Collatio IX

1. Si consurrexistis cum. Christo, quae sursum gufit quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram. — Fili, concupiscens sapientia.m, conserua iustitiam, el Deus praebebit illam tibi. Verba ultima sunt in Ecclesiastico, in quibus ostendit Ecclesiasticus, qualiter homo poterit adipisci donum sapienliae.

2. Veruin est, quod a Deo est illud donum; sed si vis ipsum habere, oportet, te sapientiam concupiscere, quia non intrat sapientia in animam, nisi quae magno adectu fertur ad eam, nec negatur animae desideranti; unde in libro Sapientiae: Oplavi, et datus est mihi sensus; et invocavi, et venit in me spiritus sapientiae. Desiderio sapientiae debet servari iustitia, quia non concordat sapientia iniquitati; unde dicit: conserua iustitiam. Inter alia haec est summa iustitia, ut homo non sit ingralus Deo, sed dona sibi collata refundat in datorem. Unde in Ecclesiastico: Danli mihi sapientiam dabo gloriam, quia, si de sapientia gloriaris, hoc ipso sapientiam perdis; leremias: Non glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in fortitudine sua. Et causa huius redditur in Ezechiele, ubi dicitur: Tu, plenus sapientia et decore, in deliciis paradisi Dei fuisli.; pgydifiigii sapientiam. tuam in decore tuo. — Haec est iustitia summa, ut demus Deo gloriam et petamus ab ipso sapientiam. Unde in Canonica lacobi: Si quis vestrum indiget sa.pientia, postulet eam a Deo etc, in fide nihil haesitans. Et quia ego locuturus de sapientia indigeo sapientia, et vos auditores similiter; ideo in principio rogemus Dominum etc.

3. Si consurrexistis cum Christo etc. Verbum illud competit praesenti tempori et nostro proposito; ipsum est scriptum in Epistola, quae legitur in Missa, et est verbum.postoli ad Colossenses, in quo sacer.postolus hortatur nos adipisci sapientiam veram et effugere sapientiam vanam. Primum tangit, cum dicit: Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite etc. Secundum tangit, cum dicit: non «Mjoe/' terram; in quo dat intelligere, quod gjcut gst duplex aspectus animae, sic est duplex eius affectus. Unus aspectus eius est ad caelestia et invisibilia, alius est ad terrena et corruptibilia; ita est etiam duplex affectus animae: unus est aeternorum, et alius est temporalium. Sic est etiam sapientia, quae est desursuni, elalia, quae est deorsum. Hortatur nos ad primam et dehortalur nos ad illam, quae est super terram. — illam, deorsum, describit reatus lacobus dicens: gloriari et mali esse adversus veritatem. Non est enim haec sapientia desursum descendem, sed terrena, animalis, diabolica. Ista tota sollicitudine quaerit delectari in omni suavitate, in alTluentia divitiarum saecularium et in experientia sensualium delectationum et in excellentia sive in ambitione saecularium pompositatum. In quantum (acu hominem solhcitum, ut delectetur omni suavitate in allluentin divitiarum, m terrena; in quantum facit hominem sollicitum, ut delectelur in experienlia sensualium delectationum, est animalis; sed in quantum facit hominem soliicitum, ut delectetur in excellentia et ambitione saecularium pompositatum, est diabolica; quia radix omnium malorunj. superbia, et principaliter damnatur in rege diabolico.

4. De ista triplici sapientia dicit.postolus ad Cormthios: bcnptum est: perdam sapientiam sapientium, et prud.entiam prudenlium reprobaho. Illa est sapientia, de qua dicit leremias: Sapientes sunt, ut faciant mala, bene autem facere nescierunt. Ad istam sapientiam dispergendam mortuus est Christus, pauper factus, alHictus et humihs, ut nos doceret cavere ab ista. Apostolus ad Corinthios: Nonne stultam fecit Deus sapienHam huius mundi? quasi dicat, quando in cruce elegit contraria sapientiae mundiaii.postolus: Placuit Deoper stultitiam praedicationis salvos facere credenles. Quod stultum est Dei sapientius est hominibus. Tu appretiaris aflluentiam divitiarum, et Christus elegit paupertatem; appretiaris experientiam sensuahum delectationum, et Christus elegit acerbitatem passionis; appretiaris ambitionem saecularium pompositatum, et Christus voluit esse despectus et confusus. Et praevaluit sapientia Dei; ideo dicit: Quod stultum est Dei sapientius

esi hominibm. Salomon in Proverbiis dicit: Staltissimus sum virorum, el sapientia /lomirMm non est mecum. Non didici sapientiam et non novi sapientiam Sarwtorum. Stultus fuit Christus apparentia exteriori, quando recessit ab appetitu stultorum; stultior, quando voluit aflligi; slultissimus vero, quando morlem crucis elegit et turpissima morte mortuus est. — Haec est sapientia Sanctorum. Apostolus: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae, quia non in sapientia carnali, sed in sapientia Dei conversati sumus in hoc mundo. Apostolus: Si quis videlur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat, ul sit sapiens. Et ad Philippenses dicit: Multi ambulant, quos saepe dicebam vobis, nunc autem et fleiw dico, inimicos crucis Christi, quorum finis interitus, quorum Deus venter est, propter sapientiam animalem; el gloria in confusione ipsorum, propter sapientiam diabolicam; qui terrena sapiunt, scilicet propter sapientiam terrenam.

4. Non ergo sapiatis quae sunt super terram, quia crucifixus est Christus, ut istam sapientiam evacuaret; et sicut mortuus est Christus, ut vanam sapientiam evacuaret et perderet; ita resurrexit et ascendit, ut veram sapientiam doceret et in cordibus nostris stabiliret. In cruce docuit sapientiam mundi.spernere, et in caelum vadens docuit sapientiam Dei appetere et fontem vitae diligere. Omnis sapientia mundi est spernere ista. Maxima autem stultitia est mortem Christi evacuare; quod faciunt qui sapiunt quae sunt super terram; ideo oportet sapientiam istam evacuare et sapientiam, quae desursum est, appetere.

5. Sed quae est sapientia, quae &sX desursum'? est lux; lux, inquam, descendens desursum a Patre luminum, a quo omne datum optimum et omne donum perfectum. Lux ista descendit ad nostram potentiam cognitivam illuminandam, ad nostram affectivam laetificandam et ad nostram operativam corroborandam. Descendit a summo Deo in intellectum, ab intellectu in afTectum et usque ad infimum, scilicet operationem. — Quod sit lux descendens ad nostram potentiam intelleclivam illuminandam; patet, quia scribitur in libro Sapientiae, quod est candor lucis aelernae, speculum sine macula Dei maiestatis et imago bonilalis illius. Et cum sit una, omnia potest, et in se permanens omnia innovat et per nationes in anima sanctas se Iransfert et amicos Dei et prophelas constituit. Neminem enim diligit Deus, nisi eum qui cum sapientia inhabitat. Est enim haec speciosior sole et super omnem dispositionem steUarum, luci comparata invenitur prior. Merito sapientia sedes Dei dicitur, et anima sic descripla, quae pulcrior est caelo, immo toto universo, sedes Dei.est. in Ecclesiastico: Vinum et musica laetificant cor, et super utraque dilectio sapientiae. — Vinum et musica laetificant cor, scilicet ab exteriori et secundum species impressas, quae non sunt ipsa veritas, sed similitudo quaedam rei, nec implent animam et non vere, sed phantastice laetificant. Sed ubi est unio secundum veritatem, ibi est iucunditas, ubi veritas illabitur animae et eam replet et laetificat. De ista sapientia dicit Sapiens: Hanc amavi et praeposui illam regnis et sedibus et divitias nihil esse duxi in comparatione illius; super salutem et speciem dilexi illam. Venerunt autem niihi omnia bona pariter cum illa et innumerabilis honestas per manus illius; et laetatus sum in omnibus, quoniam antecedebat m.e ista sapientia. Philosophus dicit, quod sapientia maximas habet delectatioiies. Si magnum est illustrari sapientia, plus est laetificari, in quantum diligit principium suum. in Ecclesiaste: Sapientia confortavit sapientem super decem principes civitatis. Nota, quod nulla virtus subcaelestis, nec terrena nec humana, vel caelestis sive angelica, tantum corroborat animam, sicut supercaelestis sapientia. Unde in libro Sapientiae: Sapientia intravit in animam servi Dei, et stetit contra reges. Certamen forte dedil illi, ut vinceret et sciret, quoniam omnium potentior est sapientia.

6. Et sic haec sapientia aedificat Ecclesiam et animam, ut sit habitaculum Dei et domus Dei, domus, dico, amoena, domus pulcra et domus robusta. Dicitur in Matthaeo: Omnis, qui audit verba mea ha£c et facit ea, as.nmilabitur viro sapienti, qui aedificavit domum suam supi-a firmam petram. Domus ista principaliter aedificatur a sapienlia; unde in Proverbiis: Sapienlia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem. Certum est, quod sapientia delectatur esse cum hominibus; unde dicit: Deliciae neae esse cum filiis hominum. Quod- autem

raus columnas septem. — Sed quae sunt septem columnae huius.domus? Nunquid eas fabricabo de capite meo? Absit; sacra Scriptura satis explicat eas. Ubi igitur inveniamus eas? Beatus lacobus, describens sapientiam, quae desursum est, ponit septem eius conditiones dicens: Primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis eonsentiens, plena misericordia el fructibus bonis, non iudicam, sine simulatione. Si possem ista vobis explicare, non crederem perdere verba mea, immo darem vobis magnam viam ad sapientiam.

9. Istae columnae non sunt nisi gradus quidam tertia est moderantia in sermone; quarta est «?«a<Zibilitas in affectu, et quinta est liberalitas in effectu; sexta est maturilas in iudicio, et septima est simplicita in intentione. Per ista stabilitur doraus sapientiae.

10. Prima, dico, columna domus sapientiae est pudicitia In carne; unde dicit: Primuni quidem pudica est. Quare Ista est prima? Quia haec est, qua oportet incipere; scribitur enim in libro Sapientiae: In malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis. Corpus impudlcum esl subditum peccatis; ideo sa.pientia. in eo non potest habitare. Dicitur in hbro Sapientiae: Ut scivi, quoniam aliter non possem esse continens, nisi Deus det. — Gregorius Nazlanzenus fuit iuvenis raundisslraus. Accidit, quod studebat Athenls. Quadam nocte, cura dorrairet, venit ad eum domina pulcherrima, habens duas pedissequas tanquam virgines; ipse incepit eam repellere. Et dixit domina: « non fugias me, quia non veni ad te corrumpendum. Sum sapientia, et duae pedissequae sunt humilitas et castitas sive pudicitia. Si vis rae, quae sura sapientia, serva pedissequas istas, scilicel humilitatem et castitatem, quia uhi fueril superbia, ibi erit contumelia; ubi autem est humilitas, ibi est sapientia». Vera virginitas est, In qua sapientia associatur. Hurailitas cum pudicllia est principalis columna sapientiae. Dicit Saloraon: Luxuriosa res vinum, et tumulluosa ebrielas; quicumque his dekctatur, non erit sapiens; et alibi: Vinum et mulieres apostatare faciunt sapientes et arguent.sensatos. Exemplum tractabiie habes in illo Salomone, qui apostatavit propter mulieres usque ad cultura idololatriae; qui tamen repletus fuit sapienlia sicut fluvius. Si esset taberna, in qua venderetur vinum, quod induceret omnis sapientiae oblivionera; credo, quod nullus esset ita fatuus, quod emeret vinum illud. Credo, quod Deus aeternus altlssiraa sui consilii dispensatione permisit Salomon cadere, ut oranes homines doceret fugere raulieres.

1 1. Secunda colurana doraus sapientiae est innocentia in raente; quod notatur, cum dicit: deinde pagifica. Augustinus dicit, quod «pax est tranquillitas brdinis », scilicet, quando quis humiliter subiicit se superiori, aequaniraiter se habeat ad parem et dlscrete praesit inferiori. Omnes, qui sunt fdii sapientiae, habent hunc ordinera. Dicitur in Ecclesiastico: Filii sapientiae, ecclesia iustorum. Unde bellura? Si diligeres parera, obedires superiori et praeesses oMinate inferiori; haberes pacera. Qui istam pacera perturbat destruit doraum sapientiae. Scribitur in Proverbiis: Qui patiens est multa gubernatur sapientia; qui impatiens est exaltat stultitiam suam, et sic pervertit doraura sapientiae. Beatus lacobus: Quis sapiens et disciplinatus inter vos? Ostendat ex bona conversatione operationem suam in mansuetudine sapientiae.

12. Tertia colurana doraus sapientiae est mo<ierantia in serraone; et hoc notatur, cura dicit: modesta. Super orania exigitur moderantia in sermone; unde in Ecclesiastico: Homo sapiens tacebit usque

ad tempus, lascivus autem et imprudens non servabunt tempus. Omni negotio tempus est et opportunitas. Nonne summa est insipientia, ut homo cum eodem gladio transverberet se ipsum et proximum suum? Sermo malus est necans audientem et dicentem. Non potes detrahere proximo, quin te ipsum interficias eodem gladio. Si dico verbum scandalizationis, non possura laedere te, nisi et laedam me. Tanta est vicinitas taciturnitatis et sapientiae, quod stultus, si tacuerit, sapiens reputabitur; et sapiens, qui multum loquitur, reputatur stultus. Uno verbo possum dicere detractionem, propter hoc oportet verbis facere staleram. Unde summe cavenda est immoderantia sermonis. — Sermo enim instrumentum est expressivum sapientiae, et ideo moveri debet secundum regulam sapientiae. Unde scribitur: Verba oris sapientis, gratia; et Apostolus: Omnis sermo malus de ore vestro non procedat. Mirabile est, cum homines sedent ad mensam, ut se spiritualiter reficiant, et unus diabolus loquitur de teniporalibus et de detractionibus et omnes, qui sunt in mensa, pascit illo veneno. Mors el vita in manu linguae. Si mulier tacuisset, quando diabolus dixit ei: Quare praecepit vobis Deus, ut non comederetis de ligno scienliae boni et mali? non habuisset diabolus occasionem ipsam amplius tentandi. Et philosophi eliam docuerunt discipulos suos, ut tacerent; Cato: « Virtutum primam puto esse compescere linguam ». Credo, quod peccata linguae tanta sunt, quod mundus satis habet facere pro illis tantum, si.Deus exsurgeret ad iudicandum ea.

13. Quarta columna domus sapientiae est, quod est suodibiHtas in affectu; quod notatur, cum dicit: suadibilis, bonis consentiens. Non est qui. sit suadihilis in bono, nisi sit benignus; et hoc etiam concordat cum sapientia. Malignus suadibilis est in malo. Scribitur: Benignus est spiritus sapientiae, et non liberabit maledicum a labiis suis. Suadibilitas bona facit appretiari et diligere et eis consentit; et quanto sapientior est homo, tanto suadibilior est in bonis. Unde in Proverbiis: Inauris aurea et margarita fulgens, qui arguit sapientem et a,urem obedientem. Sicut inauris ornat aurem, et margarita in corona ornat faciem; sic verbum bonum ornat sapientem. Quando sapiens arguitur, se habet, ac si ornaretur. Si enim corrigo me ad verbum admonitionis bonae, quid aliud facio, quam quod illo verbo me orno? Si tamei. haec margarita proponitur stulto, conculcat eam ut canis. Unde in Proverbiis: Noli arguere derisorem, ne odc-it te; argue sapientem, et diliget te. Carissimi! w 'i.s est a sapiente corripi quam stultorum aauiAitione decipi. Stultus, quando corripitur, non recedit a raalo nec ducitur ad bonum. Qui defectus suos cognoscit, et isti displicent ei, est sapiens. Qui hominem arguit et a malo revocat plus facit ei obsequii, quam si daret ei totum mundum.

14. Quinta columna domus sapientiae est liberalilas in elTectu. Sapientia vult habere misericordiam non solum in ajfectu, sed etiam in effectu. Haec nolatur, cum dicit: plena misericordia el fructibus bonis. A fructibus eorum cognoscetis eos. Unde in Proverbiis dicitur: Manum suam ape- ruit inopi et palmas suas extendit ad pauperem. Os suum aperuit sapientiae, et lex clementiae in lingua eius. De fructu manuum suarum dedit inopi. Docet Sapientia, quod homo faciat opera non iudicia, sed fructuosa, quia honorum laborum gloriosus est fruclus. Inter oninia fructuosa opera magis fructuosa sunt opera misericordiae. Date igitur de fructibus manuum vestrarum. bus: Considerare ergo, fratres, ex vobis viros boni testimonii, plenos Spiritu sancto et sapientia, quos conslituamus ad hoe opus dispensandum. Non esset sapiens dispensator, qui furaretur bona Dei. Si aliquid daretur tibi ad dispensandum familiae, et tu furareris et poneres in bursa lua; nonne credis, quod clamaret contra te familia domini et te diceret pessimum dispensatorem, et diceret dominus: Servum inulilem eiicite in tenebras exteriores? Maior sapientia, quae possit esse, est, quod dispensator fructuo.se expendat quae habet dispensare, et tradita sunt ei ad dispensandum. Talis fuit beatus Stephanus et Laurentius. Pontiflces summi in primitiva Ecclesia non vacabant istis terrenis; modo curatur de rebus temporalibus habendis, non dispensandis. Dicit: plena miseficordia; Apostolus: Quae seminaverit homo, haec et metet. Si dominus daret servo bladum ad seminandum agrum suum, et ille poneret bladum in sacco et non seminaret; male fructiflcaret terra, immo clamaret contra eum. Sicut misericordia amica est sapientiae, sic avaritia est inimica. Avari derident omnes, qui non amant pecuniam. In Deuteronomio: Munera excaecant oculos sapientum et mutanl verba iustorum. — Excaecant oculos, non corporales, sed spirituales; ergo auferunt lumen sapientiae. Scriptum est: Facilius est, camelum transire per foramen acus, (juam divitem intrare in regnum caelorum, quia habet cor terrenum et ponderosum.

15. Sexta columna domus sapientiae est maluritas in iudicio; et hoc notatur, cum dicitur: non iudicans. Maturitas est in iudicio, quando homo non iudicat temerarie. Unde in Ecclesiastico: ludex sai. piens iudicabit populum «Mwm, scilicet super quem habet auctoritatem. Sed si transcendat auctoritatem, non est iudex sapiens, sed est iudicium temerarium. Si sine auctoritate iudicat, quid est? Certe nihil. Oportet etiam, iudicium sapientis habere zeli rectitudinem 2. et notitiae claritatem. De primo: Os iusli mediiabitur sapientiam, et lingua eius loquetur iudiciuni. ludex iustus est qui iusto zelo movetur, omnia bona approbat et mala reprobat; qui vero non habet rectum zelum non potest bene iudicare. Amor et odium pervertunt iudicium. Si odis me, non potes me recte iudicare; et quare? Quia videtur tibi, quod omnia, quae sunt in me, mala sint. — Item opor- 3, tet, quod iudex habeat notitiae claritatem. Quomodo iudicarem bene de re ignota? Unde cum amici lob arguerent eum, quod non esset iustus, dicentes: Deus iustus iustum non punit; et te tamen punit: ergo non es iustus; voluerunt iudicare de occultis. lob, audiens haec, respondit eis dicens: Convertimini et venite, et non inveniam in vobis ullum sapientem. Ideo dicit beatus lacobus: non iudicans, non quod homo non debeat iudicare loco et tempore de re, de qua habet certitudinem et auctoritatem et rectum zelum; sed quia iudicant homines malum bonum, et econtra bonum malum. Melius est, si debeam iudicare de alio, quod sentiam bene quam male. Debet homo esse pronior ad clementer excusandum quam ad male iudicandum. Omnes modo sunt iudicatores iniquarum cogitationum. Debet igitur homo non transcendere auctoritatem nec teinerarie iudicare sine zeli rectitudine et notitiae clarilate. Matthaeus: Nolite iudicare, ut non iudicemini. Quod homines defectus alienos inlrinsecos iudicant et se negligunt, summa stultitia cst. Gregorius: « Animus, quanto curiosior est ad ipvestigandum aliena, tanto stultior est ad cognoscendum propria ».

16. Septima et ultima columna sapientiae simplicitas in intenlione, quae notatur, cum dicit: sine simulatione. De ista dicitur, quod rex Salomon fecit thronum de ebore grandem, et fecit in eo sex gradus. Aliae columnae sunt in gyro, sed ista est principalissima el in summ.itate. De ista loquitur Apostolus dicens: Qua£ sursum sunt quaerite; et in Ecclesiaste: Quid habet amplius supiens a slulto, et quidpauper, nisi ut pergat iUuc,'ubi esl vita? Certe, ubi est Christus, et cum apparuearchitectus dicit: Fumlamentum aliud nemo potest ponere praeler id quod positum est, quod est Christus Lesus. Ut dicit quaedam Glossa, homo contrario modo se habet arbori in radice; arbor enim habet radicem deorsum, homosursum; et aedificium spirituale habet fundamentum sursum, sed corporale deorsum; Christus igitur est huius doni fundamentum. Idem est etiam eius complementum, quia in ipso sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. In ipso consummatur domus sapientiae. Unde dicitur in Ecclesiaste: Sapientis oculi in capite eius, id est in Christo; stultus in tenebris ambulat. In Christo est consummatio omnis boni. Unde in loanne: Hac est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum et quem misisti lesum Christum. Illa quae sursum sunt, debemus desiderare, videre et facere; et ad ea nos perducat qui sine fine vivit et regnat. Amen.