Sermo 1
DE VERA SPIRITUALI DILECTIONE.
PLENITUDO legis est dilectio. Rom. xiii, 10.
Perfectio rationalis creaturæ est unio ejus cum suo creatore. Et quia hanc unionem maxime facit dilectio, idcirco dilectio Dei est regina, vertex et finis universarum virtutum: ita ut humilitas, patientia, mansuetudo, justitia, temperantia, fortitudo, ceteræque virtutes ad hoc finaliter ordinantur et principaliter tendunt, ut homo fiat et sit perfectus, purus, fervens ac stabilis in caritate Dei. In qua homo non potest esse perfectus, purus, fervens ac stabilis, quamdiu ad motus passionum, puta ad commotiones iræ, impatientiæ, amaritudinis, indignationis, aut inordinatæ tristitiæ, seu curæ mundanæ, vel ad affectiones ac motus superbiæ, cupiditatis, honoris, aut concupiscentiæ carnis, aut gulæ, proclivis est.1234 Hinc ab omnibus his ceterisque peccatis oportet per virtutes mundari. Quo facto, erit homo ad Dei ferventem stabilemque amorem bene dispositus, et perficietur in eo divina dilectio.
Præterea dilectio Dei est duplex. Prima est dilectio Dei acquisita et naturalis, qua quis diligit Deum propter beneficia ejus, vel etiam propter summam et incomparabilem bonitatem et amabilitatem ipsius, secundum quod naturalis ratio dictat hoc. Hac dilectione diligunt Deum boni et mali, fideles et infideles. Hæc namque dilectio non requirit de necessitate conformationem affectus seu voluntatis ipsius amantis cum Deo quem amat: idcirco in his quorum voluntas a Deo multipliciter est aversa per diversa peccata, quamdiu non odiunt eum, potest esse ista dilectio.
Secunda est dilectio Dei infusa spiritualis et supernaturalis, per quam homo diligit Deum super omnia, primo et maxime propter puram et incircumscriptibilem bonitatem et amabilitatem ipsius, cum conformatione affectus et voluntatis ad Deum, ita ut nulla peccati mortalis aversio sit in diligente : imo quidquid honorationi, voluntati atque imperio Dei contrariatur, ipse diligens detestetur; et quidquid Deus ab ipso requirit, et ad ejus honorificentiam pertinet, exsequatur. Ista infusa dilectio Dei, est omnium virtutum vita et forma, motrix et apex.
Deinceps hujus dilectionis seu caritatis tres sunt gradus. Primus consistit in hoc, ut homo super omnia diligat Deum, nec aliquid ei præponat, secundum quod Scriptura sacra hoc præcipit. Nihilo minus bona creata, temporalia et terrena amat et utitur eis in quantum licet, salvo Dei præcepto, ita ut in amore et usu illorum vitat quæ Deus præcipiendo prohibuit, et ea facit quæ Deus fieri jussit. Istum gradum caritatis habent boni sæculares, temporalia possidentes sine abusione eorum.
Secundus gradus caritatis consistit in hoc, ut homo pleniori affectu ferventiorique voluntate, non solum curet servare præcepta communia (sine quorum impletione salvari non potest, juxta quod ait Salvator : Si vis intrare ad vitam, serva mandata5), sed insuper ad omnia quæ Dei sunt studiosus et voluntarius sit, tam ut ipse faciat ea, quam cooperando, optando et promovendo ut alii faciant ita. Iste gradus caritatis est in veris religiosis, qui non solum Dei præcepta, sed et evangelica Christi consilia observare solliciti et zelo divini honoris succensi sunt, atque omnium proximorum salutem vehementer desiderant, et quantum valent, pro divini honoris promotione ac proximorum salvatione laborant, orando, docendo, abstinendo, ac aliis modis. Iste gradus competit item devotis ferventibusque prælatis, qui corde, ore et opere gregem Dei sibi commissum digne pascunt et regunt. Imo omnibus qui terrena pro Dei amore vilipendunt, et hoc mundo utuntur quasi non utantur, implentes illud Psalmistæ, Divitiæ si affluant, nolite cor apponere;6 qui alios secum ad Deum trahere fideliter satagunt : omnibus (inquam) his competit gradus hic caritatis.
Tertius gradus caritatis est, dum homo tanto affectu æstuat et suspirat ad Deum, quod absque ejus præsentia fruitiva quasi vivere nequit, sed coarctatur desiderio dissolvendi et exsistendi cum Christo, ita quod vivere in fastidio est, et mors in desiderio.7 Hic gradus caritatis est in viris perfectis, qui cum Apostolo dicere possunt : Infelix ego homo, quis liberabit me de corpore mortis hujus?8 et cum Propheta : Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est;9 et, Quando veniam, et apparebo ante faciem Dei?1011 et, Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus.
Insuper quod Salomon loquitur, Nescit homo an odio sit dignus an amore;12 et quod Sancti affirmant, hominem non posse certitudinaliter scire nisi per revelationem divinam, an sit in caritate seu dilectione divina : intelligendum est de amore Dei infuso, non naturali. Verumtamen multa sunt signa per quæ potest homo probabiliter scire an sit in vera et spirituali caritate infusa. Primum et maximum est, si cordialiter cupit et satagit Deo placere. Secundum est, si odit et fugit universa peccata mortalia, in quantum sunt Dei offensiva et inhonorativa. Tertium, si libenter cogitat de Deo. Quartum, si in domo Dei, hoc est in ecclesia, sit libenter propter Deum. Quintum, si libenter de Deo et cum Deo loquatur. Sextum, pro Deo libenter dare. Septimum, verbum Dei libenter audire. Octavum, pro Deo libenter pati. Nonum, universa carnalia et caduca atque præsentia fastidire, atque ad spiritualia et divina cordialiter affici. Decimum signum, vel potius certitudinale argumentum, utpote revelationi æquipollens (ni fallor), est benedictionibus dulcedinis cœlitus præveniri13, in divitias gloriæ Altissimi absorberi, atque inopinatis in Deum excessibus ferri, absque proprio conatu, imo frequenter proprium contra conatum, quum tamen multoties nihil horum homini tali est possibile, etiam dum toto conatu ad illa se dederit. De hoc plura profunda subtilioraque dici possent, sicut de ceteris signis jam tactis; sed ea tetigisse modo sufficiat, quoniam infra congruentioribus locis de eis diffusius loqui intendo.
Præterea, juxta apostolica documenta, in vera caritate persistere atque in ea semper proficere studeamus; Deo sublimi et benedicto nil præponamus; quidquid ab ejus sincera dilectione nos impedit, tanquam æternæ mortis venenum abhorreamus.
Denique, quamvis de Dei inhonoratione, offensione et injuriatione qua quotidie a peccatoribus inhonoratur, quilibet debeat Christianus tristari, præsertim quum videamus quod servi temporalium dominorum injurias dominorum suorum ferre non valeant, sed inde contristantur, indignantur ac vindicant; potissimum tamen prælati ac superiores, de subditorum et inferiorum suorum peccatis quibus Deum offendunt seipsosque damnabiliter lædunt, cordialiter debent dolere, illosque increpare et castigare atque ad satisfaciendum Deo inducere, et divinæ majestatis honorationem totis viribus in omnibus promovere. Teste enim Augustino, non omnis qui parcit amicus est, nec omnis qui verberat inimicus est. Melius est cum severitate diligere, quam cum lenitate decipere.
Caritas est mors criminum, virtus contra peccata pugnantium, palma vincentium, concordia mentium, societas electorum : quam fides concipit, ad quam spes tendit; cui omnium profectus bonorum deservit. Quemadmodum enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multarum actiones virtutum ex una caritate procedunt; nec habet aliquid viriditatis seu meritoriæ bonitatis ramus boni operis, nisi in radice manserit caritatis, ut sanctus testatur Gregorius. Si ergo inordinatum et vitiosum temporalium atque carnalium rerum in te cupis amorem exstinguere, in vera Dei dilectione conare excrescere; considera quod Deus gloriosus universis ac singulis incomparabiliter melior, amabilior, deliciosior delectabiliorque consistit, cujus bonitate creatus es, cujus conservatione consistis, cujus beneficiis incessabiliter uteris, qui tibi beatitudinem sempiternam, imo se ipsum beatifice possidendum, liberalissime præparavit. Nempe ut ait Gregorius, fortis est sicut mors dilectio, quoniam sicut mors corpus interimit, sic amorem temporalium caritas spe vitæ æternæ occidit:14 nam quem perfecte absorbuerit, ad carnalia ac terrena desideria velut insensibilem reddit.
Legitur primo Regum, quod quum David, Deo auxiliante, occidisset impiissimum Goliath gigantem, et coram Saule rege prudenter locutus fuisset, anima Jonathæ filii Saulis regis conglutinata est animæ David, et dilexit eum sicut animam suam;15 exuitque tunicam suam et reliqua vestimenta, et dedit ea David; et inierunt ambo simul fœdus dilectionis, in quo fidelissime permanserunt usque ad mortem. Unde quum postea Saul rex sæpissime conaretur occidere ipsum David, Jonathas semper fuit pro David; et interdum occulte eum accessit, et consolabatur eum ac confortavit, non obstante quod credidit ipsum David debere in regno succedere patri suo Saul, et ideo non se ipsum: in quo patuit magna bonitas illius nobilis Jonathæ. Unde quum postea fuisset occisus, deflevit eum uberrime sanctus David, et dixit: Doleo super te, frater mi Jonatha; sicut mater diligit unicum filium suum, ita te diligebam.16 Unde et postea piissimus David fecit filium Jonathæ convivam propriæ mensæ, et quasi proprium filium eum tractavit. Hoc ergo exemplo maneamus in dilectione fideles, nec propter quæcumque temporalia bona contra divinam aut fraternam agamus dilectionem.
Footnotes
Chapter 79 of 211