1. Qui habitat in adjutorio Altissimi, in pro- Qui habitat in abscondito Excelsi: in unibratcctione Dei coeli commorabitur. culo Domini commorabitur:

2. Dicet Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum: Deus meus, sperabo in eum.

3. Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, et a verbo aspero.

4. Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis ejus sperabis.

5. Scuto circumdabit te veritas ejus: non timebis a timore nocturno:

6. A sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu, et daemonio meridiano.

7. Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis; ad te autem non appropinquabit.

8. Yerumtamen oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis.

9. Quoniam tu es, Domine, spes mea: Altissimum posuisti refugium tuum.

10. Non accedet ad te malum, et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo.

11. Quoniam angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis.

12. In manibus portabunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum.

13. Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem.

14. Quoniam in me speravit, liberabo eum: protegam eum, quoniam cognovit nomen meum.

15. Clamabit ad me, et ego exaudiam eum: cum ipso sum in tribulatione: eripiam eum, et glorificabo eum.

16. Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum.

Dicens, Domine, spes mea, et fortitudo mea: Deus meus: confidam in eo.

Quia ipse liberabit [al. liberavit ] te de laqueo venantium, de morte insidiarum.

In scapulis suis obumbrabit tibi, et sub alis ejus sperabis: scutum [h. hasta ] et protectio veritas ejus.

Non timebis a timore nocturno: a sagitta volante per diem,

a peste in tenebris ambulante, a morsu insidiantis meridie.

Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis: ad te autem non appropinquabit.

Verumtamen oculis tuis videbis [h. conspicies ]: et ultionem [A. expletionem ] impiorum cernes.

Tu enim [al. autem ] es, Domine, spes mea: Excelsum posuisti habitaculum tuum.

Non accedet ad te malum, et lepra non appropinquabit tabernaculo tuo.

Quia angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis.

In manibus [h. palmis ] portabunt te: ne forte offendat ad lapidem pes tuus.

Super aspidem et basiliscum calcabis: conculcabis leonem et draconem.

Quoniam mihi adhaesit, et liberabo eum: exaltabo eum, quoniam cognovit nomen meum.

Invocabit me, et exaudiam eum: cum ipso ego in tribulatione, eruam eum, et glorificabo eum.

Longitudine dierum implebo [h. satiabo J eum, et ostendam illi salutare meum.

Argumentum. — Docet vates quam tutus vivat ab omni malo is. qui se totum firma fiducia Deo credit custodiendum, in omnibus omnis generis periculis, et se suaque omnia ei committit et permittit. Aliqui ad pestilentiae vers. 6 mentionem omnia accommodant: coacte. Imo nec de certis calamitatibus quaerendis valde laborandum censeo, nam etiam sine inquisitione temporis et occasionis, qua scriptum sit, intelligi carmen potest. Personarum enallagae in hoc Psalmo frequentiores sunt quam in ullo alio, quae et in unius versus variis membris variant. Hinc Michaelis duos per omnem Psalmum sibi respondere choros existimat, alterum Deo confidentium in adversis, alterum hos ad spem erigentium, eorumque admirantium felicitatem. Prior chorus loqui ei videtur vers. 1-2, secundus respondere vers. 3-8, denuo loqui primus in primo versus noni hemistichio, atque inde usque ad finem vers. 13 secundus, tandem autem Deus interlocutor venire. Quod et Maurero placuit. Hanc itaque chororum alternationem, quamvis de ea dubium aliquod nobis supersit, tamjn in nostra versione observare ad faciliorem carminis intelligentiam conducet.

1. Qui sedet in latibulo Altissimi, in umbra Omnipotentis pernoctat.

2. Dico ad Jovam: Refugium meum et arx mea! mi Deus, in quo fiduciam colloco.

3. Nam is eripit te a laqueo aucupis,

et sub alis ejus refugium habes; scutum et clypeus est fides ejus.

5. Non est quod timeas a terrore noctis, a sagitta quae volat interdiu:

6. A peste, quce in caligine incedit;

a lue (vel exitio ), qua?, vastat meridie.

7. Quodsi cadunt a latere tuo mille, et decem millia a dextera tua: ad te non appropinquat malum.

8. Tantum oculis tuis spectas (aliorum stragem). et retributionem improborum vides.

9. Nam tu,-Jova, refugium meum es.

Altissimum posuisti praesidium tuum.

et plaga non appropinquat ad tentorium tuum.

1 1. Nam angelos suos demandat tibi ( tua causa, ut custodiant te in omnibus viis tuis.

ne offendat ad lapidem pes tuus.

43. Super leone et aspide gradieris, calcas leunculum et draconem.

44. Quoniam mihi adhaeret, eripiam eum; exaltabo eum, quia novit nomen meum.

45. Invocabit me, et exaudiam eum, cum eo ego ero in angustiis, extraham eum et glorificabo eum.

et videre ( experiri) faciam eum salutem meam.

Ver3. 1. Pernoctat, i. e. permanet. Sensus: Qui Dei se concredit fidei et tutelas, is tutus erit. Michaelis t Quem in suam tutelam suscepit Deus, ejus curam nunquam deponet. Semel in ejus domum (umbram) hospes admissus, noctu etiam, periculique tempore, hospitio ejus fruetur. Dathius quoque imaginem h. 1. depromptam existimat a jure hospitii, quod in Oriente imprimis summas sanctitatis habetur. Alius, qui habitat... qui in umbra... qui dicit... ipse Deus (vers. 3) liberabit te, pro eum. — Vers. 2. Dico: \ futuri pers., non vero particip. benoni dicens. Alii, arx mea es tu: minus recte. — Vers. 3. Laqueus, pestis, calamitatum imagines. — Vers. 5. Alexandrinus socherah pro particip. verbi sachar, circumdare, habuit. — Vers. 6. Iterum Alexandrinus debet accepit pro dabar, ut vers. 3, iashoud vero pro veshed. Suo autem ouu.7TT(ojj.a, quod pro hebr. keteb posuit, Agellius recte monet eum non incursum, ut Vulgatus transtulit, sed morbi gemis acutissimo dolore et morsu stimulantis indicare voluisse. — Vers. 9. Qui chori alternationem huic Psalmo inesse negant, intelligunt dixisti enim ant e nam tu, Jova. — Vers. 13. Leo et draco, robur et astutia. — Vers. i4. Exaltabo, in alto loco tutum eum praestabo.

Laus Cantici Dana.

Hic titulus non habetur in codice hebraico, neque in omnibus codicibus gracis, et S. Hilarius in Prologo Psal~ morum, S. Hieronymus, Theodoretus et Euthymius in Commentario hujus Psalmi disertis verbis dicunt, eum carere titulo. S. Joannes Chrysostomus et S. Augustinus nullam tituli mentionem faciunt. Quare credibile est titulum fuisse postea additum, ut intelligeremus hunc Psalmum a Davide fuisse compositum, non a Mose, ut Hilarius et quidam alii tradiderunt. Et certeratio, quia nonnulli adducti sunt, ut existimarent hunc Psalmum nonDavidis esse, sed Mosis, infirma omnino est. Dicunt enim Psalmos qui carent titulo, illius esse cujus est Psalmus praecedens: Psalmum autem praecedentem esse Mosis, probant ex titulo illo: Oratio Moysi hominis Dei. At nos in explicatione Psalmi superioris ostendimus, Psalmum illum inscribi Moysi, non quod ille fuerit auctor, sed quod David Mosem loquentem introduxerit; et rationem adduximus, cur probabile non sit Psalmos, qui carent titulo, ejus auctoris esse, cujus nomen invenitur in Psalmo praecedente. Argumentum Psalmi est exhortatio ad fiduciam in Dei auxilio firmissime collocandam. Id enim in principio ponitur, et per totum Psalmum variis rationibus confirmatur. Forma Psalmi est dramatica; nunc enim loquitur Propheta, nunc homo justus, nunc Ipse Deus. Psalmus est plenus metaphoris, et ideo non minus elegans quam difficilis. Quam vero sit utilis, et ad mores formandos accommodatus, vel ex eo cognosci potest, quod ex vetusto Ecclesiae instituto, quotidie in divino officio frequentatur, idque ad initium noctis, ut Deo protegente, nocturna pericula hoc armati clypeo propulsemus.

Vers. I. i. Qui HABITAT IN ADJUTORIO ALTISSIMI, IN PROTECTIONE DEI COELI COMMORABITUR.

Hoc primo versiculo continetur insignispromissio, per quam Spiritus Sanctus certos nos reddit, auxilium divinum nunquam defuturum iis, qui vero spem suam in Deo repositam habent. Sed verba singula explicemus. «Qui; » haec prima vox significat promissionem esse generalem, quasi dicat Propheta: Quicumque sit, sive dives, sive pauper, sive doctus, sive indoctus, sive patricius, sive plebeius, sive juvenis, sive senex: non enim Deus personam accipit; sed « dives est in omnes qui invocant illum. » « Habitat: » hoc significat promissionem hanc tam liberalem non requirere quamlibet fiduciam, sed assiduam, constantem, firmam, ita ut homo per fidem et fiduciam faciat sibi quasi domum in Deo, in quo habitet et quiescat, et eam quocumque ierit, circumferat, quomodo testudines faciunt. Vox hebraea habet aliquid majoris energiae quam verbum habitat; significat enim sedere, quiescere, durare; itaque sensus erit: Qui habitat cum quiete et perseverantia. « In adjutorio; » vox hebraea "inD2 besether, proprie significat, in abscondito, sive in loco secreto; sed Septuaginta Interpretes explicaverunt metaphoram cum dixerunt, in adjutorio; adjutorium enim Dei non est visibilis aliqua turris, sed arx invisibilis et secretissima, quae sola fide invenitur et penetratur. Vocabulum tamen graecum et latinum admonet confidendum quidem firmissime esse in Deo, sed non esse negligenda ea quas studio et labore humano adhiberi possunt. Exemplo nobis esse possunt agricolae, qui sperant in eo qui dat

pluvias de coelo, et solem suum oriri facit; sed interim laborant arando, serendo, metendo, quia sciunt eos adjuvari, qui aliquid cooperando faciunt. « Altissimi: » multa sunt nomina Dei, sed nomen « Altissimi » hoc loco aptissime ponitur; nam quia Deus altissimus, id est, in altissimo loco sedet, ideo omnia videt, et nullum nostrum periculum eum latet. Rursum, quia non solum e d altissimus, quia omnia speculatur, sed etiam quia in altissimo throno sedet, et omnia subjecta habet; ideo potest ab omnibus periculis nos eruere.

« In protectione Dei coeli commorabitur;» haec est altera pars versiculi, in qua promittitur merces confidentibus in Deo; et sensus est: Qui vere confidit in auxilio divino, spe sua non frustrabitur, sed omnino a Domino protegetur. Et pulchre respondent verba singula singulis. Verbo habitat respondet commorabitur; verbo in adjutorio respondet in protectione; verbo A Itissimi respondet Dei coeli; sed singula consideremus. «In protectione;» vox hebraica betsel proprie significat, in umbra, sive in umbraculo, ut S. Hieronymus vertit. Septuaginta Interpretes explicare voluerunt metaphoram, et ideo verterunt: In protectione. Deus enim, sub umbra alarum suarum instar aquilie, vel gallinae protegit confidentes in se. Potest etiam umbra significare gratiam et favorem principum, quae umbra facillime et longissime protegit, ut etiam cervus quidam ubique securus libere vagaretur, quia scriptum gerebat ad collum: « Cebsaris sum, noli me tangere; » sic veri servi Dei serriDcl i ubique tuti sunt, inter leones, ursos, serpentes, ubiqm ( ignes, aquas, fulmina, tempestates, quoniam om- tutisuut* nes creaturae umbram Dei cognoscunt et reveren-

tur. Sed etiam vox latina protectio hoc loco valde ad rem facit; protegere enim est procul tegere; potest autem homo procul tegi duobus modis, si vel protector prope adstans sagittas procul venientes repellat, vel si protector quidem procul absit, sed tamen repellat tela vicina, ut gladios, vel pugiones. Utrumque facit Deus; ipse enim manens in nobis repellit sagittas longissime venientes; videt enim prima initia periculorum, et ea, si vult, mirabili virtute in ipso primo exortu exstinguit: sic etiam ipse in coelo sedens pericula nobis quantumvis proxima removet; habet enim oculos acutissimos et manus longissimas, ut omnia mala nobis imminentia praevenire possit: oculus ejus, intelligentia ejus; manus ejus, potentia ejus; et potentia ejus, voluntas ejus. «Dei coeli: » S. Hieronymus vertit, omnipotentis; sed vox hebraica HIP non solum omnipotentem, sed sibi sufficientem, id est, in se et per se omnipotentem significat; nam et Apostolus se omnipotentem esse dixit, sed in Deo, non in se: « Omnia, inquit, possum in eo qui me confortat, » Philip, iv. Septuaginta Interpretes verterunt, Dei coeli, quia nullus est sibi sufficiens, nullo egens, et per se atque in se omnipotens, nisi Deus verus, qui coelum ex nihilo fecit. « Dei gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit,» Psalm. xcv. Et quamvis etiam terra, et mare, et aer sint opera Dei magna et mirabilia, tamen nihil est in rebus corporalibus majus et mirabilius coelo, sive molem, sive pulchritudinem, sive efficaciam, sive velocitatem, sive stabilitatem consideres. Quare idem Propheta de coelis singulariter dixit: « Coeli enarrant gloriam Dei, » Psalm. xviu. «Commorabitur;» hoc significat, confidentem in Deo non semel, aut iterum, sed assidue protegendum a Deo; erit enim ei protectio Dei non tugurium in via, sed quasi domus paterna ac propria. In hebraeo est piVv ithlonun, id est pernoctabit, quia videlicet protectio nobis necessaria est in nocte ac tenebris hujus vitoe: non autem in coelesti patria, ubi «nox nulla est, sed perpetuus dies, » ut dicitur in Apoc. cap. xxi. nomi- Hic admirari cogimur insipientiam hominum, qui

nnm in- tantam promissionem tam parvi faciunt; certe «fd'’ enm Principes terrae multa insumunt in custodes

1'eo'diin- corporis sui, aut arcium suarum; et tamen ab eis dunt. cgepe produntur. At nunc non homo mendax et fragilis, sed Deus omnipotens et verax dicit: « Confide et protegam; » et vix invenitur, qui sicut oportet, illi se credere velit.

"ers. 2. 2. Dicet Domino: Susceptor meus es tu, et

Explicat et probat Propheta propositionem suam testimonio justi confidentis in Deum, qui de experimento suo testatur. « Dicet, inquit, Domino, » id est, gratias agens justus, qui habitat in adjutorio Altissimi, confitebitur Domino beneficium protectionis acceptum. In hebraeo est "ION oruar, quod significat dicam; sed S. Hieronymus vertit

dicens; videtur enim legisse omer. Septuaginta Interpretes verterunt dicent, quia legerunt amat, et acceperunt praeteritum pro futuro; sensus semper est idem, sive legamus: Dicam ego in persona omnium justorum, sive dicens justus, sive dicet justus, vere et « Domino; » absolute vocat Deum, Dominum, quia PrnPrie vere ac proprie solus Deus Dominus est, tum De„s Do. quia non habet superiorem, neque parem; tum minus quia nulli necessitati servit, cum nulla re indi- est* geat; tum quia omnia serviunt illi ad nutum, sine quo neque esse, neque moveri possunt; tum denique quia solus potest res omnes mutare, destruere, reparare pro arbitrio. «Susceptor meus es tu: » ex hebraeo S. Hieronymus vertit, spes mea.

Et quidem vox hebraica >0(10 machsi potest quidem significare, spes mea, sed potest etiam significare, susceptor meus; nam verbum non chasah, unde est illud nomen, significat sperare et etiam recipere se in aliquem locum tutum; denique Septuaginta viri doctissimi non ignorabant vim hujus vocis, et videntur tria ista vocabula, susceptor meus, et refugium meum, et Deus meus, continere tria beneficia Dei, pro quibus xr;a be. justus gratias agit, unum praeteritum, alterum neScia praesens, tertium futurum. Primum ergo beneiicium est ineffabilis misericordia Dei, qua susci- jnhns pit hominem jam lapsum in lethale peccatum, et galias ad gehennam ruentem, de quo dicitur in PSalm. a§u cxvn: «Impulsus eversus sum, ut caderem, et Dominus suscepit me;» sic enim hunc locum exponit S. Bernardus, serm. 2 in Psalm. xc: « Signum hujus susceptionis est, quando qui ceciderat, resurgit humilior, et fortior, et cautior, ut David, ut Petrus, ut Magdalena. » Hoc primum benificium commemorat homo justus et confidens in Deo, non quod oriatur ex fiducia (praecedit enim fiduciam, non sequitur), sed quia dicit apud se: Si tam bonus est Deus, ut suscipiat inimicum non confidentem, eique poenitentiam et confidentiam inspiret; quam bonus et fidelis erga amicum et filium confitentem! Alterum beneficium est praesens, et continetur in illo verbo: «Et refugium meum. » Deus enim, qui eum suscipit per gratiam justificationis, non statim assumit in coelum, ubi nulla sunt pericula, sed constituit in acie praeliantium militum suorum; sed si confidat in Domino, Dominus illi refugium erit in omni teatatione, etrefugium optimum atque firmissimum: vox enim hebraea mii'0 metsudah, quae hoc loco habetur, significat munitionem, sive arcem munitam. Tertium beneficium estfuturum etmaximum, et significatur in his verbis: « Et Deus meus. »

Deus enim est summum bonum; et quidem Deus Deus est semper in se est Deus, ac per hoc summum bo- summum num; sed nobis tunc proprie erit Deus, «quando unum* videbimus eum sicuti est, » ut ait B. Joannes I Epist. ni; tunc enim summo bono fruemur. Justus igitur, quia cogitat et confitetur Deum sibi fuisse aliquando susceptorem, nunc esse refugium, ct post hanc vitam fore beatitudinem, ideo con-

eludit, « sperabo in eum, » id est, firmiter statuo semper sperare in eum in omni periculo et tentatione; quod B. Job faciebat, cum diceret: « Etiamsi me occiderit, in ipso sperabo, » Job. xiii.

Variant hoc loco codices; nam in hebraeo et grseco legimus, liberabit te. S. Hieronymus et S. Augustinus in Commentario hujus Psalmi, et S. Gregorius, lib. VI Moral., cap. xv, legunt, liberabit me. Editio nostra Vulgata habet, liberavit me; quomodo legit etiam S. Bernardus, serm. 3 in hunc Psalmum. Res non est magni momenti; sed si legatur in secunda persona, verba erunt Prophetae, et continuabuntur cum sequentibus; si legatur in prima persona, erunt verba hominis justi, et continuabuntur cum praecedentibus; sic etiam, si legatur verbum temporis futuri, erit promissio; si temporis prapteriti, erit confessio; beneficium autem, quod hic commemoratur, idem omnino est, sive exprimatur in prima persona, sive in secunda, sive in praeterito, sive in futuro. Nos editionem nostram sequimur. Ergo vir justus, qui dixerat: « Sperabo in eum, » subjungit rationem: « Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, et a verbo aspero. » Quibus verbis duo beneficia continentur, unum temporale, spirituale alterum: beneficium temporale est liberatio ab insidiis, dolis, fraudibus malorum hominum, ex quibus detrimenta temporalia oriuntur; fraudes enim sunt laquei, verbum asperum est detrimentum quod inde sequitur: verbum enim apud Hebraeos passim accipitur pro ipsa re. Et quoniam fraudes et doli plerumque fiunt per instrumentum linguae, ideo Ecclesiasticus, cap. li, dicit: « Liberasti me a laqueo linguae iniquae. » Deus igitur singulari providentia sua fecit, et faciet deinceps, ut justis confidentibus in adjutorio Altissimi non obsint fraudes et insidiae impiorum. Alterum beneficium est longe majus, liberatio videlicet a tentationibus daemonum: tanta est enim daunonum versutia, ut non immerito homines quantumvis prudentes cum daemonibus comparati bestiolae esse videantur. Igitur resuunt venal°res daemones sunt, de quibus Apostolus J.-Emo- dicit: « Qui volunt divites fieri, incidunt in tennes- latronem et in laqueum diaboli, » I Tim. vi; et:

« Resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur, » II Tim. n. Sunt autem daemones et plurimi numero, ut aerem istum caliginosum ferme totum repleant, teste S. Hieronymo in cap. vi ad Ephes.; et potentissimi ac ferocissimi, ut in Scripturis leonibus et draconibus conferantur,

1 Pelvi v, et Apocal. xii. Neque aliud negotium habent, quam assidue « rugiendo circuire quaerentes quem devorent: » Quae si serio et attente cogitaremus, cum timore et tremore magno vigilaremus in orationibus, non minus quam fecisse

Danielem credibile est, cum esset in lacu leonum, et tres pueros in camino ignis ardentis. Laquei sunt omnes res creatae, quae sensus humanos oblectare possunt, sive quae concupiscentiam carnis, vel concupiscentiam oculorum, vel superbiam vitas irritare solent; de quibus dicit Sapiens:

« Creaturae factae sunt in muscipulam pedibus insipientium, « Sap. xiv; et: « In medio laqueorum ingredieris, » EccAe. ix. Verbum asperum est mors animae, quam incurrit qui laqueis istis capitur; sic enim vertit ex hebraeo S. Hieronymus: Liberabit te de laqueo venantium, et de morte insidiarum; nam, ut supra diximus, per verbum res ipsa intelligi debet. Quod si quis velit per verbum asperum, proprie verbum ipsum accipere, poterimus per verbum asperum intelligere sententiam judicis supremi: « Ite, maledicti, in ignem aeternum; » vel, ut docet S. Bernardus, serm. 3 in hunc Psalmum: « Tollatur impius, ne videat gloriam Dei; » hoc enim verbo nihil asperius cogitari potest, cum eo significetur privatio omnium bonorum, et cumulus omnium malorum non temporalis, sed aeternus; hanc sententiam justissimi judicis Dei juste merentur, qui voluntarie laqueis venatorum daemonum se implicari sinunt.

4. Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pen- Vers.4.

Incipit nunc Propheta ipse loqui, et confirmat verba hominis justi, ac si dicat: Merito dixisti:

« Sperabo in eum, quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, et a verbo aspero.» Vere enim liberavit te, et deinceps semper liberabit ab omni periculo; nam dum eris parvulus et impar hostibus tuis, fovebit te sub alis suis, quomodo aquila, vel gallina fovet pullos suos; quando autem creveris, et per te pugnare poteris, dabit tibi scutum firmissimum, per quod invulnerabilis esse poteris; sed in hoc versiculo explicatur solum prior similitudo, in sequenti explicatur posterior.

In Scripturis sanctis duabus avibus comparatur Deus, aquilae et gallinae. Deut. xxxii: « Sicut aquila provocans pullos suos, et super eos volitans. »

Matth. xxiii: « Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos. »

Aquila erat Deus ante incarnationem, gallina factus est post incarnationem; vel, si placeat ad Christum omnia referre, Christus, ut Deus, estInS(,rip. aquila; ut homo, gallina; vel Christus homo tem- turis i»eporc mortalitatis suse gallina fuit, post resurrec- dua; tionem aquila. Ait igitur: « Scapulis suis ob- b!]s comumbrabit tibi, » id est, Deus instar aquilae vel paratur, gallinae sub alis suis te colliget, et sic scapulis aqul1®. suis obumbrabit tibi, ut neque ab ardore solis, n®# neque a pluvia et ventis, neque a morsibus milvorum timeas; quare tutissime « sub pennis ejus,» id est, sub ejus protectione et delensione constitutus, sperare poteris liberationem et incolumitatem.

Veritas Dora i ni in Scripturis duobus nodis accipitur.

5. Scuto cirgumdadit te veritas ejus, non

6. A SAGITTA VOLANTE IN DIE, A Negotio PERAMBULANTE IN TENEBRIS, AB INCURSU ET DAEMONIO MERIDIANO.

Explicat nunc Propheta alteram similitudinem pro majoribus, qui per se pugnare possunt; hos enim Deus armat scuto admirabili. Finxerunt poetae Achillem et rEneam scuto quodam coelesti donatos fuisse, ut invulnerabiles fierent; sed illae fabulae sunt. Hic autem clypeus, de quo loquitur David, vere clypeus coelestis est, et invulnerabiles reddit eos, qui ipso bene uti sciunt, et dicit Propheta: « Scuto circumdabit te, » quoniam scutum non est simile galeae quae solum caput tegit, vel loricae quae tegit pectus et scapulas; sed est generalis quaedam defensio, cum possit attolli, demitti, converti ad omnes partes, et opponi omnibus ictibus. « In omnibus, inquit Apostolus aci Ephes. v, sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere.» S. Hieronymus ex hebraeo vertit, scutum et protectio veritas ejus. Sed facile est videre quae fuerit causa diversae translationis; nam S. Hieronymus legit mriDI, vesocherah, et protectio; Septuaginta vero Interpretes legerunt ischoreca, circumdabit te. Facile autem fuit negligentia li brariorum mutari primam et ultimam litteram. Melior est autem lectio quam Septuaginta Interpretes habuerunt, quam ea sit, quam habuit S. Hieronymus; nam verbum "1HD circuire et circumdare significat; nomen rnHD sochcrah, scutum rotundum proprie designat; non est autem verisimile Prophetam scripsisse scutum et scutum; ad quam repetitionem vitandam S. Hieronymus vertit, scutum et protectio, quamvis illa vox proprie non protectionem, sed scutum significet. Porro scutum hoc veritas est; sic enim dictum est: « Scuto circumdabit te veritas ejus, » ac si dictum esset: Circumdabit te veritas homini instar scuti, vel clypei. Veritas Domini in Scripturis sacris duobus modis accipitur, uno modo pro veracitate et constantia in servandis promissis, ut in PsaJm. lxxxviii: «Veritas mea ct misericordia cum ipso; » et infra: «Misericordiam meam non dispergam ab eo, neque nocebo ei, » id est, non decipiam eum, in veritate mea; altero modo pro veritate fidei revelata per Apostolos et Prophetas, de qua dicitur Joan. xvn: « Sermo tuus veritas est; » et Prov. xxxi: « Omnis sermo Domini clypeus ignitus est; » et ad Ephes. vi: « In omnibus sumentes scutum fidei, » id est veritatis, quae sola fide percipitur, cum sit veritas super naturalis. Utraque veritas clypeus est optimus ad propulsanda jacula omnia inimici, sive in prosperis, sive in adversis; nam veritas promissionum Dei est immobilis et firma, ut de ea dici possit: « Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt, » Lue. xxi. Est enim

veritas Dei, quasi terra solida, in qua anchora spei tutissime figitur. Anchora, dum per aquam descendit, non firmat navim, quoniam aqua est elementum liquidum et instabile; at dum terrae adhaeret, firmissime navim retinet. Sic spes nostra, dum adhaeret promissionibus hominum, non potest non semper nutare; sed cum in Dei veritate figitur, firmissima permanet: « est enim Deus verax, omnis autem homo mendax, » inquit Apostolus ad Rom. ni. Et quis ei nocere poterit, cui protectionem promittit Deus, qui mentiri non potest? Nec minus veritas fidei instar scuti protegit, dum nos certos reddit, esse post hanc vitam paratam justis felicitatem aeternam, et impiis supplicia sempiterna: futurum judicium in novissimo die, in quo singuli homines rationem exactissimam reddent judici Deo omnium operum, verborum, cogitationum, desideriorum, omissionum, denique otiosi cujuslibet, brevissimique sermonis. Haec enim et similia, quae veritas fidei nobis ostendit, facile protegere nos possent ab omni tentatione, tam in rebus prosperis quam in adversis, si hoc scuto assidue uteremur, id est, si veritates fidei assidue et fideliter cogitaremus. Quis enim non fortiter adversus terrores omnes persistet, si attente cogitet illa verba Domini, Matth. x:

« Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius timete * eum qui potest corpus et animam perdere in gehennam. » Et quis vana blandimenta saeculi, et injusti lucri occasiones non facile spernet, si verba illa coelestis Magistri serio considerare voluerit, Matth. xvi: « Quid prodest homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? » aut: « Quam dabit homo commutationem pro anima sua? » Sequitur: « Non timebis a timore nocturno, » etc. In quibus verbis Propheta explicat generatim pericula, in quibus avertendis scuto veritatis opus habemus. Sunt autem verba valde obscura, et a Scriptoribus varie exponuntur. Duae videntur expositiones praecipuae. Una S. Augustini, qui per timorem nocturnum intelligit tentationem levem, sed occultam; per sagittam volantem in die, tentationem levem, sed manifestam; per negotium perambulans in tenebris, tentationem gravem, sed occultam; per deemoniummeridianum, tentationem gravem, sed manifestam. Altera est S. Bernardi, serm. 6 in hunc Psalmum, qui per timorem nocturnum intelligit tentationem pusillanimitatis; per sagittam volantem in die, tentationem vanae gloriae; per negotium perambulans in tenebris, tentationem ambitionis vel avaritiae; per daemonium meridianum, tentationem operis mali sub specie boni. Possumus addere tertiam expositionem, quae ex parte S. Joannis Chrysostomi esse videtur, ut per noctem intelligatur tempus adversitatis; per diem, tempus prosperitatis; et hic sit sensus: « Non timebis a timore nocturno, » id est, in nocte adversitatis non timebis ab iis rebus, quae non lae-

Qinil sil dl.llu-

dunt, si non timeantur: talia sunt detractiones, convicia, contumeliae, quae nocent illi a quo dicuntur, non illi in quem dicuntur, nisi ipse timendo, et eas magnifaciendo seipsum laedat. « A sagitta volante in die, » id est, in die prosperitatis, non timebis verba laudantium et adulantium, quae superbiam gignunt, et instar sagittarum occidunt incautos. «A negotio perambulante in tenebris, » id est, in tenebris adversitatis non timebis veras calamitates et persecutiones, quas homines impii negotiando negotia iniquitatis inierunt justis. «Ab incursu et daunonio meridiano,» id est, in meridie prosperitatis, non timebis a gravissimis et notissimis sceleribus ad quae nimia opulentia, vel potentia illos impellit. Possumus et quartam expositionem adjungere, quie praeter eceleras simplex et litteralis esse videtur, ut sensus sit: Non timebis ulla pericula, neque nocturna, neque diurna. Illud enim: « Non timebis a timore nocturno, » significat, non afficieris timore ab ulla re, quae nocturno tempore timorem incutere potest. Accipitur enim timor pro re quae limetur, ut I Pelvi iii: «Timorem eorum ne timueritis. » Sicut spes accipitur pro re sperata, et desiderium pro re quae desideratur, ad Tit. u: « Exspectantes beatam spem, » id est, beatitudinem quae speratur; et Psabn. lxxvii: « Desiderium eorum attulit eis, » id est, rem quam desiderabant. Illud autem, a sagitta volante in die, significat, non timebis offensionem, sive calamitatem ullam diurnam. Ponitur enim sagitta pro quacumque re quae laedere potest interdiu, species videlicet pro genere. Illud vero, a negotio •perambulante in tenebris, est repetitio et explicatio illorum verborum, « non timebis a timore nocturno; » significat enim negotium perambulans in tenebris nocturnis. Vox hebraicaim dabar significat proprie verbum; sed accipitur pro re quacumque, quomodo etiam accipitur negotium pro quacumque actione, quae laedere potest. S. Hieronymus vertit, a peste in tenebris ambulante, quia legit debet, quod significat pestem; sed Septuaginta Interpretes legerunt dabar, quod significat verbum, id est rem omnem. Illud denique, ab in- ( Ui su et dunitouio meridiano, est repetitio et explicatio illorum verborum: « A sagitta volante in die; » significat enim incursus et daemonium meridianum, omnem occursum malum, sive omnem laesionem, omnem aerumnam quae accidere potest in die, atque adeo in ipso tempore meridiano. S. Hieronymus vertit, a morsu insanientis meridie. Sed verbum hebraicum Dtfp keteb significat morsum, et excidium, et ruinam; ideo Septuaginta Interpretes non male verterunt, incursum, ut designarent generatim omnem occursum malum. Vox autem "W&Hashvjd, quam S. Hieronymus vertit insanientis, videntur Septuaginta Interpretes legisse, litteris transpositis, TS*|, quod significat, et daemonio. Vocat autem David daemonium meridiei, sive meridianum, omnem aggressorem ro¬

bustum et potentem, qui non timet in ipso meridie nocere et laedere; quoniam enim daemon princeps est omnium iniquorum et malefactorum, recte transfertur hoc nomen ad omnes iniquos et malefactores, praesertim audaces et robustos. In summa, continetur in omnibus his verbis generalis promissio, qua securi redduntur ab omni periculo nocturno et diurno, qui confidunt in Deo, et armati sunt clypeo veritatis; nam: « Si Deus pro nobis, quis contra nos?» Rom. vm; et: « Quis est qui vobis noceat, si boni aemulatores fueritis? »1 Petr. cap. m.

7. Cadent a latere tuo mille, et decem

Pergit Propheta, et describit victoriam hominis justi confidentis in Deo, et rite utentis clypeo veritatis. Possunt autem illa verba: « Cadent a latere tuo, » exponi de sagittis, ut vult Euthymius; vel de hostibus, ut docent Tlieodor, tus et S. Bernardus; vel de commilitonibus, ut indicat S. Augustinus. Omnia sunt vera, sed expositio S. Augustini videtur anteponenda. Nam sagittae quidem repercussae a scuto, cadent in magna copia;. sed non satis est ad victoriam sagittas repellere, nisi etiam occurratur timori nocturno, negotio perambulanti in tenebris, et daemonio meridiano. Itaque prima expositio non plene hunc locum explicat. Altera expositio melior, duobus modis potest intelligi: uno modo, ut hostes dicuntur casuri felici casu; quod tunc fit, cum infideles convertuntur ad fidem, et peccatores convertuntur ad justitiam, et sic prosternuntur et occiduntur, ut moriantur peccato, et de hostibus fiant amici. Altero modo, ut hostes dicantur casuri infelici casu, quod fit cum hostes justorum, sive daemones, sive homines mali, repelluntur a justis, et non solum non obtinent victoriam, sed etiam victi prosternuntur et cadunt: nec solum non lucrantur nova gaudia, sed graviora sibi ipsis praeparant supplicia. Tertiaexposilio verissima est, et simplex, ac litteralis; vult enim Propheta justos admonere, ut magnifaciant gratiam hujus victoriae, cum rara sit, et ad paucos omnino pertineat: «Cadent» enim in hoc praelio ex commilitonibus « mille a latere, et decem millia a dextris, ad ipsum autem non appropinquabit » neque timor nocturnus, neque sagitta volans in die, neque negotium perambulans in tenebris, neque daemonium vastans et saeviens in meridie. Porro per latus videtur intelligi sinistra, cui opponitur dextera: et quidem mille dicuntur casuri a latere, id est, a sinistra, et decem millia a dextris, quoniam per sinistram intelligitur adversitas, per dexteram prosperitas. Multo autem plures ex hominibus cadunt et pereunt ex prosperitate, quam ex adversitate. Prosperitas enim dat occasionem supeibiai, deliciis, licentiae, audaciae, et aliis id ge¬

nium

num?

cadunt ei prosperitati:

quam ei nus malis: adversitas vero reddit homines humi-

adversi- les, castos, patientes. «Tribulatio enim, ut ait ute' Apostolus ad Rom. v, patientiam operatur. » Jam vero numerus ille mille, et decem millium, nihil aliud significat nisi multos casuros a sinistris, sed multo plures a dextris: quomodo accipiuntur hi numeri lib. I Reg. cap. x: «Saul percussit mille, et David decem millia. » Et DeuL xxxii: « Quomodo persequatur unus mille, et duo fugent decem millia. »

Haec est nova causa laetitiae homini justo, cui non solum promittitur victoria, sed etiam quod sit cum magna voluptate visurus propriis oculis inimicos suos jacentes, et pro meritis punitos, quae promissio impletur aliquando in hac vita. Sic enim viderunt filii Israel Aegyptios mortuos, el jacentes in littore maris Rubri, Exod. xiv. Sic viderunt Moses et Aaron absorberi vivos a terra Ddlhan et Abiron, Num. xvi. Sic Ezechias vidit cadavera prostrata exercitus Sennacherib, IV Reg. cap. xvn. Sic Judith, et populus Dei, vidit caput Holophernis amputatum, et exercitum ejus lusum et fugatum, Jud. cap. xv. Sed plenissime implebitur haec promissio in die novissimo: tunc enim videbimus omnes inimicos nostros humi jacentes, inermes et nudos, et sine ullis viribus, *t p cenae sempiternae addictos. « Yerumtamen, 'liquit Propheta, oculis tuis, » id est, non ex aud tu et fama cognosces, sed tu ipse cernes, illis ipsis oculis, quibus vidisti arma hostium, et pericula; qui quidem oculi tunc proprie tui erunt post resurrectionem: nunc enim quomodo tui sunt, quos te invito curiositas aperit, somnus claudit, fumus affligit, senectus obscurat, mors exstinguit? « Considerabis, » id est, non obiter, et per transitum videbis, sed diligenter et accurate considerabis omnes hostes tuos, qui sint, quot sint, quid meruerint, quid patiantur. « Et retributionem peccatorum videbis, « id est, et tunc plane perspicies quam mercedem habeant omnes impiorum labores. Ex quo existet pulcherrima species rerum: nunc enim omnia confusa et perturbata esse videntur; nam cum poena debeatur culpae, et praemium virtuti, saipe accidit ut justi affligantur, et iniqui honorentur, et per hoc justitiae copuletur dolor, et iniquitati conjungatur gaudium; sed in die novissimo omnia ponentur suo loco, et poena retribuetur culpae, eique jungetur insolubili nexu, et major poena majori culpae reddetur, et minor minori: et contra, nexu pariter insolubili praemium adjungetur ‘justitiae, et majori justitiae majus praemium, et minus minori reddetur: et tunc implebitur quod dicitur in Psalm. lvii: «Laetabitur justus, cum viderit vindictam, » id est, cum retributionem peccatorum viderit: non quidem laetabitur ob calamitates miserorum, sed ob decorem justitiae e. sapientiae

divinae, quai splendebit mirum in modum in suppliciis impiorum.

9. Quoniam tu es. Domine, spes mea; Aliis-

Hic versiculus facilis est quoad verba, quoe sunt omnia declarata in explicatione primi et secundi versiculi: sed de connexione non levis quaestio est; nam in verbis praecedentibus loquebatur Propheta cum homine justo, dicens: «Oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis; » nunc videtur loqui cum Deo, dum ait: « Quoniam tu es, Domine, spes mea; » et non apparet quorsum haec dicat. Et rursum Verba sequentia: « Altissimum posuisti refugium tuum, » ad hominem justum dirigi videntur, sed non apparet ulla connexio. Theodoretus et quidam alii volunt subiutelligi verbum dixisti, ut hic sit sensus: Quoniam dixisti:Tu es, Domine, spes mea, ideo Altissimum posuisti refugium tuum. Euthymius et alii nihil existimant subinteliigi debere: sed verba priora hujus versiculi esse hominis justi, verba posteriora esse Prophetae; jam enim admonuimus Psalmum esse dramaticum, et ad formam dialogi factum, ut quamvis non designentur nominatim personae, tamen nunc Propheta, nunc homo justus, nunc Deus loqui intelligatur. Igitur posteaquam Propheta viro justo dixit: «Scapulis suis obumbrabit tibi Deus, » ut gallina pullo; et «scuto circumdabit te, » ut imperator militem; et «non timebis atimore nocturno,» vel«diurno;» et multi hinc inde a dextris et a sinistris cadent, sed tibi malum non appropinquabit, quin potius devictos hostes oculis tuis videbis: justus vir his auditis interloquitur, et ad Deum conversus dicit: « Quoniam tu es, Domine, spes mea, » id est, vera sunt quae audivi; sed ideo vera sunt, quoniam tu es, Domine, spes mea, non confido in viribus et armis meis, non in viribus et armis amicorum meorum, sed in te uno confido, qui es unica et tota spes mea; dicitur autem Deus ipse spes justorum, quoniam justi non sperant solum auxilium a Deo, sed ipsum Deum sperant sibi fore veluti arcem munitissimam, ad quam confugientes tempore persecutionis, et in qua per fidem, spem et charitatem, perque orationem et contemplationem habitantes, nihil adversi pati possint. Atque hoc bene Propheta intellexit, et ideo subjunxit: « Altissimum posuisti refugium tuum, » quasi diceret: Recte ac sapienter posuisti Deum spem tuam; sic enim refugium tuum constituisti in arce omnium altissima et munitissima, ad quam ( ut in versiculo sequenti dicetur ) nullum malum pertingere poterit. Ubi observandum est, per Altissimum, non intelligi rem aliquam altissimam, sed ipsum Deum, cujus unum ex nominibus est « Altissimus: » nam in hebraeo habetur \vb’J, quod est unum ex decem nominibus Dei, et significat Altissimum, sive Excelsum; et in graeco habetur generis masculini, et

Nomen Dei est Al ■ issiuius.

y.%77.'p'-ry, generis feminini. Ex qno intelligimus nomen Altissimum, non esse adjectivum, quod eum substantivo refugium concordari debeat, ut sensus sit: Posuisti tibi refugium altissimum, sed elegisti tibi Deum, qui dicitur et est Altissimus, in domum sive arcem refugii.

Yers. io. 40. Non accedet ad te malum, et flagellum

Duplex est ma-

lllDl,

Mali culpae Di us auctor non est.

Explicat nunc Propheta quid boni consequatur justus ex eo, quod refugium sibi constituit in Altissimo, ac dicit eum tutissimum fore ab omni malo. Duplex est malum, culpae et pcenee. Malum culpae absolute et simpliciter malum est, ideo de malo culpae intelligimus: « Non accedet ad te malum; » malum pcenee non est simpliciter malum, propterea de malo poenae explicandum existimamus id quod sequitur: « Et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. » Malum culpae esse malum absolute et simpliciter, malum popnae non item; ex eo constat, quod malum culpae facit hominem malum, malum poenae non facit malum, sed miserum: malo culpae nemo bene uti potest, malo poenae bene uti possumus. Malum culpae non potest dici bonum, quia non est justum, cum sit iniquitas: neque est utile, cum is qui peccat semper plus perdat, quam lucretur; malum poenae bonum dici potest, cum saepe sit justum et utile. Mali culpae non est auctor Deus, qui est auctor omnis boni: malum poenae a Deo est judice justo. Denique id etiam colligitur ex verbis Prophetae: nam, cum dicit, « non accedet ad te malum,» loquitur de malo quod in nobis est, et extra nos esse non potest, et tale est malum culpae, quod nonnisi intra nos, id est, in libero nostro arbitrio esse potest, cum addit, « et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo, » Loquitur de malo quod potest locum habere in rebus nostris, in liberis, in servis, in domo, in agris, in substantia reliqua, et tale est malum poenae. Sed existit non levis dubitatio de veritate hujus promissionis: nam David unus erat ex justis et confidentibus in Deo, et tamen ad eum accessit malum culpae, adulterium, et homicidium; et flagellum, imo flagella multa appropinquaverunt tabernaculo ejus: sic enim ipse dicit in Psalm. lxxii: « Lavi inter innocentes manus meas, et fui flagellatus tota die, » quod idem dici potest de Job, Tobia, Prophetis et Apostolis, et de ipso Christo, quod ad flagellum attinet: omnes enim flagellati sunt, imo « Deus ipse flagellat omnem filium quem recipit, » ad Ilebr. cap. xii. Duae sunt responsiones, quae dari possunt ad hanc dubitationem. Prior est, hanc promissionem non pertinere ad hanc vitam, sed ad futuram, quando impletum erit illud: « Oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis; » tunc enim in tabernaculum coeleste ingressi, tutissimi erimus ab omni malo tam culpae, quam poenae: nam ideo « confortavit Deus se¬

ras portarum coelestis Jerusalem, » ut dicitur Psalm. CXLVH, «et posuit fines ejus pacem,» ut flagellum ad ipsam appropinquare non possit. Posterior solutio est, pertinere quidem hanc promissionem ad tempus hujus vitae, sed sano modo esse intelligendam: nam non accedet malum culpae ad electos justos, et in Deo confidentes; non quod peccare non possint, sed quia per divinam et singularem providentiam ipsum etiam peccatum ipsis cooperabitur in bonum: quoniam permittet Deus eos in peccatum labi, ut inde fiant humiliores et cautiores, et tanto magis accendantur in amorem Dei, quanto se agnoscent ejus gratiae et misericordiae magis debitores. Sic de S. Petro dicit B. Gregorius homil. 21 in Euangelia, quod idem de S. Apostolo Thoma, et S. Maria Magdalena, aliisque permultis dici potest. Flagellum vero, id est, malum pcenae non appropinquabit tabernaculo ipsorum, quoniam ipsi habitantes per desiderium in ccelesti tabernaculo, et conversantes cum Apostolo Paulo per assiduam contemplationem in coelo, mala ista temporalia vix sentient, et omnino contemnent: imo mala esse non reputabunt, sed bona, cum materiam patientiae et segetem gloriae illis praebeant; hoc certe sentiebat Apostolus, cum diceret: « Repletus sum consolatione, superabundo gaudio in omni tribulatione nostra, » II Corinth. vir.

11. Quoniam ANGELIS SUIS MANDAVIT DE TE, Vers, 11. UT CUSTODIANT TE TN OMNIBUS VIIS TUIS.

Hunc versiculum et sequentem allegavit diabolus in disputatione cum Christo, Matth. cap. iv, sed perperam, quoniam Christus non eguit custodia Christus angelorum, ut S. Thomas docet in I part. Qucest.

CX1II, art. 4, ad 1; Christus enim ratione divinita- A»Peiotis custos est angelorum et hominum, « et omnia importat verbo virtutis suae, » ad Ilebr. i. Ratione animae, beatus erat, ac per hoc custodia non egebat, quemadmodum neque nos egebimus, cum beati erimus. Denique ratione carnis, eguit quidem tempore mortalitatis suae protectione aliqua, sed eam illi exhibebat Verbum divinum, cum quo hypostatice unita erat; sed his omissis, quoniam poterat homo justus dicere: Jam quidem securus sum nihil mihi mali eventurum, cum ero in ccelesti tabernaculo; sed audire cupio, quis me custodiet in via, ne forte errem arecto itinere, vel incidam in latrones, aut in foveam aliquam tuam; respondet Propheta: Ne timeas, quoniam «angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis. » Sed verba singula consideremus. « Quoniam, » haec particula reddit rationem verborum sequentium, non praecedentium; est enim sensus: Quoniam Deus mandavit angelis, ut custodiant te in via, ideo ipsi angeli in manibus te tollent, ne unquam offendas ad lapides pedem tuum. « Angelis; » angeli sunt spiri- Angeli tus beati et principes nobilissimi, et eorum custodia tutissima est, quoniam potentissimi, sapien- Beati et

eorum tissimi, optimi sunt: ex quo admonemur quanti tutissima ^cus faciat genus humanum, cui tam magnos est. principes attribuit quasi paedagogos. Sed cur dicit, angelis, et non potius angelo? quoniam habemus quidem singuli singulos angelos custodes proprios, ut colligitur ex verbis Domini, Matth. xvm: « Angeli eorum semper vident faciem Patris mei; » et ex Actis Apostol. cap. xn: « Angelus ejus est; » tamen habemus etiam Angelos alios custodes communes, eos videlicet, qui praesunt civitatibus, aut regnis, de quibus vide Danielem, cap. x, et S. Basilium, lib. III in Eunomium. « Suis; » hoc additur, quoniam sunt etiam angeli mali, de quibus dicitur Apoc. xu: « Et draco pugnabat, et angeli ejus; » Deus ergo mandavit angelis suis, ut te custodiant, non mandavit angelis alienis, qui non custodire, sed perdere tantum noverunt. Origenes,homil. 35 in Lucam, et ex eo loco Cassianus, Coli. XIII, docent Deum unicuique nostrum duos angelos attribuisse, unum bonum, qui nos protegendo custodiat; alterum malum, qui nos tentando exerceat. Sed Deus non fa]sa jsta sententia est. « Deus enim intentator Anieni-1 malorum est,» Jo.cob. i; et mali angeli non egent qneduos mandato Dei, ut nos tentent: satis enim per se

et ma- est praecipua causa, cur angeli diligentissime nos

i«m. custodiant, quia videlicet Deus id eis mandavit; quamvis enim libenter id faciant, quianosamant, et quia malos angelos oderunt, et quia cupiunt instaurari sedes coelestis Jerusalem, etquia sciunt id esse gratissimum Regi suo Christo Domino: tamen nihil magis eos movet, quam praeceptum Domini: intelligunt enim se esse ministros Dei, et Deum nihil magis requirere a ministris suis, quam promptam ac simplicem obedientiam. « De te; » hoc significat, Deum quidem omnium hominum providentiam gerere, et omnibus ac singulis hominibus angelum custodem dedisse: tamen peculiari allectu prosequi homines justos, atque in se confidentes, et ideo peculiari studio mandavisse angelis suis de te, ici est, de te homine justo, et confidente in auxilio ejus. « Ut custodiant te; » hoc est quod Deus angelis bonis mandavit, ut custodiant justum ab hoste invisibili, id est, ab angelis malis, quandoquidem homo, qui carne circumdatus est, et nihil cernere potest, nisi quod oculis carnis manifestatur, impar est ad praelium cum daemonibus, nisi a po- Viatm i- tentiore adjuvetur. « In omnibus viis tuis; » non significa- dicit “ *n via> » sed « in viis, » et « in omnibus viis, » tiunps. quia multae sunt viae hominis, et in omnibus auxilio angeli custodis eget. Via est lex, juxta illud Vsalm. cxvm: «Beati immaculati invia, qui ambulant in lege Domini; » et ibidem: « Viam mandatorum tuorum cucurri. » Via quoque est operatio, juxta illud Proverb. vm: «Dominus possedit me in initio viarum suarum. » Denique vita praesens est quaedam via, ut S. Basilius pulchre docet in explicatione Psalmi i. Via legis est

multiplex, quia multae sunt leges; via operationis est etiam multiplex, quia multae sunt operationes; via quoque vitae est multiplex, quia multae sunt partes vitae, multae aetates, multi status. In omnibus igitur istis viis egemus custodia, quoniam labi possumus in omni lege, in omni operatione, in omni aetate, et statu vitae nostrae.

42. IN MANIBUS PORTABUNT TE, NE FORTE OF- Vers, u. FENDAS AD LAPIDEM PEDEM TUUM.

Hic versiculus plenus est metaphoris, sed alioqui facillimus est. Itaque solum explicandum est quae sint manus angelorum, qui lapides in via, qui pedes hominum. « Manus angelorum » sunt intellectus et voluntas, sive sapientia et potentia; nam intelligendo et volendo omnia faciunt. « Lapides in via » sunt omnia impedimenta quae occurrunt in hac vita, sive temporalia, sive spiritualia: scandala, tentationes, persecutiones, et similia. « Pedes, » quibus ad lapides offendere solemus, sunt affectus humani r Pes tuus, inquit Ped,es.

S. Bernardus serm. 13, affectio tua; et S. Augus- sunt duo tinus in Psalm. xciv: Pedes nostri, inquit, in hoc nostri itinere affectus nostri sunt. Duo sunt autem principales affectus, quasi duo pedes, amor et timor; amor, et quocumque homo operando, loquendo, desiderando pergit, vel amore movetur, vel timore: amore acquirendi aliquid boni, vel timore illud amittendi; sive amore cavendi malum, vel timore in illud incidendi. Tunc autem offendimus pedem ad lapidem, cum oblata occasione temporalis boni acquirendi, vel temporalis mali evadendi, labimur in peccatum, unde bonum aeternum amittimus, et sempiternum supplicium incurrimus. Sed qui habitant in adjutorio Altissimi, ab angelo custode ita juvantur, ut vel occasio illa tollatur, id est, lapis ille de via removeatur; vel animus ita illustretur ad vera bona et vera mala internoscenda, ut pede, id est, affectu elevato a terra, occasio temporalis boni, quod sine peccato acquiri non potest, facile contemnatur, et malum temporale, quod sine peccato vitari non potest, patientissime toleretur.

43. Super aspidem et basiliscum ambulabis, Ve;s-13-

Posteaquam Propheta locutus est de angelis bonis, qui justum in Deo confidentem custodiunt, adjungit de angelis malis, ac dicit eos justo confidenti non praevalituros, sed e contrario ab eo conculcandos et conterendos, juxta illud Apostoli, Rom. xvi: « Deus autem pacis conterat Satanam sub pedibus vestris velociter. » Vocat au- Di.tMus tem Satanam Propheta serpentem propter astu- dicitur tiam, et leonem propter ferociam: et quoniam serPen*. multa sunt genera serpentium, vocat eum aspidem, basiliscum, et draconem, quoniam cum astutia, quae omnibus serpentibus communis est, habet aspis conjunctam obstinationem, basiliscus crudelitatem, et draco potentiam, et vires maximas: quae omnia diabolo mirifice conveniunt.

Neque solum hoc loco diabolus vocatur serpens et leo, sed etiam alibi saepe: nam Job. xxvi, et Isai. xxvui, serperis sive anguis tortuosus nominatur; Apoc. xu, dicitur draco; et cap. xx, serpens antiquus; I Petr. cap. v, leo rugiens; atque haec videtur esse expositio litteralis, quam sequuntur SS. Patres Chrysostomus et Augustinus, et alii; tamen rejiciendae non sunt aliae tres expositiones, quae ad hunc locum adferri solent. Una estTheodoreti et Euthymii, quod hoc loco promittatur subjectio verorum serpentum et leonum hominibus justis, atque in Deo confidentibus. Scimus enim Danieli non nocuisse leones, neque S. Paulo viperam, et in historiis SS. Patrum a S. Gregorio, Sulpitio, Palladio, aliisque bonis auctoribus descriptis, non rara sunt exempla subjectionis exhibitae sanctis viris a leonibus, et serpentibus, aliis-

Quatoor que sylvestribus feris. Altera est, per ista quatuor

Ecclesia nomina intelligi quatuor persecutiones Ecclesiae:

tiouej. persecutionem Judaeorum, qui instar aspidum surdarum obstinatissimi sunt; persecutionem haereticorum, qui per basiliscum designantur; persecutionem paganorum, qui leonibus comparari possunt; et persecutionem Antichristi, qui satis apte draco nominari potest. Hanc explicationem ex parte indicavit S. Augustinus. Tertia est S. Bernardi, et aliorum, qui per ista quatuor animalia quatuor vitia significari docent: per aspidem videlicet obstinationem, vel avaritiam; per basiliscum, invidentiam; per leonem, superbiam; per draconem, iracundiam. Sed vir justus, non suis viribus, sed auxilio Dei fretus, facile per charitatem super aspidem et basiliscum ambulabit, et per humilitatem conculcabit leonem et draconem.

Vers. 14. 14. Quoniam in me speravit, liberabo eum;

Quoniam « in ore duorum vel trium testium stat omne verbum, » ut dicitur Deuter. cap. xvu. Propheta sanctus tribus testimoniis probare voluit, quod initio promisit, eos omnes protegendos a Deo, qui vere confidunt in Deo. Primum testimonium fuit hominis justi, qui ex proprio experimento testimonium reddidit veritati, dicens: « Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, » etc. Alterum testimonium fuit ipsius Prophetae, qui ut Spiritus Sancti tuba, vel praeco dixit: « Scapulis suis obumbrabit tibi, » etc. Testimonium tertium est ipsius Dei, qui in tribus ultimis versiculis confirmat omnia, quae supra dicta sunt, et multa etiam addit: sunt enim in his tribus versiculis octo promissa Dei, quae optimo ordine incipiunt a liberatione a malis, et procedunt usque ad exaltationem ad summum bonum. Et quidem quatuor pertinent ad hanc vitam: «Liberabo eum, protegam eum, exaudiam eum, cum ipso sum in tribulatione; » quatuor reliqua ad futuram: « Eripiam eum, glorificabo eum, longitudine dierum replebo eum, ostendam illi salutare meum. » Ait igitur: « Quoniam in me spe¬

ravit, liberabo eum; » libertas, quae hic promittitur, sive liberatio, potest intelligi generatim ab omnibus malis, et potest referri ad liberationes supra dictas per Angelos, per scutum, et per alias res, ut sensus sit: Non putet justus liberari se posse per scutum, vel per angelos sine me: illa enim sine me nihil possunt; sed ego liberabo eum per scutum, per angelos, et saepe etiam per meipsum sine illis, quoniam in me, non in illis potissimum speravit. Caeterum, potest etiam altiore sensu significari hoc loco libertas a tyrannide vi- Cupiditiorum quae est libertas propria hominum justorum, perfectorum, et praeter caeteras onmes ma- s, lvit et xime expetenda, de qua Dominus dicit in Evan- liberum gelio Joan. vm: « Qui facit peccatum, servus est fdCltpeccati; » et: « Si vos filius liberaverit, vere liberi eritis. » Haec vero libertas non datur omnibus, sed sperantibus in Deo. « Quoniam, inquit, in me speravit, liberabo eum, » ubi vox hebraea pwfl adhaerere, diligere, placere significat: quare non quaecumque spes, sed ea fiducia, quae oritur ex bona conscientia, et ex dilectione et filiali adhajsione nascitur, liberat hominem a tyrannide vitiorum; nam quemadmodum cupiditas ligat, et captivum facit ita charitas solvit, et liberum facit; et quo magis charitas crescit, eo magis cupiditas minuitur; et cum perfectissima erit charitas, et adhaesio ad summum bonum, tunc perfectissima erit libertas, quae ab Apostolo dicitur « libertas gloriae filiorum Dei, » epist. ad Rom. cap. vm. Sequitur altera promissio: « Protegam eum, quoniam cognovit nomen meum. » Naim qui liberatur in hac vita a tyrannide vitiorum, non perfecte liberatur, sed eget protectione Dei, tum ut non iterum captivus ducatur ab hostibus, tum ut proficiat in acquisita libertate gratiae, donec perveniat ad libertatem gloriae; ideo Deus protectionem continuam pollicetur iis qui cognoverunt nomen ejus: dicitur enim cognoscere nomen Domini, qui ejus potentiam, et sapientiam, et bonitatem cognoscit, unde in spem et fiduciam firmissimam erigitur. Dicitur etiam cognoscere nomen Domini, qui ex intima familiaritate novit Deum ut pastorem, amicum et patrem: de qua notitia dicitur in Evangelio Joan. cap. x: « Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meae;» et contra de aliis dicitur Matth. cap. xxv: «Non novi vos; » et 11 Thess. cap. i: « Dantes vindictam iis qui non noverunt Deum. » Ineffabilis omnino benignitas Dei est, qui non solum innotescere dignatus est ut Dominus, sed etiam ut amicus; quod miratur David, cum ait: « Quid est homo, quia innotuisti ei? » Psalm. cxliii.

45. Clamab.t au me, et ego exaudiam eum; vers.ts.

CUM IPSO SUM JN TRIBULATIONE, ERIPIAM EUM, ET GLORIFICABO EUM.

In hoc versiculo quatuor alia promissa continentur. Primum est exauditio generalis, quae soli

Deo, qui omnipotens est, convenire potest: quod nutem haec sit promissio generalis exaudiendi omnes preces confidentium in Deo, perspicuum est ex eo, quod nulla restrictio adhibetur, sed absolute dicitur: « Exaudiam eum. » Deinde alia

Iloca Scripturae confirmant hanc promissionem.

Ueuter. iv: «Non est alia natio tam grandis, quae habeat deos appropinquantes sibi, sicut Deus noster adest omnibus obsecrationibus nostris. » Joan. xv: « Quodcumque volueritis, et petetis, et fiet vobis. » Mare. cap. xi: « Omnia queeeumque orantes petitis, credite, quia accipietis, et evenient vobis. » 1 Joan. cap. m: « Fiduciam habemus ad Deum, et quidquid petierimus, accipiemus ab eo. » Quamvis autem conditiones nonnullae requiramur, ut semper oratio exaudiatur, tamen praecipua est, quae habetur hoc loco, cum dicitur: « Clamabit ad me; » clamor enim significat vehementiam desiderii ex dilectione et fiducia procedentem. Sequuntur tria promissa: « Cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum, et glorificabo eum; » quae promissa optime respondent Tres dies tribus diebus totius anni celeberrimis: Feriae t0.tins sextae, in qua Dominus in cruce pendens in

leherri- maxima tribulatione fuit; Sabbato, in quo erumi- tus de omni tribulatione suaviter requievit, et diei Dominico, in quo resurgens ex mortuis gloriosissime triumphavit. Ejusmodi tres dies ad omnes justos et electos pertinent, omnes enim cum Christo tribulationes ferre debemus Feri a sexta, id est in hac vita, quae brevissima est, et pro uno die computatur; deinde requiescere in sepulcris die sabbati; denique resurgere die Dominica, et cum Christo in aeternum glorificari. Ait igitur Dominus: « Cum ipso sum in tribulatione; » qui enim clamabat, ante omnia donum patientiae postulabat, quae « necessaria est ut reportemus promissiones Dei, » ad Hebr. cap. xvui. Dominus autem qui dixit: Exaudiam eum, primo loco promittit donura patientiae, dicens: « Cum ipso sum in tribulatione, » in qua sententia singula verba suum pondus habent. Illud, cum ipso, significat Deum quidem esse cum rebus omnibus multis modis, sed speciali quodam modo, per internam consolationem et influxum ineffabilis dulcedinis, esse cum iis, qui tribulantur, quo modo mater aegrotanti filiolo majora signa benevolentiae exhibet, quam ceeteiis filiis bene valentibus, et nos omnes membrum male affectum diligentius fovemus, quam caetera membra sana. Illud, sum, est verbum temporis praesentis, cum caetera omnia sint temporis futuri, liberabo, protegam, exaudiam, eripiam, glorificabo, replebo, ostendam: hoc autem significat tribulationem hujus vitae esse momentaneam, quia de tempore praesenti nihil habemus, nisi momenta impartibilia: proinde proprie Apostolus dixit II Corinth. cap. iv, vers. 1 7, « quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur

in nobis. » Itaque misericordia Dei nostri facit ut tribulatio non nisi gutlatim instilletur nobis, cum futura gloria sit quasi flumen inundans, juxta illud Psalm. xxxvi: « Torrente voluptatis tuae potabis eos. » Illud, in tribulatione, significat Deum in hac vita donare quidem consolationes multas amicis suis, sive corporales, sive spirituales, sed non sine admixtione tribulationis. S. Rasilius, homil. fi in Hexaemeron, scribit in statu innocentiae nasci solitas in campis rosas sine spinis, sed post peccatum inventas quidem fuisse spinas sine rosis, sed non rosas sine spinis, ut impleretur illud Genes, m: « Spinas et tribulos germinabit tibi. » Sed quidquid sit de veritate historiae, moralis significatio verissima est: nam tribulationes sine consolationibus aliqui habent, praesertim ex impiis; sed consolationes sine tribulatione in hac vita nulli habent: neque impii, neque pii; sed hoc est discrimen inter pios et impios, quod pii cum tribulationibus veras et solidas a Spiritu Sancto consolationes habent, impii cum consolationibus brevibus et apparentibus magis, quam veris, veras et sol das tribulationes habent. « Fructus spiritus est charitas et gciudium, » ex Apostolo epist. ad Galat. vi; qui autem spiritum non habent, quomodo fructum ejus habere possunt? Sequitur, « eripiam eum; » quae promissio proprie spectat ad vitam futuram; justi enim in morte liberantur ab omni tribulatione praesenti et futura; sic enim scribit S. Joannes Apocal. cap. xiv: « Beati mortui, qui in Domino moriuntur, amodo jam dicit spiritus, ut requiescant a laboribus suis; » et Apocal. xxi:

« Absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum, et mors ultra non erit, neque luctus, neque clamor, neque dolor erit ultra. » Impii vero videntur quidem eripi per mortem a tribulationibus hujus vite, sed non vere eripiuntur a tribulatione, sed transeunt de tribulatione temporaria ad asternam: quomodo, non dicuntur proprie de carcere liberari, qui educuntur de carcere ad patibulum. Aliquando tamen sancti viri etiam in hac vita eripiuntur ab aliqua tribulatione, ut con- * ligit patriarchae Joseph, Job, David, Tobte, Danieli, tribus pueris, Susannee, et aliis: sed illa modica et temporalis liberatio fuit. Restat quarta promissio: « Et glorificabo eum, » quae interdum in hac vita utcumque adimpletur; sanctus enim Job post gravissimam tribulationem non solum ab illa ereptus et liberatus fuit, sed etiam valde glorificatus, quod idem legimus de patriarcha Joseph, et de rege David. Coeterum vera glorificatio ad aliam vitam sine dubio pertinet:

« Tunc enim justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum,» Matth. cap. xm. « Et sedebunt super sedes judicantes mundum universum, » Matth. cap. xix et 1 Cor. cap. vi; de quorum gloria Propheta canit Psalm. cxxxvni: « Mihi autem nimis confortatus est principatus eorum. » Et Apostolus concinit ad Rom. cap. vm; « Non sunt

condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. »

vors. is. 16. Longitudine dierum replebo eum, et ostendam ILLI SALUTARE MEUM.

Summum Haec sunt duo postrema beneficia, quae promitb°m,m tuntur iis, qui habitant in adjutorio Altissimi; et m felici- continent explicationem beneficii sexti, in quo tas. dictum est, « glorificabo eum; » gloria enim sanctorum nascetur ex adeptione summi boni: summum vero bonum est aeterna felicitas; nam felicitas sine aeternitate est felicitas misera, et aeternitas sine felicitate est aeterna miseria. Primum ergo describitur in hoc versiculo vera aeternitas, cum dicitur: « Longitudine dierum replebo eum; » deinde vera felicitas, cum additur: « Et ostendam illi salutare meum. » Per longitudinem dierum intelligitur diuturnitas temporis, sed tanta, ut plane repleat desiderium humanum; hoc enim promittit, qui dicit: «longitudine dierum replebo eum; » quia vero non potest repleri desiderium humanum, nisi aeterna duratione, ideo per hanc longitudinem dierum significatur aeterna duratio. Utitur autem Scriptura ejusmodi verbis in designanda aeternitate, quia nobis loquitur, qui non novimus aliam longam durationem, nisi in diebus multis, aut longis; alioqui enim in vera aeternitate non erit successio dierum, sed una dies semper manens, vel potius unum momentum, semper durans absque ulla mutatione, aut vicissitudine. At, inquies, vicissitudo temporum mirifice delectat, et videmus homines variis oblectationibus fallere taedium longitudinis dierum in aestate, et longitudinis noctium in hyeme. Respondeo, id accidere, quia tempora hujus vitae sunt omnia variis incommodis plena, et ideo semper anhelamus ad futura: sed quando veniet illa dies, qua nulla exspectari poterit melior, votum omnium erit, ut illa semper duret. «Et ostendam illi salutare meum;» si per salutare intelligamus salutem, sensus erit: Ostendam illi salutem meam, id est, efficiam ut vir justus non amplius ex fide vivat, credendo quod non videt; sed plane videat, et sentiat, atque experimento Visio Dei proprio cognoscat salutem, quae ex me est: est pei fecla autem salus haec, quae nobis promittitur, ipsa Dei ST visio, quae perfecta et perpetua sanitas totius hohominis. minis erit: tunc enim sanabitur mens ab omni

errore et ignorantia, cum ad summam sapientiam perveniet, quae in visione supremae atque altissimee causae posita est. Ex illa sapientia nascetur in voluntate amor erga summum bonum ardentissimus et stabilis, unde perfecte sanabitur affectus ab omni mala cupiditate. Redundabit autem haec sanitas in partem inferiorem, quae superiori sine ulla resistentia vel rebellione subjicietur, et in ipsum corpus, quod immortale, impassibile, formosissimum, et sole fulgentius resurget. Quod si per salutare intelligatur Salvator, ut S. Augustinus magis probat, tunc sensus erit: « Ostendam illi salutare meum, » id est. Salvatorem, quem ego misi, et faciam ut vir justus oculis mentis cernat eum, qua Deus est, et oculis corporis cernat eumdem, qua homo est: quam ostensionem suae divinitatis promisit Christus Joan. xiv: cum ait: « Qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. » Haec autem manifestatio divinitatis, ipsa est vita aeterna, et summum bonum et salus, sive sanitas perfecta totius hominis. Quare sententia hujus loci in idem recidit, sive per salutare intelligamus salutem, sive Salvatorem. Sed libet in fine hujus Psalmi admirari caecitatem generis humani: nam cum omnes cupiant felicitatem aeternam, neque possint eam non vehementer optare: tamen pro temporali et parva prosperitate, sive in divitiis acquirendis, vel cumulandis; sive in honoribus et dignitatibus adipiscendis, vel conservandis; sive in delectationibus carnis ac sensuum undecumque captandis, nihil non faciunt, currunt, discurrunt, vigilant, laborant, sudant, ingenium acuunt, linguam expoliunt, animum intendunt: et pro vera, et solida, et sempiterna felicitate, pro veris divitiis, pro summis honoribus, pro ineffabili jucunditate, quae parata sunt diligentibus Deum, ita pigri sunt, ut pro his vix digitum movere dignentur. Horror est omnino cogitare, hominem ratione et intelligentia praeditum, iis rebus consectandis toto vitae suae tempore occupari, quibus saepe aditum ad aeterna et summa bona sibi ipse praecludit. Orandus est Deus, ut qui promittere dignatus est tam ingentia bona, idem spiritum bonum nobis infundat, et illuminatos oculos cordis habere nos faciat, ut sciamus, « quae sit spes vocationis ejus, et divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis, » ut Apostolus admonet JEp/ies. i.

2. Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo. Altissime:

3. Ad annuntiandum mane misericordiam tuam, et veritatem tuam per noctem:

Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo; Altissime:

Ad annuntiandum mane misericordiam tuam, et fidem tuam in nocte:

Manifestatio divinitatis vitatetet' na eA.

In decachordo, psalterio cum cantico in cithara.

5. Quia delectasti me, Domine, in factura tua: et in operibus manuum tuarum exultabo.

6. Quam magnificata sunt opera tua. Domine! nimis profunda; factae sunt cogitationes tuae.

7. Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget haec.

8. Cum exorti fuerint peccatores sicut fcenum; et apparuerint omnes, qui operantur iniquitatem:

Ut intereant in saeculum saeculi.

9. Tu autem Altissimus in aeternum. Domine.

10. Quoniam ecce inimici tui. Domine, quoniam ecce inimici tui peribunt: et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem.

11. Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum: et senectus mea in misericordia uberi.

12. Et despexit oculus meus inimicos meos, et in insurgentibus in me malignantibus audiet auris mea.

13. Justus ut palma florebit: sicut cedrus Libani multiplicabitur.

14. Plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt.

1 5. Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi: et bene patientes erunt, 16. ut annuntient:

Quoniam rectus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo.

In decachordo et in psalterio, in cantico [h. carmine] in cithara.

Quoniam laetificasti me. Domine, in opere tuo: in facturis manuum tuarum laudabo.

Quam magnificata sunt opera tua. Domine! satis profundae factae sunt cogitationes tuae.

Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget istud.

Germinaverunt impii quasi foenum, et floruerunt omnes qui operantur iniquitatem, ut conterantur usque in sempiternum.

Tu autem excelsus: in aeternum [h. suculum], Domine.

Ecce [al. add. enim] inimici tui. Domine, ecce inimici tui peribunt, et dissipabuntur [/i. dividentur] omnes qui operantur iniquitatem.

Et exaltabitur quasi monocerotis cornu meum, et senectus mea in oleo ubere.

Et respiciet oculus meus insidiantes mihi, de his qui consurgunt adversum me malignantibus audiet auris mea.

Justus ut palma florebit, ut cedrus Libano multiplicabitur.

Transplantati in domo Domini: in atriis Dei nostri germinabunt.

Adhuc fructificabunt in senectute: pingues et frondentes erunt:

Annuntiantes quia rectus Dominus: fortitudo mea, et non est iniquitas in eo.

Argumentum. — « Habebant teste Talmude singuli septimanae die-' destinatos suos Psalmos. Temporis et occ isionis indicium nullum. Strophae tres, quarum prima dimidio brevior reliquis continet exordium; vers. 2-4, par est celebrari Jovam; 5-10, qui impios perdit; 11-16, pios fortunat.» Maurer.

1. Carmen, canticum in diem Sabbathi.

2. Bonum ( decens) est celebrare Jovam, et canere nomini tuo, Altissime;

3. Notam facere mane gratiam tuam, et fidem tuam noctibus:

4. In decachordo atque in nablio (lyra), modo grandiori cum cithara.

5. Nam laetitia afficis me, Jova, facinoribus tuis, de operibus manuum tuarum jubilo.

6. Quam magna sunt opera tua, Jova!

Nimis (valde) abstrusa sunt consilia tua.

7. Homo stupidus non scit ea, et stultus non intelligit haec.

8. Cum germinant improbi instar herbae, et florent omnes malefici, florent, ut deleantur in perpetuum.

9. At tu excelsus (propr. altitudo ) es in sempiternum, Jova.

10. Nam ecce, hostes tui, Jova, nam ecce, hostes tui pereunt, disperguntur (evanescunt) omnes malefici.

11. Et effers instar bubali cornu meum, perfusus sum oleo viridi (recente).

12. Et conspicit cum voluptate oculus meus hostes meos, insurgentes in me, improbos (apposit.), devictos audit auris mea.

13. Justus ut palma germinat, ut cedrus in Libano crescit.

14. Plantati in domo Jovae, in atriis Dei nostri germinant (virent).

15. Adhuc sobolescunt in senectute, succosi et virides sunt:

16. Ut annuntient, rectum esse Jovam,

Jovam, inquam, petram meam, nec pravitatem in esse eo.

Vers. 4. Modo grandiori, solemniter. Alii, ad fidium cantum. — Vers. 6. Vel, quam valde abstrusa, etc. — Vers. H. Quasi oleo recenti delibutus, ita recreor et exhilaror. Inde petita videtur similitudo, quod diebus festis et Letis oleo capita ungere olim solebant. Alexandrinus legit bilthi, a balah, veterascere; et pro iXoJ.io Vulgatus legit ixia, misericordia. Sed nostrum ballothi refertur ad balat, miscuit, confudit: hinc bubel, pro balbel, confusio. — Vers. 15. To bene patientes Vulgati, i. e. valentes, robusti, euira0c.uv7s?, ut Alexandr.

Psalmus Cantici in die Sabbati.

Hic titulus habetur in omnibus codicibus hebraicis, graecis ei latinis, et continet argumentum Psalmi: est enim compositus Psalmus, ut cantetur in die Sabbati, ad erudiendum populum, ut discat die Sabbati vacare laudibus Dei, praesertim ob creationem et gubernationem mundi. Errant Judaei, qui otium Sabbati sibi datum esse existimant ad,m(Mj0 vacandum conviviis et deambulationi; et Judaeos imitantur Christiani, quando ignorantes Sabbatum cordis, in sola 'sanet ili- abstinentia ab operibus et labore manuum sanctificationem festorum constituunt: haec enim oportet facere, et alia candi graviora non omittere, hoc est, sanctificandi sunt dies festi abstinendo ab operibus servilibus; sed otium illud poneusunt d es dum est in considerandis operibus Dei, ex qua consideratione accenditur amor divinus, et fit in corde quies, et festi? tranquillitas ineffabilis, quae dicitur Sabbatum cordis, Sabbatum vere delicatum et sanctum.

Vers. t. 1. Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo. Altissime.

Haec est exhortatio ad laudandum Deum et

psalterio et voce: « Bonum, inquit, est confiteri Domino,» id est, justum, utile, delectabile et honorificum est confiteri Domino confessionem laudis: justum, quia debitum; utile, quia meritorhim; delectabile, quia dulce est amanti laudare dilectum; honorificum, quia munus est quasi proprium coelestium potestatum. « Et psallere nomini tuo, Altissime, » id est, non solum bonum est confiteri corde et lingua, sed etiam in instrumentis musicis, quale in primis psalterium est, laudes personare nomini tuo, id est, glorias tuae, o Altissime.

Haec est materia confessionis, de qua dictum est, « bonum est confiteri. » Bonum igitur est confiteri, « ad annuntiandum mane misericordiam tuam, » id est, ut annuntietur et praedicetur omnibus misericordia tua, qua mundum creasti, et veritas, sive justitia, qua mundum gubernas: et quoniam opus misericordiae manifestum est, annuntiatur per diem: quis enim ignorat coelum et terram, et quidquid in eis est, a Deo fuisse condita ex misericordia et bonitate, non ex necessitate, vel debito? Quia vero opus justitiae occultum est, cum arcano Dei judicio saepe justi affligantur, et iniqui exaltentur, ideo hoc opus annuntiatur «per noctem, » in obscuro fidei, non in luce cognitionis. Item annuntiatur mane misericordia, et per noctem justitia, ut homines in luce prosperitatis gratias agant misericordiae Dei, et in tenebris tribulationis gratias agant justitiae Dei; nam. Non mi- ut S. Augustinus hoc loco docet, non minus pater nus pater amat filios, quando minatur, quam quando blan-

amat Cii- qqur. nec minus mati esse debemus Deo discios quan- * °

do mi- plinam correptionis danti tempore tribulationis, natur, quam beneficia conferenti tempore prosperitatis, quando Quare imitari debemus hunc eumdem Prophetam, blandi- qui alibi canit: « Benedicam Dominum in omni tnr' tempore: semper laus ej us in ore meo, » Ps. xxxni.

Vers. 3. 3. In degagiiordo psalterio, cum cantico in

Explicuit materiam confessionis, de qua dictum erat: «Bonum est confiteri Domino;» nunc explicat quod adjunxit, « et psallere nomini tuo, » dicit enim psallendum esse in psalterio et cithara, sed non sine dulci cantico vocis humanae. In hebraeo videtur distingui decachordum a psalterio; sic enim vertit S. Hieronymus, in decachorclo et in psalterio, et vere habetur distinctio in codice hebraico; sed tamen constat psalterium fuisse instrumentum decem chordarum; sic enim legimus in Psalni. cxxxiv: «Confitemini in cithara, in psalterio decem chordarum psallite illi; » et in Psalm. cxliii: « In psalterio decacfiordo psallam tibi;» et concordat textus hebraicus cum graeco et latino; quare hoc loco, ibi dicitur in hebraeo, in decachordo, et in psalterio; vel abundant illae particulae, et, in, et eas Septuaginta in suis libris non invenerunt; vel certe significant non distinctionem, sed explicationem, ac si dictum esset: « In decachordo, in psalterio, » inquam; sed res non vi.

est magni momenti. Quid spiritualiter significet psalterium et cithara, diximus in explicatione Psalmi xxxii, vers. 2.

4. Quia delectasti me, Domine, in factura Vers-4- tua; et in operibus manuum tuarum exultabo.

Incipit nunc praedicare opus creationis, quod ad misericordiam pertinet. Contemplatus, inquit, pulchritudinem, varietatem, excellentiam, virtutes, utilitates facturae tuae, coeli, terrae, aquarum, siderum, animalium, plantarum, admirabilem animo voluptatem percepi: sed in his omnibus non ipsa factura tua me delectavit, quoniam non substiti in eo, sed «tu me delectasti in factura tua; » ex ea enim ascendit animus ad infinitam pulchritudinem tuam considerandam, et in amorem tante pulchritudinis raptus coepi vehementius admirari et delectari, ac propter ea jugiter «exultabo, » et exultans «laudabo te in operibus tuis. » Nota diligenter non dixisse Prophetam: Delectavit me factura tua; sed «delectasti me in factura tua; » quando enim sistimus in delectatione creaturarum, fiunt creaturae muscipulae pedibus insipientium, quomodo facta est Bethsabeae pulchritudo muscipula pedibus ejusdem Prophetae, quando eam videns in ea delectari voluit.

Nota praeterea, pro voce exaltabo, in hebraeo esse quod significat exclamabo; quare exultabo exponendum est, prae laetitia et admiratione exultans cantabo laudes tuas magna voce cordis et corporis.

5. Quam magnificata sunt opera tua. Do- Vers 5* mine! Nimis profunda: facta: sunt cogitationes tua:.

Quia dixerat se valde delectatum esse in operibus Domini, ne quis existimaret eum plane comprehendisse, ac penitus inspexisse, omnem excellentiam operum Domini, addit opera Domini majora, et sapientiam, per quam facta sunt, profundiorem esse, quam ut ad eorum perfectam cognitionem pervenire in hac vita possimus. «Quam magnificata, inquit, sunt opera tua, Domine! » id est, admiror magnitudinem et excellentiam operum tuorum: non comprehendo animo, vel cogitatione tantam magnitudinem; vere enim dixit Ecclesiasticus cap. 1: «Arenam maris, et pluvte guttas, et dies saeculi quis dinumeravit? Altitudinem coeli, et latitudinem terrae, et profundum abyssi quis dimensus est? » Sed haec licet magna sint valde, tamen sine comparatione major est sapientia opificis, de qua subjungit Ecclesiasticus: «Sapientiam Dei praecedentem omnia, quis investigavit?» Et Davidin hoc loco, «nimis profundae facie sunt cogitationes tuae, » ici est, sapientissimae illae cogitationes, quibus adinvenisti res tam mirabiles et tam perfectas, quibus nihil addi, vel detrahi potest, tam sunt occulte, ut omnem intelligentiam superent. Ac, ut in rebus minimis et vulgaribus exemplum ponamus: quis capiat quo-

modo in exiguo semine lateat tanta proceritas arboris, varietas ramorum, viriditas frondium, decor florum, utilitas fructuum, et ipsum etiam semen ad speciem propagandam? Quis comprehendat qua arte Dominus in minimis animalculis inseruerit vitam, et sensum et motum; et praeterea in formicis prudentiam, astutiam in araneis, in culicibus et pulicibus tantam vim fodiendi instrumento tam fragili.

vers. 6. G. Vir insipiens non cognoscet, et stultus NON 1NTELLIGET 1LEC.

Concludit hanc partem Psalmi, quae ad creationem rerum pertinet, affirmans non esse hominum insipientium, sed sapientium, cognoscere, quam sirrt magna et inscrutabilia opera Domini. Stulti enim non cogitant in rebus creatis nisi voluptatem, vel utilitatem, quam ex illis capiunt: quod illis commune est cum jumentis insipientibus, quae neque intelligentiam habent, neque ignorantiam suam norunt. Sapientes autem tametsi non assequuntur magnitudinem operum Dei, tamen intelligunt eam se assequi non posse, et ignorantiam suam intelligunt; et quo perfectius ignorantiam suam intelligunt, eo magis admirantur opera Dei, et ad veram sapientiam propinquant. « Vir, inquit, insipiens non cognoscet,» quam videlicet magnificata sint opera Domini; « et stultus non inlelliget, » quam profundie factae sint cogitationes ejus: haec enim docta ignorantia sapientium tantum est.

Vers 7. 7. Cum exorti fuerint peccatores sicut fqe-

Transit nunc Propheta ad opus gubernationis et providentiae divina?, in qua praecipue justitia sive veritas elucet. In hoc autem summa providentiae consistit, quod impii ad tempus florere permittuntur, ut aeterna ariditate damnentur: justi contra ad tempus ariditate mulctantur, ut in aeternum floreant. « Cum exorti fuerint peccatores sicut foenum,» id est, cum repente et in magna copia germinaverint, et creverint peccatores, ut solet fcenum, quod statim et multum crescit. «Et apparuerint omnes, qui operantur iniquitatem, » id est, cum non solum germinaverint, sed etiam floruerint, ut sonat vox hebraica et valde

conspicui apparuerint, in sublimitate videlicet positi, et in divitiis abundantes.

Vers. S 8. Ut INTEREANT IN S ASCULUM SASCUL1, TU AUTEM Altissimus in jEternum, Domine.

Pendet sententia versiculi superioris ab hoc versiculo, et subintelligitur aliquid, ut, hoc fiet, vel hoc divina providentia permittet, «ut intereant in saeculum saeculi,» id est, ideo dabit iniquis Deus prosperitatem temporalem, ut remunerentur aliqua bona opera eorum: et propter scelera sua juste puniantur morte sempiterna.

« Tu autem Altissimus in aeternum, Domine, » id est, tu Domine, valde dissimilis es iniquis, quoniam illi ad breve tempus emergunt ad aliquam altitudinem, tu autem in aeternum altissimus es.

9. Quoniam ecce inimici tui, Domine, quo- vers. 9.

NIAM ECCE INIMICI TUI PERIBUNT, ET DISPERGENTUR OMNES, QUI OPERANTUR INIQUITATEM.

Probat iniquos ad tempus solum, idque breve prosperandos: «Ecce, inquit, inimici tui, ecce, inquam, inimici tui peribunt. » Illud, ecce, significat repentinam mutationem, quasi dicat: Qui virebant et florebant, subito peribunt. Illa vero repetitio: Ecce inimici tui, ecce inimici tui, auget exsecrationem, quemadmodum e contrario illud Psalm. cxxv: «0 Domine, ego servus tuus, ego servus tuus, et filius ancillae tuae, » auget pietatis affectum. Vere enim valde exsecrandus est, qui ut amicus sit hujus mundi, non timet inimicus Dei constitui; sic enim scribit S. Jacobus in iv cap. epistolae suae: «Quicumque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur.» Quanta Quanta autem perversitas est propter amicitiam rei creatae perversicontemnere amicitiam Creatoris! «Et dispergen- JeramU tur omnes qui operantur iniquitatem. » Haec pos- citiam terior pars versiculi est repetitio et declaratio screat® prioris. Quos enim vocavit inimicos Dei, nunc vocat 'operantes iniquitatem: et quos dixit peri lu- amCrearos, nunc dicit dispergendos: nam hoc ipso fiunt tonshomines inimici Dei, quod contrarii esse incipiunt voluntati ejus, quae nobis per legem divinam declarata est. Illi autem contrarii sunt legi Dei, qui operantur iniquitatem. Lex enim Dei rectissima est, et rectitudinis regula: iniquitas autem curvitas est, et recessus a regula. Porro dispergendi dicuntur impii ad similitudinem aridi foeni, cui paulo ante comparati sunt. Sicut enim fcenum aridum a vento raptatur et dispergitur, ut non amplius compareat: sic impii ubi modicum creverint et floruerint, volente Deo exciduntur, et de terra tolluntur, ut etiam memoria eorum pereat.

to. Et EXALTABITUR SICUT UNIC0RNI3 CORNU Vtrs. 10. meum, et senectus mea in misericordia uberi.

Opponit nunc justos impiis, atque ostendit eos tandem a divina providentia et justitia vere exaltandos: loquitur autem in persona sua, bene sperans de se, quod videlicet sit ipse unus de numero justorum. «Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum, » id est, cornu meum, potentia videlicet et gloria, ac felicitas mea crescet in altum, non sicut fragile fcenum, sed ut cornu unicornis: unicornis enim animal est gerens in fronte cornu unicum, sed excelsum, et robustum valde. «Et senectus mea in misericordia uberi,» id est, non solum potentia mea, et gloria, ac felicitas magna erit, sed etiam diuturna et constans usque ad ultimam senectutem, nam et senectus mea erit in abundanti misericordia apud Deum. S. Augustinus mystice per senectam intelligit vitam futuri

saeculi, quae erit post hanc vitam temporalem, sicut senectus est post juventutem. Vere enim vita futura sanctorum erit in misericordia uberi tollente omnem ab eis miseriam; et erit similis senectuti ob maturitatem judicii, et vacuitatem passionum; et habebit caput ab omni parte candidum, ubi ne unus quidem capillus niger, id est, nulla cogitatio, nulla cupiditas, nulla voluntas terra inveniri poterit. In hebroeo pro misericordia, habetur oleo: et senectus mea in oleo uberi. In grasco quoque legitur, sv sXouw, id est, in oleo. Sed noster Interpres videtur legisse, ev in misericordia. Dicitur autem senectus in oleo uberi, quando abundat humore, qui facit eam esse diuturnam: quia vero per oleum misericordia intelligitur, recte Interpres vertit, in misericordia uberi, etiamsi forte legerit, in oleo.

Vers. Ii. 11. Et despexit oculus meus inimicos meos,

Adjungit justus ad felicitatem suam, quod non timebit amplius inimicos suos. « Et despexit oculus meus inimicos meos, » id est, vidi et comtempsi praesentes inimicos, quoniam divina providentia fecit ut mihi nocere non possent. «Et in insurgentibus in me malignantibus audiet auris mea, » id est, et quantum ad inimicos absentes, qui maligni cum sint, in me insurgere cogitant, « audiet auris mea» nuntium interitus eorum. In hebraeo pro despexit, est t33m respexit; sed idem est sensus: significatur enim eo verbo, quod justus aspexit libere, et sine timore inimicos suos. Qui enim timent vim inimicorum, non audent eos aspicere, sed oculos demittunt et fugiunt; qui vero eos contemnit, libere illos intuetur: et eodem modo posset exponi quod sequitur, videlicet, quod justus sine timore audiet aggressionem malignantium in se futuram, quoniam non dubitat de victoria.

ver*. i2. 12. Justus ut palma florebit, sicut cedrus

Libani multiplicabitur.

Quod de se Propheta dixerat, transfert nunc ad alios justos, quos eleganti similitudine comparat palmae et cedro, ut opponat iniquis quos comparaverat fceno. Nam f oenum mane floret, vespere arescit, et nullo negotio secatur a messoribus, vel a vento dispergitur, et ad nihil utile est, nisi ad ignem; palma vero stabilis est, et longo tempore florens, et fructus conservat. Sicut etiam cedrus Libani celsissima et robustissima est, et ex ea ornantur palatia et laquearia regum: sic impii brevissimo tempore virent et florent, et paulo post in clibanum gehennae mittuntur. Justi vero instar palmae in aeternum virebunt et efflorescent, et fructus dulcissimos adferent: nec facile succumbent oneribus, sed virtute omnia superabunt: nec non ut « cedri Libani multiplicabuntur, » id est, augebuntur, et crescent in ma¬

ximam altitudinem; multiplicatis ramis bonorum operum, etfirmissimis radicibus perseverantiae innixi, nullo tentationum vento dejicientur; et tandem utiles erunt instar ligni cedrini ad ornanda laquearia Regis regum in coelesti Jerusalem.

13. Plantati in domo Domini, in atriis do- Vers- 13 mus Dei nostri florebunt.

Reddit rationem cur justi instar palmarum et cedrorum sint futuri: quoniam non in campis sylvae, aut desertis montibus, sed in domo Domini plantati erunt, et in atriis Dei nostri florebunt, id est, in Ecclesia Dei per rectam fidem plantati, et aquis sacramentorum et verbi Dei rigati, in charitate fundati et radicati, flores honestatis et fructus bonorum operum parient. Si- >,la»ratio quidem extra Ecclesiam, et sine fundamento fidei bitar." omnis plantatio eradicabitur, quippe quam non plantavit Pater coelestis.

Extra

siam

omnis

14. Adhuc multiplicabuntur in senecta Vers-,4

Quod de se paulo ante dixerat Propheta, quod habiturus esset senectam in « misericordia uberi, n idem nunc dicit de aliis justis, quod non solum sint prosperandi in juventute et aetate matura, sed etiam senectutem bonam et diuturnam habituri sunt. «Adhuc, inquit, multiplicabitur in senectute uberi,» id est, praeterea justi multiplicabuntur in diebus vitae hujus temporalis, id est, multiplicabuntur dies vitae suae, usque ad senectutem pinguem humore vitali, id est, viridem senectam; « et bene patientes erunt, » id est, in ipsa quoque senectute facile patientes erunt laborum, ob firmam corporis constitutionem. Illud, uberi, S. Hieronymus cum Hebraeis jungit cum sequentibus, sic legens: Fructificabunt in senectute, pingues et frondentes erunt. Sed vox i — m;fnJ quae significat pingues, potest etiam recte conjungi cum superioribus, ut Septuaginta voluerunt, ut haec sit translatio ad verbum: Multiplicabuntur pingues in senecta, id est, conservantes pinguedinem vitalis humoris in ipsa senectute, quod est idem cum nostra lectione: Multiplicabuntur in senecta uberi. Illud autem, bene patientes, S. Hieronymus vertit, frondentes; et vere vox hebraica CZPJJm significat proprie virentes et florentes, ac per hoc etiam frondentes; sed Septuaginta Interpretes explicaverunt metaphoram, et verterunt, euirafl&uvTc;, quod significat homines bene affectos; Interpres vero latinus vertit, bene patientes, quia magis respexit ad significationem vocis, quam ad proprietatem sermonis: sed sensus semper est idem. Illud, annuntiet, pertinet ad versiculum sequentem.

15. Quoniam rectus Dominus Deus noster, et vers. is.

Haec omnia, inquit, evenient justis, ut annuntient, et notum faciant omnibus, aut verbo, aut

exemplo suo, quod «Dominus Deus noster» et prosperari sinit: tomen suo tempore justitiae suae justus et « rectus » est, « et nulla in eo ini- judicia exercet, remunerando justos et puniendo quitas, » quoniam etiamsi ad tempus impios iniquos.