Sermo 5

Ad religiosos

QUOMODO BEATISSIMA VIRGO MARIA FILIUM SUUM IN LECTULO PER NOCTES QUÆSIERIT; QUID PER LECTULUM, QUID ETIAM PER NOCTES SCRIPTURA VARIIS MODIS SIGNIFICET.

In lectulo meo per noctes quæsivi quem diligit anima mea. Cant. III, 1.

De multiplici lectulo loquitur sacra Scriptura, utpote, de lectulo materiali, juxta illud Job: Increpat Deus hominem per dolorem in lectulo, et omnia ossa ejus marcescere facit.¹ In hujusmodi lectulo Elisei posuit mulier Sunamitis filium suum defunctum.² Item de lectulo spirituali. Et lectulus iste interdum in bono accipitur, juxta illud in Canticis, Lectulus noster floridus;³ interdum in malo, puta pro carnali quiete et torporis ignavia, in quo, Salomone testante, piger revolvitur sicut in cardine suo ostium vertitur.⁴ Porro lectulus spiritualis laudabilis, est serenæ conscientiæ fixa tranquillitas, pax pectoris, contemplationisque requies.

Insuper de multiplici nocte agitur in Scripturis, videlicet, de nocte exteriori ac temporali, cui in Genesi fertur luna præesse.⁵ Unde in Psalmo dicitur:⁶ Posuisti tenebras, et facta est nox;⁷ itemque, Lunam et stellas in potestatem noctis. Secundo, per noctem intelligitur tempus veteris Testamenti, seu legis et Prophetarum obscuritas, de qua testatur Apostolus:⁸ Nox præcessit, dies autem appropinquavit. Tertio, tenebrositas vitiorum seu obscuratio rationis, aut quodcumque mortale peccatum, præsertim ignorantia juris et sapientiæ veræ carentia. Unde secundum Apostolum: Qui ebrii sunt, nocte ebrii sunt;⁹ et rursus, Non sumus (inquit) noctis neque tenebrarum.¹⁰ Quarto, per noctem designatur adversitas, quemadmodum scriptum est: Ne protrahas noctem.¹¹ Quinto, cognitio vitæ præsentis, quæ quantumcumque sit clara, tamen comparatione beatificæ visionis nox appellatur. Propter quod dictum est: Videmus nunc per speculum in ænigmate.¹² Nihilo minus qui dixit hoc, alio loco disseruit: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes.¹³

B Verbum ergo propositum, de gloriosissima Virgine apte ac multipliciter potest exponi. Ipsa quippe in materiali lectulo suo frequenter quæsivit, invenit, deosculata et amplexata est suum dilectum, Dei Unigenitum incarnatum, Deum verum ex ea vere hominem factum, Jesum infantulum, quem beatissima ipsa sola electa est dignaque fuit maternaliter contrectare et educare. Quis quantumlibet ingeniosus queat intelligere, penetrare aut satis mirari quanta fuit ista felicitas, ista prærogativa, gloria et excellentia tam immensa, superdulcissimum et superpræstantissimum illum puerulum sic habere sibi unitum? Si beati oculi auresque Apostolorum, qui viderunt Christum in carne, et audierunt sapientiam ejus:¹⁴ nonne ineffabiliter beatiora ubera, manus, pectus, universaque membra ac vires Virginis benedictæ, totum corpus et anima ejus, quæ unicum Dei Filium concepit, peperit, enutrivit, contrectavit, vidit, audivit, totiesque materna auctoritate est amplexata?¹⁵ Quid tale unquam collatum est puræ alicui creaturæ? Verumtamen huic beatitudini, prærogativæ ac gloriæ Virginis summæ, fuit vicissim admixta grandis tristitia, quoniam supercarissimum Filium suum, quem ipsa tam affectuosissime contrectavit, certissime noverat ab impiis crudelissime contrectandum ac occidendum. Quod ubertim præmeditando, vehementi nimis afficiebatur mœrore; et indicibiliter meritorius ei fuit hujuscemodi mœror.

Insuper, excellentissima Virgo in lectulo suo etiam materiali, spiritualiter quæsivit suum dilectum secundum ipsius divinitatem, præsertim post ejus ascensionem: quoniam quiescendo in lectulo suo, assidue ac devotissime cogitavit de Christo, et ejus divinitatem contemplabatur, accendebatur ejus amore, et ferventissime adspirabat ad ipsum, imo nec dormiendo cessavit prorsus ab actibus istis tam sanctis. Tantæ itaque Virginis exemplo discamus et assuescamus etiam nos pro modulo nostro dilectum illum Sponsum cœlestem, Salvatorem et Creatorem nostrum in lectulo nostro quærere, ejus beneficia ac promissa recolere, quæ, quanta et qualia pro nobis sit passus, pensare, ejus divinitatem sinceriter contemplari ac ferventissime adamare. In horum memoria, in pace in id ipsum obdormiamus et quiescamus, quatenus suo tempore alacriter consurgamus, atque ad pristinæ devotionis splendorem ac fervorem celeriter revertamur.

Nullam admittamus turpem imaginationem, nullam recipiamus vanam et phantasticam apprehensionem; neque puerilis ac stulta formido moveat quemquam, sed cum Propheta psallamus: Dominus illuminatio mea et salus mea, quem timebo?

Dominus protector vitæ meæ, a quo trepidabo?¹⁶ Habeamus in divinæ majestatis præsentia, defensione et adsistentia fiduciam tutam, plenam, inconcussam ac filialem.

De angelica quoque custodia simus securi, siquidem angelis suis mandavit de nobis.¹⁷ Non inhonoremus Deum et angelos sanctos, tam stolide formidando, quasi Deus et angeli gloriosi non sint ita bene nobiscum in nocte sicut in die. Hoc potius vereamur et caveamus, ne negligenter et reprehensibiliter conversando, mereamur exigentibus nostris demeritis sic relinqui, tamque pusillanimes et formidolosi ullo in tempore fieri.

Præterea in spirituali lectulo suo sacrosancta Virgo quæsivit quem dilexit anima sua. Nam innocentissimæ ac serenissimæ conscientiæ fuit (quippe quæ nunquam peccavit), paceque pectoris fruebatur continue, et tranquillissima contemplatione splendebat; atque in omnibus his suum quæsivit dilectum, quia non sufficiebat ei illum per fidem et donum sapientiæ, per creatas similitudines speculari, sed facie ad faciem intueri, plene cognoscere, per speciem contemplari, feliciter perfrui æstuantissime peroptavit. Nec solam sui dilecti divinitatem clare inspicere concupivit, sed et humanitatem ipsius ex se progressam, facialiter cernere, maternaliter mirabiliterque optavit, utpote unicum illum habens Filium, cujus corporali præsentia diu fuerat destituta, quem scivit esse in gloria summa ac infinita. Nec sic potuit affici Jacob patriarcha ad videndum filium suum Joseph jucundum ac dominantem in Ægypto, quantum afficiebatur piissima Mater et Virgo ad conspiciendum unicum suum Filium Jesum gloriosissimum atque regnantem in cœlo.¹⁸ Nempe quo intensius, ardentius incomparabiliusque amavit unigenitum suum secundum utramque ipsius naturam, eo præcordialius anhelabat ad facialem ejus intuitum, ad æternam præsentiam, ad immediatam ac intimam unionem, ad beatificam visionem, ad fruitionem plenissime contentantem; præsertim quia jam ejus suavitatem gratiose ac frequentissime fuit experta: per quod ad plenarium gustum accendebatur validius, juxta quod increata Sapientia loquitur: Qui edunt me, adhuc esurient.¹⁹ Hinc quod tam diu tamque intensissime affectavit, hodierno die adepta est, assumpta in cœlum a Filio, et super omnium angelicorum altitudinem ordinum, juxta Filii solium in throno collocata clarissimo.

Denique, taliter ut est dictum, quæsivit suum dilectum in noctibus vitæ hujus. Primo, quia nocturnis temporibus, supra humanas vires orationibus sanctis, contemplationibus lucidissimis affectionibusque divinis diu atque stabiliter fuit intenta. Tunc rapiebatur in Deum, transformabaturque in dilectum, et conversabatur in cœlis, laudibus Dei et psalmis superdevotissime ac suavissime vacans. Secundo, quia et ante Verbi æterni ex ea incarnationem, durante veteris legis statu, ipsa devotissima fuit; Prophetarum quoque oracula de adventu Messiæ prænuntiata impleri, ac genus salvari humanum, maxime affectavit; atque in virginea puritate Sponso cœlesti semper servire promisit, eum jugiter quærens, intendens ac venerans. Tertio, in omni adversitate vitæ præsentis adspiravit ad suum dilectum. Nam et Filii sui passionem recogitando, et quanta fideles sustinebant pro fide Filii sui percipiendo ac intuendo, intimas et prægrandes habebat compassiones, in quibus quæsivit dilectum, tam sibi ipsi quam fidelibus in tribulationibus constitutis; et perpendens inæstimabilem magnitudinem gloriæ sibi ac illis paratæ, consolationem recepit. Quarto, in obscuritate cognitionis vitæ istius, ad claritatem visionis cœlestis summe afficiebatur.

Postremo et nos, prædignissimæ Virginis gloriosæ exemplo, quæramus in lectulo nostræ internæ quietis bonæque conscientiæ ac pacis mentalis, dilectum in nocte præsentis imperfectionis, temporalisque tribulationis atque tentationis, ad Creatoris ac Salvatoris nostri felicem conspectum ac fruitivum amplexum affectuosissime adspirantes; eumque interim per sancta desideria, per opera virtuosa, per indefessos labores, per orationes intentas, meditationes salubres, contemplationes sinceras quæramus, id est, feliciter obtinere conemur, ut impleatur in nobis illud Psalmographi: Lætetur cor quærentium Dominum;²⁰ quærite Dominum et confirmamini, quærite faciem ejus semper. Itaque, etsi de dilecti absentia contristamur, tamen quærendo lætemur, quum bene quærere sit aliqualiter ipsum habere; ipsaque spes inveniendi confert lætitiam, in omni quoque actu virtuoso spirituale est gaudium. Postremo, contemplando ac diligendo quæramus, ut per imperfectam contemplationem et incompletum amorem, ad contemplationem clarissimam plenissimumque amorem feliciter perducamur. Nam et ipse dilectus quæsitus, in hac vita aliqualiter invenitur ac possidetur, id est, cognoscitur et amatur; quatenus sic inventus, magis quæratur, et tandem perfecte inveniatur, sicque inventus, secure ac æternaliter possideatur.

Footnotes

1. Job xxxiii, 19. ↩

2. IV Reg. iv, 21. ↩

3. Cant. i, 15. ↩

4. Prov. xxvi, 14. ↩

5. Gen. i, 16. ↩

6. Ps. ciii, 20. ↩

7. Ps. cxxxv, 9. ↩

8. Rom. xiii, 12. ↩

9. 1 Thess. v, 7. ↩

10. Ibid. 5. ↩

11. Job xxxvi, 20. ↩

12. I Cor. xiii, 12. ↩

13. II Cor. iii, 18. ↩

14. Matth. xiii, 16. ↩

15. Luc. xi, 27. ↩

16. Ps. xxvi, 1. ↩

17. Ps. xc, 11. ↩

18. Gen. xlv, 28; xlvi, 30. ↩

19. Eccl. xxiv, 29. ↩

20. Ps. civ, 3, 4. ↩