Collatio VIII

1. Benedicam Dominum, qui tribuit milii in- [giiectum. — Audiens sapiens sapientior erit, et

2. Tertius consiliarius malus est, qui certa deducit in dutiium. Unde dicitur in Esdra, quod venerunt quidaiii, qui fuerunl trans (luvium,;ui ludaeos et dixerimt: Quis dedit vubis comilium, ut domum hanc aedificaretis et muros eius instauraretis? ludaei habuerunt consilia Dei et Prophetarum; tainen isti trans fluvium venerunt dare consilium, neconsilium et dicunt volenti intrare: «quid vis facere? Attende divinum beneplacitum: Melius est esse in voluntate Dei quam in manu consilii ». — Per istam viam si vis exspectare, donec Dominus revelet tibi, et non vis facere quod sancta Scriptura et sancti viri dicunt tibi, et quod Christus inspirat tibi, semper poteris esse in bivio. De tali dicilur: Vir dupl.ex animo inconstans est in omnibus viis suis. Debet homo sequi consilia sanctorum Benedicti et aliorum. Non debet adducere consiliarios novos, sed sequi consilium Christi, cuius vita est certa forma vivendi. Si dicat religiosus: « non esl salus nisi apud nos »; male dicit. Non debet se tantum laudare, quod alios reprobet. Potest stare pro religione sua, ita quod non excedat in modo dicendi et suadendi. Qui sic sequitur consilium habebit gaudium. Unde in Proverbiis: Qui pacis ineunl consilia, sequitur eos gaudium in aeternum, ad quod nos perducat qui cum Patre etc. intelligens guoernacula possidehit. In secundo verbo ostendit Salomon, quod utile est audire verbum Dei;

« Libr. 1. 5, 3.

ratio cst, quia in auditu verbi Dei proficit et ille intelligit, et similiter ille qui non intelligit: ergo et sapimtes ei simplices ire debent ad audiendum verbum Dei. Quod sapientes proficiant audiendo verbum Dei, patet, quia dicit, quod audiens sapiens sapienliam sapienlior erit. Item, quod proficiant simplices audiendo verbum Dei, patet, quia dicitur in Psalmo: Declaratio sermonum Iworum illuminat et intellectum dat parvulis. Parvidus appellatur liic qui propter mediocritatem scientiae suae parvulus dicitur, sicut parvam animam dicitur liabere qui pauca novit, et similiter- magni intellectus dicitur qui multa novit. Parvidus etiam dicitur qui humiliter se liabet, etsi multa noverit et sit multum intelligens. Unde in Evangelio dicitur: Abscondisti liaec a sapientibus et prudentibus, el revelasii ea par- Omnes laudamus Immilitatem et vituperamus praesumtioneni; pauci tamen immunes sunt a praesumtione. Dicit Richardus de sancto Victore, quod « disputando contra superbiam homo frequenter superbit ». Ecce, quod fortis deceptor decipit multos. NuUus potest illuminare corda liominum, nisi ille qui novit conscientias hominum. In principio rogemus Deum etc.

2. Benedicam Dominuni etc. Istud breve verbum est ipsius David per Spiritum sanctum expli- cantis nobis ipsum donum inlellectus datum nobis a Spiritu sancto, et explicat ipsum nobis quantum ad suscipientis gratitudinem liumikm et quantum ad dantis diffusionem liberalem. Suscipienlis gratitudo humilis notatur, cum dicit: Benedicam Dominum; dantis liberalis diffusio notatur, cum subdit: Qui tribuit mihi intelleclum. Donum istud requirit, hominem esse gratum Deo, et facit, quod homo recognoscat se ipsum et donum et dmii principium; et intelligendo doni principium recognoscat homo se ipsum, et sic gratias agat. Et tunc benedicit Deum et refundit pulcritudinem doni in ipsum auctorem doni et ipsum laudat et dantem non impugnat. — Disponimus autem nos ad suscipiendum istud donum per tria: primo, per vitae sanctimoniam; ™' secundo, per mansuetudinis traetabilitatem; et tertio, per intelligentiae captivationem, ut benedicamus auctorem istius doni.

Psalm. 118, 130. Isaias: Quem docebit scientiam, et quem intelligere faciet auditum? Ablactatos a lacle et avukos ab uberibus. — Lac signis'cat dulcedinem delectationuni carnalium, qua dulcedine pascuntur carnales et infantes, id est, qui sequuntur motus infantiles. Et quamdiu homo coniunctus est islis consolationibus carnalibus, dicitur lactans et non est idoneus ad suscipiendum solidum cibum vitae et intellectus. Si volumus benedicere Deum et recipere istud donum, oportet, quod simus avulsi ab istis consolationibus et sequestremus nos a lacte concupiscentiarum. De Daniele et sociis eius, qui continentes erant, dicitur, quod dedit eis Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia. Delectatio circa tactum impugnat maxime istud donum, ebrietas ex parte anteriori et luxuria ex parte posteriori.

4. Secundo disponitur homo ad recipiendum istud donuni per mansuetudinis tractabilitatern. Unde in Ecclesiastico: Esto mansuetus ad audiendum verbum, ut intelligas. Concupiscentia obnubilat intellectum, et furor impedit intelligentiam, quia « impedit ira animum, ne possit cernere verum ». — Philosophus dicit, quod, « quiescendo anima fit prudens et sciens ». Quando aqua est quieta, lunc homo videt in ea bene faciem suam; sed quando est turbata, tunc nihil potest in ea videre. Ita, quando homo est in ira, tunc non videt veritatem. Contentiosi intelligentiam impediunt in se et in aliis. Iratus etiam pertinaciter defendit falsum. Unde Legislator mitissimus fuit. Dicit Isaias: Tantummodo sola vexatio intellectum dabit axulitui. Homo traclabilis addiscit et fit mitis.

b. Tertio disponitur homo ad donum intellectus dighe suscipiendum per intelligentiae captivationem. Unde Isaias secundum translationem Septuaginta dicit: Nisi credideritis, non intelligetis. Et.ugustinus dicit: « Nisi homo captivet intellectum suum et sequatur per fidem ea quae audit, non disponitur ad donum intellectus ». Et Apostolus dicit: Captivantes intellectum in obsequium Christi. Qui secundum lucem intelhgentiae suae vult sacram Scripturam indagare, cogitat errores falsissimos. In vita ista sumus parvuli, et « oportet addiscentem credere »; inlcr Dislicha de moribus iilgo Catoni adscripla (Ed. secunda

Deo eniin oportet credere et maxime in snbiimibus, quae transcendunt intelligentiam nostram. Primus Anirelus erravit, quia praesumsit de se. — Concupiscibilis deordinata impedit istud donum; similiter et irascibilis, quando est deordinata; sed quando rationalis cst deordinala, maxime impedit istud donum. Oportet igitur, quod captivemus intellectum nostrum, si voluinus suscipere istud donuni. Furibundus est qui omnia despicit; non est dispositus ad suscipiendum istud donuin nec praesumtuosus. Oportet igitur, (juod captivemus intellectum nostrum, quia qui plus credit scire frequenter minus scit. — Per istii tria disponitur homo ad digne suscipiendum donum intellectus. Patet modo primum, scilicet suscipientis Immilis (jratiludo.

6. Sequitur liberalitas ex parte dantis, quae cum dicit: Qui tribuit mihi inteUectum. Deus det milii aliquid dicere et tribuat milii intellectum ad dicendum aliquid congruum de isto dono intellectus. — Omnis radiositas intelligentiae ab illo fonte intelligentiae venit. Et licet multiformis sit radiositas intelligentiae, volo tamen ad praesens dicere de trii)us scilicet quod intellectus est regula circumspectionum moraiium, ianua considerationum scientialium et clavis conlemplationum caelestium; et iste est donum.

7. Prirao incipiam ab illo qui est regula circumspectionuni moralium. Oportet enim, te esse morigehac, qua gradieris; firmabo super te oculos meos. Nolite fieri sicut equus el mulus, ijuibus non est intellectus. Dorainus promittit nobis istum intellectum et ostendit nobis, quahter debemus ipsum recipere. — Firmabo, inquit, super te oculos meos. Divina complacentia acceptat quod facimus approbando in praesenti et remunerando in futuro. Si vis legulari secundum istam regulam, caveas tibi, quod non sis bestialis, sed regularis: non dirigaris secundum impetum sensus, sed secundum iudicium rationis; non secundum phantasmata beslialia, sed secundum iudicia intellectualia. Aliter accidet libi quod accidit Adae, qui, contempta regula veritalis, secutus est instinctuin mulieris, et mulier secuta est instinctum serpentis. Psalmus: Homo, cum in honore esset, non intellexit; comparalus esl iumentis insipientibus et similis factus est illis. Factus est homo brulahs et subiectus passionibus.

8. Iste intellectus prudentialis est, quo instrui- [m- jiomo secundum dictamen divinae legis ad cognoscendum, quid evilamlum, quia omne malum; quid exsecjuendum, quia omne Iwnum; et quid exspectaiulum, quia summum tonum. — Primo, dico, intellectus prudentialis docet,quid evitandum, quia omne malura. Unde dicit Sapiens: Si sapientiam inuocaveris et inclinavervi cor tuum prudenliae et quaesicris eam quasi pecuniam. et sicut thesauros clfocleris illam; tunc intclliges timorem Domini et scientiam Dei invenies. Qui intellectura istum vult habere, debet ipsum quaerere cum desiderio cordis et studiositate operis; et quid tunc invenies? Certe, timorem Domini et scientiam Dei. Quod omnis Horao, qui vult dirigi iii bonum, debet timere Deura, ut vitet orane malum; dicit Psalmus: SandMm, inquit, et terribile nomen eius; initium sapientiae timor Domini; intellectus bonus omnibus facientibus eum. Ecce, timor Domini sapienlia, et recedere a malo prudentia, dicit sapiens. — Igitur intellectus prudentialis docet primo, quid evitandum, quia orane raalum.

9. Secundo docet, quid e.j:sequendum, quia omne bonum secundum viam interioris cogitatus et exlerioris operationis. Scribitur in losue: Non declines a lege; sequitur: ut intelligas cuncta, quae agis. Sapientia callidi est intelligere viam suam, et imprudentia stultorum errans. Scribitur: Si est tihi intelkctus, responde proximo tuo; si non, sit manus tua super os tuum. Et in libro Sapientiae: Spiritus sanctus disciplinae ejfugiet fictum et auferet se a cogitationibus, quae sunt.sine intellectu. Deus enim vult, quod orania agamus rationabiliter. Et beatus Ambrosius dicit, quod nihil agere nec loqui debemus de eo, de quo non possimus reddere rationera. — Ista est secunda pars intellectus morahs. Dicit Salomon: Omni negotio tempus est et opportunitas.

10. Tertio instruit intelleclus prudentialis, quid exspectandum, quia siimmura bonura. Unde in Proverbiis: Gemma gratissima exspectatio postulantis; quocumque se vertit, prudenter intelligit. In omnibus, quae dirigunt intelligentiam nostrara iii agendis et in vitandis, debet horao uti consiho finis. Oportet enim, quod homo aliquid exspectet in eo quod agit. Si intendis temporale comraodura, vilera mercedem exspectas. Grata, immo gratissima gemma est bonum aeternum. Unde in Baruch: Disce, ubi sit prudentia, uhi sit virtus, uhi sit intellectus, ut scias simul, uhi sit longiturnitas vitae et victus, ubi sit lumen oculoi-um et pax. — Dicit: ut scias, ubi sit longiturnitas vitae el viclus, lumen oculorum et pax. Et ubi est? Certe, longitudo dierum in dextera eius; et Psalraus dicit: Apud te

est fons vitae etc. Si lumen oculorum habetis, prudenter agetis.

H. Hic est intellectus prudentialis triplex, et qui non habet istum intellectum rectificari non potest. Unde scribitur: Gem absque consilio est et sine prudentia; utinam saperent et intelligerent ac novissima providerent. Tangit tres partes intelligentiae, scilicet memoriam praeleritorum, inlelligenliam praesentium et circumspectionem futurorum. — In-. tellectus iste est regula circumspectionum moralium cum desiderio cordis et proseculione operis, ut homo consideret, quid sit vitandum, quid agendum, et quid exspectandum. Deus enim dat istum intellectum, et estdonum Dei. Unde Psalmus: Intellectum tibi dabo et instruam te in via hac, qua gradieris.

12. Alius est intellectus, qui est ianua consiiderationum seientialium, de quo dicitur in Eccle- - siastico: In thesauris sapientiae intellectus etc.;. hoc est dicere, quod thesauri absconditi scientiae vel consistunt in cognitione causarum altissimarum, vel conclusionum, vel principiorum. Et oportet fodere per studium veritatis, ut homo ad istum thesaurum perveniat. — Iste intellectus, qui est ianua considerationum scientialium, partim est a dictamine naturae, id est a lumine interiori; partim ex frequentia experientiae, sicut a lumine exteriori; et partim ex illuslratione lucis aeternae, sicut a lumine superiori.

13. Quod sit partim ex diclamine naturae, pasecundum imaginem suam fecit illum, scilicet quantum ad animam. Sequitur: Creavit ex ipso adiutorium simile sibi; consilium et linguam et oculos et aures et cor dedit illis excogitandi, et disciplina intellectus replevit illos. Dat intelligere, quod anima humana tres habet operationes, secundum quod est eius potentia et operatio. «Omnis aniipa nobilis tres habet operationes », quibus se convertit super corpus suum, super se et ad divina. Aliquando convertit se super corpus: habet linguam ad loquendum, aures ad audiendum etc; aliquando convertit se super se; aliquando ad inteUigeiulum et cognoscendum Deum. — Et hoc est secundum triplicem considerationem animae; consideratur enim anima ut forma et perfectio corporis, ut hoc aliquid et ut imago. — Quod autem.iste intellectus sit partim a dictamine naturae, patet in Adam, quia omnibus rebus nomina imposuit. Sed quod Deus eum replevit disciplina inlellectus, istud fuit privilegium eius; unde non est in nobis. Anima aulem nostra habet supra se quoddam lumen naturae signatum, per quod habilis est ad cognoscenda prima, principia, sed illud solum non sufficit, quia, secundum Philosophum, « principia cognoscimus, in quantum terminos cognoscimus ». Quando enim scio, quid totum, quid pars; statim scio, quod « omne totum maius est sua parte». tus cognoscet multa. Philosophus: « Ex multis sensibus fit una memoria; ex multis menioras fit una experientia; ex multis experientiit fit unum universale, quod est principium arfis et scientiae ». tiae, non sufficiunt, mi? illustraUo per dwmam influentiam. Unde dicitur in Daniele: Dal sapienliam sapientibus et scientiam intelligentibus disciplinam. Ipse revelat profunda et abscondita et novit in tenebris comtituta; et lux cimi eo est. Tangit certitudinem sapientialem, scicntialem et inlelkctualem. Sed unde est ista certitudo? Certe a Deo. Certitudinem sapientialem tangit, cum dicit: Ipse revelat profunda. Apostolus: Ipse illu.mt in cordibus nostris ad illuminationem scientiae claritatis Dei. Lux ista pura est et est cum eo; unde in loanne: Ipse est lux vera, quae iUuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Nullus certitudinaliter illuminatur nisi per ipsum. Et Augustinus decimo quarto de Trinitate quaerit, unde hoc, quod impius bene iudicat aUquando; unde quaerit: « Ubi scriptae sunt illae leges iustitiae, secundum quas iudicat bene impius »? Et respondet, quod « scriptae sunt in hbro lucis aeternae, et non migrando, sed imprimendo descendunt in animam, sicut imago anuli, quae cerae imprimiet Comment. ibid. a. 2. q. 1. ac dub. 3. — Subinde respicitur

tur, anulum non relinquit» ete. — llaec autem illuminatio iuvatur per Angelos; in Daniele dicitur: Factum est autem, cum viderem ego Daniel visionem et quaererem intelligenliam; ecce, stetit in c&nspectu meo quasi specie.i viri etc; et clamavit et ait: Gabriel, fac intelligere istum visionem. Visiones ist;ie descenderunt a Patre luminum, et Angelus adiuvat intellectum Danielis, ut capiat lucem Dei et per hanc intelligat. Dicit Glossa, quod intellectus per naturam habet vim intelligendi, secundum quod discernitur homo a pecore; sed solus Deus illuminat perfecte. Verum e.<;t, quod homo ministerialiter et adminiculatiye per Angelum instruitur, sicut patuit in Daniele; sed effective solus Deus habet potestatem super ipsam animam rationalem, quia jpga iuimediate a Deo formatur. Ipse enim illuminat omnem hominem. Unde Angelus sic illuminat, sicut ille qui fenestram aperit, dicitur illaminare domum. « Solus enim habet cathedram in caelis qui docet homjnem in terris». — Unde non est verum quod dicunt philosophi, quod una Intelligentia aliam creat, quia creare est omnipotentis Dei, non alicuius virtutis creatae; unde illius lucis, quae est actus purus, est hoc facere. Dixit Paulus in Actibus AiDostolorum: In ipso vivimus et niovcmur et sumus; etdicit Augustinus, quml Apostolus non loquitur ibi de vila corratio intelligendi et ordo viyendi ». Causa est essendi immediate producens omnia perjietua, mediate vero temporalia, immediate tamen per virtutes elementares. Ralio autem intelligendi est, quia certificantur per ipsum intelligentiae super transmuUibilitatem naturae. Si omnes creaturae impugnarent, Deus tamen est amandus; nec Deus potest facere, quin sit amandus. Corruptis omnibus, remanet certitudo veritatis. Est etiam Deus ordo vivendi; nisi doiuim Spirilus sancti inhabitat in homine, non regetur secundum regulam rectae vitae. — Secundum quod Deus est causa es.9endi, intrat in animam ut principium; secundum vero quod est ordo vivendi, intrat in animam ut donum infusum; secundum quod est ratio inteUigendi, inlrat in animam ut sol intelligentiae. Iste est sol, qui omnes illuminat; a quo aliqui aberrant, secundum quod dicunt impii in libro Sapientiae: Ergo erravimus a via verilatis et iustiliae; lumen non luxit nobis, et sol intelligentiae non est ortus nobis etc. sapientiam exterminant; quorum unus est contra causam essendi, alius contra rationem intelligendi, et tertius contra ordinem vivendi. Error contra causam essendi est de aeternitate mundi, ut ponere mundum aeternum. Error conlra rationem intelligendi est de necessilate fatali, sicut ponere, quotl omnia eveniunt de necessitate. Tertius est de unitate intellectus humani, sicut ponere, quod unus est intellequod habuit nomen, cuius numerus sexcenti sexaginta sex, qui est numerus cyclicus. Primi fundant se super circulum motus et temporis; secundi, supra motum siderum; tertii, supra Intelligentiam unam, dicendo, quod ingreditur et egreditur in corpus. — Totum istud est falsum. Primus error refellitur per id quod scriptum est in veteri testamento: In principio creavit Deus caelum et terram. Secun c. 30, numerus cyclicus vel sphaericus est ille qui in multidum errorem secundum nihil est de libero arbitrio, nihil valet crux Christi. Secundum tertium non est diflerentia in merito et praemio, si una est anima Christi et ludae proditoris. Totum est haereticum.

17. Primus, dico, error destruit causam esquia tu sentis, Deum esse causam omnium aut partem, aut secundum totum. Si secundum partem: ergo aufers Deo suam principalitatem causandi. Si secundum totum: ergo cuiuscunfique alterius Deus est causa: ergo producit illud non de se ipso, non de aliquo alio.quia nihil est: ergo de nihilo. — Item, sequitur secundum istum errorem, quod res habuit simul esse et non-esse, et quod esse ante non-esse; et multa alia inconvenientia. Unde certum est, quod Deus omnia creavit. Et ideo dixit illa bona nmUer fllio suo in libro Machabaeorum -, quod respiceret omnia, quia de nihilo ea creavit Deus.

18. Secundus error est de necessitate fetah, sicut de constellationibus: si homo sit natus in tah constellatione, de necessilate erit latro, vel malus, vel bonus. Istud evacuat hberum arbitrium et meritum et praemium: quia, si liomo facit ex necessitate quod facit, quid valet libertas arbitrii? Quid merebilur? — Sequitur etiam, quod Deus sit origo omnium malorum. Verum est, quod aliqua dispositio relinquitur ex stellis; sed tamen solus Deus principatur animae rationaU. Dicit leremias: Confundentur vehementer, quia non intellexerunt opprobrium sempUernum. Opprobrium sempiternum habebunt qni sic errant.

19. Tertius error est pessimus, qui comprehen- (iit ulrumque..iiqui insani male inteliexerunt de inteUectu. Unde quidam dixerunt, quod esset ignis;