Sectio 2, art. 1: Utrum Deum esse sit per se notunu

Sf» quo Propositio per se nota ea est quae statim cognitis tei minis cognoscitur ut vera et necessaria, id est non per medium dcmonstrat.ivurn. Ita sunt prima rationis principia, quae sunt immediate evidentia, et non possunt igitur demonstrari, nisi indirecte seu per absurdum. Quaeritur sn haec propositio Deus est sit per sc nota, evidens ex solis terminis.

In statu quaestionis sanctus Thomas dat prius tres rationes pro affifmativa. i° Damascenus dicit : u Omnibus cognitio existcndi Deum naturajiter est inserta \ de Fide orthod., L I, c. 1, ergo videtur esse sicut prirna

DE DEMOKSTRABILITATE EXISTENTIAE PEI raticnis principia. 2° Proponitur argumentum sancti Anselmi (Proslogium c. 3 et Contra Gaunikmem) , scil. Hoc nomine Dei sigmficatur id quo majus cogitari nequiL Atqui majus est quod est in re et m miellectn, quam quod

_ est in intellectu tantum. Ergo intellecto hoc nomine Beus, evidens est •ouod Deus est non solum in intellectu nostro sed in re. — Est arffumentum renovatum postea a Cartesio, a Leibnitzio et ab Ontologistis ; admissum est etiam a Spinoza sed secundum ©ntologismum pantheistleum. 30 Evidens est quod veritas est (nam si dicitur veritas non est, verum est eam non ^sse), Atqui Deus est veritas. Ergo Deus est.

Notandum est quod argumentum sancti Ansehni, ut refert de Wulf l, s.dmitiebatur a Guilielmo d'Auxerre, a Roberto Fitsacre, ab Alexandro Halensi. Sanctus Albertus Magnus videtur dicere quod boc argumenium valet pro sapientibus. Rejicitur vero a sancto Thorna, a Roberto Midleton, a Scoto, et a plerisque schoiasticis. Inter modernos rejicitur a .Kantio, qm. insuper in suo subjectivismo tenet omnes probationes traditionaies exhtentiae Jj-ii m voivere iLIusonum argumentum sancti Anselmi, Quod vocat argumentum ontolcgicum. In hac difficili quaestione attente corisideranda, ut statim videbimus, opponuntur realismus immoderaim sancti Anselmi et ontologistarum, conceptualismus subjeciivus Kantfl realismus moderatus sancti Thomae qui est inter alia duo velut justum :riedium et culmen.

MssgGP-tieto? ; Deum esse non est pcr se nolum, salteni quoad nos, i° Indirecie probaiur in arg. sed conira : nullus potest cogitare opposittim ejus qucd est per se notum (v. g\ principii contradictionis, aut principu ^ausalitatis) . Atqui « dixit insipiens.in corde suo : non est Deus ». Ps. Lu, i, Ergo Deum esse non est per se notum.

Respondent anselmiani : Haec propositio « Deus est » est per se nota pro sapientihus tantum, sicut ista « incorporalia non sunt in loco » ; non vero est per se nota pro his quorum intelligentia, per passiones inordinatas oonahilata, non cx>nsiderat quid significat hoc nomen Deus. — Revera hoc ju-gamentum indirectum non videtur apodicticum ; e contrario pro sahcto fnoma id quod dicitur in corpore articuli est cogens.

2° Probatur diredk, Tota argumentatio fundatur in distinctibne inter - per se notum quoad se et quoad nos », et « per se notum quoad se, sed uoad nos », et ad hoc reducitur :

et i-iaec propositio est per se nota quoad se, sed non quoad nos, cujus praedicatum includitur in ratione subjecti, sed de cujus subjecto vel praedicato nescimus quid est.

Atqui in hac propositione Deus est, praedicatum includitur ouidem m ratione subjecti (Deus est suum esse), sed nos non scimus de Deo quid est

Ergo haec propositio est per se nota quoad se} non vero quoad nos, nequidem quoad sapientes ; sed « indiget demonstrari per ea? quae sunt mcgis nota quoad nos, et minus nota quoad natnram, scilicet per eflectus g».

*. Histoire de la Philosophie tnedievale , 4« eclit., p. 335.

2. Ut notat Cajetaaus, quamvxs propositio per se nota qnoad se excludat raediurn oeiiionstrativum a pnon, potest quoad nos non excludcre mediura a posteriori ; |cij,

AK DEUS SIT

Major est eviciens ; sed difficultas est in minori circa haec verba : ,c nos non scimus de Deo quid est ». Ut melius intelligatur haec difficultas proponendae sunt instantiae anseimianae modo progressivo :

Insiant anselmiani : non cognoscimus quidem Deum quidditative , sicut beati qui sunt in caelo, id est non cognoscimus Deitatem ut m se est, sed jam cognoscimus quid nominis Dei, scil. Deum esse (si existit) primam Causam et Ens perfectissimum ; et hoc sufficit.

Responderet sanctus Thomas, ut notavit art. seq. ad 2m in fine : aNomina Dei imponuntur ab effectibus (ut Causa prima, Ens perfectissimum), ut postea ostendetur (q. 13, a. 1 ubi de analogia nominum divincrum quae sumuntur ex creaturis), unde demonstrando Deum esse per effectum. accipere possumus pro medio, quid significet hoc nomeh Deus. » Aliis verbis definitio nominalis Dei abstrahii ab exisientia exercita, et ex ea Iiabetur soluni quod Deus est a seipso et non ab alio, si exisiii. Tmic demonstranda est existentia Dei a posteriori, scilicet ex effectibus qui sun.l prius noti quoad nos. Item ad 2m praesentis articuli:

Rursus instani anselmiani : etiam independenter ab effectibus, cognoscimus statim de Deo quid ests sciL est Veritas prima et Summura Bcnum. Atqui statim evidens est quod veritas est, praesertim Veritas prima ; et pariter evidens est quod bonum est, praesertim Summum Bonum .

Respondetur ad 3 133 praesentis articuii : « Veritatem esse in comrnuni est per se notum ; sed primam veritatem esse, hoc non est per se notum quoad nos ». Revera probatur a posteriori. art. 30, 4a via « magis et minus dicuntur de diversis secundum quod appropinquant diversimode ad aliquid quoti maxime est... invenitur autem in rebus aliquid magis et rninus bonu?~ et verum... Est igitur aliquid quod est verissimum et optimum... et per consequens maxime ens ».

Item respondetur ad im praesentis articuli : « Homo naturaliter cognoscit et desiderat beatitudinem in communi » (seu esse beatum), sic cognoscit summum bonum in confuso ; « sed hoc non est sirrroJidtfcr cognoscere Deum esse, sicut cognoscere venientem non est cognoscere Petrum, quamvis sit Petrus veniens ; multi enim perfectum homiais bonum, quod est beatitudo, existimant divitias ; quidam vero voluptates, ouiaam autem aiiauid aliud ».

Ex his duabus responsionibus ad im et ad 3um apparet quod argumentum sancti Anselmi valeret et esset veritas fundamentalis si realismus absolutus esset verus, sciiicet si universale existeret formaliter a parte rei, ut putaverunt Plato, platonici, ontoiogistae, et Spinoza (pro noticne substantiae). Jam in antiquitate Parmenides formtilavit principium contradictionis secundum mentem realisrni absoluti. dum dixit 1 Ens est, non ens non esi:

j potest admifctere mediuni per quem devenimus ad majorem cognitionem subjecti. Objicit Scotus : propositio per se aota quoad se et non quoad nos, non est propositio. Respondetur : Sanctus Thomas loquitur de propositione ex parte fundamenti.

BE OEMONSTKABILITATE EXISTENTIAE DEI 83 tunc principium contradictionis esset non solum principium abstractum (seu abstrahens ab existentia exercita), sed judicium ordinis existentiae. E contra formulatur ab Aristoteie modo abstracto Ens non est non ens, aliquid non potest simul esse et non esse.

Si vero realismus absolutus esset verus, id est si universaie existeret, non solum fundamentaliter, sed formaliter a parte rei, tunc identi&caretiir ens in communi cum e.nte divino, ut vult Parmenides, postea 3pinoza; et ouodammodo ontoiogistae, ut patet ex eorum propositionibus damnatis, cf. Benzinger, n° 1659 sqq. « Immediata Dei cognitio, habitualis saltem, intellectm humano essentialis est, ita ut sine ea nihil cognoscere possit r jsiquidem est ipsum lumen intebectuale. » — « Esse iilud, quod in omnibus et sine quo nihil inteliigimus est esse divinuxn. » — « Universalia a parte rei eonsiderata a Deo realiter non distinguimtur. » — « Oranes aliae ideae non sunt nisi modincationes ideae, qua Deus tanquam ens simpliciter intelligitur, »

Unde dum sanctus Thomas dicit : «Id quod primo cadit in infceliectu nostro est ens intelligibile » rerum sensibilium ; isti realistae absoluti dicunt : id quod primo cadit in intellectu nostro est ens divinum; seu. primum cognitum ab intellectu nostro est Primum ontoiogicum, seu Primum Ens ; sed tunc ens in communi identincatur cum Ente divino, ut voluerunt Parmenides in antiquitate, et Spmoza inter modernos. Manifestum est quod si hic realismus imrnoderatus esset verus, argumentum sancti Anselmi valeret et esset veritas omnino fundamental"s etiam

■ in ordine in vent ionis (sicut principium contradictionis) ; sed hic realismus absolutus ad pantheismum ducit, et caret omni fundamento, nam id quod prius cognoscimus est ens intelligihile rerum sensibiliuni, ut magis infra patebit, cf. Ia, q. 88, a. 3, « Utrum Deus sit illud, quod .a nobis primo cognoscitur. »

Ouandoque superficietenus confutatur argumentum sancti Anselmi, vera ejus refutatio non absfrahit a problemate de universalibus.

Instant plures anselxniani : etiam independenter a realismo absoluto, audito nomine Deus, sufftcienter cognoscimus de Deo quid esi, ad affirmandum immediate Deum non esse lapidem, non esse hominem, sed esse « ens quo majus cogitari nequii ». JIoc intelligitnx praesertim a sapientibus. Atqui ens quo majus cogkari nequit, debet esse non soium in intellectu. sed in re, alioquin cogitari posset aliquid majus qaod scilicet esset et in intellectu et in re. Sic demonstratur existentia Dei, sed a priori, ex notione

Respondeiut ad 2um articuli in nne : nego rninorem : « Nec potest argui quod sit in re, nisi daretur (ab adversario) quod sii in re aliquid quo majus cogiiari non potesi. » Id est atheus vel agnosticus dicet : certo certius : Deus existit a seipso ei non ab alio, si revera existii in aciu exerciio ; sed probandum est quod existit in actu exercito. Et hoc non probatur ex sola notione abstracta Dei. quae abstrahit ab existentia exercita. Aliis verbis, si realismus absoiutus non est verus, in hoc argumento sancti Anselmi est transitus illegitimus ab ordine ideali essentiarum ad ordinem realem

AN DEUS Sil ictualis existentic.e exercitae, Contra probationem mm-oris dicendum est r

%ec Deus existens est major quam Detts possibilis, in raiio-ne esseniiae de qua loqratur definitio nominalis Dei, sed habet insuper exisieniium exercitam quae nequit ex sola notione abstracta probari.

Brevius : in ordine idealt esseniiarum a nobis conceptarum non potest d&ri quid melius ente perfectissimo1, sed in ordine realis exisienUae exercimusca realiter existens melior est sub ratione existentiae exercf.tae quam angelus creabilis et etiam quam ens perfectissimum conceptum ut pcssibiie tantum.

Ex hoc melius apparet quid voluit dicere sanctus Thomas m corpore arts.euIL sub his verbts i nescimus <&e Deo qnid est ».

Dixerat similiter sanctus Thomas in proicgo hujus qu. II : « considexandum est an Deus sit et ciuornodo. vel pofes qnomo&c non sii »; id est non est finitus, non est raobilis, non est corporeus, etc. Scire positive auid est Deus esset cognoscere Deiiatem cognrdone prcpria et positiva, non vero analogica et ad creaturas relativa ; tunc, propositio esset per se nota, v;t dicit* sancto Bonaventura, qui non videtur in hoc differre a sanctus Thoma.

Sf cognoscereiur inluiivoe ei qmdditaiive Deiias, lunc apparerei in ea exisientia exercita, quia Deus est simm esse 2. Sed non cognoscimus Bei

essentiarn nisi ahsiracto et analogico, et in hac notione abstracta inc!uoiti:.r quMem exisientia sigmia, v:;-. vero existentia exercita ; est s pnori quidem evidens est, quod, si Deus existit, a seipso est et nor.. ab lIio (est propositio hypcthetica, de existentla in actu signato) ; sed a pricri non constat ex sola notione abstracta Dei quod revera Deus existit in actu exercitc.

C

Ex hoc jam virttialiter excluditur sententia eomm qui ponnnt aliquam speciem impressam aut expressam in visione beatifica. Ex hac specie haberetur solum cognitio abstractiva Dei et analogica^ non cognoseeref/ar Beus sicuii est. Cf. infra, Ia, q. 13, a. 2, ubi in fine sanctus Thomas - non per aliquam similitudinem creatam Dei essentia videri potest, quziipsam divinam essentiam repraesentet, nt in se est quia essentia Dei

■f * o t ipsum esse subsistens, Non possumus quidditative Deum cognoscere nisi videamus immediate Deitatem, absque uila specie creata seu repraesentaticne, et- tunc immediate apparebit non solum quod Deus a seipso est, si exisiit, quod Deus a seipso existit exerciie, extra animam 3.

Aliis verbis, sicut aliae nostrae notiones abstractae, nostra notie

1 1. Ut dicit C&jetanus, ibidem : « ratio excessus est nobilitas rei siguificatae in se », et haec propositio : exisientia non e$t, non implicat. sed haec tantum : quod exisiit non sst. Legendus est integraliter hic commentarius Cajetani.

2. In Deo, ut in se est, nulla est distinctio inter essentiam et esse, imo inter crdinem idealem et ordinem existentiae exercitae. Ego sum qui sum. vel Qui est est sfmttl judicium ordinis essentiae et judicium ordinis existentiae. Identitas ordinis ideajis et ordinis realis, quam Hegel posuit ut fundamentum sui systematis, non potest mvenzri nisi in Deo.

3. Sanctus Thomas dicit in de Veritate, q. 10, a. 12, in fiue ; « Sed in patria ubi essentiam ejus videbimus, multo ampiius erit nobis per se notum Deum esse, quam uunc sit per se notum quod affirmatio et negatio non sunt simwl verae. »

DE M^ONSTKABILITATE EXIStENTIAE DEI

— - ■■ 111 r"-' ■■■■ r ,. ., i„, „ A ,„ abstracta et anaiogica Entis perfectissimi non manifestat existentia^ exercitam, ab ea abstrahit. Sed differt a notionibus entium contirjgentium, v. g. angeli ant iapidis, prout continet existentiam signatam ; sic jarn apparet veritas hwjosce propositionis hypotheticae : §4 Deus est, kmc & seifso est.

De nfgameiito oatoiogico apod moderiiGs.

n

Plure5 philosophi moderni voiuerunt confirmare argumentuni sancti A^iselmi, ex consideratione valoris obj ectivi intellectus nosiri.

Cariesius1 dick : o uidq uid in idea ctara et distincta alicujus rei. conthietur vernm est Atqui in idea ciara et distincta Dei continetur Dei rea*is existentia. Ergo Deus existit,

Respondetur ; distinguo majorem : in ordine ideali essentiarurn modc abstracto cognitarum, concedo ; in ordine realis existentiae exercitae, nego, Fariter contradistinguitur minor ; nam nostra idea Dei est, sicut aliae ostrae ideae, abstracta, et insuper est analogica, ex creaturis desumpta. Leibnitsius 8 dicit: ut argumentum Cartesii valeat, oportet probare Deutn esse realiter possibilem, a parte rei seu extra animam. Et sic argus^entatur :

Si Deus est realiter possibilis existit, quia ejus essentia importat existentiam. Atqui a priori apparet Deum esse realiter possibilem^ nam idea Dei ncn mvolvit contradictionem, nec importat negationem. Ergo Beus existit. — HoselH, 04 p., incaute hoc argumentum admisit.

Respondeuw : transeat major, quia in absolute necessariis ex reali possibilitate seqtiitur existentia quae necessaria est et non contingens. Ita si a priori probaretur realis possibilitas Trinitatis sequeretur ejtts existentia. Distinguo minorem : a priori apparet Deum esse reaiiter IlS? - apparet negative» concedo ; positive, nego. Id est non sVbSn4mP^lbiHtatem EntiS perfectissimi^ inio nemo potest hanc impos- Quarr> ^iPr°Dar.e.; ne° n°S possumus sam P°sitive a priori probare. quid ^est no^fc^ dlClt ^110115 Thomas in corpore articuli, non sgitnus de Dee relative et * ne^i°SCimaS P°sitive et ProPrie ^eitatem, sed solumanalogice. Id est, quia nos Ton tiT ^s supremum Pnncipium aliorum entium.

sit capax existendi 2S t * ^ n°n possumus scire a priori apparent ut prpprietate, u V° ^uaedam P^fectiones absoiutae, quae immntawn* opnetates Mtis perfectissimi, difficile conciliantur, ut Dei «nmutaDUitas absoluta et ein<2 i^k^ ± ± ,m . , . csse diffic'1 *r «oertas, actus hber qui posset iri Deo non

^tem intim COnc?f.latur cum ejus absojuta immutabihtate et necessitate.

conciUatjo misericordiae et justitiae, ac etiam bonitatis Dei

gv5 AK DEUS src omnipotentis et permissionis mali nos latet. Hae difficu&ates quidem non infirmant Srmam demonstrationem a posierion existentiae Dei, sed non permittunt demonstrationem a priori.

Insiat Leibnitxius : sed idea Dei nuliam negationem involvit, ergc evidenter nullam contradictionem continet ; non eaim oritur contradictio nisi ex quadam negatiGne,

Respondetur : contradictio latens oriri potest ex non fundata conjunctione duarum notionuxn. Ita idea motus omnium velocissirni nutlam negationem invoivit et tamen contradictionem importat. auia semr«er cogitari potest motus velociqr, sicut semper divisibiiia sunt iatera polygonii in circumferentia inscripti, Ita pariter idea supremae ereaturae possibilu» non involvit negationem, sed contradictionem importat, quia « qualibet re a se facta Deus potest facere meliorem » ut infra dicetur Ia, q. 25, a. 6. Item forte non est fundata unio notionis entis cum notione infiniti.

Unde non possumus positive affirmare u priori possibilitatem Dei. Ad cognoscendum positive valorem anahgicum nostrarum notionum entis, bonitatis, etc. per respectum ad Deum, oportet quod Deus exigatur ut Causa entium fmitorum ex quibus abstrahimus has notiones entis> bonitatis, etc. ; nam causa de necessitate habet quamdam ^jrnilit udi nern saltem analogicam cum effectibus suis ; cf. infra, I*, q. 4, a. 3 ; q, 88, a. 3,

Ens est id ctijus acius esl esse (sive sit a se, sive sit ab alio). et nori possumus cognoscere supremum analogatum 4 entis msi ex similitudine inferioris analogati, prius quoad nos cogniti ; haec autem simiiitudo in causalitate fundatur ; cf. I*, q. 4, a. 3, q. 13, a* 5, et ex existentia efifectus concluditur existentia exercita causae.

Recentius JPaier Lepidi 1 voluit argumentum ontoiogicum renovare per principium valoris objectivi intelligentiae nostrae. Sic argumentattir :

Evidentia intsliectus manifestat aut ens rationis, aut ens reale, nec datur medium. Atqui ratio objectiva Entis perfectissimi ac infmiti evidenter repraesentata in mente nostra non esl $ns raiionis, Ergo est ens reale ; non autem ens reale possibile, in potentia causae existens, ut per se patet, ergc ens reale acluaie.

Respondetur : concedo majorem. Ad minorem : faveas probare, Afferuntur quidenx probabiles rationes, sicut ad suadendam possibilitatem 55. Trinitatis, sed non rationes demonstrativae, Non positive probatur a priori quod Deus est realiter possibilis^ nec quod Trinitas est realiter possibilis. Haec possibilitas nec efficaciter probatur a priori, nec efficaciter imprcbatur ab incredulis. ;J

Instat P. Lepidi : probo minorem :

Ens rationis est quod nullo moxlo existit in se5 nec potest existere iti se,

1. Revue d& PhUosophie, Paris, dec. 2909, ilem Onioioeia eiusdem amctoris p. 90, sq

DE DEMONSTRABILITATE EXISTENTIAE DEJ 8?

sed solum in mente, quia non habet rationem entis, ita sunt entia rationis nihilum absolutum, circulus-quadratus, ve! negationes, ex. : non homoj, vel privationes, ex. : caecitas, — Atqui e contrario ens perfectissimum concipitur ut quid habens plenitudinem essendi. Ergo idea entis perfectissimi non est idea entis rationis, sed entis realis, nec solum possibilis, sed actualis. # ^ m%t

Respondeiur : ex hoc probatur solum quod non vidimus impossibih- tatem Entis perfectissimi, imo suadetur ejus possibilitas (sicut etiam possi- bilitas foecunditatis infinitae ad intra), non vero positive probatur,

Atheus dicere potest : forsitan illegitime uniuntur m nno conceptu notio entis et notio infinitatis. Komo infinitus implicat contradictionen ens infinitum non videtur quidem implicare, sed tamen a priori non scimus an sit recta notio ad aliquid extramentale relativa. Forsitan est sicut notio supremi entis finiti possibilis, quae primo aspectu non videtur iinplicare contradictionem, quae tamen implicat, si « Deus qualibet re a se facta potest facere meliorern ».

Insiat ultimo P. Lepidi : praedictum argumentum praestrppcnit qrrlnbue vias a posteriori sancti Thomae, sed solum tanquam manuduciiones ad veram notionem Entis perfectissimi, et ex hac recta notione, vi valoris objectivi nostri intellectus, probatur existentia hujus Entis perfectissimL Sic quinque viae essent velut scaia ad ascendendum supra tectum aedificii, et postquam pervenimus super tectum, scala non est amplius necessaria.

Respondetur, Distinguo : si haec notio Entis perfectissimi esset uuivoca aut saltem de se immediate relativa ad Deum, sicui nostra notio sntis est immediate relativa ad ens rerum sensibilium, concedo. Sed haec notio est analogica et propterea non ducit ad Deum, primum analogatum, nisi per viam causalitatis, incipiendo ab inferiori analogato prius cognito, scilicet ab ente finito, prout, vi principii causalitatis tribuuntur Deo, Causae primae, perfectiones simpliciter simplices quae participantur a rebus finitis, sublatis imperfectionibus. Unde quinque viae traditionales ad probandam Dei existentiam sunt, non solum manuductiones, sed vere demonstrationes a posteriori,. ut infra dicetur. Essent manuductiones solum, si in telligentia nostra haberet confusam iniuiiionem Dei} ut voluiat ontologistae, secundum tendentiam realisticam Platonis 1 .

Attamen in dictis P. Lepidi et aliorum similium est quaedam pars veritatis, quae infra magis apparebit, scilicet : quinque viae traditionales quodammodo coadunantur prout omnes remote fundantur in notione eniis et in principio coniradictionis seu identitatis (entis cum seipso, prout opponitur non-enti), et proxxrhe in principio causalitatis .

r. Pater Lepidi admittebat quamdam ideam naturaHtey inditam Dei, prout anima,, nt tst ad Dei imamnem, accepit, in instanti creationis suae, quamdam frradiationem Bei, seu notionem confusam Creatoris. Sed hoc probatione indigeret, nec potest probari. Imo secunaum principla thomismi, omnes nostrae ideae proveninnt e~; rebus ipsis per abstractionem, cf." J.a q. 84, a. 3 et 6.

S8 AK DCtfS SIl

Sic conikitur argunaentum apodicticum, sed a posteriori : vi valocis objectivi nostrae ratsonis pHncipium co tttradiciiom^ vel ideniitatis est lex

• K damen t alis «7.oa solum rationis sed entis exiramenialis.

Atqui, si ita est, realitas fundamenfcalis seu suprema debet esse omnino identica, scilicet non composita, sed simplicissima et immuiabiUs, Ata ut sit suum esse et suum agere, id est Ipsum Esse subsistens.

Ergo Ipsum Esse subsistens simplicissimum et imrnutabile existit sirpra entia cosBDOsita et mutabilta.

Haec argumentatio est apodictica, sed est a posteriori ; est. velut coadunatio quinque viarum traditionalium, manifestans oppositionesn jrrincipii ideniUatis cum mundi mutabilitate (i^, 2a, 3a via) et composiiione ^r4a et 53 via) ; ita ut, saStem pro sapientibus, statim appareat itt hac oppositione quod mundus, eo ipso quod est compositus et mutabiiis, est contingens, scilicet non est ens a se ; et statlm etiam app&ret quod Ens a se debet se habere ad esse9 sicut A est A , id est identice, ita ut sit Ipsiu^ Esse suhsistens.

j . AHis verbis, initio viae inventionis, prius apparet* vi valoris reaHs , principii contradictionis seu jyjentitatis, quod ens est ens9 non ens esi non ens ; seu. ens non est non ens. Et in summo viae inventxonis, vi ejusdern ! principii identitatis apparet quod realitas suprema est omnino sibi identica. absque compositione et mutatione, scilicet Ipsum Esse subsistens : Ego sum qui sum. Et eo ipso habetur confutatio pantheismi, prout Ipsum Esse subsistens simplicissimwm et immutahile est realiter et essentialiter distkictum ab omni enie composito et muiabili, ut dicetur Ia, q. 3, a, 8. Utrum Deus veniat in compositione aliorum. Sed hoc non intelligitur nisi posi profundam penetrationem quinque viarum a posteriori.

Nec mlrum est quod probationes a posteriori existentiae Dei fundentur xemote in prmcipio contradictionis vel identitatis, nam proxime innituntur principio caus&litatis (efficientis et exemplaris), quod non potest negari nisi negetur contradictxonis vei identifatis principium.

Sic cognoscitur existentia Dei, non a priori, ut dicunt anselmian;., ex sola notione Dei, sed a posteriori ex noilone entis et ex primorum principiorum !uce in speculo sensibilium. Id est : radius intellectualis primorum principiorum refrangitur m hoc speculo, nam sub hac luce apparet coniingeniia mundi sensibiiis ex ejus muiabilitate (ia, 2a, 3a via) «t composiiione {4* et 5* via), ac proinde ejus dependentia causali ab Ente. immobili et simplicissimo, Sic ex refractione iuminis primorum principio* rum in speculo senslbiiium cognoscitur a posteriori existentia Primae Cau^ae. , *

Confirmatur kaec probatio : non potest negari existentia Dei mundum transcendentis, quin negetur valor realis seu ontologicus principii contradictionis vel identitatis, ut praesertirn apparet jam in doctrina antiqua Heracliti et magis in Hegelianismo, in quo principium contradictionis est 5oltim lex grammaticalis et simul lex rationis inferioris ratiocinantis, non

DE DEMONSTRABILITATE EXiSTENTIAE DEI *<> vero lex suprema rationis superioris seu intuitivae et realitatis. 3 unc loco De^ simplicissimi ct immutabiiis ponitur pantheistica evolutio umversaiis Negata enim existentia Ipsius Esse subsistentis immutabilis, reahtas f undamentalis non pctest esse nisi evolutio suiipsius creatrix. seu ipsqm )ien universalef in quo identificantur ens et non ens, prout id quod hi nonaum cst et tamen aliquo modo est. Si vero ipsum fieri est ratio sui et non mdiget causa extrinseca, negatur principium causaUtatis efficientis, ac pnnapmm gnalitatis et oroinde valor reaiis prindpU contradictioms seu laentitaas. k ewm evolutio est suiipsius creatrix, id est : si ipsum neri est raho sm, tunc est sine causa efficienti (sic in hac evolutione, plus procedit a mmonj. i^em est sine causa imali (quia haec evolutic a nullo dirigente a:>ngitiir), sine causa materiali (ut fluxus sine fluido, quia haec evoiutio non est tf» ahquo subjecto ab ea distineto, quod indigeret ab alio moven), sine causa formali : nam. ut dicitur ia propositione Syilabi Pii IX (Denzinger, 1700): c Deus reapse fit in homine ei mundo, ac una eademque res est Deus cum mundo et proiude spiritus cum materia, necessitas cum libertate, verum cum faiso, et justum cum injusto. » Haec omnia sunt ipsa negatio valons realis principii contradictionis quod esset soium lex grammaticahs ioque.me et Iex" logica discursus rationis inferioris, non vero lex intelligentiae superioris quae haberet intuitionem ipsius fluxus universalis.

Unde si hegelianismus non existeret, theoiogi possent iilum excogitare, tanquam probationem per absurdum existentiae Dei et distinctioms e)us a mundo.

Sic fit trausitus a critica argurnenti sancti Anse!mi; quod juxta nos est insufficiens, ad demonstrationes a posteriori.

Quid dixerit Eeelesia de ontologismot

Ut refert Denzinger, Enchiridion, n° 1659-1665 ex decreto S. Offidi 18 Sept. 1861 damnatae sunt septem propositiones ontologistarom cum ista nota : iuto iradi non possunt. In hoc decreto non rejicitur argumentum ontologicum seu a priori, nec possibilitas ejus, sed damnatur doctriria secunduni quam « immediata Dei cognitio, habitualis saltem, inteilectui humano essentialis est, ita ut-sine ea nihil cognoscere possit : siquidem est ipsurn lumen intellectuale ». Damnantur etiam istae duae propositiones : « Esse illud, quod in omnibus et sine quo nihil inteiligimus, est esse divinum. » — t Universalia a parte rei considerata a Deo realiter non distinguuntur. * Ontologismus confundit ens in communi cum ente divino ; et sic perduceret ad ontologismum pantheisticum Spinozae.

Pariter damnatus est ontologismus A. Rosmini, secundum quem « esse quod homo intuetur, necesse est, ut sit aliquid entis necessarii et aeterni ».

Cf. Denz. 1895. Dicebant isti de ente divino confuse cognito id quod nos- dicimus de ente inteDigibili rerum sensibiliura, quod est objectum proprium intellectus nostri.

AN DEU