3. Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur?

4. EfFabuntur, et loquentur iniquitatem: loquentur omnes, qui operantur injustitiam?

5. Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt.

6. Viduam et advenam interfecerunt, et pupillos occiderunt.

7. Et dixerunt: Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob.

8. Intelligite insipientes in populo, et stulti aliquando sapite.

9. Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat?

10. Qui corripit gentes, non arguet: qui docet hominem scientiam?

Id. Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.

12. Beatus homo, quem tu erudieris. Domine, et de lege tua docueris eum:

13. Ut mitiges ei a diebus malis, donec fodiatur peccatori fovea.

14. Quia non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet.

15. Quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui juxta illam omnes qui recto sunt corde.

16. Quis consurget mihi adversus malignantes? aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem?

17. Nisi quia Dominus adjuvit me: paulominus habitasset in inferno anima mea.

18. Si dicebam: Motus est pes meus: misericordia tua, Domine, adjuvabat me.

19. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam.

20. Numquid adhaeret tibi sedes iniquitatis, qui fingis laborem in praecepto?

21. Captabunt in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt.

22. Et factus est mihi Dominus in refugium, et Deus meus in adjutorium spei meae.

23. Et reddet illis iniquitatem ipsorum, et in malitia eorum disperdet eos: disperdet illos Dominus Deus noster.

Usquequo impii. Domine, usquequo impii exsultabunt?

Fluent loquentes antiquum: garrient omnes qui operantur iniquitatem?

Populum tuum, Domine, conterent, et haereditatem tuam affligent;

Viduam et advenam interficient, et pupillos occident.

Et dixerunt, non videbit Dominus, et [al. tac. et] non intelliget Deus Jacob.

Intelligite, stulti in populo, et insipientes aliquando discite.

Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non videbit [h. respiciet ]?

Qui erudit [h. castigat J gentes, non arguet, qui docet hominem scientiam?

Dominus novit cogitationes hominum, quia vanae sunt.

Beatus vir quem tu erudieris [h. castigaveris], Domine, et de lege tua docueris eum.

Ut quiescat a diebus afflictionis: donec fodiatur impio interitus.

Non enim derelinquet Dominus populum suum, et haereditatem suam non deseret.

Quoniam ad justitiam revertetur judicium, et sequentur illud omnes recti corde.

Quis stabit pro me adversus malos? quis stabit pro me adversus operarios iniquitatis?

Nisi quia Dominus auxiliator meus: paulominus habitasset in inferno anima mea:

Si dicebam, motus [al. commotus] est pes meus: misericordia tua. Domine, sustentabit al. sustentabat] me.

In multitudine cogitationum mearum, quaB sunt in me intrinsecus: consolationes tuae delectabunt animam meam.

Numquid particeps erit tui thronus insidiarum, fingens dolorem in praecepto?

Copulabuntur adversus animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt.

Erit autem Dominus mihi in refugium, et Deus meus quasi petra spei meae.

Et restituet super eos iniquitatem suam [h. dolorem suum], et in malitia sua perdet eos Dominus Deus noster.

Argumentum. — Occasionem huic Psalmo dedisse videntur gravissima, quae Judaeis, quo tempore res eorum ad finem vergebant ( paulo ante exsilium ), perferenda essent mala, inflicta a Chaldaeis aliisque qui illorum partes sequebantur. In eam enim eetatem omnia optime conveniunt. Ita Hengstenberg, qui ad illud idem tempus Psalmos xci-ci, inter se arctissime connexos et simillimos, refert. Strophae tres: vers. 1-7, surge, Jova, poenas repete ab hominibus improbis qui populum tuum tam impie ct crudeliter persequuntur, jusque et justitiam omnem per-

vertunt; vers. 8-15, refutat vates profanos et minatur eis iram Dei, se vero et alios hortatur ad toleranter exspectandam ultionem Dei, quam invocat, et certo istis impendere praedicat; vers. 16-23, tandem et se et. populum confirmat, tum commentatione opis perpetuae, quam expertus sit; tum imprimis justitia Dei, qui sic judicet, ut non patiatur esse impunita facinora insolentis et crudelis impietatis.

Deus ultionum, exsplende.

repende actionem (retributionem) superbis,

3. Quousque, improbi, Jova, quousque improbi exsultabunt!

4. Eructant, loquuntur proterva, gloriantur omnes malefici.

5. Populum tuum, Jova, conterunt, et haereditatem tuam affligunt.

6. Viduam et advenam interficiunt, et orphanos trucidant.

7. Et dicunt: « Non videt id Jova, neque animadvertit Deus Jacobi. »

et stulti, quando adipiscemini prudentiam?

9. Num qui plantavit aurem, non audiat?

Num qui finxit oculum, non videat?

10. Num qui admonet gentes, non puniat? is, qui docet homines intelligentiam?

1 1. Imo Jova novit cogitata hominum, novit ea esse vana.

12. Beatus vir, quem tu admones (erudis), Jova, quemque lege instituis:

13. Ut quietem concedas ei a (vel prae) diebus mali, donec fodiatur improbo fovea.

14. Neque enim deserit Jova populum suum, et haereditatem suam non derelinquit.

15. Nam ad justum (justitiam) redibit judicium,

et post illud ibunt (ei adhaerebunt) omnes recti corde.

16. Quis consurgit mihi (mecum pugnaturus) adversus malos?

Quis adstat mihi adversus maleficos?

17. Nisi Jova auxilium esset mihi,

paulo minus habitaret loca silentia (orcum) anima mea.

18. Si dico: « Nutat pes meus, » gratia tua, Jova, sustentat me.

19. In multitudine curarum mearum intra me, consolationes tuse oblectant animam meam.

20. Num tibi consociari potest thronus perditionis (iniquitatis), fingens (faciens) violentiam ultra mensuram?

et sanguinem innoxium damnant.

22. Et (sed ) Jova est mihi arx,

et Deus meus petra fiduciae meae.

23. Et rependet illis suum scelus, et malitia ipsorum perdet eos, perdet eos Jova Deus noster.

Vers. i. Exsplende, praebe te conspiciendum. Alexandrinus pro praeterito accepit. — Vers. 6. Vidua et orphani totum populum hic repraesentant, ait Hengstenberg. — Vers. 8. Propr. stupidi inpopulo. — Vers. 12. Lege tua, administrationis ac providentiae tuae legibus. — Vers. 13. Sunt dies, quibus pii miseri sunt, impii vero felices. Qui divinae providentiae leges novit, placide exspectet diem Domini. — Vers. 13. Judicium tandem justum liet. — Vers. 20. Maurer,... aerumnas contra legem. Alii, pro lege, i. e. loco legis. — Vers. 21. Alius: Num tibi associari possunt, qui irruunt in, etc.

Psalmus ipsi David, quarta Sabbati.

In hebraeo nullus est titulus. Legunt tamen hunc titulum, tanquam olim vel a Septuaginta, vel ab aliis adjectum, S. Hieronymus, S. Augustinus, Theodoretus, Euthymius et alii omnes: habetur enim in graecis et latinis codicibus. Illud, quarta Sabbati, significat cantari solitum ab Hebraeis quarta die post Sabbatum, id est in medio hebdomadae. Reprehendit occasione hujus nominis S. Augustinus homines Christianos, qui ex antiqua paganorum consuetudine diem quartam vocant diem Mercurii: ut etiam diem tertiam, diem Martis; diem quintam, diem Jovis; diem sextam, diem Veneris; et diem Sabbati, diem Saturni; cum deberent christiano more dicere, secundam feriam, tertiam, etc.; quamvis enim illa sint nomina stellarum, tamen apud paganos stellae illae a certis hominibus nomina acceperunt, quos homines benevolentia populorum deos fecit et in coelum transtulit. Argumentum hujus Psalmi est providentia Dei punientis tandem malos, et remunerantis bonos, quamvis aliquando justo judicio sinat prosperari malos, et opprimi bonos.

Vers. t. 1. Deus ultionum Dominus: Deus ultionum

Ponit ini tio David propositionem unam, ex qua possent omnes, si vellent, plane cognoscere nullos malos impunitos fore. Propositio haec est: Dominus Deus judex summus, justissimus et potentissimus est, ut ei nemo resistere possit. Nam vindicta ad judicem pertinet, et ideo privatis hominibus prohibetur. Rom. xii: « Non vos defendentes, » id est, vindicantes, « charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, mihi vindicta, ego Vindicta retribuam. » Et quamvis ad omnes judices pertihei esse neat vindicta scelerum, necnon et facinorum, tad icitor6 men &hsolute et antonomastice dicitur vindicta Dei esse, quia ipse supremus judex est, et vindictam sumet de omnibus sceleribus, non solum

populorum, sed etiam judicum, principum et regum omnium. Ait igitur: « Deus ultionum Dominus, » id est. Dominus noster, qui proprie solus Dominus est, cui omnia serviunt in coelo et in terra: hic, inquam. Dominus est « Deus ultio¬

num, » id est, summus judex, ad quem ultio scelerum omnium pertinet. « Deus ultionum libere egit, » quandocumque punire voluit peccatores; quia neminem timet: nullius personam accipit, nemo illum impedire, nemo ei resistere potest. Id patuit in dejectione diaboli et angelorum ejus de ccelo; in diluvio, quo genus humanum exstinxit, exceptis paucis, quos ipse salvos esse voluit; in incendio Sodom;e et Gomorrhae, in demersione Pharaonis in mari Rubro, et aliis judiciis ejus permultis. Quod attinet ad verba, vox Deus in hebraeo est EI, quod significat Deum, ut fortem et robustum, et recte conjungitur cum ultione, ut significetur Deum esse fortissimum ultorem scelerum. Vox ultionum, vel ponitur loco superlativi, quo modo, Deus scientiarum, id est, scientissimus, Deus misericordiarum, id est, rnisericordissimus; vel significat Deum esse auctorem ultionum, quomodo ab Apostolo dicitur Deus pacis, Deus spei, Deus salutis. Vere enim Deus ultionum Deus est, quia non solum ipse per se judicando ulciscitur scelera, sed etiam per creaturus

suas innumerabilibus et occultissimis modis ultionum causa est: nam et peccatum saepe ex divino judicio est poena peccati, et ea quae maxime homines aliquando appetunt et quaerunt, Deus facit ut poenalia ipsis reddantur. Illud, libere egit, in hebraeo est quod S. Hieronymus vertit in

imperativo, ostendere; sed potest etiam verti, ostensus est, sive apparuit, splenduit, illuxit: quod est idem cum illo, libere egit; nam qui timet, tenebras quaerit; sed qui nihil timet, et libere ultionem facit, palam et aperte illam facit. Itaque sensus est: Deus ultionis auctor apparuit, sive ultionem scelerum liberrime, et in luce coram omnibus fecit. Potest etiam fieri ut Septuaginta non legerint JPQin, sed rPflirt, ultima littera mutata. Hanc enim vocem habemus Psalm. xi, vers. 6, sed in futuro; et Septuaginta verterunt, ^apj^ataaofiducialiter agam, et poterat etiam latine reddi, libere agam. Nam hoc loco habemus in graeco idem verbum, sed in praeterito, brappriaiaaouo, et noster Interpres vertit, libere egit.

Vers. 2. 2. Exaltare qui judicas terram, redde re-

Quia dixit Dominum esse ultorem scelerum, precatur nunc consequenter ut officio suo fungatur, et puniendo impios claudat ora eorum, qui providentiam ejus in dubium revocant. « Exaltare, inquit, qui judicas terram, » id est, ascende solium tuum, qui judex es universae terrae; « et redde retributionem superbis, » id est, profer Superbia sententiam damnationis in homines superbos, et est regi- poc modo vindictam sume de praecipuo scelere "tiorum" generis humani. Superbia enim est regina vitiorum, et ea debellata, universitas vitiorum debellata erit. Nominat quoque Psalmus superbos, quoniam illi soli tandem puniuntur in judicio, qui noluerint humiliari ad poenitentiam: «omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei, » ut B. Paulus ait Rom. iii; sed qui humiliantur sub potenti manu Dei, et cor contritum et humiliatum gerunt, salvantur: qui cervicem erigunt, et peccata sua defendunt, retributionem vindictae accipient.

Reddit causam cur petit judicium in impios et superbos: et causa est, quia nimium diu jam videtur superbia et impietas eorum durasse. Sed precatio ista Prophetae, praedictio est per modum precationis; ad consolationem enim justorum afflictorum, praedicit sanctus Propheta brevi futurum, ut superbi atque impii dispereant, quamvis in praesenti tempore diuturna videatur eorum potentia. « Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores 'gloriabuntur, » de viribus suis, de prosperitate sua, de sceleribus suis? « Effabuntur et loquentur iniquitatem, » id est, jactabunt et

praedicabunt injusta opera sua. « Loquentur omnes, qui operantur injustitiam, » id est, libere et sine timore ullo loquentur de rebus suis gestis, vel gerendis homines impii, « qui operantur injustitiam. » Illud, effabuntur, in hebraeo habet majorem vim; significat enim fundent sermonem, sive diffluent eloquio, quasi dicat: Ex abundantia cordis fluet in eis abundantia verborum; itaque recte

S. Hieronymus vertit garrient. Pro voce iniquitatem, cum dicitur, loquentur iniquitatem, in hebraeo est pny, quod vetus et durum significat. Sed Septuaginta, non solum hoc loco, sed etiam in Psalmo lxxiv, vers. 6, verterunt hanc vocem iniquitatem:

« Nolite loqui adversus Deum iniquitatem. » Quare vel haec vox iniquitatem etiam significat, vel Septuaginta explicare voluerunt vocem hebraicam; vere enim nihil durius est iniquitate, quae facit cor Nihil esi lapideum ex carneo: nec male dicitur iniquitas.d.uri."s antiqua, quia hominem ex novo veterem fecit, mortique addixit, quia quod antiquatur et senescit, prope interitum est, ad Eebr. viir.

5. Populum tdum. Domine, humiliaverunt, Vers s.

6. Viduam et advenam interfecerunt, et vers. s,

Explicat injustitiam quam operantur impii, dum furere permittuntur. « Populum, inquit, tuum humiliaverunt, » id est, coetum piorum, qui proprie populus tuus est a te electus et segregatus, et tibi uni dedicatus, « humiliaverunt, » affligentes et persequentes. « Et haereditatem tuam vexaverunt, » id est, eumdem coetum piorum quem tuam possessionem et haereditatem esse voluisti, vexaverunt injuste opprimentes. Nec solum populum in commune vexaverunt, sed in personas miserabiles, et omni auxilio destitutas furorem suum praecipue effuderunt: occiderunt enim « viduas » maritorum solatio destitutas; « et advenas, » qui procul a patria inter ignotos versantur; « et pupillos, » qui parentibus, dum adhuc auxilio eorum indigerent, orbati sunt. In graecis libris legitur: « Viduam et pupillum occiderunt, et advenam interfecerunt;» sed nostra lectio conformis est hebraico textui, et sensus est idem.

7. Et dixerunt: Non videbit Dominus, nec vers.7. INTELL1GET DEUS JACOB.

Reddit rationem cur iniqui tam audacter peccent, quia videlicet ita stulti sunt, ut existiment Deum non habere providentiam rerum humanarum, et nullum esse judicem, cui rationem operum suorum reddere teneantur. « Et dixerunt, » id est, quia dixerunt apud se: « Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob, » id est, neque sensu videndi, aut audiendi, cognoscet opera nostra; neque mentis intelligentia illa considerabit vel examinabit. Et quidem possent haec intelligi hoc sensu, ut iniqui existiment Deum quidem posse, si velit, videre et intelligere opera nostra; sed ea non curare, neque ad ea attendere: tamen verba sequentia cogunt, ut dicamus iniquos in tantam caecitatem animi aliquando devenire, ut confidentissime peccent, ac si existimarent Deum neque videre, neque audire, neque intelligere. Sequitur enim:

Illud, « qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? » est refutatio ejus, quod supra dictum est: « Non videbit Dominus, » ubi videre, positum est pro cognoscere sensu exteriore, per aures videlicet, aut per oculos. Probat autem Propheta Deum audire et videre, quia ipse dedit hominibus aures quibus audiunt, et oculos quibus vident; proinde multo magis ipse audit et videt: nemo enim dare potest quod non habet. Quod autem sequitur: « Qui corripit gentes, non arguet: qui docet hominem scientiam? » est refutatio ejus, quod impii dixerant: « Nec intelliget Deus Jacob. » Probat autem Propheta Deum intelligere, ac per hoc mente et intelligentia praeditum esse, quia ipse auctor est hominibus, ut intelligant: ipse enim eos erudit, ipse docet, dum in creatione dat eis mentem rationis capacem et intelligentiae lumen infundit. Quod attinet ad verba illa, insipientes in populo, significat iniquos esse

Insipien- homines insipientiores toto reliquo populo:

tiores quod verissimum est, cum falsa bona veris ante-

\n p°pu' ponant et temporaria sempiternis. Illud autem,

iniqui. <1M plantavit aurem, est insignis metaphora significans, sensum audiendi, ut etiam alios sensus, non nasci ex corpore terreno, sed plantari a Deo: quemadmodum arbores non oriuntur a terra, vi ipsius terrae, quae inanima est, sed plantantur ab hominibus in terra, et in ipsa terra crescunt. Itaque aures accipiuntur hoc loco non pro solo organo, sed pro organo et sensu audiendi, qui in eo insertus est. Quod sequitur, non audiet, non significat Deum habere sensum audiendi corporalem, sed Deum agnoscere per suam essentiam, quae nos per sensum audiendi cognoscimus; ideo enim non dixit: « Qui plantavit aurem, non habet aures, » sed: «Qui plantavit aurem, non audiet?» Illud, qui finxit oculum, est alia metaphora, per quam intelligimus mirabilem structuram oculi et mirabiliorem vim, quae in ipso viget ad res videndas, a Deo faciam esse ea facilitate qua figulus vas quodcumque fingere solet. Illud, non considerat, poterat etiam verti, non videt-, hoc enim significat vox hebraica; sed Septuaginta Interpretes maluerunt vertere, non considerat, ut intelligeremas Deum non videre oculis carneis, sed mente

considerare. Illud, qui corripit gentes, potuisset etiam verti, qui erudit gentes: nam hanc significationem optime patitur verbum hebraicum “iD’i"T, et graecum o waiSeuuv. Recte tamen noster Interpres vertit: Qui corripit gentes, quia sequitur, non arguet; et sensus est: Qui corripit omnes gentes, dum per synderesim in earum animis insertam, eas admonet, ut a malo desistant, saepe etiam manifesta ultione peccata eorum punit: non arguet etiam populum suum, castigans eum per verba Prophetarum, vel etiam per flagella tribulationum; et si Deus corripit et arguit, certe intelligit et cognoscit quae ab hominibus aguntur, et falso dicunt impii: « Non intelliget Deus Jacob. »

11. Dominus scit cogitationes hominum, quo- vers. «i.

Posteaquam refutavit Propheta verba illa iniquorum: «Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob, » addit hanc calumniam impiorum Deo non esse novam: « Ipse enim scit cogitationes hominum., quod vanae sint. » Homo enim post corruptam naturam peccato primi hominis, vanus factus est, et similis jumentis insipientibus, quae non cogitant, nisi praesentia. Quare admonemur hoc versiculo, non de nobis praesumere, sed humili prece a Deo sapientiam petere. « Yani enim sunt omnes homines, in quibus non subest scientia Dei, » Sap. xiu; et ideo monet sanctus Jacobus, cap. i: « Si quis indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, » id est, nunquam exprobrat importunitatem, quasi nimium saepe, et nimis multa petamus. Dives enim est in misericordia, et usque adeo liberalis et magnificus, ut non solum libenter tribuat quae postulamus, sed etiam mercedem reddat, quia postulamus: « Ora Patrem tuum in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondito reddet tibi, » Matth. vi.

12. Beatus homo quem tu erudieris. Domine, v rs 2. et de lege tua docueris eum.

Hoc sequitur ex versiculo superiore: nam si cogitationes hominum vanae sunt, quas nimirum ex se habent, certe sequitur ut ille solus beatus sit, id est, non vanus, seu inani vento distentus, sed plenus veris et solidis bonis, quem Deus erudire dignatur, id est, cui Deus oculos aperit ad ea, quae vere bona sunt, aspicienda, atque ut ad ea perveniat, « do lege sua docet eum, » id est, intime illi persuadet obedientiam legis divinae toto affectu mentis amplectendam esse: non enim didicit proprie legem Dei, qui solum novit quae smt, et quot legis divmae praecepta, sed qui per lesein divinam illustrationem et charitatis infusionem Rei novit, ita affectus est erga legem Dei, ut libentissime illam impleat amore justitiae, non timore poenae, et sit illi eadem ipsa lex jugum suave, et onus leve. Illud, de lege tua, in graeco est, ex lege tua; ex hebraeo posset verti, a lege tua, sive, ex lege tua,

sive, de lege tua. Sensus igitur est: Beatus est quem tu, Deus, docueris ex lege tua, quasi dicat, ex libro tuo: ut non solum Deus sit doctor, sed ex libro suo doceat, librum legis suae ipse explanet, et illam ipsam legem observandam esse ei, qui vere beatus esse velit, intus per gratiam loquendo persuadeat.

Vers. «3. 43. Ut mitiges ei a diebus malis, donec fo¬

Subjungit Propheta unum ex fructibus doctrinas divinae, qui est, ut homo doctus a Deo moderatius ferat persecutiones impiorum, donec adveniat impiorum ruina. « Ut mitiges ei a diebus malis, » id est, ad hoc utilis erit doctrina tua homini justo, ut mitiges ei tristitiam, quae oritur a diebus malis, a tempore videlicet persecutionis et tribulationis; et quamdiu mitigatione ista opus erit? « donec fodiatur peccatori fovea, » id est, donec perficiatur effossio foveae, in quam dejiciendi sunt impii: tunc enim cessabit mitigatio doloris, quia nulli erunt, qui dolore afficiant justos, cum omnis dolor fugiet a justis, et recidet in injustos. Notandum est hoc loco delectationem legis, et gaudium spirituale, quo fruuntur in hac vita justi, non esse purum et simplex, ut erit in patria coelesti, sed admixtum tristitiae: mitigatur enim hic nobis Tristitia, sed non tollitur omnino. Audi Apostolum II Corinth. i: « Sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum abundat consolatio nostra, » etc.; cap. vi: « Quasi tristes, semper autem gaudentes, » ubi non dicit, « tristes, » absolute, sed quasi tristes, quia gaudium superabundat, ut dicitur cap. vii: « Repletus sum consolatione, superabundo gaudio in omni tribulatione nostra. » Notandum praeterea, eodem tempore texi coronam justis, et fodi foveam impiis; et non esse mirandum, si non statim impii puniantur, quoniam nondum est fovea eorum plane effossa: quemadmodum nec mirandum est, si non statim justi coronentur, quia nondum finita est coronae ipsorum textura.

Impii Sed lioc vere mirandum est, quod felicitas et exqno ai- altatio impiorum sit effossio foveae ipsorum, et *imntur” ffuo a^us evehuntur, eo profundius fovea fodiaeo pro- tur. Impii enim quo magis exaltantur, eo magis fundins, superbiunt, et hoc ipso coram Deo profundius cudunt. ca(jun^ jux{a illud: « Dejecisti eos, dum allevarentur, » Psalm. lxxii.

Vers. 14. 14. Quia non repellet Dominus plebem suam:

Reddit rationem cur dixerit: « Donec fodiatur peccatori fovea. » Praeparatur enim interitus peccatoribus a providentia divina, « quoniam Dominus non repellet plebem suam, » quamvis ei videatur ad tempus iratus, et affligi eam sinat. Atque idem aliis verbis repetit, dicens: « Et haereditatem suam non derelinquet. » Vocatur autem plebs et hcereditas Dei coetus piorum electo¬

rum. Illi enim vere sunt populus Israel electus in haereditatem.

15. Quoadusque justitia convertatur in ju- vers. 15. dictum; et qut juxta illam, omnes qui recti

Declarat Propheta coetum justorum non repellendum, nec derelinquendum a Deo usque ad diem ultimi judicii, id est, quamdiu versamur in periculis tentationum. « Quoadusque, inquit, justitia convertatur in judicium, » id est, usque ad illum diem, in quo justitia divina, quae nunc videtur esse quasi in habitu, vel in potentia, dum non punit impios, nec remuneratur pios, prodibit in actum judicii; et quae erat justitia quasi habitualis, fiet justitia actualis, reddens omnibus pro meritis sive coronam justitiae, sive stipendium mortis aeternae. « Et qui juxta illam omnes qui recti sunt corde, » id est, et tunc juxta divinam justitiam, quae in nubibus admirabilis apparebit, qui proximi sedebunt, erunt omnes ejus amatores, qui eam non timebunt, sed diligent, cum sint recti corde, id est, conformes rectitudini ejus ac per hoc justi. S. Hieronymus ex hebraeo vertit, quoniam ad justitiam revertetur judicium, id est, judicium, quod nunc saepe injustum esse perspicitur, tunc revertetur ad justitiam, id est, justissimum erit, quia tunc non judicabunt amplius homines mortales, sed judicabit Christus judex supremus et justissimus, qui omnia judicia injusta retractabit et irritabit, et ultimum judicium cum exactissima justitia copulabit. Hinc sensus verus est, neque a superiore dissentiens; et verba hebraica utrumque sensum ferre possunt. Illud enim, "tj? >3, significare potest quousque, quemadmodum si dictiones invertantur, et legamus ’3 "TJ7, significabit usquequo. Sequentia verba aeque bene legi possunt cum Septuaginta:

Justitia convertatur in judicium, et cum S. Hieronymo: Ad justitiam revertatur judicium; nam in hebraeo non habentur particulae illae, in, vel ad, et nomina non recipiunt varietatem casuum. Denique illud, et qui juxta illam, omnes qui recto sunt corde, clarius est in hebraeo et in gr;eco; nam in hebraeo ad verbum sic legitur, et post illud, judicium videlicet, omnes recti corde. In graeco vero sic, et qui habent eam, justitiam videlicet, omnes recto sunt corde. Sed in latina editione, si subintelligatur interrogatio: Et qui juxta illam? omnes qui recto sunt corde; vel si addatur verbum, quod saepe apud Hebraeos omittitur, et legamus: Et qui juxta illam sedent, sunt illi omnes qui recto simt corde; vel denique si detrahatur pronomen relativum, quod in hebraeo non habetur, et legatur: Et juxta illam omnes, qui recto sunt corde, sententia perspicua erit.

16. Quis CONSURGET MIHI ADVERSUS MAL1GNAN- Vers. 16, TES? AUT QUIS STABIT MECUM ADVERSUS OPERANTES INIQUITATEM?

Vera

Dixerat in ultimo judicio cessaturam omnem injustitiam, et contra perpetuo regnaturam esse justitiam; nunc dicit, interea temporis, dum videlicet diSertur conversio justitiae in judicium, valde necessarium esse divinum adjutorium adversus injustorum persecutiones. « Quis, inquit, consurget mihi, » id est, pro me, « adversus malignantes?» Quis me a tanto numero malignorum hominum ac daemonum proteget? « aut quis stabit mecum, » ut me videlicet defendat, « adversus operantes iniquitatem? » Ubi posterior pars versiculi prioris repetitio et explicatio est. Illud, mihi, S. Hieronymus recte interpretatur, pro me.

17. Nisi quia Dominus adjuvit me, tanto minus HABITASSET IN INFERNO ANIMA MEA.

Declarat magnitudinem periculi, in quo versamur ob multitudinem malignantium, qui undique nobis occurrunt. Induit autem Propheta personam omnium piorum, et ait: « Nisi quia Dominus adjuvit me, » id est, nisi Dominus adjuvisset me, « paulo minus habitasset in inferno anima mea, » id est, parum abfuissem a morte sempiterna, quia videlicet tentationibus succubuissem, et de ipsa divina Providentia dubitassem. Phrasis illa: « Nisi quia Dominus adjuvit me, » hebraica est, et Davidi familiaris, ut perspicuum est ex Psalmo cxxui, et supplenda est hoc modo: Nisi hoc accidisset, quod Deus adjuvit me, etc., et planius: Nisi Dominus adjuvisset me. Illud autem, paulo minus habitasset in inferno anima mea, potest intelligi de morte corporali, per quam eo tempore omnes animae descendebant ad aliquam mansionem subterraneam: sed verius existimo, ut intelligatur de morte animae, et de inferno damnatorum. At, inquies, ex hac sententia videtur sequi, ut auxilium Dei non sit necessarium ad superandas tentationes, sed solum ad facilius superandas: quod est dogma Pelagianum ex S. Augustino lib. De Gratia Christi, cap. xxvn. Si enim nisi Dominus non juvisset, vix mortem animae evasissem: certe sequi videtur, ut nisi Dominus juvisset, mortem quidem animae evadere potuissem, sed valde aegre et difficulter. Respondeo, paulo minus non referri hoc loco ad difficultatem rei, sed ad brevitatem temporis, ut sensus sit: Nisi Dominus adjuvisset me, paulo post babitasset in inferno anima mea. Vox hebraica et grasca hunc sensum faciunt, et juxta eum explicanda est vox latina, paulo minus, id est, paulo post, habitasset in inferno anima mea, sive parum abfuisset a casu in infernum anima mea.

13. Si dicebam: Motus est res meus, misericordia tua, Domine, adjuvabat me.

Explieatin quo consistat auxilium illud, sine quo in inferno habitasset anima ejus. « Si dicebam, inquit, motus e*t pes meus,» id est, si agnoscebam et condiebar infirmitatem meam, et me ex

meipso non sufficere ad superandas tentationes,

« tunc misericordia tua adjuvabat me, » illuminans intellectum, et purificans affectum, et vires tribuens voluntati, quae sufficerent ad stabiliendos pedes animae meae in via mandatorum tuorum.

19. Secundum multitudinem dolorum meorum Vers-

IN CORDE MEO, CONSOLATIONES TUjE LjETIFICAVE- RUNT ANIMAM MEAM.

Non solum Deus justis per providentiam suam tribuit patientiam, sed etiam consolationem magnam et ineffabilem, quae non tollit tribulationes, sed cum iis consistit easque vertit in materiam gaudiorum. Sic enim dicit Apostolus II Cor. vu:

« Superabundo gaudio in omni tribulatione nostra:» quia videlicet vir justus, dum tribulatur, intelligit se purgari a scoria vitiorum, si adest; vel se probari a Domino, si ea non adest: intelgit se conformem fieri Christo patienti, ut cum eo postea glorificetur: intelligit denique magnum esse, et supra modum excellens praemium patientiae, juxta illud Apostoli II Cor. iv: « Quod in Tiib iiapraisenti est momentaneum et leve tribulationis t,'onis nostrae, supra modum in sublimitate, aeternum e“U|',la^ gloriae pondus operatur in nobis. » Ait igitur: consolatio « Secundum multitudinem dolorum meorum in. Tuam corde meo, » id est, juxta mensuram dolorum, ',upsi*n<£~ qui tristitiam in corde meo gignebant»: consolationes tuae laetificaverunt animam meam; non enim juxta mensuram dolorum in carne reddit Deus justis in hac vita consolationes in carne: neque simul esse possunt dolores in carne et consolationes in carne; sed juxta mensuram dolorum in carne, tribuit Deus consolationem in anima, quae mitigat tristitiam cordis ex doloribus carnis provenientem. Neque repugnat hoc dictum Prophetae: « Secundum multitudinem, » etc., cum illo dicto Apostoli: «Superabundo gaudio,» etc.; vere enim gaudium spirituale majus est omni tristitia corporali, sed majus est servata proportione, ut minori tribulationi minus gaudium et majori majus respondeat. S. Hieronymus ex hebraeo vertit, in multitudine cogitationum mearum, pro eo quod nos habemus ex versione Septuaginta Interpretum: « Secundum multitudinem dolorum meorum. » Vox hebraica {jiTTI?, est vox inusitata quatuor litterarum, quae forte non habetur nisi hoc loco. Videtur deduci a verbo j nv, quod est excrescere, et secundum Rabbinos significat summas frondes arborum, quas excrescunt in magna copia, et ab omni flatu ventorum moventur. Metaphorice igitur hoc loco significant dolores cordis, id est, cogitationes affligentes et torquentes ipsum cor, qu;e quidem multas et molestae nasci solent ex inopia, infamia, morbo, aliis aerumnis corporalibus; et ideo recte dicitur: c< Secundum multitudinem, » quia plurimae sunt, et recte comparantur frondibus excrescentibus in arbore, quia vanae sunt et instabiles.

20. NUMQUiD ADHASRET TITII SEDES QUI FINGIS LABOREM IN PRiECEPTO?

Reddit rationem cur Deus consoletur justos in tribulationibus eorum: et ratioest, quia Deus justissimus cum sit, et praecepta laboriosa hominibus dederit, aequum fuit ut jugum legis alioqui asperum et durum, oleo consolationis liniret et suave redderet. « Numquid adhaeret tibi sedes iniquitatis? » id est, numquid adhaeret sive adjungitur tibi tanquam socius, thronus inique judicantium? « Qui fingis laborem in praecepto, » id est, tibi qui in praecepto tuo observando laborem inferis sive facis, ut praecepta tua non sine magno labore possint impleri? Haec mihi videtur hujus loci satis obscuri litteralis expositio: sunt tamen duae aliae expositiones. Una est eorum, qui considerantes illud, qui fingis, in textu hebraeo et groeco esse partici pium, omi ttunt relativum qui, et conjungunt participium fingens, cum sede, sive throno iniquitatis. Itaque sensum esse volunt: « Numquid adjungitur tibi thronus iniquitatis? » id est, numquid particeps es iniqui judicii, quod tingit laborem in praecepto, id est, quod judicium iniquorum facit praecepta divina nobis laboriosa et impossibilia, et ideo non punit praevaricatores? Ilaec expositio repugnat editioni 'Vulgatae, quae per pronomen qui declaravit participium, quod est in textu hebraeo et gixeco: et illud, fingens, voluit referri ad Deum, non ad thronum, sive ad secundam personam, non ad tertiam. Alia est expositio S. Augustini, qui dicit Deum fingere laborem sive dolorem in praecepto, quia facit ut ex laboribus ct doloribus, quos in hac vita patiuntur justi, erudiamur, et intelligamus quo supplicio afficiendi sunt injusti a Deo, qui justos sic affligi permittit. Itaque S. Augustinus ita exponit, quasi dictum esset: Qui fingis laborem in praeceptum, id est, ex labore facis praeceptum; et per preeeeptum non intelligit mandatum, sed eruditionem, qualia sunt praecepta sapientium, non mandata principum.

. 21. Captabunt in animam justi, et sangui¬

Concludit Psalmum, affirmans impios inique acturos adversus justos: sed providentiam Dei vigilaturam, et utrisque pro meritis retributuram. « Captabunt, inquit, in animam justi, » id est, homines iniqui more suo insidiabuntur justis, ut capiant eos, ut venatores praedam capiunt. « Et sanguinem innocentem condemnabunt, » id est, et posteaquam laqueo suo irretierint, morti eum addicent, quamvis innoxium esse non ignorent. Haec possunt intelligi tum de malis judicibus, tum de malis accusatoribus, tum etiam de quibusvis sceleratis homicidis, et de eorum magistris et principibus daemoniis. Verbum capta¬

bunt, in groeco est flspeuaouatv, quod significat, venabuntur, et ideo sensus est: Captabunt per insidias, ut venatores faciunt. In hebraeo est, YTU>, id est, conveniunt, sive congregabuntur adversus animam justi, sed credibile est Septuaginta Interpretes legisse iagudu, una littera mutata, quod significat, venabuntur; particula in abundat apud Latinos, cum dicitur: «Captabunt in animam justi. »

Proinde sensus est: Captabunt, id est, venando capient animam, id est, vitam justi.

22. Et factus est mihi Dominus in refugium: Vers. 22. et Deus meus in adjutorium sfei me^.

Loquitur Propheta in persona justorum, et sicut dixerat in numero singulari, « captabunt in animam justi, » sic etiam introducit justum loquentem in numero singulari, ac si dicat: Illi quidem insidiabuntur mihi homini justo, meque ad mortem condemnabunt; sed « Dominus factus est mihi refugium, » ut non mihi noceant insidioe illorum. Et « Deus meus » factus est « adjutorium spei meae, » id est, Deus factus est quasi petra solida, in quo tuto innititur spes mea; sic enim habetur in hebraeo: Deus meus TtfS letsur, id est, in petram spei meae. Itaque posuerunt Septuaginta et noster Interpres vocem, adjutorium spei, pro fundamento spei; adjuvat enim fundamentum ipsam spem, dum facit ut non vacillet.

23. ET REDDET ILLIS INIQUITATEM IPSORUM, ET Vers. 23. IN MALITIA EORUM DISPERDET EOSJ DISPERDET ILLOS

Dominus Deus noster.

Haec est justissima providentia Dei, ut tandem justos adjuvet, et iniquos disperdat: « Reddet illis, inquit, iniquitatem ipsorum, » id est, Deus faciet ut iniquitas impii revertatur in caput ipsius impii, dum justo non nocet, qui ob patientiam coronatur: et ipsi impio nocet, qui ob malitiam punitur. Quod explicatur sequentibus verbis:

« ln malitia eorum disperdet eos, » ubi notat S. Augustinus recte dici, in malitia, quia Deus Deus non non tam punit eos, ob id quod fecerunt, quam taiu P’1" propter malitiam, qua id fecerunt. Tradidit enim ^ ma Christum ad mortem Judas, tradidit etiam Deus quod fe- Pater: sed Patri gratias agimus, «quia ex nimia cerunt* charitate proprio Filio non pepercit, sed pro nobis pTdpter tradidit illum, » ut ait B. Paulus, Rom. viu; Ju- malitiam dam detestamur, quia ex cupiditate, non ex charitate, et pro pecunia sua, non pro salute nostra tradidit illum. Addit Propheta: « Disperdet illos Dominus noster, » ut explicet quis sit, qui disperdet impios; dixerat enim: « Reddet illis iniquitatem ipsorum, et in malitia eorum disperdet eos, » et non dixerat, quis haec facturus esset; explicat igitur, ac dicit: « Disperdet illos Dominus Deus noster, » cujus providentiam, aut negaverant, aut contempserant.