Sermo 6
DE VITA COMMUNI COÆNOBITICA, ET SOLITARIA, AC DE UTILITATE ET EMINENTIA EARUMDEM.
QUUM fores essent clausæ, ubi erant discipuli congregati, venit Jesus, et stetit in medio eorum, et dixit eis : Pax vobis. Joann. XX, 19.
Non solum Christi, sed et Apostolorum et reliquorum operatio conversatioque Sanctorum, nostra est instructio ac institutio morum. Itaque, per hoc quod dilectissimi discipuli post ipsius resurrectionem simul manserunt, et congregati sederunt, vita socialis monastica commendatur, et quam salubre ac tutum sit fratres simul concorditer habitare, docetur : præsertim quoniam Evangelista testante, Apostolis sic congregatis Dominus Jesus apparuit, Spiritum Sanctum insufflavit, salutavitque eos, et potestatem dimittendi peccata largitus est. Unde, quamvis, absolute loquendo, vita omnino solitaria anachoretica vitæ monasticali sociali anteponatur, utpote magis divina ac libera, exoccupata et superhumana; nihilo minus vita socialis cœnobitica in multis præfertur, atque a sanctis et expertissimis Patribus specialiter collaudatur.
De hoc in Regula sua sanctus scribit Hieronymus : Naturæ relativæ est caritas, et ad unum non potest proprie fraterna dici dilectio : idcirco necesse est ut plures sint qui ex caritate se mutuo diligant, ut dicatur juxta Prophetam, Bonum et jucundum est habitare fratres in unum.1 Quod satis approbat Sapientia, dicens:2 Frater qui adjuvatur a fratre, est quasi civitas firma. Et item: Si fuerint simul duo, fovebuntur mutuo; sed si unus gradiatur et cadat, væ soli, quia sublevatorem non habet. Propterea solitariorum vita, quam satis expertus sum, periculosissima est et ardua; et quamvis bona ac Deo vicina, non tamen æque secura ut simul habitantium in uno vinculo dilectionis et caritatis affectu, qui sibi invicem deficientibus per tentamenta, auxiliantur, sibi invicem caritatis ac pietatis obsequia administrant. Subinde S. Basilio in Regula sua quæstio ista proponitur: Quia ostendit nobis sermo tuus periculosum esse cum his qui mandata Dei contemnunt ducere vitam, nunc discere cupimus si oporteat eum qui ab hujusmodi consortiis discesserit, remotum esse et solum, an fratribus ejusdem propositi ac animi vitam suam associare. Ad hoc respondet Basilius, in multis utile esse communem ducere vitam cum his qui ejusdem sunt voluntatis atque propositi. Primum, quod etiam ad usus corporales victusque ministerium unusquisque nostrum solus sibi non sufficit, sed ope mutua indigemus. Deinde nec culpas suas ac vitia facile quis solus manens dignoscit, quum qui arguat eum non adsit;34 et faciliter hujusmodi homini accidere potest quod scriptum est: Væ soli, quia si ceciderit, non est alius qui erigat eum. Mandata quoque a pluribus facilius adimplentur; ab uno vero dum aliud impleri videtur, aliud impeditur. Si vero omnes sumus corpus Christi, et singuli alterutrum membra5, per consonantiam velut in unius corporis compage, in Spiritu Sancto aptari et conjungi debemus ad invicem. Denique necesse est gratiam uniuscujusque quam accepit a Spiritu Sancto, in communi prodesse. Accedit ergo ut solitarius gratiam sibi collatam non communicet aliis; sed defodit eam in semetipso. Sed et adversus inimici insidias quæ deforis inferuntur, multo cautior est et utilior societas plurimorum, ut qui obdormierit, facilius suscitetur a somno, et delinquenti suum peccatum facilius innotescat, quum a pluribus arguitur vel notatur, prout ait Apostolus: Sufficit ei qui hujusmodi est, objurgatio quæ fit a pluribus.6 In oratione quoque non parvum emolumentum a pluribus nascitur cum consensu et unanimitate orantibus, ut ex multorum personis, per gratiam quæ in nobis est, Deo gratiæ referantur.7 Interdum etiam illi periculo proxima est vita solitaria, quod sibimet placet; et neminem habens qui possit probare opus ipsius, videbitur sibi ad summam perfectionem venisse; et sine exercitio degens, neque quid vitii sibi abundet, neque quid virtutis sibi desit, agnoscit. In quo enim humilitatem suam probabit, neminem habens cui se humilem præbeat? In quo misericordiam demonstrabit, totius consortii alienus? Ad patientiam vero quomodo se exercebit, nullum habens qui voluntatibus ejus contraire videtur? Multa alia de hoc dicit Basilius.
Climacus quoque:8 Movi, inquit, quandoque sermonem de quiete solitariorum aliquibus seniorum sanctorum cœnobii in quo eram. Qui facie et ore hilari subridentes, dixerunt ad me: Nos, o pater Joannes, materiales quum simus, magis materialem institutionem exsequimur, illud malentes subire prælium quod est secundum nostræ possibilitatis mensuram, utilius æstimantes certare cum hominibus aliquando quidem sævientibus, aliquando pœnitentibus, quam cum dæmonibus semper contra nos furentibus et armatis. Quidam vero eorum multam ad me habens caritatem atque fiduciam, dixit mihi: Si inest tibi sensus dicentis, Omnia possum in eo qui me confortat; si Spiritus Sanctus rore castitatis secundum Virginem supervenit in te; si virtus altissimæ patientiæ obumbravit tibi: præcinge, sicut vir Christus Deus, obedientiæ linteo lumbos tuos, et surgens a cœna solitariæ tuæ quietis, pedes Fratrum in contribulato spiritu lava; magis vero pedibus congregationis provolvere in subjecta et dejecta prudentia. Invincibiliter contine mentem difficulter contineri valentem in occupato corpore circumquaque; in membris motis et concussis intellectualem quietem exerce: quod est universis gloriosissimum. Esto inconturbabilis, in medio conturbationum atque tumultuum animam pacificam habens; coerce linguam furentem et vesanam in contradictionibus insilire; exspolia te voluntate tua tanquam confusionis amictu; obmutescere fac intellectum curiosum volentem judicare fratrem in negligentia operantem, et omnem caritatem et compassionem ad proximum absque errore insinua. Tunc vero in hoc cognoscent omnes, amantissime Pater, quia Christi Jesu discipuli sumus, si in congregatione ad invicem caritatem habemus.9 Veni, veni, concerta, cum aliis commorare, bibe subsannationes horis singulis sicut aquam vitæ, quoniam universa quæ sub cœlo sunt David scrutans jucunda, ultimo post omnia quærens, dixit:10 Ecce quid bonum, et quid jucundum? Nihil, sed habitare fratres in unum. His verbis Climacus addit: Victus ergo boni magistri et virtuosi Patris sermonibus fui. Unde vota indubitanter dare obedientiæ volui.
Sanctus quoque Bernardus disseruit, quod congregatio sancta, fortis est ut urbs munita, terribilis ipsis dæmonibus ut castrorum acies ordinata, in qua tot sunt adjutores quot habitatores.
Ex quibus omnibus constat, quam utilis et salubris cohabitatio sit claustralis, in qua se Fratres invicem juvant, caritative corripiendo, prudenter instruendo, pie consolando, hortando et inflammando, ac exercendo: quæ omnia singulis ipsis a spirituali eorum patre excellentius exhibentur. Ipsa autem exercitatio plurimum valet, quia per eam discit Frater se ipsum cognoscere, frangere, mortificare, humiliare, despicere. Refert equidem Climacus, quemadmodum in cœnobio illo sanctissimo de quo sæpius jam facta est mentio, post abbatem primus in dispensatione cœnobii fuit vir sanctus nomine Menas. Quem abbas quadam vice absque ipsius culpa dure redarguit, et ab oratorio expelli præcepit. Climaco autem eumdem apud abbatem excusante, abbas respondit: Novi, Pater; sed quemadmodum miserabile est et injustum ex ore parvuli esurientis rapere panem, sic animabus præsidens, se ipsum lædit et operarium sibi subjectum, coronas quantas novit eum posse mereri, sive per injurias, sive per ignominias, despectiones et illusiones, eidem non concilians sive procurans. In tribus namque maxime læditur: primo, quoniam ipse increpationis mercede privatur; secundo, quia et aliis prodesse valens ex alterius virtute (illos videlicet ædificando in patientia increpati), non fecit hoc; tertio, quod et gravissimum est, quoniam ipsi qui patientes esse putantur, neglecti sub tempore, et tanquam virtuosi, jam de reliquo a præsidente non reprehensi, frequenter privati sunt pristina mansuetudine ac patientia.
Ecce qualiter in congregatione vivere nos oportet, ut subsannationes, exercitationes, increpationes, etiam sine culpa nostra nobis inflictas, æquanimiter perferamus. Sed heu! quid nos pauperrimi et pusilli ad ista dicemus, qui nec pias et mediocres increpationes pro culpis nostris nobis exhibitas, tranquille sufferimus? Inspiciat unusquisque imperfectum animæ suæ, et doleat. Et si sanctorum Patrum abstinentiam assequi non valemus, eorum saltem humilitatem, patientiam, mititatem, caritatem, ceterasque virtutes sequi tentemus. Pro quo adimplendo auxilium gratiæ Dei jugiter imploremus; et Christi amarissimam passionem, et omnem quam in ea ostendit humilitatem, patientiam, mansuetudinem, caritatem, pietatem, vivaciter perpendamus, ac consequamur. Ad laudem et gloriam Salvatoris.
Footnotes
Chapter 193 of 211