Collatio IV

1. Deus, qui dixit de tenebris lucem splendesccrc, ipse Hluxit Mi cordibus nostris ad illuminalionem scientiae claritatis Dei in facie Christi Iesu. — Qui corripit gentes non arguet, qui docet homines scientiam? Psalmus David dicit, quod magmis doctor scientiarum Deus est. Scitis, si aliquis habet haurire aquam, libentius haurit eam ab originali suo principio quam a rivulo. Ideo, si Dominus est doctor magnus et donator doni, de quo intendimus loqui; oportet, quod recurramus ad fontem ila malo? Audi David, qui dicit: Dixi: Coufitebor adversum me iniustitiam nieam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Lauda Deiun et irascaris contra peccatum et noli defendere peccatum, quia defendere peccatum est duplex peccatum. No tabile est quod dicit Psalmus: Beatus vir, qui nou abiit in consilio impiorum, peccato conscntiendo; et in via pecratorum non stetit, in peccato permanendo; et in catkedra. pestilentiae non sedit, peccatum suum defendendo.

2. Tertia utilitas doni pietatis est, quod facit consequi omne bonum. Unde dicitur in libro Machabaeorum, quod considerabat ludas, quod Id qui cum pietate dormilionem acceperant, oplimam reportabant graliam, quam nobis praeslare dignetur qui cum Patre etc. lum ad illuminationem conseqnendam. Sic fecit Psalmista, sic fecit Salomon et factus est clericus magnus. In principio oportet quod levemus animas nostras et rogemus largitorem donorum, quia non petimus temporalia, sed utilitatem et salutem animae nostrae; et hoc placet Deo, sicut fecit Salomon, qui petiit sapientiam a Domino. Rogemus ergo Dominum, nt ipse aperiat oculos mentis nostrae et det mihi lumen scientiale, ut possim aliquid loqui de dono scientiae, quod sit ad honorem Dei etc.

3. Deus, qui dixit de tenebris lucem splendescere etc. Verbum istud scriptum est in secunda Epistola ad Corinthios, in quo Apostolus Paulus, doclor magnus, explicat ipsius scientiae donum; et explicat ipsum donum quantum ad antecedentia et subsequentia. Donum scientiae duo antecedunt: unum est sicut lumen innalum, et aliud est sicut lumen infu-sum. Lumen inaatum est lumen naturalis iudicatorii sive rationis; lumen superinfusum est lumen fidei. Quantum ad primum dicit: Deus, qui dixit lucem splendescere, id est lumen naturalis iudicatorii impressit crealurae rationali, id est non solum intellectum possibilem, sed etiam intellectum agentem. Quantum ad lumen fidei superinfusum dicit: Illuxit in cordibus nostris etc, scilicet per infusionem lucis fidei. Deus naturam rationalem condidit et superaddidit gratiam. Duo igitur sunt antecedentia. — Consequentia etiam sunt duo, scilicet clara notitia Creatoris, et revelata notitia Salvatoris. Quantum ad antecedentia dicit: Deus, qui dixit etc.; quantum ad consequentia dicit: A d illuminationem scientiae claritatis Dei, ubi tangitur clara notitia Crea.toris; in facie Chrisli Iesu, ubi tangitur revelata nolilia Salvatoris. — Dat Apostolus intelligere, quod anima multiformem habet claritatem et ab una transcendit in alteram. Unde Apostolus ad Corinlhios: Nos vero omnes, revelata facie gloriam Domini speculantes, in eandem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu. Claritas animae est scientia, econtra tenebra animae est ignorantia. Dicit: transformamur a claritale in claritatem.

4. Hic notandum est, quod est claritas scientiae philosophicae, scientiae theologicae, scientiae gratuitae, et claritas scientiae gloriosae. Claritas scientiae philosophicae est magna secundum opinionem hominum mundialium, parva tamen est in comparatione ad claritatem scientiae christianae. Claritas vero scientiae theologicae parva videtur secundum opinionem hominum mundialium, sed secundum veritatem magna est. Claritas scientiae gratuitae est maior, sed claritas scientiae gloriosae est maxinia; ibi est status. Psalmus: Mirabilis facta est scientia tua ex me, confortata est, et non potero ad eam, scilicet in hac vita.

5. Omnes istae scientiae et claritates earum divinitus dantur, quamquam semper in donatione ipsarum sit maius donum. Verum est, quod scientia philosophica et theologica est donum Dei; proprie vero est donum Dei scientia gratuita; scientia vero gloriosa non tantum est donimi, sed etiam praemium. In Cantico autem Annae dicitur in libro Regum: Recedant vetcra de ore vestro, quia Deus scientiarum Dominus est, et ipsi praeparantur cogitationes; non stultae cogitationes, quae dissipantur per vias errorum, sed bonae cogitationes praeparantur Domino per vias veritatis. lob: Nunquid nosti semitas nubium, semitas magnas et perfectas scientias? Dicit semitas magnas, id est scientiam philosophicam et theologicam, quae dicuntur magnae semitae, quia multas scientias compreheiidunt; semitas perfeetas dicit quantum ad scientiam gratuitam et gloriosam. Semitae nubium sunt virorum perfectorum scientiae, quia, sicut nubes abstrahuntur virtute caloris in altum, ita viri perfecti in abstraclione mentis sublimantur. — De istis quatuor scientiis volumus dicere, ut ad tertiam possimus pervenire, de qua loquimur hic. logica est veritatis ut credibilis notitia pia. Scientia gratuita est veritatis ut diligibilis notitia sancta. Scientia gloriosa est veritatis ut desiderabilis notitia sempiterna. tabilis notitia certa. De hac scientia dicitur in Proverbiis: Ecce, descripsi eam tripliciter in cogitationibus ct scientia, ut ostenderem tibi firmitatem et eloquia veritatis. Potest illud verbum esse Salomonis et verbum Dei. Dico, quod potest esse verdescribit eam, ut naturalem, ut rationalem et ut moralem, scilicet in quantum est « causa essendi, ratio intelligendi et ordo vivemW ». In quantum est causa essendi, designat scientiam naturalem;in quantuni est 7'atio intelligendi, significat scientiam rationalan; in quantum est ordovivendi, describit scientiam moralem.

6. Nec tantum est verbum illud /)ct, immo etiam Salomonis, qui disputavit a cedro Libani usque ad hyssopum. Ipse dicit: Ecce, descripsi eam tibi tripliciter, ut ostenderem tibi firmitatem, id est solidam et firmam veritatem, et eloquia veritatis; ipse describit eam tripliciter, scilicet in quantum est veritas rerum, veritas sermonum et veritas morum, secundum quod est indivisio entis ab esse, et indivisio entis ad esse, et entis a fine. Veritas rerum est indivisio entis ab esse; veritas sermonum n. 4. et in Hexaem. collat. 4. n. 1. seqq. — Seq. locus esl

est indivisio entis ad esse; veritas inorum est indivisio entis a fineK — Veritas mo/'«»« est rectitudo, secunduni quam homo bene vivit intus et extra secunduni dictamen iuris, quia ius est regula rectitudinis; veritas serinonnm est ad.iequatio vocis et intellectus; veritas rerum est « adaequatio intellectus et rei». Et quia scientia pliilosophica eloquia verilalis docet; et triplex est verit;)s: ideo dicit, quod descripsit eam tripliciter.

8. Non creditis, quod Salomon istani triplicem acquisierit? — De scientia sermocinandi quod eam habuit. Unde in libro Sapientiae sapientiam, ut dignus sim sedium patris mei. Ibi scriptuni est: Mihi autem dedil Deus dicere ex sententia et praesumere di<jmt /lorum quae mi/ii dantur. In manu eius sumus nos el.sennoiws nostri. Impossijjile est, quod sapiciilia fi;it doctrina nisi per sermonem. Sermo autem iion est siidiciens ad docendum, nisi sil sententiosus. Et non loquitur liomo nisi serino eius sit discussious, inquisittvus et persuusiuus, scilicet quod habeat sermonem potentem ad loquendum oinne illud, quod potest apprehendi vel nosci, vel ad quod alTectus potest inclinari. Congrue autem expriniit quod dicit per grammaticani, rationabiliter invcstigat per scientiam logicani et ctTicaciter 3ersuadet per r/ietoricam. Ista igitur est pars philosophiae, scilicet scientia sermocinalis, quae triplex est, ut patet, quam adeptus est Salomon.

!). Alteram partem [iliilosophiae, scilicet quae est in veritate rerxmi, dicit se Salomon adeptum esse. Unde dicit in libro Sapientiae: Mi/ii dedit Deus eorum quae sunt scientiam veram, ut sciam dispositionem orbis terrarum et virtutes eleiyientorum.

est, quod notitia verilatis rerum triformis est, secundum quod sunt formae concretae, formae abstraclae, et formae separatae. Formas concrelas considerat physicus, formas abstractm melaphysicus, et formas separatas mathematicus. Unde dicit: Mi/ii dedit Deus scientiam eorum quae sunt, id est entiuni principaliter, quae vere entia, quantum ad scientiam metap/iysicam; ut sciam di.spositionem orbis terrarum, quantum ad mal/iematicam; el uirtutes elementorum, quantum ad naturalem p/iilosop/iiam. Salomoii scivit anni cursum ex dispositione stellarum, naturas animalium et virtutes radicum; omnia docuit Salomon.

/i:i Unde in Ecclesiaste: Lustravi uniuersa animo meo, ut icirem et comiderarem et quaererem sapientiam et rationem, et ut cognoscerem impietatem stulti et errorem imprudentium. Multa dicit se considerasse et omnia ordinasse ad mores. — Carissimi! impietas stulti est in male senticndo de causa causarum; error im.prudenlium est circa regimen monaslicae, vel vitae oeconomicae, vel politicae, id est circa regimen sui, vel familiae, vel civitatis. Magna prudentia requiritur ad regimen sui, maior ad regimen familiae, sed maxima circa regimen civitatis. Impossibile est, quod sol illuminct remota corpora a se et non illuminet propinqua sibi. Non potest aliquis habere ordinatam familiam, nisi ipse sit ordinatus. Si velit aliquis habere servientes castos; et ipse non erit castus, hoc non potest esse. Similiter nisi homo bene regat familiain suam, non poterit bene regere civitatem, quia qualis princeps civitatis, tales et /labitantes in ea.

11. Ostendit igitur Salomon, se pervenisse ad triforinem descriptionem scientiai philosophicae, scilicet ad descriptionem scientiae rationalis, moralis et naturalis et ad triformem descriptionem quarumlibet heret ad cognoscendum, quia niliil est in aliqua ista- "rum scientiarum, quod non importct vestigium Trinitatis. Illud esset facile ostendere, sed longum esset. dialium; sed de facili eclipsatur, nisi homo caveat sibi a capite et cauda draconis. Si aliquid interponatur inter ipsum et solem iustitiae, patitur cchpsim stultitiae. leremias: Stultus factus est omnis /lomo a scientia sua, scilicet occasionaliter, non causaliter. Qui confidit in scientia philosophica et appreliatur se propter hoc et credit, se esse meliorem, stultus factus cst, scilicet quando per istam scientiam sine ulteriori lumine credit, se apprehcndere Creatorem; sicut si homo per candelas vellet vidcrc caelum vel dcliberativae, scilicet quando homo deliberat dc utililate, de securitate et de /lonestate, et eius opposito, scilicet de damno, de periculo et de peccato sive

de inhonestate. Non potest homo scire, quid utile,![uid damnosmn, nisi ex additione ultra istam scientiam. Dicitur in Evangelio: Quid prodest homini, si mundimi universum lucrelur, animae vero suae detrimenium patiatur? Quid valet, quod homo inulla sciat, si vera honestas animae relinquatur? — Certum est etiani, quod secundum scientiam moralcm iion potest liomo scire, quid utile, quid damnosum, iiisi ex additione ultra scientiam moralem, secundum iiuod scienlia moralis est rilus colendi, norma vivendi et censura iudicandi. Quis potest scire riluni colendi per philosophiam naturalem? — Esto, quod homo iiabeat scientiam naturalem et metaphysicam, quae se extendit ad substantias summas, et ibi deveniat homo, ut ibi quiescal; hoc est impossibile, quin cadat iii errorem, nisi sit adiutus lumine fidei, scilicet ut credat liomo Deum trinum et uiunn, potentissimum et optimum secundum ultimam influentiam bonitatis. Si ahter credas, insanis circa Deum; quod proprium est Dei altribuis alteri, blaspheinas et idololatra es, sicut si homo simplicitateni Dei vel huiusmodi attribuat alteri. — Igitur ista scientia praecipitavit et obscuravit philosophos, quia non habuerunt lumen fidei. Unde Apostolus: Qui cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed. evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eonim; dicentes se sapientes stuUi facti sunt. Et in libro Sapientiae: Si enim tanlum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo huius Dominum non faciUus inveneruntf — Philosopliica scientia via est ad alias scientias; sed qui ibi vult stare cadit in tenebras.

13. Ultra scientiam philosophicam dedit nobis est lux inaccessibihs nobis, quamdiu sumus morui tales ct habemus oculos vespertilionis. Unde Augustinus: « Acies mentis invalida in tam excellenti lumine non figitur, nisi per iustitiam fldei emundetur ». Ideo super fldem fundata esl scienlia tteologica: sicut scientiae philosophicae super prima principia sua fundantur, ita scientia Scripturae fundatur super articulos fldei, qui sunt duodecim fundamenta civitatis. De ista scientia dicitur in Isaia: Non nocebunt et non occident in universo monte sancto meo; sequitur: tpiia repleta est terra scientia Doditatem mystcriorum, propter multiformitatem sensimm et propter stabilitionem Ecclesiarum.

14. Primo, dico, comparatur sacra Scriptura aquae niaris propter profunditatem mysterioriim. Mare est profundum, nec potest homo ipsum transvadere; ila est tanta profunditas mysteriorum sacrae Scripturae, quod, quantumcumque homo sit illuniinatus et quantaecumque sit industriae, non potest ad ipsarum profundiUitem attingere. Unde Isaias: Erit vobis visio omnium sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti lilteras, dicent: Lege istum; ct respondebit: Non possum; signatus est enim. Et dabitur libcr nescienti litteras, diceturque ei: Lege; el respomlehit: Nescio /iWe«w. Nec sciens nec non sciens poterit legere. Quis ergo leget ipsum? Dico, quod qui cum superi)ia vult intrare sanctuariuin Dei non poterit, licet sit litteratus; simihter, si iliileratus velit intrare, stultus esset. Oportet igitur, quod liabeat litteraluram et spiritum.

15. Secundo comparatur sacra Scriptura aquae inaris propter multiformitatem sensumn. In mari sunt diversae scaturitiones; ita in sacra Scriptura in una littera est multiplex sententia. Unde in Daniele: Tu autem, Daniel, claude sermones et signa librum usque ad tempus slatutum; plurimi pertransibunt, et multiplex erit scientia. — Mirantur aliqui, quod in eadem Scriptura habemus tot sententias. Dicit Anselmus, quod in eadem terra possunt diversa plantari; terra per virtutem divinam varias facit pullulationes; ita per Spiritum sanctum in eadem littera sunt sententiae variae. Nec est inconveniens aequivoco multipliciter posito uti aequivoce. In theologia significant et res et voces. Ideo, quando sunt plures proprietates rei, tunc per unam rem plura signiflcantur. Quot sunt proprietates sohs, tot, quando sol significat iustum, sunt proprietates iusti.

16. Tertia ratio, quare sacra Scriptura comparatur aquae maris, est propter stabilitionem Ecclesiaruni. Psalmus: Super maria fundavit eam; et alibi: Qui fumlasti terram super stabilitatem suam.

Deriscninl aliqui David, quin dixil, quoil Dens funtl.ivit torram super aquas. Terra, cuni sit sioca, nisi esset humidtini, qund penetrat torrain, rcdij,'eretur iii pulvorein; et sicut corpus hiinianum per venas recipit liumorein, ita necesse ost, quod a mari veniant aquae dulces ot tencant terram. Dicit, quod Jiindavit lerram super aquas, jiroptor mysterium. Torra.quam implovit Spiritus, ost hiorarchia ecclosiastica; qui appendit tribvs (Ugilis molem lerrae, ([uia fundavit sacram Eccjcsiani super eloquia divina. Eloquia sacra sunt stabilimenta. Dicit Apostolus ad Timothoum: Scribo tihi, Timothee, ut scias, qualiler oportel te in domo Dei comcrsari, quae cst Ecclesia Dei vini, colimna et firmamentum vcrilalis.

17. Ubi sacra Scriptura delicit, necesse est, tertur omnia fundamenta terrae..rius, qiii fundamentum Trinitatis voluit auferre; Nostorius, qui voluit unitatem porsonae, ol IJUyches, qui volebat confundero naturas in Cliristo; isli concussonint fundatestamenlum ot novum? — Rex.ngliao potiit a quodam opiscopo, quid significarent duo cornua in mitra sua. Respondit, et bene, quod signilicant duo testamenta, quae opiscopi scire. debent. « Et quid significant illa duo pendicula, quae pendont post torgum »? Respondit, quod significant ignorantiam utriusque, « quia noque lioc nequo illud scimus, scd totum proiecimus post tergum». Et in hoc malo dixit.

18. Quia hierarchia ecclesiastica fundata est in Scriptura, quao comparatur aquao maris propter ista Iria; ideo sontentia data est contra illos qui non habent istam scientiam. In Osee: Quia lu repulisti scientiam, repellam te, rw sacerdotio fungaris mihi. A gubernaculo navis et a regimine civitatis repellitur qui nihil scit de regimine. Si fundamenta Ecclesiae consistunt in scientia sacrae Scripturae, ideo qui sacram Scripturam nescit repellendus est ab olficio et dignitate ecclesiastica. Si caocus vellot alium ducere, maxima fatuitas esset. Non forte nec amicitia eligendus est nauta. ptivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam, scilicet in capite noque in membris. — Item, repeUilur scientia, quando homo scit scientiam et non vult secumlum scientiam vivere nec eam impiore. Unde dicit Dominus: Vae vobis, Scribae et Legisperili! quia tulislis clavem scimtiae; ip.si non inlroislis et eos qui introibant, proldbuiUis. Medicus si comedit cibum, quem pmhibot inlirmo, scandalizatur infirmus et vult illum cibum comedore. — Quare vae vobis, Scriljae ct Pharisuei! quhscimti unde in Luca: Servus, qui cognovit voluntatem Domini sui et non praeparavit et non fecit secundum voluntatem eius, vapulabit ymdtis. Si homo non proJdbeat malum exemplo, vel consilio, vae ipsi! Facis te doctorem sacrao Scriplurae, sed suades contrarium bono et veritati. Qui deberet incedere per viam rectam, et alter diceret ei, quod incederet por viam tortam; osset peccatum eius inexpiabile. Impediendo salutem alterius oxemplo, consilio, vel suadendo, oportet dare animam tuam pro anima illius. Nunquid, si possum alium trahere ad id quod melius, et traho ipsum ad peius, non graviter pecco? Si impedio bonum alterius, peius facio quam diabolus; quia diabolus facit sicut hostis. — Ista scientia, si non adsit operis impletio, non est utilis, sed damnosa. Prima claritas potest obscurari, sed ista potest damnari.

19. Ideo aliam claritatem oportet habere, scilicet scientiae gratuitae, quae est forma claritatum duarum praecedentium. Deficis in tertio signo, si non habes istam scientiam. Ista scientia est veritatis ut credihilis et diligibilis notitia sancta. De ista scientia dicitur in libro Sapientiae: Justum deduxit Dominus per vias rectas et ostendit illi regnum Dei; honestavit iUum in laboribus el dedit iUi scientiam Sanctorum. Scientia gratuita dicitur scientia Sanctorum ex triplici causa.

20. Primo, quia a Spiritu sancto datur; dico a Spiritu sancto movente animam, inspirante et infortiam et ad sanctitatis custodiam. Unde Apostolus ad Corinthios: Nos non spiritum huius mundi accepimus, sed Spiritum, qui ex Deo est, ut seiamv quae a Deo donata sunt nobis; et quomodo? Si scimus, custodimus et approbamus inspirata per Spiritum sanctum ad sanctitatis notitiam, ad sanctitatis

placentiam et custodiaui. Unde in loanne: Putcr, sanctifica eos in veritate.

21. lio modo dicitur scientia gratuita scientia Sanctorum, quia nihil vitiositatis liabet admixtuni, nihil carnalitatis, nihil curiositatis et nihil vanitatis. Unde in Levitico: Dixit quoque Dominus ad Aaron: Vinum et omne, quod inehriari potest, non bibetis tu et filii tui, ut habeatis scientiam discernendi inter sanctum et profanum. Qui habet scientiam discernendi inter sanctum ct profanum ab omni eo, quod inebriare potest, abstineliit, id est ab omni delectatione superflua in creatura; liaec est. vinum inel)trans. Sive quis propter vanitatem, sive propter curiositatem, sive carnalitatem inclinet ad delectationem superfluam, quae est in crealura; non habet scientiam Sanctorum. Dicitur in Genesi: De omni ligno, quod est in paradiso, comedes; ile ligno autem scientiae boni et mali non comedes, quia, quacumque hora comederitis, morte moriemini. Adam cum uxore sua contraxit vitium curiositatis, quando diabolus dixit eis: Eritis sicut dii, scientes bonum el malum; contraxit etiam vitium carnalilatis, quando comedit de froctu; contraxit etiain vitium vanitalis, quando.voluit esse sicut. dii. — Audite, fratres: qui scientiam habent Sanctorum, scilicet clerici, caveant sibi, ne aliquid vitiositatis habeant admixlum; quia, si admisceat honio aliquid vitiositatis, amittit scientiam discernendi inter bonum et malum.

22. Tertio dicitur scientia gratuita scientia San-.ctorum, quia habet aemulationem omnis sanctitatis. — Unde in libro Ecclesiastae: fn muUa sapienlia erit imlignatio; qui addit scientiam addit dolo-.rem. Sciens homo defectus suos, habet dolorem compuncticmis pro se ipso, dolorem compassionis pro proximis, et dolorem aemulationis pro honore Dei. —. Psalmus: Filii hominum, usquequo graui corde? Ul quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium? Et scitote, quoniam miri/icavit Dominus Sanctum suum; Dominus exaudiet me, cum clamavero ad eum. Irascimini, et nolite peccare; quae dicitis in cordibus vestris in cubilibus vestris compungimini. Qui veram habet scientiam et novit Deum et videt, se non ambulare recte nec perfecte, in continuo dolore est, quia videt, quod dissipentur eius aflectus et cogitationes..ugustinus: «Scientia parit luctum». I. — Videt homo strages corporum, dolet multum. Qui igitur videt strages animarum, quomodo potest se abstinere a lacrymis? Dolor iste multum placet Deo. Dicit Dominus de ista scientia: Misericordiam volo et non sacrificium, et scientiam Dei plus quani holocausta. Scio infirmitates alienas; debeo compati eis. Isaias: Vidimus eum, virum dolorum et scientem infirmitalem. Non est spiritus scientiae Dei in isto membro, quando videt membrum capitis sui l.aesum et non condolet ei. David dolebat de morte Absalonis, qui tamen ipsum persecutus erat. Est igitur dolor compunctionis pro se ipso, dolor compassionis pro proximis. — Tertius dolor est aemulationis [m honore divino. Unde in libro Machabaeorum: Tu, Domine, qui habes scientiam, nosti, quod cum a morte liberari possem, duros sustineo corporis dolores; secundum animam vero propter timorem tuum libenter haec patior. Verba ista dixit Eleazarus, quando potius voluit mori, quam simulationem comedendi carnes porcinas facere. IIoc non docet philosophia, quod pro conclusione exponam me morti. illud A)ostoh: Si quis autem se existimal scire aliquid, nondum cognovit, quomodo oporteat eum scire; dicit Bernardus: « Vides, quod non approbat Apostolus multa scientem, sed modum sciendi; vide, quod omnem fructum et utilitatem scientiae in modo sciendi constituit. Quid dicit modum sciendi? Scire, quo ordine, quo studio, qm fi.ne quisque addiscat: quo ordine, ut id prius addiscat, quod maturius est ad salutem; quo studio, ut id ardcntius, quod vehementius trahit ad amorem Dei; quo fme, ut iion propter inanem gloriam, aut curiositateu), sed pro[)ter aedificationem suam et proximi addiscat. Sunt qui scire volunt tantum, ut sciant, et turpis ctcriositas ost. Sunt qui addiscunt et scire volunt, ut scianlur, et turpis vanitas est. Et sunt qui scire volunt, ut scientiam vendant pro pecunia, aut honoribus, et turpis quaestus est. Sunt qui scire volunt, ut alios aedificmt, et caritas est. Et sunt qui scire volunt, ut aedificentur, etprudentia est».

23. Scientia inflal, sed caritas aedifcat; ideo oportet iungere cum scientia caritatem, ut homo habeat simul scientiam et caritatem, ut possit impleri illud quod dicit Apostolus: In caritate radicati et gata volui. — Seq. locus est Isai. 53, 2. ct 3. Post eum