Articulus 1

Quod prætactus versiculus quadrupliciter possit exponi, et de litterali expositione ipsius.

QUI elucidant me, vitam æternam habebunt. Eccli. XXIV, 31.

Sacram Scripturam quadrupliciter posse exponi, vulgatum est, utpote : litteraliter, allegorice quoque de Christo, tropologice item de quocumque homine justo, et analogice de civibus triumphantis Ecclesiæ.

Quidam itaque psalmum in quo versiculus iste habetur, ad litteram de justis Judæis in Babylonica captivitate detentis exponunt, qui infra septuaginta suæ captivitatis annos frequenter ac vehementer suspirabant redire ad terram patrum suorum, ad urbem sanctam Jerusalem, ad locum et templum cultus divini. In quorum persona loquitur auctor psalmi illius : Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus :¹ scilicet ut tibi deserviam in terra, in loco et templo divino cultui deputatis.

Et verum est quod littera psalmi illius ad sensum hujusmodi valeat applicari, quamvis improprie : siquidem etiam in Babylone poterant incircumscriptibili Deo ubique præsenti servire, placere, uniri. Nec dicitur ibi, Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad terram, locum aut templum Dei ; sed, Ad te, Deus : qui in omni utique loco ac tempore potest a fidelibus inveniri, amplecti contemplationisque oculo conspici, prout apud Joannem expressit Salvator : Veniet hora in qua neque in monte hoc, neque in Jerusalem adorabitis Patrem, sed veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate.²

Denique in psalmo illo subjungitur : Sitivit anima mea ad Deum fortem, vivum. Quando veniam et apparebo ante faciem Dei ?³ Certumque est, quod facies Dei in propria sua natura neque sit materialiter cogitanda, ut certo in loco determinate ac præcise reperiatur. Propter quod tertio Regum Salomon ei fatetur :⁴ Si cœli cœlorum te capere nequeunt, quanto magis domus hæc quam ædificavi? Et per Isaiam Dominus protestatur : Cœlum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum ;⁵⁶ quæ est ista domus quam ædificabitis mihi? Unde et in Actibus sanctus asserit Paulus : Deus qui fecit mundum et omnia quæ in ipso sunt, hic cœli et terræ quum sit Dominus, non in manufactis templis habitat :⁷ non, inquam, per circumscriptionem propriæ majestatis. Attamen per gratiæ et pietatis suæ effectus in templo spiritualiter esse et habitare asseritur : sicque in scripturis veteris Testamenti multoties dicebantur coram Deo et ante faciem ejus apparere, qui in templo præsentabantur, offerebant, orabant ac serviebant.

Præterea, quod in psalmo illo subjungitur, Quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, non videtur proprie accipi posse de urbe Jerusalem, aut templo ibidem constructo :⁸⁹¹⁰ quia Chaldæi tam urbem quam templum

¹ Ex editionibus Coloniæ, Melchioris Novesiani, 1532, et Petri Quentel, 1534. combusserant, ut quarto Regum et in Jeremia narratur; nec reædificata fuerant nisi diu post reditum a Babylonica captivitate, ut in Zacharia et Aggæo prophetis ostenditur.¹¹¹²

Hinc psalmus ille multo convenientius fructuosiusque exponitur in persona cujuslibet fidelis ac fervidi viatoris ad supernam patriam Beatorum ac beatificam Dei visionem, claram præsentiam, facialem, immediatum ac fruitivum intuitum anxie anhelantis: sicut et alibi postulatur: Domine, Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus.¹³ Et Moyses quoque in Exodo precatur:¹⁴ Si inveni gratiam coram te, ostende mihi faciem tuam, ut sciam te.

Tamen, ut fassus sum, psalmus ille aliquo modo potest ad litteram sic exponi. Quod idcirco præmitto, quoniam sensus versiculi jam tractandi ex præcedentibus psalmi illius versibus condependet. Atque si psalmus ille sic litteraliter intelligatur, litteralis intelligentia hujus versiculi est:

Quemadmodum desiderat cervus a venantibus fatigatus, aut hausto serpente exæstuans ejus veneno, ad fontes aquarum, quatenus potu aquæ refrigeretur, roboretur, ac relevetur veneno; ita desiderat anima mea ad te, Deus, id est, tam valide anima mea afficitur, o Deus meus, ad locum et terram tui obsequii, ut in urbe et templo Jerusalem tibi perfectius serviam, offerendo et orando ibidem statutis anni diebus, prout in lege Moysis fuit præceptum. Sitivit anima mea ad Deum fortem, vivum, id est ad Deum omnipotentem, essentialiter vivum et ipsam superbeatissimam vitam. Quando veniam et apparebo ante faciem Dei, id est in templo? In quo Deus specialiter habitavit per effectum multiplicem misericordiæ suæ, ut tertio Regum legitur promisisse: Erit nomen meum ibi; et quicumque oraverit in loco isto, exaudiam.¹⁵¹⁶

Fuerunt mihi lacrimæ meæ panes die ac nocte, id est, ipsa lacrimarum mearum copiosa effusione reficiebar in afflictionibus meis assidue, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus? id est, dum Babylonii et Chaldæi mihi insultant dicendo: Ubi est nunc Deus, quem omnipotentem dicebas et adjutorem tuum vocabas, qui te modo sic dereliquit, et adjuvare aut noluit aut nequivit? Hæc recordatus sum, id est, mente revolvi, causam ac pœnam captivitatis meæ pensavi, et effudi in me animam meam, id est, desideria cordis mei in me ipso produxi, attendi, renovavi, auxi et gessi, piis affectibus æstuando. Quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis, id est, in Jerusalem redibo, sicut per Jeremiam et Ezechielem exstitit prophetatum, quod septuaginta annis expletis reverteremur in Judæam, et in locum cultus divini, ubi fuit tabernaculum admirabilis Dei, et tabernaculum illud admirabile in quo dabantur divina responsa et mirabilia multa fiebant.¹⁷¹⁸ Unde in alio fertur psalmo: Replebimur in bonis domus tuæ; sanctum est templum tuum, mirabile in æquitate.¹⁹ Usque ad domum Dei, quæ post reditum a Chaldæa fuit per reversos recuperata. Deinde subjungitur modus transeundi in tabernaculum Dei. In voce exsultationis et confessionis, id est cum voce gratulabunda atque laudisona seu jubilatoria: quoniam cum gaudio cordis et laudibus oris introierunt in locum illum, prout de hoc in libro Esdræ et in præallegatis Prophetis multa conscripta sunt; et confitebantur tam pietatem et gratiam Dei, qui eos clementer reduxit, quam peccata sua ac patrum suorum, propter quæ abducti et capti fuerunt. In voce, inquam, exsultationis et confessionis, quæ fuit et est sonus epulantis, id est vociferatio, laudatio seu resonantia uniuscujusque refectionem devote sumentis in mensa et tabernaculo Dei. Nam per circuitum templi²⁰ et in ædibus ejus erant domunculæ, in quibus afferentes et ministrantes in templo edebant cum gratiarum actione et jucunditate, expleto ministerio sacrificii ac cultus divini:²¹ quemadmodum primo Re-

1, 4, 9. gum habetur de Anna et Elcana parentibus Samuelis.

Hæc pro introductione breviter dicta sunt, ut hujus versiculi plenius pateat intellectus.

Præterea, potest hic versus etiam per se intellectum habere completum, et explicari absque dependentia ad versus præhabitos, ut sit sensus: « In voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis », hoc est, sonus, resonantia, laus seu vociferatio epulantis in mensa, scilicet in mensa Sapientiæ increatæ (quæ ait in Canticis: Comedite, amici, et bibite; et inebrimini, carissimi, jucundam refectionem accipientes. Quæ Sapientia incarnata in Evangelio quoque testatur: Homo quidam fecit cœnam magnam), hic, inquam, sonus significativus consistit et fit in voce exsultationis et confessionis, id est cum vocali gratiarum actione et spirituali lætitia, atque cum laude divina, confessione quoque propriæ culpæ, distractionis et defectuositatis seu irreverentiæ habitæ aut commissæ in hujusmodi refectione et exsultatione, de qua Apostolus quoque hortatur: Epulemur non in fermento veteri, neque in fermento malitiæ et nequitiæ, sed in azymis sinceritatis et veritatis. De his infra plenius dicam.

Verba etiam psalmi hujus in expositione primæ quinquagenæ Psalterii diffusius explanavi.²²

Footnotes

1. XLI, 2. ↩

2. Joann. IV, 21, 23. ↩

3. Ps. XLI, 3. ↩

4. III Reg. VIII, 27. ↩

5. Act. VII, 49. ↩

6. Is. LXVI, 1 ; ↩

7. Act. XVII, 24. ↩

8. IV Reg. XXV, 9, 10 ; ↩

9. Jer. XXXIX, 8. ↩

10. Ps. XLI, 5. ↩

11. Zach. vi, 10 et seq.; ↩

12. Agg. i et seq. ↩

13. Ps. LXXIX, 20. ↩

14. Exod. XXXIII, 13. ↩

15. III Reg. VIII, 29, 30; ↩

16. II Par. vi, 20, 21. ↩

17. Eze. XI, 17; 41, 42. ↩

18. Jer. 10; ↩

19. Ps. LXXIX, 6. ↩

20. I Esdr. III, 10-13; VI, 16, 22. ↩

21. III Reg. VI, 5. ↩

22. Cf. t. V, p. 671 A et s. ↩