Sermo 6
DE VANITATE LAUDIS HUMANÆ, AC IMPIETATE ET SUBTILITATE VANÆ GLORIÆ.
E GO vox clamantis in deserto. Joannis I, 23.
In evangelio hodierno docemur quam profundissimæ humilitatis, quam item fortissimæ inviolabilisque justitiæ fuerat excellentissimus Sponsi amicus, S. Joannes Baptista. Qui videns se tantæ reputationis ac famæ esse, non solum in vulgo, sed etiam apud Scribas et sacerdotes, apud pontifices templi ac Pharisæos, ut Christus esse crederetur, nequaquam inaniter motus est; sed in humilitatis virtute, in veritatis luce, in mentis constantia mansit firmissimus et immotus: quo informamur quam vanæ, viles ac contemnendæ sint pulsationes gloriæ vanæ et appetitiones laudis humanæ. Unde de Scribis et Pharisæis, ac cunctis hypocritis talia appretiantibus, Christus frequenter in Evangelio protestatur: Amen dico vobis, receperunt mercedem suam.1 Imo non solum hoc verum est, sed ultra hoc damnationem merentur æternam.2 Et ecce quanta insania, quam immensa stultitia est, facere opera ex suo genere bona, et propter humanæ laudis favorem volatilem vanamque gloriam, se ipsum æternæ beatitudinis privare mercede, et insuper infernali damnationi se ipsum objicere.
Denique furtum est, rapina, ac sacrilegium, de donis Dei inaniter gloriari, se ipsum extollere, humanis laudibus permulceri. De quibus soli omnipotenti Domino liberalissimo benignissimoque datori honor debetur et gloria : cui tanto subjectiores esse tenemur ac gratiores, quanto majora ac plura ab ipso sortimur charismata. Nec puritati ac pretiositati munerum ejus nostrarum debemus fœditatum ac vanitatum falsitates impietatesque miscere, sed tentationibus stultis objicere : Quid habes quod non accepisti?3 Cui plus datum est, plus requiretur ab eo.4 Quum feceritis omnia quæ præcepta sunt vobis, dicite :5 Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Nolite fieri sicut hypocritæ. Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.67 Non sumus sufficientes cogitare aliquid ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est.
Si hæc atque similia rite pensemus, per ea tanquam per imperforabiles clypeos ab omni nos fatuitate vanæ gloriæ ac laudis humanæ jugiter protegemus, implentes quod ait Apostolus, Qui gloriatur, in Domino glorietur;8 considerantes quoque quod loquitur idem : Si hominibus placerem, id est, placere pro mea laude aut commoditate privata optarem, Christi servus non essem.9 Idcirco sit semper pura nostra intentio, atque in solo Deo sit tota nostra affectio. Quod utique ad religiosos potissimum spectat, quos huic sæculo oportet mortuos esse et soli Deitati vacare : quibus in divino judicio esset tanto major confusio vanitatibus consensisse, aut negligenter vixisse, vel insipienter instar hypocritarum se habuisse, quanto ad majorem se adstrinxerunt sinceritatem, et quo ab hominibus virtuosiores esse creduntur, quanto etiam habitu suo et apparatu a prætactis vanitatibus magis alienos se esse demonstrant. Non ergo fallant se ipsos.
Itaque religiosus, in omni quod agit, magno et parvo, soli optet, cogitet gaudeatque Deo placere, nec laudibus delectetur humanis, imo potius affligatur; vituperiis vero et increpationibus ac tribulationibus jucundetur. Nec in faciendo opere suo quispiam se extollat, sed in mansuetudine faciat unusquisque opera sua.1011 Nec de donis naturæ aut fortunæ, nec de charismatibus gratiæ vana gloria oriatur in religioso. Nempe si hæc omnia accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ?12
De hoc pestifero vitio Climacus ait : Vana gloria est naturæ immutatio, morum perversio, laborum dispersio, sudorum perditio, thesauri proditio, infidelitatis proles, superbiæ præcursatrix. Vana gloria undique insidiatur. Verbi gratia : jejunans, vane glorior, et resolvens jejunium ita ut lateat, iterum quasi prudens vane glorior; præclare vestitus vincor ab ea, vilia induens rursus glorior; vane loquens vincor, et tacens ei succumbo. Quocumque projeceris tribulum istum, stat aculeo erecto. Adulator dæmonum est minister, superbiæ manuductor, compunctionis dispersor. Magnum est ab anima laudem hominum amovere; majus vero est dæmonum laudem avertere. Humilitatem vero ostendit, non qui se ipsum vere vilificat (quomodo enim non se ipsum supportabit?), sed ab alio improperatus, et caritatem in ipsum non diminuens. Non suscipias vanæ gloriæ dæmonem, quum tibi fratrum ducatum aut magisterium subimmittit : labor enim est canem hunc a macelli mensa repellere. Vana gloria interdum in psalmodia negligentes fecit viriliter stantes; et male vociferatos, bene cantantes; somnolentosque, vigiles. Non obedias exterminatori qui tibi quasi sub specie utilitatis audientium suggerit tuas propalare virtutes.13 Quid enim proficit homo, si totum mundum lucretur, se ipsum vero damnificet? Nihil ita ut humiles mores et verbum non fictum ædificare potest videntes.
Denique recitavit unus contemplantium: Sedente me in congregatione, venit ad me dæmon vanæ gloriæ et dæmon superbiæ. Et unus ex uno latere digito suo me pungens, hortabatur me dicere quamdam theoriam seu contemplationem ac operationem quam habui in deserto. Cui quum respondissem, Convertantur retrorsum et confundantur qui cogitant mihi mala, alter dæmon celeriter ex altero latere dixit:14 Euge, euge, bene fecisti vanam gloriam vincens. Cui dixi quod subditur in Psalmo: Avertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi, Euge, euge.15
Denique laudes exaltant et inflant. Anima vero exaltata, assumit eam spiritus superbiæ et effert usque ad cœlos, et subtus defert usque ad abyssos. Non ergo per laudes et adulationes præbeamus proximis gloriæ vanæ venenum, neque per talia quæramus eis placere, favores aut commoda consequi. Denique qui aliquem in sua præsentia laudat, aut putat eum veraciter esse virtuosum, aut adhuc imperfectum, vel vanæ laudis amatorem. Si putat eum sinceriter virtuosum, ergo scit aut scire debet, quod ille ex laudibus talibus magis affligitur et gravatur, nec propter eas laudanti magis afficitur. Si autem æstimat eum adhuc imperfectum, dat ei vanæ gloriæ occasionem. Si vero arbitratur eum laudum inanium amatorem, injustissime laudat eum ut virtuosum, et laqueum mortis præbet eidem. Nempe ut ait Bernardus, vana gloria est sagitta leviter volans, leviter penetrans, sed non leve vulnus infligens; imo cito occidit. Hinc recte hortatur Isidorus: Quisquis ex deteriore jam melior esse cœperit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per vanam gloriam corruat, quam prius per lapsum vitiorum jacebat. Et tamen, proh dolor! casus hic accidit multis, quum dicat Chrysostomus: Qui omnium pecuniarum habuerunt contemptum, et nulli imaginationi totius mundi se miscuerunt, atque tyrannicas corporum concupiscentias vicerunt viriliter, hi multoties a vana gloria capti, omnia perdiderunt. De hac materia copiosissime scribit Cassianus: ex cujus sententiis infra de his, Deo sic ordinante, dicetur. Ad laudem et gloriam Dei.
Footnotes
Chapter 30 of 211