ut Sapiens asserit, Judicium durissimum in his qui præsunt fiet.⁴ Christus quoque loquitur: Cui multum commendatum est, plus requiretur ab eo.⁵ Secundo, sic facere debet ex sui ipsius spirituali amore, quatenus omnium bonorum quæ subditi sui agunt, et futuræ felicitatis eorum sit particeps. Quemadmodum enim transgressio et damnatio pereuntium subditorum, in negligentes et carnales redundant prælatos, sic utique bonorum et obedientium subditorum merita et præmia, in diligentes redundare prælatos noscuntur. Unde ad Philippenses scribens Apostolus:⁶ Fratres (inquit) mei carissimi, gaudium meum et corona mea.

Insuper ex eisdem verbis docentur qui præsunt, quid pro subditis suis debeant exorare, videlicet ut impleantur agnitione voluntatis Dei, id est intelligentia ac advertentia præceptorum cœlestium et eorum quæ Deo amplius placent, ut inter virtutes et vitia vere distinguant, nec malis et falsis pro bonis et veris præstent assensum. Multi etenim peccant ex ignorantia; et frequenter incertus est homo quid sit melius, quid verius, quid salubrius exercendum, quia et vitia quædam speciem habent virtutum. Hinc necessaria valde est homini illuminatio Spiritus Sancti, ut impleantur agnitione voluntatis divinæ. Unde orat vir sapiens: Mitte, Domine, sapientiam de cœlis sanctis tuis et a sede magnitudinis tuæ, ut mecum sit et mecum laboret, ut sciam quid acceptum sit coram te omni tempore; scit enim illa omnia et intelligit, et deducet me in operibus meis sobrie.⁷ In primis etenim oportet veritatem cognoscere, deinde quod bonum est operari. Propter quod, secundum Ambrosium, ignorantia est maximum omnium vitiorum, non utique magnitudine culpæ seu enormitate offensionis, sed magnitudine periculositatis, quoniam qui ignorat quid agere debeat, quid Deus ab ipso requirat, quid vere sit virtuosum, multa et magna incidit tam omissionis quam commissionis peccata.

Denique in his non sufficit humana instructio, sed divina quoque illuminatio necessaria exstat hominibus, tot et tanta occurrunt eis, tot tentationes, perplexitates, dubietates et obscurationes.⁸ Nos quippe involvimur tenebris. Idcirco in libro Sapientiæ habetur: Quis poterit cogitare quid velit Deus, nisi tu, Deus, dederis sapientiam, et miseris spiritum tuum de cœlis?⁹ Cogitationes enim mortalium sunt timidæ, et incertæ sunt providentiæ nostræ; corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam. Hinc orat Psalmista: Faciem tuam, Domine, illumina super servum tuum, et doce me justificationes tuas.¹⁰ Propterea demum assignavit providentia pietatis divinæ unicuique homini angelum bonum, qui illustret et dirigat eum.

Præterea, ex eisdem verbis docentur subjecti, quid eis potissimum opportunum sit ad salutem, puta ut impleantur agnitione voluntatis Dei. Id ergo in primis summe eis incumbit, ut divina præcepta agnoscant et vere intelligant, præcepta quoque Ecclesiæ et doctrinas sacræ Scripturæ. Unde ad prædicationes ire tenentur, atque de his instructionem exquirere publice et privatim, quum dicat Apostolus:¹¹ Qui ignorat, ignorabitur. In Deuteronomio quoque jubetur: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi; majores tuos, et dicent tibi.¹² Specialiter vero unusquisque fideliter Deum jugiter debet precari, ut se illum nare, custodire atque dirigere in cunctis re bono crescamus, atque ad Dei gloriam in omni roboremur virtute, quoniam « Deus Pater » per Unigenitum suum « eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii » sui. Christus enim ut homo, passus est atque promeruit hominibus gratiam beatitudinemque æternam; sed efficacia seu idoneitas id agendi fuit a divinitate, et Deus Pater, imo superbeatissima Trinitas tota, per Christum hominem nos efficienter ac principaliter liberavit. Unde in Osee scriptum est : Ego Dominus Deus tuus, et salvator non est præter me.¹³ De hac ereptione scriptum est prima Petri : Non corruptibilibus auro et argento redempti estis, sed pretioso sanguine Agni immaculati. Simus igitur tanto liberatori subjecti et grati, ejus præceptis diligentissime jugiter obediendo, exemplo beatissimi Danielis prophetæ. Qui quum esset per aliquot annos cum Dario rege Medorum, deinde pluribus annis cum Cyro rege Persarum, et esset in medio gentilium pessime idololatrantium, essetque regibus illis carissimus et plurimum familiaris, et in maxima dignitate constitutus ab eis, nunquam tamen potuit ab eis aut eorum principibus ac ministris induci adulatione aut minis ut divinum transgrederetur præceptum, vel veri Dei relinqueret cultum, idola adorando; sed maluit mitti in lacum leonum, quam particeps fieri transgressionum. Unde pro hac causa in lacum leonum bis missus est. Et quamvis illi fuerint plurimi atque ingenti fame confecti, et Daniel multis horis inter eos sedisset, nil tamen fecerunt eidem, sed illæsus exivit. Sic Deus inter leones protexit fidelissimum servum suum. dignetur, sicut orat Propheta : Deduc me, Domine, in via tua, et ingrediar in veritate tua ; et rursus, Deduc me in semita mandatorum tuorum.¹⁴ Unde denuo protestatur ac loquitur Deo : Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. Est ergo unicuique nostrum in primis necesse ut sciat quid Deo sit placitum, et quid ei acceptum agere queat, ut ambulet digne Deo cum omni diligentia, reverentia, munditia et fervore, deserviendo regi majestatis immensæ; quia ut taliter Deo ministremus, Christus venit in mundum, Zacharia testante : Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suæ, ut sine timore serviamus illi, in sanctitate et justitia coram ipso omnibus diebus nostris. Coloss. i, 10. Præterea quæri potest, qualiter fragilis homo possit Deo digne servire seu ambulare, quum Deus omnipotens et excelsus sit in infinitum majori reverentia dignus, quam omnes simul intellectuales creaturæ ei possint impendere. Et respondendum, quod habendo respectum ad infinitam dignitatem et excellentiam Dei, nullus potest ei digne servire; sed considerando possibilitatem fragilitatis humanæ, dignitatem quoque gratiæ gratum facientis, et caritatis infusæ, actualisque motionis Spiritus Sancti, et item dignationis et acceptanceis divinæ, qua Deus tale aut tale obsequium sibi impensum dignatur quasi dignum suscipere, sic potest homo Deo digne servire, præsertim dum agit omne quod valet, et tamen nil dignum se agere arbitratur. Hortatur ergo Apostolus ut in omni ope- B ac loquitur Deo : Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum.¹⁵ Est ergo unicuique nostrum in primis necesse ut sciat quid Deo sit placitum, et quid ei acceptum agere queat, ut ambulet digne Deo cum omni diligentia, reverentia, munditia et fervore, deserviendo regi majestatis immensæ; quia ut taliter Deo ministremus, Christus venit in mundum, Zacharia testante : Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suæ, ut sine timore serviamus illi, in sanctitate et justitia coram ipso omnibus diebus nostris. Coloss. i, 10. Præterea quæri potest, qualiter fragilis homo possit Deo digne servire seu ambulare, quum Deus omnipotens et excelsus sit in infinitum majori reverentia dignus, quam omnes simul intellectuales creaturæ ei possint impendere. Et respondendum, quod habendo respectum ad infinitam dignitatem et excellentiam Dei, nullus potest ei digne servire; sed considerando possibilitatem fragilitatis humanæ, dignitatem quoque gratiæ gratum facientis, et caritatis infusæ, actualisque motionis Spiritus Sancti, et item dignationis et acceptanceis divinæ, qua Deus tale aut tale obsequium sibi impensum dignatur quasi dignum suscipere, sic potest homo Deo digne servire, præsertim dum agit omne quod valet, et tamen nil dignum se agere arbitratur. Hortatur ergo Apostolus ut in omni ope- C

Præterea quæri potest, qualiter fragilis homo possit Deo digne servire seu ambulare, quum Deus omnipotens et excelsus sit in infinitum majori reverentia dignus, quam omnes simul intellectuales creaturæ ei possint impendere. Et respondendum, quod habendo respectum ad infinitam dignitatem et excellentiam Dei, nullus potest ei digne servire; sed considerando possibilitatem fragilitatis humanæ, dignitatem quoque gratiæ gratum facientis, et caritatis infusæ, actualisque motionis Spiritus Sancti, et item dignationis et acceptanceis divinæ, qua Deus tale aut tale obsequium sibi impensum dignatur quasi dignum suscipere, sic potest homo Deo digne servire, præsertim dum agit omne quod valet, et tamen nil dignum se agere arbitratur. Hortatur ergo Apostolus ut in omni ope- D

Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suæ, ut sine timore serviamus illi, in sanctitate et justitia coram ipso omnibus diebus nostris.¹⁶ Præterea quæri potest, qualiter fragilis homo possit Deo digne servire seu ambulare, quum Deus omnipotens et excelsus sit in infinitum majori reverentia dignus, quam omnes simul intellectuales creaturæ ei possint impendere. Et respondendum, quod habendo respectum ad infinitam dignitatem et excellentiam Dei, nullus potest ei digne servire; sed considerando possibilitatem fragilitatis humanæ, dignitatem quoque gratiæ gratum facientis, et caritatis infusæ, actualisque motionis Spiritus Sancti, et item dignationis et acceptanceis divinæ, qua Deus tale aut tale obsequium sibi impensum dignatur quasi dignum suscipere, sic potest homo Deo digne servire, præsertim dum agit omne quod valet, et tamen nil dignum se agere arbitratur. Hortatur ergo Apostolus ut in omni ope- B

Dominus Deus tuus, et salvator non est præter me. De hac ereptione scriptum est prima Petri : Non corruptibilibus auro et argento redempti estis, sed pretioso sanguine Agni immaculati.¹⁷ Simus igitur tanto liberatori subjecti et grati, ejus præceptis diligentissime jugiter obediendo, exemplo beatissimi Danielis prophetæ. Qui quum esset per aliquot annos cum Dario rege Medorum, deinde pluribus annis cum Cyro rege Persarum, et esset in medio gentilium pessime idololatrantium, essetque regibus illis carissimus et plurimum familiaris, et in maxima dignitate constitutus ab eis, nunquam tamen potuit ab eis aut eorum principibus ac ministris induci adulatione aut minis ut divinum transgrederetur præceptum, vel veri Dei relinqueret cultum, idola adorando; sed maluit mitti in lacum leonum, quam particeps fieri transgressionum. Unde pro hac causa in lacum leonum bis missus est. Et quamvis illi fuerint plurimi atque ingenti fame confecti, et Daniel multis horis inter eos sedisset, nil tamen fecerunt eidem, sed illæsus exivit. Sic Deus inter leones protexit fidelissimum servum suum. Ibid. vi, 16; xiv, 30.

Footnotes

1. Apoc. I, 5. ↩

2. Is. IX, 7. ↩

3. Luc. I, 32. ↩

4. Sap. VI, 6. ↩

5. Luc. XII, 48. ↩

6. Philipp. IV, 1. ↩

7. Sap. IX, 10, 11. ↩

8. Job XXXVII, 19. ↩

9. Sap. IX, 13, 17, 14, 15. ↩

10. Ps. CXVIII, 135. ↩

11. I Cor. XIV, 38. ↩

12. Deut. XXXII, 7. ↩

13. Osee xiii, 4. ↩

14. Ps. cxviii, 35. ↩

15. Ps. xciii, 12. ↩

16. Luc. i, 68, 74, 75. ↩

17. I Petr. i, 18, 19. ↩