Dissertatio de amore puro, seu Analysis controversiae inter archiepiscopum Cameracensem et Meldensem episcopum (1822), pars 2
FÉNELON. TOME Ul.
» ribus modis diliget. Non enim cessabunt ab » animo beati honeslai dilectionis causa;. Tamen » omnibus istis rationibus prœfertur incompa- » rabiliter ratio dilectionis , qute sumitur ex )) propinquitate ad Deum. » Quibus positis , ita tertiam objectionem solvit. « Dicendum
» quôd INICUIQUE ERIT DeLS TOTA RATIO DILIGENDI,
» eo quôd Deus est totum hominis bonum. » Dato enim per impossibile. quod Deus non » esset hominis bonum , non esset ei ratio dili- » gendi , et ideo iu ordine dilectionis oportet , » quôd post Deum homo maxime diligat seip- » sum. »
liinc patet ordinem dilectionis erga proximum ita a Deo institutum fuisse, ut singuli beati ex natura se intensius diligerent, quàm caîteros beatos omnes ; beatis autem se perfectioribus jilus boni , sive majorem beatitudinem ex justifia optarent. Hic ordo dilectionis beatorum ex eo immotus erit . quod beata' illa' animai nunquam hue et illuc diverse moveantur, prout aiïulgent varia' boni, seu veri, seu falsi species ; sed in eo beatitudinis œternse statu , ad unam rationem summi boni , scilicet Dei solius , indeclinabiliter rapiantur. Beatitudo non est quidem illis amandi ratio unica, ut Meldensis putat, sed est causa eftioiens illius in una amandi ratione constantix'. In bac fluxa vitavariae occurrunt amandi rationes ; at in patria Deus summè bonus , ac proinde beatificans , ita ad se unum rapit totam hominis voluntatem, ut éetcrnùni evanescant caetera; aduinbratiles rationes amandi , et jam nihil extra Deum plus minùsve amari possit , nisi ex eo ordine, scilicet pi'/- comparationem ad Deum , sive ex propinfjuitate ad Deum. Deatitudo non est causa finalis, sedcausaafliciens perfectissima; illius observationis ordinis a Deo positi. Hoc lit ex perfecta conformitate voluntatis kumame ad diuinam.... Tuac voluntas unius cujusqite infra hoc sistet , (juod est determinatum divinitus. Quod si per impossibile Deus non esset totum hominis beati bonam , idest , si Deus non bearet illas animas, jam non esset illis iinmota et unica illa diligendi ratio , eo quod varia; , qua; nunc nobis illiidunt boni species, et ipsis tum illuderenl.
Quid autem a sancti Doctoris mente magis alicnuiii. quàm illa beatitudinis coulinuandaî appelilio, aut concupisceutia, quà soli beati Deo devincli essent ? Constat ex divo Tlioma , singulos beatos plus diligere meliores quàm seijjsos, in hoc, qu()d velit quilibet beatus îtnumquemque habere quod sibi débet ur. Sic beati iiiferiores , su|)t;rioiibus majorem , sibi verô minorem beatitudinem optant. Dicct-ne Meldensis,
DISSERTAÏIO eos nonnisi beatitudinis motivo impelli , ad optandani ininorem sibi . majoreni aliis beatitudiaem? Qiiis unqiiam bealilndinis arnore ipsam bealitudinern sibi pra^ aliis niinui cupit ? Cei'tè is affectus . non ex amore beatiludiuis privatœ , sed longé superior, ex solo jiistitia' amore profluit. Hoc unnm sufûceret argumentum ad denionstrandani ex ipsissimis objectionis verbis . quant iim Doctor Aiigelicus a Meldensi dissentiat. Verùni <'t baec adjicienda evistinio.
lune mim , iuquit sanctus Doctor ' , scilicet in patria , anima winquam errahit in amore Dei. En quod jani ab eo dictum audÏMmus , nenipe Deum sunmiè bonuni . tuni occurrere voluntati biunana' . ut solain aniandi latiouem. At ne quis . causam efticicntciii bujus iii amando ronstanti;t . cuni causa iinali confundat . sic loquitur ^ : « Cognoscitur Deus propter Deum : » nam linis cognitionis ipse est. Licèt enim ex » illa cognitione percipiat a-ternani beatitudi-
» nem , illani beatitudineni non pcrcipit fi-
» naliter pro utilitate sua . sed pro nianifesta- » tione gloria^ Dei. » Si qua^ras quamani sit ratio, qua^ beatorum voluutates niovet. u( Deum cognoscere . et facie ad facieui intueri \elint , respondet Meldcnsis : Heatiludo es( unicuiqve tola rafi»di/i(/ejidi . ac proinde iilius cognitionis adipiscond;t\ At contra Doctor Angelicus i-eclanial, bcatitudinem mjiiperripi finalité r pro utilitate beatorum. Ergo illa beatitudo percipitur projeter lineiu . qui est ipsà beatitudine ulterior. et qui illiiisulilitatein, seubonuui rehitivuui supcrat. Ouod auteni beatitudinis volo omnino ulterius est, ex ipsius beatitudinis xoto non efllcitur. Dealitudo . quatenus privata utilitas . non est finis ulliuuis , sed médium ad ultimuni (ineui nccessario rol'erendum, « Ibi » etiain dilii:itur Deus prnptei- Deum. Anima » enim d)i diligit Deum , non ob hoc solum . » quod sibi bonus est , largus et raisericors . » sed ob hoc mulfô fortius, quod simplicitcr » in se bonus, largus et misericors est. » Anima beata grata est : aninrc af'licilur in spectanda Dei in se beneticeutia. Misericordias Domini in ffteinum cautare illam juvat : hoccharitas ipsasuis actibusprœstat. Araat enim Deum in beneficiis, quibus ipsa cumulatur, eo quod anima. Deo voleute . sibi cliarasit : at fonteni ri\ulo anteponit. Ma/fo fartihs, ha^c eadeui altributa , ut absolutas Dei perfectiones in Deo ipso miratur, ac diligit. Hoc autem nadtù fortim , unde oritur, quecso? ex una amandi ra-
' Opuxc. LXiii, cap. Il , -i priiicip. p. 681. — - lliid. eap. I, i prineip. p. 679.
tione , scilicet beatitudine sibi concupiscenda ? Sic Meldensem respondere necessum est. 0 inauditam hactenus amandi rationem ! Beatitudo a bcatis concupita. est-ne tota ratio , cur beati multô fortH's diligant benelicentiam beatiticantem . in quaulum est absoluta Dei perfectio , quàm in eo quod est beatiticatio sui ipsorum ? Idem est ac si quis diceret , beatitudineni esse totam rationem , seu unicum motivum , cur ip.se aliquid aliud beatitudini ipsi longé antcponat.
Sic pergit sanctus Doctor : Et quantô since- » riùs amat Deum propter innatam sibi boni- » talem , et non propter participatiouem ipsius » beatitudinis . lantô beatior est auima ; licet » communicatio beatitudinis divina^ nequaquam » ipsam moxeat ad illam sinceritatem amoris. » Eia ! quantum jucunditatis amma? nascitur, n quando ci-eatori vicem rependit in sinceritate H amoris . quam nulla sanctitas , vel bonitas j) in auima , vol utilitas Iraxit ad amorem ani- » mff ? »
Eo loco sanctus Doctor confirmât quod apud Cassianum ' docet Patrum traditio : nempe animam gratis a Deo amafam , et Deum gratis amantem , creatori vicem rependere. Pra'terea ba'c duo maxinii quidem momenti docet : nimiruui quôd anima Deum amat propter innatam sihi honitatem, id est, propter iilius beneficentiam , quatenus est summa- piM^fecliouis demonstralio. nec inmen propter /tartirijjationein beatitiidirih. Cortè partirlpatio et romnnrnicatio sunt verbapenitussynonyma. L'ndeliquetquantîuii Meldensis a mente Doctoris Angelici aberra\crit. dicens bi-ntitudinem comrnunicatam , seu beatitudinis conununicationem esfse in actu (huritatis f'itnnaleui amandi rationem . ac proindf najtivum , cujus exclusio non potest non esse illvsio manifesta. Quid verô sonent hx voces quantô sincerins, etc. , non propter, etc., tanto beatior, de. licet neqnatpunn ipsam rnoveat ,etc . , ncminem \el in dialeclica tirunculum fugit. Id quod vocalur tota ratio di(i(jeiidi. ita esse débet, ut quo magis voluntalem movet , eo magîs voluutas suum objeclum velit, et e contra quo juinùs voluntatem movet . eo minus voluntas \elit suum objectum. Al vero divus Thomas asseverat animam tanto esse beatiorem, quanta siiirerHis amat Deum , no)i propter participatiouem beatitudinis. En particula negativa, qua? vim exclusivarn'prai se fert. Subjungit : Licet ro/nmanicatio beatitudinis dirinœ, eic, nequaquam ipsam nioreai . Qh' .. nequaquam movcat ,
• Coll. IX.
.i3r.
et , nequaquam sit motivum . sunt voces omnino synonymae. Iteruni atqiie iterum quasro quaenain sit illa totalis ratio diligendi, quà admissà anima esset in amaiido minus sincera. minùsque beata; quà autem penitus omissà . anima fit beatior, sincerior et perfectior in suo amore ?
« Ibi etiam anima fruitur Deo propter Deum. » Hoc proprium est frui , rei amore inhaerere » propter seipsam , non propter aliud commo- » dum. Delectatio quâ anima Deum compre- » hendit , accendit cam ad desiderandum multô « vehementiùs divin» gloria^ nianifestationem, » quàm propriam beatitudinem. ' » Porro ha,'C delectatio non est finis seu motivum amoris : est tantùm causa efficiens , quâ anima extra se in Deum unum rapitur. Etenim si delectatio , qua? est ipsamct bealitudo . esset iota diligendi ratio, ut vult Meldensis. non possot animam accendere ad amandam divinœ yloriœ manifestationem vehementiùs quàm propriom beatitudine>n. neque ad amandam majorem proximi quàm suam beatitudinem. Implicat enimaliquidamari vehementiùs, quàm tutararationem diligendi, quâ solà amatui- quidquid amari potest. Haec addit : « Valde enim manifestatur divinagloria. » dum se fideli animtc Deus exhibet ad fruen- » dum, et tantâ puritate atticitur anima circa » Deum , ut si unum deborel eligere de duobus. » vel œternà carere beatitudine, vel divinani » voluntatem iu se vel in aliis impedire . nuilto » libentiùs vellet alterna felicilate privari . quàm » Dei voluntatem in aliqno retardare ; et ma- » gnam sibi r-eputaret beatitudinem , cum pro- » prio detrimento divinam in omnibus implere n voluntatem. » Dicet-ne Meldensis, Doctoieni Angelicum beatis imputare amantes ineptias, amoris deliria. snphisticœ pietatis argvtias, manifestamque illusionem? Non volunt quidem œternâ felicitate privari, sed hoc multà libentiùs relient, etc. Ea autem locutio multô libentiùs relient falsissima esset, nisi dareturverum fundamentum in ipso bealœ voluntatis atîcctu. Quapropter sanctus Doctor supponit animam beatam verè ac penitus ita esse afVectam , ut multo libentiùs vellet, etc. Unde quis quid )nultô libentiùs velle potest, extra et contra totum diligendi rationem. Ha^c locutio , nisi sit inepta et illusoria , multô libentiùs vellet, aperti- significat quamdam efficacissimam , quœ semper prtosto est, diligendi rationem. Dicet-ne Meldensis, beatitudinenH'.s;>'e iotam rationem diligendi , quâ beati multô libentiùs vellint eu privari, quàm1
Dei voluntatem tantisper retardare ? Yellentne, propter beatitudinem, ipsâ beatitudine œternô cum proprio detrimento privari ? Dicat igitur boatos. etiam iu ipso lucis tcternae fonte caicutire, et fanatico spiritu abreplos insanire contra naturam homini<;, contra amoris essentiam , contra totam diligendi rationem. Reponet sanctus Doctor hune affectum procedere non ex amentia contra amoris essentiam, imô expurissima et efiicacissima ratione amandi. Tama PLRiTATE, inquit, afpcitur anima circa Deum, tif si unum deberet eligere de duobus, etc. Ne dicat adversarius hoc ad beatorum perfectionem reservari : neque enim quisqnani tlieologusdubitavitcharilatempatriie, quantumvisnostrâ superiorcm , esse tamen ejusdeni speciei. Hoc ex ipso Doctore Angelico evidentissimè constat, At si amoris essentia hœc est, ut potirisuo objecta, et beari semper velit , hanc naturam hominis , hanc amoris essentiam in patria , non minus, imô plus quàm in exilio reperiri necesse est. De beatis ipsis dictum est : Unicuique erit Deus tota ratio diligendi. Aut Meldensis argumentumcassum est, aut pra?cisè de beatis agitur, Si verô charitati beatorum detur alia superior et perfectior diligendi ratio, quâ /^w^Vm^^/??? ipsâ privari multô libentiùs relient , etc. ; inferendum est hanc ipsam diligendi rationem dari et in actibus charitatis ejusdem speciei , quos hic exules nos elicimus.
Hoc Meldensis expressissimè confessus est his verbis ' : Charitas cum bono promisso nos unit » fruitione anticipatà , ita ut in quodam sensu, » ipsum prœsens sit , et in mortis puncto amor » noster nuUo superaddito,fiatfruenset beatificus. » Porrô bajc , sicuti et cœtera ejusdem auctoris , fines apertè excedunt, Amor patria» ejusdeni est speciei ac nostra cliaritas in exilio : hoc indubium est. At inficior, quod in mortis momento , amor ille , nullo superaddito , hominem beare possit. Ni.<ti supcraddatur intuiliva Dei visio . beatitudo promissa nunquam ailerit. 'erùm ex conccsso liquet. charitatem patria» eamdcm esse quoadspeciem, ac charitatem exilii. Idem est amor, eadcm amandi ratio. ISullo , in génère amoris aut motivi , superaddito , idem amor ab exilio ad patriam transvolabil. Atqui in patria annutunicatio beatitudinis dirinœ neuiaqi am beatorum voluntatem movet adillam sinceritatem amoris. Amant ipsi « Deum » propter innatam sibi bonitatem, et non prop- » ter parlicipationemipsius beatitudinis. Anima )j multô libentiùs vellet aeternâ felicitate pri-2
» vari, quàni Dei volunlatem in aliquo retar- » dare... Licct anima fidelis in lande Dei sine » delectatione magna neqnaquani esse posset . » nuUatenus tanien ibi Donni desiderat lau- » dare [)ro[)ter pi'oprinm coinmodnin , sed » pure et simpliciter propter Denm. » Ergo
» puritalem , apparebit gloriosior '. » Hinc rcdligendum est quanlùni hiec duo discrepenl, scilicet in amando delectari , et amare delectationis motivo. Anima beata aniat qnidem cum su[)renia iila delectatione . qua; beatitndonnn- •iipatur:sednullatenusdesiderat/a?/r/r/rcy>roy)f^/' anima peregrina in terris eâdem amoris pure jtritprivrn coinmodum . sive beatitudinis utilitagratuiti specie Deum amat in charitatis aclibus, etiamsi in spei actibns sive elicitis, sive imperatis ab ipsa charilate , beatitudinem expetat .
Non solum autem eadem est charitatis species in utroque statu , sed eliam idem amoris ordo. salteni in iis qua* utrobique nota snnt. ( (nmia lieri debent ex pe/h'cfa confonnitate voùoifatis linvKiiw ml duùnnrii. Sic . exempli causa . riuii tldeli iieregrino perspectum sit Yirgini i)ei|)ara^ anq)lioreni quàm sibi beatitudinem et gloriam destinatam fuisse . non miniis débet peregriinis ille, (juàm beati . Deiparaampliorctn (luàni sibi beatitudinem \elle. Hoc autem })lus altei'i , miiuis .sil)i . ex beatitudinis motivo optari neqnit. Idipsum déclarât sanctus Doctor, hoc sermone continuo ita pergens : « Sic Eleazarus , sicut scriptum est in libro » Macliab<Tornm . poliùs voluit in inferno pu- » niri , quiun pra' timoïc mortis mandatinu » legis transgredi, » Quod l)eati in co'lo rnnllii libenWis rdlcnf , hoc ipsum Eleazarum hic tein. Amai put'è et simpliciter : en ille amor purus quem Conventus dixit adversari traditioni , Scripturis , natura' hominis et amoris ossQiitiœ. Atqui ille amor, juxta divum Thomam , Ions est, unde Iuhk Dei purlor finit. Quonfô minus anima propriam partem quœrit . idest , quanto minus, par'ticipationem beatitudinis qnivnlf~'û). tantù sincerius. tojitù purihs , tantô e./xelleiitil's , tantù fjloriosihs Deum amat. r.ùin autem e») usque pervenerit, ut rommuiilcittio hi'Otifudinis nequanvam ipsniii moveat . sed l}ci jKirlcin , scilicet monifeUationeïii gloriœ Jhi... pure et nimpliciier qnsrat , tune amor est purissiimis. 0 inauditam hacteruis totaleni diligeudi rationent . quà admissà amor essel minus punis . mim'is fj-rid/fns , minus ufilis fanimunitati, in'mhs gloriosus JJeo ; quâ autem oiiiissâ fit purior, excellentior, utilior el gloriosio)-? Ea-ne est tnUdin, di/.igendi ratio . quam si secteris . tnm (jbrria' Dei . tum atUitati romnmnitatis . tnm jiropria' puritati aliquid detrahis'.' Hiec autem Doctoris Angelici frequens peregrinantem voluisse atlirniat. Haxest eadem et diserta conclusio , eo meUùs rem secat, quod omnino diligendi Dei species et ratio. « Eia ! >) inqnit, (piàni justum est, ut creatura multô )) abundantiùs intendat Deo in omnibus ci"('i- » tnris , quàm sibi , etc. » Ergo quod sonaiit hœc verba multù libentiùs . et multù abundantiùs , non est contra naturam hominiif . amoris essentiam , totanupw diligendi rationcm : imô lioc justitia ipsa Deo adjudicat. /:iu ! ipiàm justum est , etc.
« Ibi etiain anima laudal Deum |)r(ipter » Deum. Licèt enim anima fidelis in lande Dei » sine delectatione niagna nequaqnam esse )> posset. nnllatenus tamen ibi Deum desiderat )i laudare propter propriuiu conniioduin . sed » pure et simplicitei- j)rnplcr Deum . qui a'ter- » naliter ordinavit ab anima sesemper laudari.
perfectissimè consonet . cum iis qua* in definienda cliaritate. et a spe distingucnda peremploriè dixil -.
Huis igilnra-quo animo ba^c Meldensis verba audiel? « Dei solius est sine mdigentia amare... )) Mhil est quod beatitudinis motivum pectore » excutiat. Id si honio in se pervincere posset, » ut nulla beatitudinis sibi cura esset , non esse- » mus snbditi Deo , quem pênes non esset » nostra , aut beatitudo . aut infelicitas *. » De e.rcutiendo beatitudinis motivo in quocumque perf'ectionis statu . nequidem verbum unquam l'eci : absit omnino. absit. Chima'ram ex indus- Iria conlictam gratis iuqMignat. Verùm quid episcopum magis dedecet , quàm ea servilis et merceuaria dedaratio, scilicet homines ex solo
» non propter snam , sed jiropleranima' beati- beatitudinis privata* vinculo adstrictos esse ad
)) tudinem ampliandam. Illa purilas icterna amandum Doum? Si huic auscultes, homo non
» causatur ex liuj)is vit.e |)uritale. Huanlô Jiisi e\ propria indigentia Deo adlueret. Deus
)) enim anima lidelis in lande Dei |inipriani \ei-ù vicissim indigentia laboi-at ; iiisi enim bea-
» partem minus respicit. et quanto ampliiis Dei tihidinis illicio liominem sibi devinciret, careret
» partem quairit inhocmundo: tantô laus ejus amabililate . (|uà possit amari. Tum rupto hoc » apparet hic purior, tantô erit excellentior :
» tantô erit utilior comnnmitati . et incundior : , ' '\i"'''- '-^""- '• ^- ■^"' i:rhicip. imt,!,, .- p
» et tanto consequenter Deus. qui talem dedit xxvni, j». 323; mm. de \nr.i. 1. ix, p. ses.
()88. — Kent , 11. x\ : t iinoamoris viuculo, nierccnarius jugum e.vciileret. Hocautem gencratimet absoluté dictuni, Dei quippe solius est sine indigentia amare , ipsos beatos maxiiaè spectat, Narnque de illis ab eodeiii auctoro dictiun est : l'nicuique crit tota ratio diliypndi , scilicel Deus (|iiateiius bo.'itificans. Ipsi iiuu antunt sino iiidif/eiitia : lioc Dei solius est. Consequeiis est igitur, iit beati , sicessaret beatitudo, quasi iiioireiiarii , Deuiii. utpote perse inaiiuibiU'iii . coiilimiô desercrcnt. nia auteni suniiiue perleclioiiis , in se /jurè cl sinipliciter spectata' , dcsertio , quid sonat uisi creatura; a creatore deteclioiieni iinpiain ? Quid vero magïs dissonum ab ea iuatnabili douU'ijia, quàin illud Catec/iismi Romani pra'ceptuiu? « Neque id quideni , iu eatcchizaudis rudi- » bus , silentio praitei-euuduiu esse , vel in hoc » maxime suam in nos Deuin clementiani , cl » summa; bonilatis divitias ostendisse , quod » cùm sine ullo prœmio nos poluisset, ut sua; » gloriae serviremus . cogère , ^ oluif tauicu » suam gloriam cum utilitate uostra conjuu- » gère '. » Dum Homana Ecclesia juhot pastores ita docere iniiniain plcbem , Deum potuisse nos cogère . ut sine ullo prœmio sua; gloriœ serviremus ; Meldensis obstrepit dicens , ne quidem beatos Deo adh^rerc , sine beatitudinis captanda' indigentia ; adeo ut , cessante mercede, aut'ugeretmercenariorum turba.
IV
D. episcopus Meldensis ita argunientabatur - : « Numquid h»c diiîerentia inter cbaritatis » amorem et spem , satis est essentialis ; qu6d )) altéra virtusDeum quatenus unitum , altéra, » quatenus obsenteni speclet? Quid vero magis » est essentiale aniori , quàni esse unitivuni 7 » quid verô s[)ei magis essentiale ac propriiuii . » quàni supponere bonum ab ipsa qutesitum , M non esse unitum , sed absens ac distans '.' » Ideo divinus amor est justiiicans , spes verô )) minime, eo quod amor ille sit vuiiti\us, spes » autem non sit uuitiva — F'rnstra ingenium » torques : neque enim possibile est, bas inler » virtutes ullam assignare dilVerenliam magis » profundam et radicalem — Ad hœc opponis » aliam , quam divus Thomas assignavit difle- » rentiam s|)em inter et chaiitatem , nimii'iiin )) spem velle >ihi aliquid ex. Deo proseuirc . n charitatem autrm non velb; , ut sibi aliquid M exDeo i)roveniat. (landidè lofjuaniur. » Certc
' Pari. III, III Di'ial. pniœm, ii. |H. — - /{ry;. « i/iifilir Letl. 11. 17 : t. xxix , 1'. 58 et j'j; iilil. île 1845 , I. i\ . p. h'ùï.
si ipse c«»f//rf'^' fuisset locu tus, cbaritatis definitionem ac prœcellentiam a divo Thoma pcremptorià assignatam, apertè aut rcspuissct, aut ratam habuisset. .Neutrum fecit ;ne quidem objectionem solvere tentavit: sed sui)tili iuterrogatione Doctoi-is Angelici delinitionem indirecte convellere , et qua-stionem urgeutem eludei'e cœpit. « Vis-ne, inquit , ut nequidem » ex Deo charilati proveniat uniii cum illo, et » cum illo .sanctà amicitià, atque alterna so- » cietate conjungi? Neque id dicerc neque » divo 'riiomx-, hune errorem passim refellenti » id imputare auderes. Abunde est autem ad » conciliandum cum se ipso sanctum Docto- » rem , quod sua dicta ipse confirniet , nempe I) charitatem Deum quatenus bonum sibi uni- )> tumamplecti, atcpie itaïuillumei bonumpro- » venire , pncter ipsum Deum. »
.\ntequam h;ec singula refellantur, tollenda est a^quivocatio , quâ in hisce vocabulis ludit, scilicet (juôd cliaritas sit unitiva, et quod amor >(niri\i'\{. Vtnum quidem est divum Thomam ita loqui : « Charitas attingit Deum, quia conjungit nos Deo '. » Alibi sic liabet : « Charitas » importât unionem ad illud bonum : spes au- )) lem quau)dam distantiam ab eo ; et inde est » quod cliaritas non respicit illud bonum ut » arduum , sicut spes : quod enim jam unitum » est , non habet rationem ardui , et ex hoc » apparet, quôd charitas estperfectior spe ^ n Alibi etiam sic lo(|uitin- : « Charitas ergo facit » hominem Deo inluerere pro[)ter seipsum , » menteni hominis uniens Deo per alfectum )) amoris "'. » Ha'c autem verba Meldensis scntentia' omnino adversantur.Ipsevult unionem. ({uam charitas importât . esse beatitudinem . ita ut ap|)etat , lan(piam suiun ultimum tinem, illam unionem jierlectissimam. Verùui cudeslis bcatitudo non (!st pra'sens . sed absens, dum peregrinamm- a Domino. A contra , unio , de qua sauctus Thomas loquitur, est pivesens. Quod enim , inquit , Jam unitum est , non habet rationem ardui. Non dixit sanctus Doctor : Charitas..., con.jn.nget. v,(;d co)ijungit nos Deo. Non dixit unitura , ^eduniens Deo. Non dixil . per beatitudinem , sed tantùm , per affectuni amoris. Charitas sanè est unitiva , etiam invita prasenli ; aciu conjuugil el unit hominem Deo ; (|uippe qu.r amantis voluntalem ptmilus conibrmat cuilibet amati beueplacito. llaque charitas. proprièel stricte loqueudo, non est unionis in c(ek» l'uturai desiderium , sed ipsa est unio (pLcdam plus minùsve perfecta ; prout est
' l. i. '|. \MM , .1. III. — ^ Ihiil. a. VI. — ■' Ibid. q.
wii , a. VI.
plus minùsve intensa et fervens. Amor enim cbarilatis respicit honum in commune , swe sit hobitum , sive non hobitum ^.
Luce clarius est Deum , quatenus intuitive videndum . abesse ab homine peregrinante , sive charitatis, sive spei actus eliciat. Quod futurumest, semper abest , dum futurum remanet. Igitur si Deus , quatenus beatificans per intuitivam visioncm , esset toto. ratio diligendi , tuni in cbaritatis , tum in spei actibus a-qualiter objectum abesset a potenlia. Spes non fallitur : quod ut absens desiderat , boc rêvera abest. Gharitas neque fallitur, neque fallit; non sibi iingit , ut prœseutera , illani cœlestem beatitudinem et visionem intuitivam , quae procul abest. l'nde sequitur, quôd si speetet Deum sibi uniendum per visionem intuitivam , spectat illum, ut absentem, ut bonum quod reveia nrduum est. Hoc autem contirmatur exemplo actuum, quos cbaritas aspe eliciendos imperat; aut exemplo actuum . in quibus ipsa cbaritas sibi complacet in amanda Uei beneticentia per beatitudinem promissam demonstrata. Tum . ex omnium consensu , cbaritas spectat summum bonum nostrum, ut absens et arduum. Neque enim bomo , bos actus exercens , sibi tum iingit beatitudinem cnnlestem ac futuram sibi in terris adesse. Qnapropter vana esset , adumbrabiliset falsa illautriusquevirtutisdiiVerentia, si unio , fiuam cbaritas importât . esset beatitudo cœlestis; ha^c verô differentia , quam divus Tbomas docuit , verissima est : modo recidat in alteram illam. quam indefiniendacîiaritate ex professo assignavit. Namque spessola spectat Deum quatenus intuitive videndum , ac proinde ut absens bonum. Cbaritas verô , dum proprios actus elicit . non respicit ut suum objectum proprium ac specificum . Deum sic videndum intuitive . et beatiludinislai'gicntem : sed pure et simpliciter sistit in eo . quatenus summè perfecto , non ut ex eo sibi provenial adeptio boni. Spes respicit unionem in cœlis futuram. Cbaritas facit unionem, aut potiùs ipsa est quaidam unio prsesens , per affectvni amoris , quo voluntas amans in arnati voluntatem toto refluit. Ha;c est illa voluntatis unio, de qua sanctus Doctor ait : Quod enim jam nnitum eft . non hnhet rationem nrdui. Ha?c autem pra-sens unio , fulurà ac cœlesti longé infcrior, est tamen verissima , eteomagis perticitur, quo cbaritas lit intensior. Igitur dill'erentia illa , boni scilicet bine absentis et futuri , illincpr.Tsentis et jam uniti . radicolisef pro-
1 Div. Tu. 1 Pari. q. ss , a. i.
fv.ndn est. si idem praecisè significet aliis verbis, ac differentia in definitionibus charitatis et spei allata a sancto Doctore , scilicet boni in se abbolutc sumpti, et boni relafivi ad nos beatificandos. Sin minus . illusoria esset ; neque enim cbaritas sincère et seriô spectare potest cœlestem ac futuram unionem, ut pr?esentem, neque Deum beatificantem , ut jam sibi unitum. Quibus positis , facillimè refelletur Meldensis argumentum.
1" Ex industria vocem banc, nniri, insinuai, ut aliam subintelligat , nempe beari. Cbaritas non est per se, et ex sua essentia, desiderium unionis. Non est diligentis appetitio , aut desiderium, ut ait Clemens Alexandrinus ; sed ipsa est frrna acbenevola conjunctio , aut unio. Qui aliter sentiunt . nesciunt qnod est divinum in charitate. Unio autem qua> fit per amoris affectum, et quam multi Patres, dum perficitur , transformationem appellant, ea ipsa est, ratione cujus cbaritas dicitur unitiva. Dicat apertè Meldensis. an Deo omnipoteuti sit impossibilis quœ- cumque alia unio creaturœ intelligentis cum oreatore . pneter beatitudinem supernaturalem, et visionem intuitivam? Si Deus quod gratis pollicitus est, non esset largitus. numquid daretur aliqua hominis in Deum cbaritas sive dilectio ? numquid daretur qufedam unioamantis bominis cum Deo amato ? Cesset igitur adversarius haec duo verba, scilicet uniri et beari , ut pure synonyma supponere : quàni maxime différant. Beatitudo est unio futura, ac proinde bonum absens et ardvvm , quod cbaritas non spectat ut suum objectum specificum seu essentiale ; unio verô, quam fbaritns inqwrtat , est praesens ; est ipse cbaritatis aifectus; est conformitas voluntatis creatae cum increata ; est societas intima et familiarisa quemadmodum in Cantico sponsus et sponsa (secluscà omni visione intuitivà) dulcissimis colloquiis, ignitisque affectibus conjunguntur. Vellet-ne Meldensis asserere nullam aliam societatem ab homine iniri posse cum Deo, prêter illam supernaturalen ac cœlestem societatem, in qua beati Deum facie ad faciem intuentur ? Negari non potest aliquam dari in bac vita unionem et familiarem societatem inter Deum amatum, et animamcharitate ardentem, etiamsi Deus non viJeatur intuitive. Sic cbaritas non dicitur futurœ unionis appetitiva , sed vnitiva, quod aliquid prœsens indicat.
S^Gravissimè errât Meldensis episcopus, dum dicit : « Ideo divinus amor est justificans, spes » verô minime; eo quod amorille sit unitivus, » spes autem non sit unitiva. » Si per unionem non intelligit cœlestem beatitudinem;, nibil pro-
DE AMORf- PIRO.
bat. Malè iiifert charitatein essebeatitudinis appetiti\am, eo quod sit iiniticu : tum mit fuiiditus argunicntum. Si \erô per unioncin. beatitudinenicœlesteminteiligil, difVeieutia, quani affert inter charitatem et spem, quantum abest ut sit marjls profundo et radicalis , iuiô . ut jain deiuonstraluui est, ot fundaniento ot radicc caret. Spos a-què est ttuitiva ac ipsa. quam excugitavit Meldensis, chantas; appétit eniui unionem, scilicet beatitudineni futuiam ; chantas autem hœc iktitia, non nunùs quàni spcs, hanc unionen», ut rêvera t'uturaui et nonduin pra;- seutem spectat. Quod si chantas ilht Mulhiteiuis praîeniinens peccatoresjustiticet. quidni et spes, qu» spectat idem objectum cum eadem totali diliyendi ratione'.'' Certè est unitivu, id est . futurae unioniscupida, quemadmoduraetcharitas. L traque virtus ultinauit finon . scilicet Deuni . quateuus beatificantem inunediatè attingit. Beatum lieri velle , est vclle Deum . et uui')- nem cum illo. Ita charitas spei non erit anteponenda. Ita amer spei , seu concupiscentia> . supremus erit amor , quo Dcum ah hominibus etiam beatis aniari possit , ac proinde nulius alius requirctur uuquani ad peccatoris justilicationem , etiam extra jifenitentia' sacramenluni. Actus verô perfeclae contributionis, ex solo divinœ pulcbritudinis intuitu eliciti , erunt manifesta illusio, vani npices, jjk/nses inepta.', argutia; Quictistarum. Etcnim nidcniqae tuni in [)atria. tum in peregrinatiune, Deus, quatenus beatitudineni communicat, est tota ddigendi ratio . Lndc neque peccatores in pœnitentia, ncque beati in sublinii sua perf'ectione uilam volitionem emittere possnnt . nisi aut metu beatitudiuis amittenda^, aiil illius servanda: desiderio.
3° Quid mintis sincernm . ac scrium , quàiii illa sanctiDoctoriscum se ipsoconciliatio, scilicet quôd cliai-ilas ita Deum amplectatur. ut ex Dei» nul/uni ei procfuiat honumprŒter ipsum Deum? In ea conciliatione, et doctori Angelico , et toti Ecciesi;e illiidit. Vult-nc s[)(MnqUcerere, ut sibi provenial aliquod aliud bouum . pra>ter ipsuni Deum beatificantem ? Absit. Nonne vult charitatem, pariter ac spem, in Deo qua'rere , ut sibi proveniat aliqaidcteatuui . nem|)e beafitudo t'oimalis cum objectiva'.' In (juo ditVcratil Ii.t dua' virtutes, et in quo alter alteri [)riecniineat . dical igitur, si possit.
- indesincuter in quocumque actu semper beari '. » Verùm a^quivocatio subrepebat in verbo FRii , quemadmodnni et in verbo uniri. Fatcor sanctum Augustinum dixisse passim charitatem velle frui. Sed hujus Patris detinitio vanam banc a'quivocationem toUit. «Frui, iuquit - , » estamore inba'rerealicui rei propterseipsam.n iJicat (juanlundibet Meldensis, charitatem velle Deo aiiiorc inha'rere propti-r Dnnn ipsu/n .-quid ad rem? fnu e.\ bea ri non sunt inumi et idem. Si frui, ut ait sanctus Augustinus, nihil aliud sit quàm ainare ; nonne singulœ animae piœ , .'liam in hac vita, hoc sensu Deo fruuntur, qualeuiis scilicet Deo propter ipsuni Deiuii amorc inlia^reut'.' Fruuntur itaque , uec tamen beantur ; unde evidentissimè constat fruitionem a beatitudine distingui , ac proinde Augustinum charitatis essentiam definire, nullà habita beatitudinis ratione. Huando dicit . (Charitas vult frui . idem est ac si diceret , Amor amare vult quod auiat; amor spontaneus est. Aiuor inha;- rere Deo propter Deum ipsum , non est Deum ut sibi summè utilem concupiscere : imo est /mrè et sitn/j/icifer Deo sistere. non ut ex eoali- (juid noim provpniat . nequidem adeptio boni. sive beatitudinis.
Contra sic dis[)utabat adversarius ^ : « En « principium inconcussum Augustini.quod ne- » mo unquam in dubium revocavit. Tarn illa » perspectii, tara examinafa , tara eliquafa , tara » certa sententia '' ; scilicet non tantùm nos w velle beari, sed etiam nos praeter hoc nihil vel- » leetpropterhocvelleorania. Quodomneshomi- » nt's beati esse volunt, idipie unum ardentissimo » njnore appetunt, etpropterhoreœtera (pi.œcuin- » que appetunt. ï> Adjicit luvc Auguslini^erba : » Hoc Veritas clamai : hoc natura compellit — » Creator indidit hoc. » Deinde me sic impu- » guat * : « Nnnquam non objicis Augustinum » hic tantùm loqui de ca'co instinctu : nequa- » quam. lUum attentiùs audi : Mecquisquam^ » iuquit. potest appetere, quod oninino quid vel » quale sit nescit , nec potest nescire quid sit , » quod velle sescit: sequifur ut omnes beatam Il vitam sciant. » Sic autem pergit adversarius : « Indesinenler respondes hoc verum esse de «) naturali beatitudine , non autem de superiui- » turali. Sed hoc quid ad rem? siquidem ex » Auguslmi pi'incipio scmjjer constat hominem » nunquam pijsse itasedesinteressare, \\ in ali-
Dixerat adversarius « punctum illud lixuni » esse, niinirnm cbaritati aequè esse irapossi- » bdc non \elle Deo frui , ac nalurœ non velle
' l{pl>. il iiiiulrc /,<?//. 11. '•• : t. XMX , p. 33; édit. do. 1845 , l i. i>. ihi. — - Uf Jhwl. Chrisl. lib. i, n. 4 : t. III , p. 6. — •' Rép. à quatre Lcll. ubi supra. — ^ Aigust. dr Trhi. lib. xiii , cap. m, ii. 8: cap. viii, n. 14 : t. \iii, p. 'j.ii . <vj'( l't 035. — '• lii'p. 'I quatre Letl. ubi bupra.
» quo actu omiltat beatitudinis desiderium, » propter quam \ult omnia. Ulteriùs procedit » Augustinus; et quemadmodum ex natura ini- » possibile est aliquid \elle, nisi id velis beali- » ludinis adipiscendœ motiva, aequè impossi- )) bile est charitati aliquid velle , nisi ut Deo » fruatur ; quandoquideni charitatis detinitio » haec est : motus animi ad f/^endum Deo pro/j- » ter seipsum *. »
Jam vidimus hœc ultima \erba meram esse sequivocationem in verbo frui. Affirmât autem adversarius me fuisse confessum omnes in omnibus omnia velle necessario ex molivo uaturalis beatitudinis. Atqui id me nunquam dixisse, imô contradictoria constanter asseruisse , exscriptis constat. Verùm, ante quam baec Meldensis argumentatio directe refellatur, attendendum est quid Augustino ipseimputel. IMlli non satis est quod crentor hididerit homiuipropensionem ad beatè vivendum , sed praeterea \ult ut Augustiuus velit , beatitudinem ipsam esseformalem amandi rationem et motivum, quo omnes omnia volunt . ita ut nihil prrpfer hoc, et nihil nisi prupter hoc unquamw/*»^. :2° Vult omnes homines scire rjuid et quolis sit beatitudo , quam se velle sciimt. 3" Yult nunquam omissam esse , tum in charitatis actibus beatitudinem supernaturalem, fum in actibus sine gratiaelicitis, naturalem l)eatitudinem.
Restât quaM'cndum , qiianiam sit liœc beatitudo, quam omnes , et appetere , et nosse, Augustinus affirmavit. Ipse sanctus Doctor in eodem loco, quem Meldensis citât, sic rem e.xpedit:
« Cùm ergo beati esse omnes homines velint, » si verè volunt, profecto et esse inimortales » volunt: aliter en im beati esse non possent. » Denique et de immortalitate interrogati , si- » eut et de beatitudine, omnes eam se velle res- » pondent ^...» Haec sul>jungit : «Ut enim » homo beatè vivat, oportet ulvi\at.n Ha:c autem est illius couclusio : « Nec nisi viventes be- » ati esse possuut : nolunt igitur perire quod » vivunt. Inimortales ergo esse volunt , qui- » cumque verè beati vel sunt, vel esse cupiunl. » Non autem vivil beatus , cui non adest quod » vult : nullo modo igitur esse poterit vita ve- » raciter bcala, nisi fuerit sempiterna. »
Jam sic argumentor : Ex Meldensi , omnes sciunt quid et qualis sit heatitudo : beatitudu autem et immortalitas sunt unum et idem ; nemo enim vult perire quod vivit. \on autem
1 AcG. de Dort. Christ, lih. m, cap. x, n. IC : t. m, p. 30. — ^ De trinit. lib. xiii, cap. viii, n. H : t. vni , p. 934.
rivit beatus, cui non odest quod vult, scilicet non perire. Quapropter cfe immortalitate intei'- rogafi, sicutet de beat itudine, omnes eam se velle respondent. Hinc sequeretur omnes, ne une quidem excepto, in quocumque humano actu , omnia fropter \itam beatam et inimortalem , ut immortalem cognitam, velle, et « ?'/?// prêter hanc beatam immortalitatem in uUo quovis actu velle posse. Hoc, inquit, creator indidit, hoc natura compellit. Certè, si haec valeant, concludendum est : 1" omnes scire quid vel qualis sit illa beata immortalitas, quam se velle sciunt : 2° nullum hominem posse, vel festucam ultro movere, nisi eo prœcisomotivo, seu formali ratione, ut beatâ immortalitate potiatur ; quo quid absurdius excogitari potest? 3" omnes christianos, qui Dei gloriam optant , eam optare proptrr beatam hanc immortalitatem adipiscendam , et in Dei gloria nihil pr.eter hanc beatam immortalitatem velle unquam posse. Qux si ita sint, beata immortalitas erit finis ulterior glorificatione Dei, ac proinde finis simpliciter ultimus. Etenim qui absolutè dicit . omnia propter hoc . scilicet beatitudinem, et nihil pra'ter hoc , scilicet beatudinem, nihil excipit.nequidem Dei gloriam : unde sequeretur, quôd si Deus noluisset nos supernaturali beatitudine donare , homo nullum unquam charitatis erga Deum actum elicere potuisset ad gloriiicaudum creatorem ; quinetiam nosmetipsos in gloria Dei nihil velle posse prœter hoc , nimirum privatam nostram beatitudinem. Hoc autem a mente Augustini alienissiraum esse , et quidem impium , nemo non videf. Ex hoc patet . quàm cautè ac sobriè accipiendae sint hujusmodi locufiones. Si qnis autem eas ex toto sancti Doctoris contextu temperatè accipiat, continua purissimum hune, atque genuinum sensum eliquabit.
i" A sa[)ientissimo creatore inditi» estliomini propcnsio qua'dam ad beatè vivendum, ut homo sibi creditus, in necessitatibus siiigulis, promptiùs , faciliùs ac libentiùs sibi ipsi consulat. Hoc natura compellit. Ita compellit etiam ad incolumitatem alimentis remediisque tutandam. Haec autem inclinatio eo sensu vinci nequit , quôd pectore excuti nequeat. Alio autem sensu vincitur : quod enim semper adest et sentitur , potest quis volitione deliberatà minime sequi. Exempli causa, qui sibi mortem consciscebant , in seextingucre nequibanthuncet vivendi etbeate vivendi u[»petitum indeliberatum, nec tamen illi uUa tenus obtemperabant, imô efficacisssmè illumpervicerunt.
2" Ex ea inclinaUone omnes naturaliter ita aiïecti sunt, etiam quoad voluntatem, Vi.si hoc,
\[ ait Augustinus, populo pronundntian esset in Iheatro, scilicet, Yultis-ne beatè \ivere? omnes id in voluntatibus suis invenirent. Ita pariter responderent se noUe unqiuim mori. Hoc cuin Cicérone dixit Augustinus . philosophus philosophicè disserens, Neque tanien , nisi ahsunlissimè, quis hinc int'erret omnes omnino honiines in singulis actibus liberis, niliil unquam vdle prœfer vitarn beatam et immorlaleni, et <)>jinia vel/e propter eani coniparandain ; ita ut beata immortalitas sit motivum, seu ratio fornialis, quà singuli in singulis volitionibns quotidianis determinentur. Sed ad interpretandam Auguslini iocutionem , sufticit ut ea sit constans et habitualis bominum dispositio, qu6d nunquam mori, nunquam pati , nunquam delectatioiie carere velint.
3° Qui verè sint hi bomines , qui interrogati sic in theatro responderent, ex Augustino percontemur. Se Gentilium turbae immiscens ita loquitur ^ : « Nisi forte virtutes , quas » propter solam beatitudinem sic ainanius, etc.» Dicet-ne Meldensis Augustinuni suam propriam sententiam hic déclarasse, duni dicit propter solam privatam beatitudinem a singulis hominibus amandns esse virtutes? Num potiùs brec vox est e theatro ela})sa'? Aflirmat sanctus Uoctor plerosquc bomines beatitudinem in corporis voluptate ponere, paucos verô i)i virtute animi. « Non igitur, inquit % omnes beatè vivere vo- » lunt , imo pauci hoc volunt, si non est beatè ») vivere, nisi secundùm virtutem animi vivere, » quod multinolunt. » Hi sunt bomines iiiiiumeri, qui in Me^Z/'O respondent.
4° Beatitudo oplatur ab (uiinibus , prout ab omnibus scitur. Nec enim , ait Augustinus, quisquampotest amure quodomnino quid velquale sit nescit. Ergo niliil amant pnrter id quod sciunt ; atqui beatitu<linem quu; dici possit beatitudo, nullatenus sciunt: unde colligiMidiua est eos beatitudinem propriè dictam nullatenus velle. Augustino Meldensis parumper auscultet. « Qualiscumque beatitudo, inquit^. qua^ potiùs 0 vocetur quàm sit , in bac vita qu.Tritur, imo » verô tingitur, etc. »
o" Quid igitur qu;erit t'also beatitudinis nomine ferè totum bumanum genus? « ut eos, » inquit Augustinus % qufcque res maxime de- M lecta\it,itain eaionstituerunt vitam beafaru.» Unde ipse sanctus Doctor qua-stionem sic enu- » cleandam proponit "', quod oinncs beatè vivere » velint , quia omnes ita vohint , ut quemipie
' Locii inox riUilo. — - IbuK caii. iv, n. 7 : p. 931. — ^ Ihid. cap. vm, n. Il : p. 934. — '* Ov Trin. lib. xiii, rap. IV, 11. 7 : p. 931. — '' /6(V/. cnp. v, n, H : p. 93-J.
dclectat. » Quroramusulteriùs ab Augustiuo, an bffc delectalio, quam solam sciunt omnes ferè homines et quam solam volunt, sit beatitudo; ipse sic respondet: « Beatus non est, nisi cf » qui babet oninia qua^ vult . et nibil \u]\ nialè. » Sic illi (junies. qui beatitudinis t'also iiomine corporum voluptateni seu delectationem quœrebant, id (juod est beatitudo nullatenus sciebant , uullatenusque volebant. Qui ver6 animi delectationem ex virtute philosophicacaptabant. pauci erant , teste Augustino. /?»o, inquit, pauci /ioc f'o/M/îZ, sed neque ipsi , nisi nomine tenus tantùm, beatitudinem volebant ; quippe quœ extra Deum nulla datur. « Seu- » tiebant, ait sanctus Doctor . aliter beatum » esse neminem posse, nisihabendoquod vellct , )) et nibil patiendo quod nollet. » (>rtè in eo generis humani alVectu duo tantùm reperics. Alterum est inclinatio natura> ad beatè vivendum, quam creator sapientissimè indidit. Alterum est amor proprius et inordinatus , qui in theatro, id est in generis bumani cousessu conclamat se velle , non beatitudinem. sed delectationem sive voluptatem mentis et corporis. Hi simt qui virtutes propter solam hanc phantasti - cam beatitudinem , amant. Hi sunt qui qualem- (■u.nqiie beatitudinem. quo' potihs vocetur , quàm sit, in hac vita qucrunt , inu) vero fînqunt. Hi sunt qui in theatro respondent , se omnia velle propter hoc, et prœter hoc se nihil velle. Quantum autem hœc brevis et lluxa delectatio distet a bcalitudine, ijise nosdoceat Augustinus. « De » innuorlalitate. inquit-, interrogati , sicut et » de beatitudine , orimes eam se velle respon-
» dent Lt enim homo beatè vivat,
» oportet ut vivat. Quem porrô morieutem vita » ipsa deserit , beata vita cum illo manerc qui fi potest? Lndeetsiiuillus sensusrelinquiiiir
« quo sit misera (srilicel \ita boniinis un>ri- » entis), propterea enim beata vita discedit, )) quoniam tota vita discedit ; miser est tanieu » quandiu sentit se nolentem consumi, propter » quod cetera et quod prie ca^tcris diligit... » Nolunt igitur perirequod vivunt. Immortales » ergo esse volunt, quicumque beati sunt, vel esse cupiunt.» Certum est , e\ sancti Doctoris auctoritate, homines nihil velle, quodnesciunt : « nec enim quisquam potest amare, quod om- » nino quid vel quale sit, nescit.» Hoc unuin igitur restât, quod ab ipso sciscitennu'. scilicet. an illa beatitudo , quie nomine tenus tantinu beati tudoesset, nisi esset alterna, abomnibushomiuibussciatur. necne. Sic rem perstringit ^ . «Hanc
Ih Trin. lih. xiii , .:ip. \n , ii. 10 : p. 933. — ^ /''iof. cap. Mil , II. n : p. 934 et «So. — "' Ibid. n. 12 : p. 935.
» (immortalitatem) utrum capiat humana na- » tura, quani tamen desiderabilem confitetur . n >0N PARVA QiJESTio EST. Sod si lîdcs adsit. qua3 » inest eis quibiis dédit polestateni Jésus filios » Dei fieri, nuUa qua'stio est. Humanis qiiippe » arguineiitationibus litf'c invenire conautes , ») vix PAici inagno pi\Tditi iiigenio, abundantes » otio. doctrinisque subtilissiinis eniditi , ad in- » dagandam solius aninia^ immortalitatem per- » venire potueruut.» Itaquenon tantùm^aî»:/, sed etiam i'/.ryx/i/r<'beatitudinem a^ternam, qua^ sola est beatitudo, scire potuermit. ac proiude vix pauci illam velle potcrant. Heliqui omnes . àwm m theati'o conclamaut se uihil jjnptcr , ef omnia propter beatitudinem velle , volunt tautùm vivere secundkrn delectationem suam, ul ait Augustinus. In hoc volunt, ut ipse ait , cœteto propter se, et seprœ cœterix dlUgere. Absit igitur a domo Dei, procul absit omnis logomaohia. Vixpaucis exceptis, totum liominum genus neque scit, neque vult beatitudinem , sed vult delectationem qunlemcunique in hac vit a, quœ potiiis vocefur , quàm sit beatitudo. Sublatà igituiraerà nomiuis a-quivucatione , ex ipso Augustini contextu ab episcoi>o Meldensis citato eN identibsimè constat, beatitudinem futuram feiè nunquamessemotivun», seu forrnalem rationeiu quâ suis in actibus liberis homines delermineiitur, sed eos ferè semper determinari ex moti\o delectationis praesentis et transitoria» , quaî non minus distat abeatitudine, quàm terra a cœlo . quàm temporis momentum ab «ternitate.
6° Hi homines , de quibus dictum fuit ab Augustino, vix pauci, sunt philosophi genliles . qui, etiamsi ^V/es non adesset , fnaiianis argumentationihus ad indagondani solius animie immortalitatem perveiiire potueruut. Verùm philosophi fidei luce carcntcs beatitudinem supernaturalem in visione Dei iutuitiva positani nesciebant , ac proiude, juxia Augusfinum . minime optabaut. Potueruut taulùm optaïc quamdam in amœnis sedibus , ut campis Elysiis, jucundamet tranquillam \itam. postquam fato functi fuissent. Atqui ha-c qualiscumque beatitudo extra Deum creatorem , quem ut creatorem , ac proinde ut verè perfectum . aiverè Deum , nullatenus agnoveraul . nullatenus dici potest hominis unis ultinuis, propter quem omnia , et prœter quem ni/iil velle creator ipse nobis indidit. Ergo lii liomines vix pauci . quantum abest ut beatitudinem supernaturalem , de qua sola disputamus. optaverint ; imô uequidem beatitudinem aliquam naturalem in Dec, ut suo creatore, optaverunt. Quâ occasionedatà, quœrendum est a Meldensi , quid sibi voluerit, dum hapc verba in marginali nota apposuit : Principia Augusfini de beatitudine tvm naturali , tum super naturali. Ab eo sexcenties quœsivi an quamdam naturalem beatitudinem a surpernaturali verè distinctam agnosceret , homines fidei luce carentes optare possent, ut finem natune ultimum, et a creatore singulis pectoribus inditum. De hoc nulla fuit unquam rcsponsio , fiisi ha-c increpatoria : « Heu ! nos miseros , si nostrum sit te docere n beatitudinis motivum confuse includere om- » nium bonorum aggregationem , ac proinde )) humano cordi inditam esse , ita ut Deum \e- » luti insculptum prœ se ferat: sic Deum clam » optari , dum beatitudo optatur, atque beati- » tudinem , etiam supernaturalem dico , nihil » posse pra'stare in nobis , quod hanc notio- » neni superet '. » H is verbis docere videtur natiu-am ipsam optare beatitudinem etiam supernaturalem confuse cognitam. Ipse, si possit, nobis explicet , quâ ratione, vix paucis exceptis , onuies homines immortalitatem beatam, de qua quid velqualis essct omnino nesciebant , velle potuerimt. Dicat, si possit , quâ ratione natura ipsa ordinem supernaturalem requirit , ut quid sibi ab ipso creatore inditum , ita ut natura ex se, et seclusâ omni gratiâ, ad supernaturalia dona , et ad finem ultinumi supernaturalem , scilicet visionem beatificam et intuitivam, singulos co/nyje/Zfl^. Dicat , si possit, quâ ratione barbai'i , silvestres . et , ut ita dicam , feri homines, in singulis suis actibus etiam flagitiosissimis , determinentur ex motivo visionis Dei inluitiva* , qu;e , quantumvis confuse spectata , esset formalis ratio , propter quam cietera omnia optarenfur. Ex Angustini principio , nihil pra'cisè volunt hi barbari . nisi quod sciunt : atqui beatam immortalitatem, scilicet visionem iiituiti\am nullatenus norunt : ergo nullateruis volunt : quantum abest ut sit illis in omnibus tota formalis diligendi ratio ! Quid igitur volunt, nisi vivere secundkm delectatiovem suam , ut ait Augustinus? quid igitur volunt , nisi habere quod volunt , et nihil pati quod nolunt ? H.ec est , quœ ab illis in hac vita quœ- ritur . qiialiscuuKpie beatitudo . quœ potii'S vocetur , quàm sit. Hoc autemvera beatitudo naluralishaud dici potest, neduni supernaturalis. Meldensis verè sexcenlies interpellatus imm ali- (piàm beatitudinem merè naturalem , quam natura e\ suis solis viribus, secluso supernaturalis ordinis gratuito dono , expetere posset , increpavit quidem , sed nunquam respondit.
' />'•/). " quatre Leil. ii. 4 5 : l. sxix , p. 53 t'I 51; cdil. (il' l>>-15 ,1. IX , i>. iSO.
7' Falsum est gentiles philosophes eô iisque errasse , ut voluernit beatitudinem suam privatam , et qualemcumque singulis hominibus assignari, qiiatenusfornialeni et lotaloiii ililigoiidi rationeni singulis in aclibus. Stuici quidem al'- firmabanl tineni hominis esse non voluptatem . sed virtutem ipsam. Beatitudo autom , qua- ab hujusmodi Gentilibus excogitari potorat . nihil aliud esse potuit. quàin honesta illa ac pura deleclatio , sive auinii voluptas . quœ ex virtule oritur. Atqui liucni ultimuin sapientis non in ea delectatione aninii aut voluptate ponebant , sed in sapientia et viriute ipsa, aut justitia , quam propter seipsam expetendam arbitrabantur. Neque dicat adversarius Stoicos non distinxisse virtutem a delectatione virtutis . ac proinde nec beatitudinem a virtutc constanti. Si hoc dctur inihi, omne tuli pnnctum. Delectatio illa deliberata, qua^ vocatur impropriè beatitudo, nihil est prœter spontaneitatem ipsius virtutis seujustitia^ : ita virtusipsa erat ulfimus Stoicorum linis. hnpro[)riè vcro , hxc spontaneitas actuuni dicta fuit beatitudo, oo quod ex ea spontaneitate virtutis iluerct sumnia illa et a^quabilis sapientis tranquillitas. Quod si adversarius dicat Stoicos velle virtutem ex motivo delectationis. seu honesta; voluptatis, qua; indeliberatè oritur ex ipso virtutum exercitio , tumcertè rationis,ordineni nianitcstè subAcrti^t. Quid enim absurdius aut ineptius philosopliis imputari potest , quàm ea sententia, niminun virtutem iyisam colendam esse voluptatis e\ ea emergentis niotivo? Siccine voluisscnt superius bonum , vitpote meritorium , reterri ad minus bonum, scilicet indeliberatum, et cujuscumque meriti cxpers , tanqnam ad ulteriorem lincni ? Ita sapere , esset apertè desipere et insanire. Igitur constat Stoicos virtutem propter virtutem ipsam in se spectatam , ac per se summè amabilem , non propter delectationem sive animi voluptatem congenitam , ut colendam sibi proposuisse.
De Ejticureis veiô quid loquar? Me pudet hujus exempli , qiio doctum antistitcm rel'ellere cogor. Ipsi . ut vulf , omnin propter , nt nihil prœter heotitiuJineni , sive animi voluptatem , quam beatitudinem dixere , expetebant , excepte tamen , quod deos tamctsi otiosos , inutiles et nullatenus i)eatiti(antes, gratis coli voluerint. Isi.ultuserat nianilestù gratuitus. Jn ipsis diis unumquenique puro acsim[)ii(i cuitu sistere docebant , non ut ex iis sibi proveniret uUa adeptin boni : amor ille non poterat velle potiri sua objecta , atquc in eo beatitudinem concupiscere. Hœc vilissimus ille Epicurcorum grex . de vilissimis diis colendis docuit. Quid episcopos de Deo simimc perfecto colendo dicere decuisset?
S" Innuniori occurrunt fum Gra^ci , tum Romani, tuin Barbari cujusque a^tatis homines, quibus mdla fdcfi christiana^ religionis oderat , qui nuUis subtilibns dortrinis eî-uditi . hvmanis o.rgumenfntionibv.s animœ immort alitatem invcnire non potuerunt . et qui , aut reipublicic tuenda' , aut virtutis colendam gratià . visi sunt alacres animam fundere , vitamque abdicare. Nulla prorsus beatitudo aut prasens aut futura hos movebat, Quid [)rasens , nisi dolor acerbissimus , sive in cruciatu perferendo , sive iu morte quam sibi conciscebant ? Quid futurum , quandoquidem Iiumnnis argurnentutionibns ani- ■nur innnortiditotPtn indagare non poterant? Ipsimetdicebanl : Pnlrisef umbra sumns ^ Quid vero hœc umbra? vana homhiis extincti imago, quae lucem sibi ereptam deflet -. Haeceine est illa beatitudo, propter rjiumi onmia , prœter (pmm nihil expetunt? Hauc vero ipsam hominis umbram inanem . ut aniles fabulas deriserunf Gentiles innumeri. Fobulœqne mânes, inquiunt '. Erant-ne beati lu homines? poterant-ne aliquam beatitudinem expectare? Audiat Meldensis Augustinuni ; « Qui spe beatus est , in- » quit sanctus Doctor *. nondum beatus est. » Expectat namque per patientiam beatitudi- » nem quam nondum tenet. >» Si ille qui beatitudinem expectat , spe nondum beatus est , quà ratione beatus dici potest is . cui nulla spes affulsit? « Qui vero sine ulla spe fali . sine ulla » tali mercede cruciatur , quantamlibet adhi- » beat toleranliam , non est beatus veracitcr , » sed miser lorti ter. Neque enim propterea mi- » ser non est , quia miserior esset , si etiam im- » patienter miseriaiu sustineret. » Itaque , judice Augustino . non lantiun non beati , sed etiam actu verè miseri eranl bi homines. dum colendœ virtutis . aut patria' tuenda; gratià mortem oppetebant. Quamam beatitudo hos hue impulit? Non beatitudo , sed nescio qua lugentis umbra phautasia , scilicet ut tierent fhbnl(P ynanes. HumiKKhuu M(dd(Misis ita solverc sibi visus est : « Hujusmndi liomo . inquit Au- » gustinus, in opinione habet errorem omni- » moda defectionis , in sensu autem naturaltî » desiderium quietis. Sic senq)er homines clam » sibi propomint ut suum objectum . a-ternam » existentiam , aul in memoiia aliorum honu- » num , quod vocatur laudis vita . aut aliam
' HOR.XT. lib. I, '"/. Ml. — - MOMKR. OdiJS.S. lil). XI,
\ iui;iL. ^Kncid. lili. vi. — ' IIokat. lib. i, od. iv. Plato. — * Ue Triiiil. lib. Mil , laii. vu , n. 10 ; I. vin, p. 933.
iU
» vitae speciem in reipublicse corpore, cujus » sunt nienibruin , sua^ privala; saluti in ipso » loto consulens: ut siteares, nunquam volant » absolutani sui detectioncni ; imô , velint , no- » lint, nunquam cessant luiic dct'ectioni adjuu- » gère veras circumstantias , quibus construi- » tur qua-darn beatitudo '. » Tanto verboruin tastunibil agit, et suo se gladio jugulât. Ipse , quein lantopere objicit mihi , Augustinus rem demonslrat. Qui lundis umore, veluti altéra vità , aut totius reipublicœ sainte , cujus ipse esf mcmbrum , ad inortem perferendam impellitur, tum miser est fortiter patienter iiuseriam sustinet. Quantum abcst , ut tum sibi ex veris circumstantiis quamdani beatitudinem construut. Laudis hœc altéra vita in memoria hominum , atque inembri jam exlincli incolumitas in reipublicœ toto , scilicet ba'c omnia metapboricè , sive poelicè dicta, niliil pra'cisum seu pbilosophicum sonant. Qui mortem oppetit, neque in ipsa morte acerbissima beatus dici potest; quippe qui tum fortiter miser est , quantàlibet beatitudinis talsà imagine sibi illudere velit; neque post mortem beatus evadit. « Ut enim , » inquit Augustinus -, bomo beatè vivat. » oporfet ut vivat. Qucm porrô morientem vita » ipsadeserit, beata vita cum illo manere qui » potest?... Unde etsi nullus sensus relinqui- 1) tur , quo sit misera ( propterea enim beala » vitadiscedit quoniam tota vita discedit), mi- » ser est tamen quamdiu sentit , quia scit se » nolenlem consumi, propter quod caetera, et » quod prœ ca^teris diligit : ... nisi forte virtu- » tes, quas propter solam beatitudinem sic » amamus, persuadere nobis audenf , utipsam » beatitudinem non amemus. » Igitur is homo miser est quamdiu sentit, quia scit se sibi pjye cœteris cha.vun, nokntein consumi. Ubi verô (ut errans arbitralur) penitus exiinctus erit, nulla eritbeafitudo. Quà tVoiite dicilur boalus,qui jaru non est? Qua>uam est illa ludicra beatitudo in cinere extincto , oui mdhts sensîis l'elinquitur , quo sit vel 7Jiiser vel beatus? Ubinam vita beata, ubi nequidem ulla vita aut vita^ uUius particula? Qui ex poetarum t'abulis adbuc sospes dicitur in reipublica.* décore , ipse , ipse jam nibil est , quod liane laudem sentire possil. Sic illa beatitudo , ;j?Yj^;^c/- quam omnio, et prcrter quam nihil vult , ipsa nibil est. Qui tum miser est , nullà futurà , nisi poeticà , qua; jam extincto cineri promittitur , beatitudine , im- [)flli potest.
' Rep. à quatre Lett. n. 15: t. \xix, p. 53; édi(. ilc 1845, t. IX, p. 450. — - L'bi supra, n. H : p. U34 et
Hic au lem m o^;mw/?^ habet erroreui omnirnodœ defectionis : atqui niolivuin , seu ratio formalis qua determinantur homines , non est in sensu , ^td in opinione ; ergo si «'» opinione sola sit omnimoda defectio . nullum potest esse motivum beatitudinis, qua' compati nequit cinu omnimoda dofectione. In sensu autem nullum est motivum : namque sensus , ut oppositus opinioni , omnino incapax est rationis formalis et praîcisaî sibi proponendae ad deliberatam volitionem eliciendam. Porro sensus ille indeliberatus ea est natura? inclinatio , quam dixi a creatore fuisse inditam nobis ad beatè vivendum.
9" Etiamsi ( quod falsum esse jam vidimus) impossibite esset ex natura uliquid velle , nisi beatitudinis adipiscendœ motivo * , malè inferret adversarins , aequè impossibile esse charitati aliquid velle nisi visionis intuitiva' , seu beatitudinis supernaturalis motivo. Namque fieri posset , ut in ordine nierè naturali omnes ex ingenita [)ropensione quamdam beatitudinem , seu pacem transitoriam quan"erent , nec tamen lideles . gratiâ infirmitatem voluntatis adju- ^ ante , Deum propter Deum pure et simpliciter in propriis cbaritatis actibus diligere , impossibile esset. Facessat igitur frequens adversarii a'quivocatio in verbo frui. Fruitur Deo (juicumque WW propter dlum amore puro, simplici et nudo inhœret , etiamsi visione intuitivâ et beatiticà minime potiatur. Haud dubic Deus esset cbaritate colendus , etiamsi hanc visionem intuitivam nobis largitus non fuisset. Ergo cbaritati non est essentiale re/le frui, eo sensu quo Meldensis co vocabulo usus est, scilicet velle beatitudinem banc supernaturalem adipisci. Quantum a Meldensi dissenlit cardinalis Bellarminus. « Quartus elTeclus (cbaritatis) » impiil, est ordinare ad gloriam. » Supponil igitur (loctissinnisillc tbeologus , liominemnon ordi/mri ad (jioriam , nisi ex infusione gratia, non autem humano cordi , ut ait Meldensis ^, a creatore inditum esse , ut velit beatitudinem , etiatn supernaturalem. « Et quidem posset for- » tasse Deus ordinare ad gloriam bominem M isto babitu pra;ditum. » (Hic de cbaritatis babifu , non de cbaritatis actibus loquitur.) « Non enim videtur tanta esse vis hujus habi- >i tùs absolutè considerati , ut ex necessitatc Il petat , tanquam sibi dcbilam beatitudinem. )) 'ranien quoniam Deus promisit , ul ait sanc- » tus Jacobus , cap. i, coronam. vitœ omnibus » diligentibus se , ideo cbaritas infusa non so-
' Rép. n quatre Lett. n. 0, p. -iî. — - ll'id. n. 15, p. 51. EJit. de 1845, l. ix, p. 444 el 450.
Ail
» lùm facit justos et amicos , sed etiam hxro- » des regni ^ » Ita bealitudo supernaturalis minime debelur v/iaritafis Jiohitui. Faisum est quod charitas hanc Iteatitudinem ex necessitale petat ; faisum est eam eo sensu velle fnd, aut potiri sno objeoto. Qui charitate infusa donatur , ideo tantùm est //œres regni , quia Deus id *f^ra.Vi$ proniisit. Si tôlières hanc pure gratuitam promissionem , justuset amicus non esset Ikores regni. Diligeret Deuni propter Deum, ac proinde Deo sic frueretur inhœsione amoris , etiamsi corona vitœ careret. Porrô id non est essentiale charitatis motivum , quod charitas non petit ex necessitafe , et quo ahiato ipse charitatis habitus integer renianeref.
Dixit Meldensis beatitudinem . quic est ipseniet Deus, esse pe?'^«>w/em , ac proinde quo plus concupiscitur eo perfectioreni fieri animam. Neque id inlicior. Sed qiiid ad rem ? Yerum quidem esl perfeclissimas animas pra' ca'- terisinstansDei regnum toto aflectu oj)tare , ul cum ipso régnent juxta promissum. Namque. ul ait Angelicus Doctor, deamicis maxime speramus -. Tum charitatis ardor spem adauget. Tum charitas et spei actus expresse imperat . et ipsa beatitudinem ut i/uinifestationein glorict' Dei cum intima conqilacentia amplectilur. Sed motivum charitatis specilicum scilicet bonum in se, perfectius est motivo spei, quod est bonum nobis. « Semper enim , ut ait divus Thomas ^, » quod est per se, majus est eo (]uod est per » aliud. Fides auteni et spes attingunl quidem » Deum, secundùm quod c.\ ipso proxenil no- » bis, etc., sed charitas attingit ipsum Deum , w ulinipso sistat . non ul ex eo aliquid nobis » proveniat:et ideo charitas est excellentior » fide et spe. » Quapro()ter christiana merces. quantum vis sit perficiens , minus est tamen perficiem sub illa boni relativi ad nos , sive utilis nobis notione , quàm sub notione boni absoluti, seu in se perfecli. lieatitudo haud dubiè per/iciens est. Uuos enim in c<elo beat, perficit. Ha.'c visio inluitiva ita onuies hominuni alfectus rapif , ul a Deo summè amando nunquam desislere possint. Sed dulcis ille animœ raplus , qui est |)erfectionis causa efticiens, non est illins causa finalis nltima. C;insa finalis mdla est nisi solus Deus. in quo charitas beatorum simj)licissimc sistit , /<o/< ut ex eo nliipiid sibi proveniat , nequidem adept/o supremi illius boni, quojam potinnlui'.
Nostra merces necquidquam immeritù dicta
' De Justifie, Opu.Sc. ixiii , c lib. V, 3"
I , cap. XVI : I. i. — '' I) princ. tandis. — '^ 1. 1
Tiiosi. I xxni.
est perficiens in quocumque perfectionis gradu. Amor spei supernaturalis est sancta concupisceiitia. Yitiosam concupiscentiam sno exercitio imminuit ; Deum magîs ac magis anima» pra'- sentem lacit ; illius beneficentiam demonstrat. In lus charitas sibi complacet, et delectatui-. Hinc illam juvat spei actus expresse imperare , et evehere explicité ad snum fineni. His ipsa fovetur , nutritur et crescit : hoc est amoris incentivum. Iterum atque iterum dico inercedem nostram perticientem esse, non tantùm in patria, sed etiam in peregrinatione , dum absenss[)eratur. Namque amantes ac sperantes , eo quojam dictum est modo, periicit. Sed amari potest . aut ex concupiscenlia sancta, aut ex pura benevolentia. Uterque amor perlîciens est in suo génère; uterque exercendus est : sed benevolus allero perfectior . magis est perfiriens.
t-u'lerùm constat ex dictis hune amorem benevolum, queni in colendo vcro Deo Meldensis respuit , admissum fuisse a Stoicis ad colendam gratis virtutem, et ab Epicureis ad colendos deos inutiles. Merces autem nostra , -etiamsi \QiT perficiens , includit tamen aliipiid creatum. Lnde minus quàm Epicurei , nos Deo tribueremus , si adeptio boni ex Deo intuitive viso no\n% pfovenientis iiii>e\ tota nostra Dei diligendi ratio, quà sublatà Deus ipse inamabilis tierel. Epicurei nunquam dixere suos imbecdles deos colendos non esse , nisi motivo voluptatis , (piam pro sua beatitudine amplexi sunt. Neque Sluici docuerunt virtutem non esse colendam , nisi ex motivo voluj)tatis honesta-, quam veluti suum fructum virtus ipsa carpit. Neutri liane totam diligendi rationem . scilicet l'elicitatem privatam unquam agnoverunt.
Nihil tamen mirum,qu()d beatitudo vulgô dicafnr linis ultimus. Eà locutione minus proprid beatitudo in concreto sumitur. Coiijunguntur linis idtinms et actus ultimus ((uo ipse nltinms obtinetur. Conjunguntur creator et aU(pi.id creatum , quo creatori firmissimè adlueremus. Valeat qiiantuni]ii)et in vulgari sermone illa conqdexio : at si in absiracto res j)onatur ad exactam verilatis indagationem , dicendum est cum tbeologis , quod jani ex divo 'J'homa audivimus, et quod Durandus Meldensis episcopus etiam docuit. « INlerces vel pr*- )i mium , inquit . non potest esse linis ultimus » sim[)licit(M-. Est enim bomnn amatum amore » r((niii[)iscentia',cùmameturutconnnoduin'.» DtHis solus in se perlectus dici potest finis sira-
' Lil). m , tlisl. \xix , ij. III.
pliciter ultimus. Unde colligîtur falsissimum esse , quôd omnes omnia velint p^opter hoc , quôd non est finis simpliciter ultimus, et quôd prœter hoc nihil velint . Iniô lertissimum est, quôd ex ordine esseutiali , omnes debent velle omnia , ipsamque beatiludinem , pmptcr ulteriorem linem , scilicet simpliciter ultimum , nempe Deum in se perfectum. Quantum autem Augustinus huic doctrina' assentiatur , constat, tnm ex dictis, tum ex eo quod beatitudinem definierit gaiulium de veritate. Gaudium de \entate non est ipsa veritas; gaudium hominis non est ipse Deus ; ac proinde beatitudo, qua? non est Unis simpliciter ultimus, ad illuni referri débet. Hoc autem adhuc uberiùs infrà demoQstrabitur.
VI.
Nunc oper* pretium est totius quœstionis fontem ipsumque caput repetere. « Unum- » quodque , inquit divus Thomas ', in rébus i) naturalibus , quod secundùm naturam hoc » ipsum quod est, allerius est, principalius et
» MA(;is INCLINATUR IN U) CUJL'S EST , QUAM IX SE n ipsiH... Videmus enim quôd naturaliter pars
- se exponit ad conservationem totius , sicut
» manus exponitur ictui absque deliberatione ,
» ad conservationem totius corporis. Et quia
» ratio imitatur naturam , hujusmodi iniitatio-
» nem invenimus in virtutibus politicis : est
» enim virtuosi civis , ut se exponat mortis pe-
» riculo pro totius reipublic;econservatione. Et
» si homo esset pars naturalis hujus civitatis ,
» haec inclinatio esset ei naturalis. Quia igitur
» BOMM L'MVEKSALE EST IPSE DeUS , et Sub boUO
» oontinetur etiam angélus, et homo , et onmis
» creatui'a , quia onmis creatura naturaliter ,
» secundùm id quod est , Dei est; sequitur ,
» quôd naturali dilectione etiam angélus et h homo plus et principaliiis diligat Deum ,
» quàm se ipsuni. Alioquiii si naturaliter n plus se ipsum diliiicret quàm Deum , se-
» queretur quôd naturalis dilectio esset per-
» versa, et quôd non perficeretur por charita-
» tem sed destrueretur. »
« In statu natur.-e integne homo jjoterat opeh rari \irtutc su;p natura; bonum , quod est sibi
» connaturale , absque superadditione gratuiti
» doni , licèt non absque auxilio Dei moventis.
» DiLIGERE AT tem DeUM SIPER OMMA , EST QLIDDAM
» f.oNNATURALE HOMiM Cujus ratio est , quia
» unicuique naturaleest, quôd appelât et amet w aliquid. secundùm quod aptuni natum est
» esse.... Manifestum est autem, quod bonura » partis est propter bonum totius. Unde natu- » rali appetilu vel amore unaquaeque res parti- » cularis amat silm bomm proprium propter bo- » XLM commune totus lmversi , quod est Deus. . . » Unde homo , in statu natura' intégra^, dilec- » tionetn sui ipsius referebat ad amorem Dei si- » eut ad tînem , et similiter dilectionem om- « nium aliaium rerum . et ita Deum diligebal » plus quàm seipsum , et super omnia. Sed in n statu natura' corrupta^ , homo ad hoc déficit , w secundùm appetitum voluntatis rationalis , » quae propter corruptionem natura; sequitur » BONVM privatim , uisi sanetur per gratiam » Dei, etc. * »
Footnotes
Chapter 3 of 12