Dissertatio de amore puro, seu Analysis controversiae inter archiepiscopum Cameracensem et Meldensem episcopum (1822), pars 7

' lii. M. 16.

SOI

TERTIÂ PARS.

DE D(3CTRIXA

QIA.M IN APOI.OGETlr.lS TLKKI CO^ATL■S SIM.

CAPUT PKIMl.M.

Graecoruin Patinni (estinioiiia a me piolata, de tnplici servoruin . meirenaricunin. tilioruiiiqui' oïdiiio.

Clemens Ai.EXANDRiM s jipostoUs leiv c(tae(|u.Llis , errudilissimus ille Alexandrin a,' schola; theologus , falsis , ut aiebat ipse . (inoslicis infensissiinns , veruni Gnoslunini . seu pertectuni oontcniplatoreni . suis Stromatihus ita dcpinxit :

a Existinio auloni oporterL' , ncqui- proptcr B mctuni supplicii , neque propter aliquam Dci » promissioneni , sed proplcr ipsuni bonuni ») accederc ad verhiini salutare. Oui aulcru )' taies sunt. stant a dextris sanrtuarii : (jiii » auteni pro donatione coi-ruptiltilium cxisti- » niant se vicissiin accepturos incorruplioneiu , » in duorum fratruni pacabola vocati sunt nier- » cenarii '. » Duni ail , ueque propter inetum supplicii, sERvos ; duni ait , ne(\U' pt^npfer nli- (/iHon iJei pritmlssiiniciii . mercenauios : duni ait. sed propter ipsiDii bonwn , perfectos filko désignât. Mercenarii iili sunf, {\n\ pro donatione corraptibiliuni , incorruptionem vicissim expctunt , et stant a sinistris . duni lilii n dextris soncturarii cndestis collooantur.

« Alii verô gravioris sup[»iicii tiuioir , jilii » verô propter volu[)tates et laitilias post nior- » lein iuluras boctacinnt. j)ueri in lide : beali n qnideiii, sed qui nondum sunt viri in ca qn;t: » est erga Denni charitalc , sicnti (Inosticus; » queniadnioduni in gyninicis certaniinibus . » ila etiain in Ecclesia sunt virorum et puero- I) rurn coronae. Charilas autem propter se est » eligenda, non propter aliquid aliud *-. » Qneinadniuduni im-os , ita etiain piieros , pi'0{)oi - tione nicritoiuni habita , uiaiient ininiarcebribiies coroiae. Pueri jain sunl in * liaritate : sed nonduni sunt in ea viri . a<: |)roinde heali sunl et coronandi. (InostirAis unus est \n'.' servis et niercenariis , scilicet pueris , qui in charitate [tf-rfcct»' adoleverit . et prn \irili dicertel.¹

2 Ihi'l. hl.,

.laiu piinià iVuntc pati l liunc tri[)lii«jui ff/rtorutn liominnin. et quidoiii roronandornm nrdinerii . nihil aliud posse siguilicare prœter triplicein babilualeni juslorum statuni. Nequc enini aetus alicpiis transitorius inetûs supplicii servornn» gradiun . neque actus aliqnis transitorins dcsiderii erga merccdem mercenariorum gradnin constilueret. Omnes tiuu Patres , tuni Asceta'. tniu Scbolastiei . ipii varios anioris ant justiti.egradus bactenus assi^narunt, nunqnani non lijcuti sunl ilf variis liabitualibus aniniariini statibus . iu quibus certo (juodani modo suos actus plerunique eniittunt. NuUo scriploriini alirujns noniinis exeinplo Meldensis banc iuunotaiii retruiaiu iiiterniissam ostendere potest.

i'ra'leica (dcuieus ipsc. postquam dixit , a tnalis abstinent iarn esse hasitn maximi profecf''s. subjunxit ha'C de Gnostiat : « Neque ali- » (piid boni facit vel propter nietuin ; — sed » neque propter speni promissi bonoris . de » quo <Ucluni est : Eccc Poaiiaus . ff merees j) ('jus ft facie ejus . nt reddot i.uiicuique secvri' » dl'w opéra sun , f/uœ ocnliis non vidit , et )i fltij'is non aiidivit . et quœ in cor hominis non » nscendfrunt , (pi<r di/igfnfih>(.< se Dens prcB- )•> jiararit.'>>e(\ quod digitiua Tiuostico, sola est j) benelîcentia ex cbarilate propter ipsuni pul-

• chrum Ausnn enini dioei'e : Non eo quod

» salvus esse velit , gnosini eliget In bene-

faciendi babitu constitnta. neque propter bo— » nain famaiii . ant, ut rlicunt j)bilosophi , )> uloriam, neque pro|iter niercedein, autab bo- )> minibus , ant a Dei» , ad imaginem et simili- )) tudinem Dei vitam perticit . » Jam nu lia su- [)erest vel ambignitatis umbra. Non loquitur < 'démens de anima, qmv transilorium quemdam actiim semel ant raro eliciat certo modo , sed de anima in lioc /jenefaciendi hahitu ronstitiifa. scilicet y/ios/m eligere , non eo quod salva esse velit, et (\ux s\c vitam perficit , id est totum vita; tenorem informat. Alibi asseverat , Gnostlcum meritô nianere in uno iinniutnbili habitu f/nosticè dili(ji'ntfjni ' : illum fieri unicwn^ , panique esse vivom et manentem (ïnostici substantiam; lenqierantiam denicjue propter se ipsam expetendam , ut qwe per qnosini perficitur seniper manei'e '. Quid vebementins dici potest ad signiticandum statum babitualem? Status autem ille babitualis duo babet quasi cliaract<-ristica : (H'iiuum . (piod excludat([uemdaiii circa jjeternam mercedem alîectum in jierfectissimistertii ordinis aiiimabus ; noit eo quod²

salons essse celil . de. , si -eu nd uni , qiiod solam charitatern admittere videatur. Solo, est bmeficentia ex charitate propter ipsum pulchrum , etc.

Hoc idem Clernens frequentissimè iuculcat. « Si autem , inquit '. ab injuria facienda absli- » nuerit propter speni reinunerationis a Deo » conseqiiendœ,ob ea quœ juste fecerit , uec sic » quideni suâ sponte bonus est. Sicut enini » illum inetus , bunc quoque nierces justuvi » facit — Qui autem /(Mfte L'ocationi, quate- » nus vocatus est, obedit, is ueque propter » timorem , neque propter \oluptales ad gno- » sim tendit. » Ha^c eadem duo cbaracteristica itideni pcr se patent , alterum , quod Gnosticus non agat propter spern rernunerutionis a Deo consequendœ ; d{evnn\ , quod nudœ vocaiioiii, id est , \ocationi remuneratione denudata? oùediat. Ratio autem quam aftërt cur Gnosticus nudœ vocationi obediat , non propter spern rclaunerutionis a Deo consequetidce , maxime perpendenda est. «Non est enim. inquit % utique » charitas diligentis appetitio , sed est conjunc- » tio benevola et firma. » Idem est ac si diceret : Charitas , quœ in eo justorum gradu , sive statu babituali , omnia pra^^stat , non est amor concupisceutia; seu desiderium alicujus boni . sed amor pura> benevolentiiv : nibil ex amato objecto appétit ; non est appetitio di/igentis ; sed estunio diligentis cum dilecto : unio autem est, quà amans amato benc vult , non sibi ipsi quidquam commodi concnpiscil. Dcnique baic unio ÛMi coujvnctio henevola , firma. est : scilicet non est transitorius actus unicus diligentem cum dilecto, sed habitualis et constans uniouis status, Itaque et metus et meixes Justum fociunt ; ^c\\ce.justam servum, eljustum mercenarium. Solaconjunctio beuevolaetlirnia, quœ non est diligentis appetitio , sed quà nudij' vocationi oheditur, Gnosticum sive perfeclum contemplatorem constituit.

Sanctus Basilius hujusdoctrmae deposito posferis tradendo studuit. « Aut metu , inquit " , » a vitiis declinamus , atque ita sei'vilem ani- » mum induinms ; aut mercedis spe ducti ad » ijostram utilitatem prccceptorum obscrvan- » tiam referimus , atque ita merceuariis similes » efticimur : aut certè pulchro ipso impulsi , et » charitate quà afîecti sumus erga legislatorem » gaudentes , quod digni habeamur qui glo- » rioso et benigno Deo serviremus , ipsi pare- » mus , atque ita bonorum liliorum erga pa-

' Stroin. lib. iv : p. 532. — - Jbkl. lib. vi : p. 651. — * Proœni. in Rer/ul. fus. tract, n. 3 : t. ii , p. 329 cl

» lentes auimum imitamur. Neque igitur qui » supplicii metu imperanti Deo obtempérât et » assidue metuit , ne cujuspiam negligentiae » pœnas def , mandata partim exequelur, par- » tim omittet : quin potiùs ubicumque dicto » audiens non l'uerit , imminentis sibi supplicii » gravitatem pertimescet ( quae quidem causa » est, ut is beatus nominetur, quicumque ex » religione ad omnia pavcat). In veritate autem » stabilis stat , et illud verè dicere potest : Pro- » cidehom Dominuta , etc. Siquidem nunquam » vol eus animum inducet, ut prœtermittal quid- » quam eorum qua; officii nécessitas pra'scribit. » Similiter et illud : Beatus vir qui timet Don uuin. Ouidita? quia in mandat is ejus volet » nimis. Unde colligifur non esse illorum , qui » Deum timent, quidquam prœceptum aut » [)ra^lcrmittere , aut negligenter exequi. Sed » neque mercenarius animum unquam inducet, » ut quidquam ijra-cejjtnrum sciens neghgat ; ») qui enim tieri poterit , ut suscepti in colenda )) viiiea laboris niercedem terat , nisi pra'stiterit » qua' ex pactocondictasunt. Quandoquidem si ») vel unum modo de iis quae necessaria sunt » neglexerit, is se Domino inutilem reddidit. » Qui est auten) qui laedentem pro injuria illata » remuueret. Tertium est quod ex charitate n serxitium impenditm-. Hic qua;ro quis sit » tilius, qui sibi proposilà pareutis gratià , in » majoribus obsequeus , in levioribus prudens , velit eu m oircndere?

Neque quis dicat Basilium ha^c subtiliora incautc , non dogmaticè dixissc. Hœc enim ex <ilementis traditione accepta posteris vicissim diligentissimè tradit , et ipsissima verba qua* in Reyulis fusihs disputatis docuerat , de verbo ad verbum , in scptima de Peccato oratione repelita Icgimus. Tanta' molis erat banc de triplici justorum ordine traditionem meutibus Christianorum altissimè impressam relinquere ? His autem Basilii verbis luculentissimè patent singula hœc quatuor, quœ ex Clementis vocibus jam cHquata sunt : 1" Hos triplicis generis homiuesjustos esse. Qui inflmum gradum tenent, scilicct servi timentes , a Basilio heati prœdicantur, neque quidquam prœceptorum omitlunt aut negligunt , ut salvi fiant , ac proiude iira^'ipuumcharitatis pr.eceplum implent. Qua- |)ropter non dicit justos inlimi ordinis esse absolutè servos, et solo timoré agi , sed servileni animum induere. Neque dicit mercenarios [)urè ac simpliciter mercenarios esse , ita ut nibil superius ac perfectius eà mercenarietate

1 De Pecc, oral. \ii, ii. Il i iu ajipeiid, t. m, p, 512.

DE AMOKE IH U<».

illis sit insitum , sed taiituinmodo cos iiiercenariis siniiles effici. "2° Hos ^radiis ut liabituales justoruni status di^ersos assignat . ol in ipso scrvorutu inliino trcndu hoc i'0(juii'it . ut quis in veritnte staliills stft , quod (lui'uulain viliLtenoreni et aflectùs oonstaiitiatn apertè sonat. Lude de utroque infci'iorejusto ail , quod nunquam aiiimaui inducd , etc. Luce nicridianà clarius est lioc habilualeui (|ueuiqiiaiu aiiiniaslalum exprimere. o" Et .servilcm auiinuui piinii ordinis , et inerccuavii nluiilltKdlin'iu in secundo positaiu , a tertio perlfclissiiuoruni liliol'uui ordine excludil. i" Pert'ectissiinis liliis lior ununi Iribuere videlur. ([uod pulchro ip^n iiupulsi juge sei'\itiuui , tuin in inajoribus, tuni in levioribus cxcbai'itate inipeudant.

Sanclus Gregorius Nazianzenus eàdeui Clcjuentis cuni Basilio traditione inibutus sic docet : « Honùnibus (juippe placere parum ad- » nioduni cni-aïuus, id uiunn expetentes , ni » iionoreni a Deo l'onsequauiur '. » Monor illeest nianifesto ipsissinia Dei visio intnitiva . quippc qui uiiutii est bouuni quod exjwt/m((.<. <( Imô subliinius eliam assurgimus : etiam as- » surginius (de lis loquor qui verè pbilosophi )) veroque ainore Dei [iru'diti suntj, (juippr » (|ui suniino bono propter ipsuni suuuuuiii » bonum conjungi o[)tantes, non aiitein i)i'oji- » ter honores in altero œYo reconditos. Secnn- » dus enini hic lionestorimi et loudabiliurn \i- » runi gradus, est pretio ac rnercede aliquid )) tacere : queniadinodniu in tertia classe col- » locandisunt, qui po'n;e nietu a scek^re et rua- » leticio deterrentur. »

Qui id unuiv exjjelunt , ut kuuoicin , seu honores in altero œvo reconditos;.... a Deo nmseqiunilur. in hoc nullaternis errant, ne(pie ahud quid(|uaiu speranl, nisi hoc ininm scibcd in Deo \idendo b(!alilndineni pi-oniissain. In hoc sunt laudabiles ; sed sunl quidam suOUrniùs assurgentes, qui bonum sive pulchrum , propter ipsum bonum sive pulchnuii , non jjro/jicr honores in altero fPvo rrcomlitus. s'wd non pro|)ler proniissain in Deo beatitinhuciii amant. Quod si ulleriiis qua'ras an laadobili'!^ \\ viri sint \erè justi , sic respondet sunmius ille theologus : « Très enim eorum. qui sahi- » tem consequuntur, cbisses esse scio'. » Non dicit : Dpinor , mihi videlui'. sed sc.io. Ortissimè docet banc esse Ecclosia' tradilionem. igilurcpii \\ ^l'cundo (jradu ptdin ar luerccde Deo scrvinut. et ideo vocanliir nicivcuarii . in ca

' Onit. IV , iiliin. Or. M,, II. C! : i>.

11. 60 : [1. lO'i , l'd. HciichI, — mercenarietate salutent eoitsequuntur. .lusti sunt, charifate donanlur: atqui tertii gradùs justi snhlimihs ussn.r(/u)if. « Scio, inquit, très » esse eorum qui sabitem conso(}uuntur classes, » servorum videlicet , mercenariuriim ac ii-

» liorum Mi aulem supra lios assurgis, ef

» tihus es, ut pati'em verere, ac bonis operibus » stude; quia bonum est patri obtemperare , » etiamsi ex ea i-e nihil qua^stùs ad te reibtu- » rum sit. »

In hoc perlectissinms tihus supra ca'teros subhmis assurgit, quod ita sit allectus, ut oblemperaret patri. etiamsi hoc unuin, quod merlenarii justi ex|)etunt , scihcet promissa beatitudo. minime speranda esset. Itaque btec quini[ue inCircgorio. queniadmodum etinClemente. e[)n'ssissimè adsiruunlur. I" Hi tripHcis ordinis homines justi sunt, (juippe qui laudabiles solutem rnnsef/aiintnr. "2° Triplex ille ordo, triplex est hahitiialis animarum status. 3° Secimdi ordinis justi , qui aiercenarii \ocimhir , quoitam rirca promissam in cœlo beatitudinem aiîectu occupantur , supra quem siiblimiàs os— surqunt pert'ectissimi tilii. \° Pertectissimi filii neque id unum exj)evtiiai, quod mercenarii, scilicet liouorem seu gloriam aut beatitudinem a hou r(tni<c(iti('ii(lat)i . sed saimno bono propter ipsnai coajnuffi , seu a more inba'rere o|itanf. ri" Adde banc dilectionem.onmi mercenarietate purgatam. esse tbnlem ev quo tluunt conditionata Deo absque mercede serviendi vota. /Jonam est patri ubteniperare . etiamsi e.c ea re nihil (pid'stôs (nrederi't.

(IregorinsNyssenus sic ait. u Nonnullis etiam

» fil sains per tinioiem Sunt etiam aliqui .

» (|ui propter s[)em mercedis repositam iis qui » ]»iè \i\eri)il , se rectè et ex virtute gerunl. » non diaritate boninn possidentes, sed expec- )i fationc remuneralionis. Sed qui animo currit » ad perfcctionem.expellit timorem (est enim

» ejusmodi servilis allectus) Dcspicit au-

» tem ipsas cpioque mercedes . ne \ ideatur mer- » cedeni pluris t'aceriMpiàm rcMunuTalorem '.» Nota : l"bostriplicisgeiierisliomines jiistosesse. siquidem vx'isalus est , ipiinetiam pii' rivunt, et se ex rirtute (jerunt , ac proinde inlimi ordinis homines, scihcet servi, non aguntnr solo timoic. Nefas enim esset direre quôd quis solo timoré salute donetur. 2" Merreriariiy)/V' vivant, et ex virtute se r/eraat. '.\° S)C<~ propter (juam \irlutes exercent, nonestspes liclitia) cujusdam beatitudinis. seu mercedis divers» a visionc DiM iiitiiiliNa. sed spes ijisissinue mercedis rt-pu-

' lliiiiiil I in (Allllir. I. 1 , |i, '(75.

ai ta' lis (pj( jji'- vixcrii't. 1° Quisiipia ut: iiikcjuc iuleiiuieoi justiliae graduni , ad perfectioiiem currit , despicit mercedem, quam a remuneratore distinguit. Nimirurn fornialis beatitudo , quœ est creatum aliquid in ipso iiomine existens, a creatore realitcr distin^Miitiir , ut etreitus a causa, et potentia ab objecto.

Idem sanctus Doctor sic habct ' ; « Id enim » certè perfectio est, ut iiou timoré pœuaruni, » instar servi, a vitiis déclines, nec virlutein » spe prœniiorum amplectaiis. quasi inercaloris » atîectu in negotiationibus et contractibus. sed » neglcctis etiam iis qua- in proniissionibus ppr > spem recondita sunt, unuin terribile arbi- » treris ab amicitia Dei repelli, unum solum ex- M pctibile, Dei amicitiam. » Ne quceras igitur alibi verani perfectionem ; ba;c est euim cerfa tradilio. Idenim. inquit. o^rVc perfwtio est. Agitur autem de statu habituali , s(!U vitae tenore . quoquis vitia déclinât, eivirfutemamplectitur. Trocul amandatur spcs iWd prœmiorum , qua' raercatoria offectum imitatur. Unus superest attectus, scilicetaraor amicitiœ. Eà s^oià amicitia . inquit *, meo judicio, hoininis vita perfcitur. Unum est in quo quis \ itilitigare posset, uempe in eu, quod Gregorius dixerit mercenarios bonum charitate non possidere, sed expectatione if'inunerofionis. Hoc autem intclligendum d'> il la perfecia cbaritate qua.' foms mittit, tum tiinorem pœnnrum, tum mercatoi^is ajfectum, Cîcterùm constat ex Gregorio eos charitate douari, siquidem ex virtute se gerunt , et salvontur.

Sanctus Chrysostomus tripliceni justorum Oîïlinem bis verbis docuit : « Virtutis studiosi w sine prœmii respectu ipsius pulcbritudiuem « intuentur , et amplectuntur propter ipsam : )) ut Deo placeant , non propter mercedem , » rcctc agunt. Continentiani quoque magnifa^ » ciunt, nonne puniantur, sed quia Deus banc jUcCcepit '. » Qui continentio.m niCKjnifocit ne jjuniatiir , servus est ; qui jrropter mercedem ff'ctè agit, merccnarius ; qui vero neque ne punintur, ucque propter mercedetn, sed ut Deo placeat, virtutis pulchritudinem umplecfitur propter ipsam, is perfectissimus est tilius. IIa,'c addit : « Quod si quis intirmior sit , eliam in » praemium spectet. » Mercenarietatem i[)sissiniam, quam in perlectis amputât , infirmi» ut proficuam suadet. Idem est igitur et quid impL-rtectum erga perfectos. et quid erga imperftx'tos in jiiaxi utile , acproiiide peccati expers. Alibi sic loquitur : « Etiamsi non esset promis-

' f'Ha Mnys. t. I , p. 256. — - Ibid. — ^ Homil. Lxxvii , al. Lxxvi , in Joati. n. -i : t. vm , p. 455.

» s'.'tii [TaMniiii'i . Ivnns e.'^se nporterct ?cd

» Deus propter nostrara magnam infirmitatem » voluit etiam ut virtus intnitu mercedis coli " possit '. » Hoc est nostrae infirmitatis adminiculum et iucentivum , in quo permiltendo Deus nobis sese accommodât; bine nos ad virtuteni exstimulandos docet Chrysostomus.

Idem sanctus Doctor, dum haec Apostoli interpréta tur : Si seciuidhrn hominem ad bestios pugnuvi Ephesi, quid rnihi prodest ? asseverat Apostolum ita locutum fuisse « j)ropter mul-

' torum infirmitatem non quôd ipsc prop-

» ter mercedem curreret. Etenim facere quod » Deo [ilacet , sufticiens erat ei remuneralio. » Quaraobrcm , inquit, dum dicit , Si in hnc » tanthm vita speranms in Christo, omnibus y lioniinibus niiserabiliores sumus ,.... ad eo- )' ruiu inlirmitateni sese demittens sic loquilur. » Namque (^hristo in omnibus placere magna » merces est *. » Quod Apostolus infirmis in praxi suadet, id ipsum in se amputât. Certè fjuod ab Apostolo inlirrnis suadetur . peccatuin non est. Quod autem ab Apostolo in i])So Apostolo amputatur, imperfectio est.

wAccurata. inquit alibi '. et veluti ins- » titoria cum supputatione de ipsa remn- » neratione curiosè soUiciti . examinamus » ecquam mercedem consequemur. Atqui )) major tibi merces. si modo citra jnercedis » sjjcm. Hœc enim dictitare, et curiosè in- » dagare , mercenarii potiùs est quàm gia- » tuitô servientis. Omnia enim propter Chris- )> tum. non propter mercedem agenda sunt. » Et a nobis ametur, gehennam comminatus » est, et regnum promisit. Amemus igitur » illum, ut amare par est ; hoc enim ma- » gna merces est , hoc regnum , voluptas , » deliciœ . gloria et honor ; hoc lumen et

» intinita beatitudo.. Sed nescio quo pacto

» in buiuscemodi sermonem abductus sum , «qui jubeam homines , qui neque princi- » patum neque gloriam prœsentem contem- » nunt, regnum cœloruni propter Christum » confemnere ; quanquam magni illi ac ge- » nerosi viri ad hune charitatis modum per- » venei'unt. » Ha?c sunt annotanda : I" Merces augetur dum citra mercedis spi-m virtus colitur, ac proinde perfecli lilii justis mercenariis meritô prœeminent. 2" Amor in perffctis flliis se ipso contenfus est , ut ait Berii;u-dus. et est sibi ipsi quasi prœmium, etiam snblato prœmio. 3" Etiamsi infirmiores de-

' Homil. xm in Ep. ad Hebr. u. 5 : t. xii , p. 136. — - Homil. XL in I ad Cor. n. 3 : t. x. p. 381. — ' Homil. \ in Ep, ad Rom. n. 7 : I ix, p. 470 et M.

50n beaiil ci in j/rœnduin s/jectare , ne iinimuui despondcant, omiiia tamen a perfeclis projiter Christum , non proiitcr nierccdem agenda sunf. Porrô qui dieit onmia, non dicit querndam actum trausiloniim . quasi in excessu mentis elicitum , sed totuni vilœ tenorem. ■i° Ait magnos et generosos viros , apostolos videlicetj ad hune amoris moduni reyerapervenisse , ut nmnia prnjder Christum non propter mercedem agerent. o° Mercos propter quam apnstoli non agebant. ipsissinnini est cœ- joruni regnwn. quod jirincipatui et gloria' \(È prœsentis opponit. (5" Quidam est amoris tjiodus, que perretternnt apostoli. et in quo j-ropter Christum ipsum cœlnrum regmtm confomnitur. 1° Quemadmodum gehenna, de qua locutus est sanctns Doctoi- , ea ipsa est, quam Dominus comminalur ; ita etiam regnum de quo locutus est sanctus Doctor , lioc ipsum est quod Dominus poHicetur.

Haec autem omnia eo arçumento conlîrniantur. Ghrysostomus ait impios quosdani ho* mines suis cupiditatibus agi, quemadmochim et Apostolus charitate agebatur , dum interos superosque proptei (^Jiristum contemneret. « Tanta est, inquit ' . Iiarum ( scilicet cupi- )' dilattim) vis, ut a suis semis idem servi- )i lium cxigant , quod Paulus e\liii)uit erga » Christum, dum et gohennam, et regimm, » illius causa contenmeret. Nam si vel corn porum,\el pecuniae , vel gloriœ amore quis » capiatur, deinceps gehennam lidet, et re- » gnum eontemnit, ut vitiis obtemperet. Ne- » quaquam igitur iidcm negemus l'aulo di- » centi , quod tanto Christi amore llagrave- )) rit. » Huic Apostoli exemplo mox adjicit et exemj)hmi puerorum . qui in fornace Deum hmdabant. « Neque eiiim. inquit -. quai age- » barit, pro relributioue cl mercede, sed ex » sola charitate agebanl. )> Ibec oiimia tolius vitœ instilutioncm (!t [)ropositum aperlè sonant. Spem ipsam remuncrationis nihili facere videtur. n\ sola charitas totam vitam informel.

Postremô dum hoc A|)Ostoli vtnbum inlerjiretatur, >f.oie i>sta\ti\ nfqce fltira ' , ex Pauli nomine sic ail ' . « Neque euim T> si quis mihi mortem fuluram immorlalem )) conuninaretur, ut me a Christo separaret, n necpie si perennem vitairi promitteret, ne- )) quidem banc conditioiicm adniittercm. b Ita verô pcrgit : « N(.»que enim Christum prop-

' Hamil. iv (■/( Mnih. ii. 0 : t. vu. |i. 6i. — - Homil. IV in Mnlh. n. H : t. vu, y. 07. — * R<nit. vrii, 3«. — * lliimil. w, n. 5 : I. IX, i'. 600 «-l 001.

» ter Claibti doua . sed proplcr ipsum ipsius » donaamabat, unum illud spectans, unumhoc » veritus , ne ab il le amore excideret. Eo enim » excidere illi terribilius erat . quàm gehenna , )' quemadmodum cl perseverare regno deside-

» rabilius 111e (juidein Christi amore vel in

» geheimam decidere lil)ensadmittit, vêla regno

» excidere, si utrinque hoc proponatur

» Ne resnum (juidem quidquam esse censet i) propter Christum Tanquam ingenuus

» îilius, ac liberali aiVeclu patrein amans . ft patris socielatem tautummodo qurerit. ca-- )i tera nihili faciens. Quinetiam filium hune )) Apostolus longé supei-at. Neque enim pa- )i terna dona iinà cum pâtre expetit; verùm » quoties in patrem respicit, dona nihili ««s- » timat, sed maluerit, vel inler flagella et » supplicia cum pâtre esse, quàm separatim

» ab illo, tVui deliciis Paulus s(dus prop-

» ter Christum omnia generosè pertulit , non » pro[)ter regnum , nec propter illius pre- » lium , sed solà erga (^hristtim benevo- » lentià. » His liquel : 1° Paulnin virlutem non colère propter promissam beatitudinem , quemadmodum et' ca?teri justi perfectione inferiores ita alTectos esse constat ; 2" mercedem istam sive cœlorum regnum esse formalem bcatitudinerii ah ipso Deo distinctam ; 3" amorem pure henccolum hoc loluin iu Apostolo i)r;estare, (jnod in c;eteris regni <\rsiderium pcr tolum vitre tenorem.

Theodoretus, Chrysostomi vestigiis pcr omnui inhferens. et in hoc tuaximè inha^sit. Hinc uumerosa illa et percelebris Orientalium scliola conditionata abdicaudœ beatitudinis promissa' vota, in Apostolo laudibus cumulant, et perfectis animabus ut eximium amoris exemplarpropoiuiut. Ita Isidoriis Pelusiota ; ita .Joannes AntiochcMus in Epistola ad Theodoretimi ; ita Piiotius ; ita Elias C.retensis. Theoi>h\lactus verô ti'iplicem justorum ordinem juxta universam traditionem docet.

Abbas Nilus, (jui in Sceti eremo vixit, teste Amphilochio , sic docebat ' : « Ego quidem « novi, fili. triplicem esse classem eorum qui » salvantur, servos videlicet , merccdarios et » tilios. Servus semper utilis est, et proprio )■> domino servit cum timoré et desiderio. Mer- » cenarius verô , si mercedem omnino conse- )) qui vclit, impigre et sin(! fraude operam dare » débet : necjue dalur ci remissio, vel bieme, » vel œstate, vel autunmo. Denique (ilius patrem » colère débet, ut ha?res scribatur. » 1" Hœc

1 Tlu'saur, Asccl. «iiusc. x , de itun dcspcr. \i. iOS.

)Ofi vei-ha IJasilii \cibis adoo similia suiil, ul traditioneni religiosè servafam prie se ferant. 2" Ait : EquMf-m novi, fili. Id est. scito hanc esse certain traditionein. 3" Hds oniues justos esse, quippe qui salcuntur, docel. 1" Hahitualern uniusciijusque statuai denioustrat. Loquitur eiiirn non de actu trauseunte, in mentis excessu, semel elicito, scd de servit io, quo servus aemper ut dis est, et de opéra impifp-e a mercenario data, ita nt neque hieme, neque U'state, neque autumno, uUa detur ei n-mmiit, et de cidtu quo lllinm decet constante!' patri ohsequi.

Magnus Macarius abbas sic ait ' : « Qui » Deum sccuudinn veritatem amant, neque ob ») speni regni quasi niercatores lucri et mercedis » cupidi, neque ob metum pneparat;e peccafo- » ribus pœna>, servireeligunt : sed amant Deum n solum et siiuni creatorem, ex i-ectaconsequenn tia inteUigeutes, quid creatune creatori, et » servi domino gratilicari debeant. Non solùm )' atribulationibus, sed etiani a consolationibus » anima periclitatur ut tentari possil. l.'troque » lioc modo animjo a suo conditore prf)bantui-. » ut bis explorationibus nianitestô appareal » quales sint, mercenarije-ne, quiestûs sui cau- » sa, an solummodo ipsum propter se ipsum » dib'gant ; eo quud ipsum. nt in se est. onnii » amore et bonore dignum noverit. » His verbis, insignis ille Asceta videtur in vita perfecta solam cbarilatem adniittere . (luà Deus solus propter se ipsum, nullo respectu ad spem rey/ù colitur.

Joannes Climacus servos vocat eos qui sinceri et (jer)nani servi suât, non autem iautilia mnvei/jia. Eà accnratà bx;utione dib'genter pnecavet, ne quis t'aisô existimet hos stvi'osagi tantùm timoré pœnœ, nondum amore jusiitiaî, atque adeo unllatenusesse justos. « Onniesser\ i , » inquit % ad ipsius nutum facti, quidquid ini- ») perat, sine cunctatione e\e({uuntur. Tnutilia « autem mancipia, suscepto baptismale, legem » violant. » In eo triplici ordine , servornm scilicet, mercenariorum et iiliorum. « alii prte- » sentis vit» connnoda sponte promptèquc ob- » jecerunt, ob ingentem peccatoruni sareinam, » alii ob spem t'uturi regni, postremi propler )) Deisummè boniamorem. » Ha;c addit : « Pius » agonistaruni rcmunerator est Deus. Quocum- ») que fine metani attigerint. cursum religiosa- » \ilaM'atum babebunl. » 1" Memineris et inliiui ordinis sorvos, a mancij)iis secretos. justos baberi, ac proindecbaritatis///K'seu molivo impeJli ad colenduni Deum. Igitur si dicat hos, quo-³

(innipie fine meloni ottlfjerint . sahari , hoc intelbgendum est de fine adjeclitio circa t'ornialem beatitudinem. et salvà charitate, quâ solà justi efficiuntur. '2° Videtur a tertio justorum ordine excludere spem futuri reçpn, ut Deus in se suimn'f bonus propter se auietur. M" Agitur non de actu transeunti, sed de cursu vitœ religiosce.

Sanctus Maximus triplicem eumdem ordinem assignat * : servos , inripiputes ; mercenarios, pi-ofirientes ; lilios denique perfeetos vocat. Quapropter ubi deinceps occurret triplex incipientium , profœientium et perfectorum ordo , agnoscenda est eadeni traditio. (juam tantoperc inculcatam legimus. Docet insuper hœc duo . 1" quod h.T sint ti^es dusses /lomiuum qui sa.lutinu COilsequUntur ; -i; rpcic -ra^cï; to-j TwiT^y.c-'uv ;

"2" quod filiiuee metu minarum. uecpromissoruiu desiderio muveuntur. Sic statum vitœ manifesta supponit, in quo penitus cessel mercenariorum circa promissam mercedem imperfectus quidam all'ectus, et cbaritas onmia prœstet.

H.x>c est (ii-ecoruiri Patrum certissima, et (juidem uni\ersa traditio quam negare aut eludere omnino impium foret.

CAPLT II.

Liitiiioi'uni Piid'iiin tfStiinoni;t.

lertullianus sic docet - : « Pu-nileat amasse

» qu;e Deus non amat De bono pœnitentiae

» enumerando difuisa. et pcr lioc niagno eio- )) quio comniittenda materia est. Nos verô pro » nostris angustiis unum inculcamus, bouum » atque optimum esse quod Deus pra;cipil. » Audaciam existimo de bono diviui praecepti » disputare. Neque enim quia bonuni est, idcirco )) auscultare debemus, sed quia Deus praN:ipit. » Ad exbibitioucm obsequii [)rior est majestas n divina; potestalis ; prior est auctoritas impe-

» rantis, quàm utilitas servieutis At enim

» ille non pr;pcij)it tantùm, sed etiam hortatur ; )) invitât praMuio. sainte, etc. » Multa pcenitcntia- incentiva [)roponere posset. At unum, et ([uidem uj)ti/nu)n iurulcare illum juAaf, niuiirum quod Deus prœceperit . Quod verô obsequium sit etiani bouum nobis, i\ioà hortemur et iuvitemur prœmio. seu salule, hoc minus urgel. Priur est enim uuctoritas imperantis^ qunm uiditas sereieutis. l'ude evistiniat in eo quamdam esse uudaeiam , ut de illa utditate inquiratur. ^equeeni^n. inquit, quia bouum est, sive⁴

utile est beatilicum, auscidtare debemus, sed quia Deusprœcppit. Hoc vnum ut optimum inculcat. Caetera , etianisi liciUi . exdudere vidotnr cà negativà particulà : Ne^ie evim quia bonum est, etc. Hoc auteni suadet, non tantùm ijvioad actum transeunteni , sed etiam generatini et absolutè, quoad universum pœnitentite deciirsum.

Sanctns Auibrosius, relatis Domini ad Abt-ahamum promissis, ita loquitur : « Proposituiii » piaî mentis mercedem non expetit, sed pro » mercede babetbonifacti conscientiani, etjusti » operis eflectuni. Angusta; mentes invitentur » promissis ; erigantur speralis mercedibus : )) bona mens, quœ sine responsi cœlestis syn- » grapha certamen arripuit . gemina" laudis » fructum acquirit sibi, etc. '. » 1° Distinguit angustas mentes, scilicet justos mercenarios, qui invitaufur promissis, a pia illa mente, scilicet perfectissima, qu« mercedem non expetit. Hic est duplex justoi'um ordo tfa<litiono celcl)falus. '2° Agitur de mercede, qua* ipsissima est béatitude in cœlis promissa. l'raiterquaiu quod enim de mercede locutus est, de qua Dominus aiebat Abrabamo : £ro merces tua magna niniis, ipse Ambrosius bicagit de responsi cœlestis sijngrapha. 3" Vnlt banc piissiinam mentem pro mercede liabere boni facti cotiscientiam. Porrù boni facti conscientia, etiamsi cor delectet, non est tamen leterna illa beatitudo, de qua sola inter nos bactenus disputatum est. 4° Duni Ambrosius docet bonom banc mentem geminœ laudis fructum ncquirer''. audirc niibi \ideor Chrxsostomum jjariter docenteni : Atqui major fibi merces, inquit, si modo citra mcrcedis spem. .'>" AfVectus ille mercenarius, quo angustœ mentes mercedem cupiunt, non tantùm justis competit, sed etiam est citra oinnc peccaluni. Quinetiam suadendus est in praxi ; qui{)pe qui ungustas mentes invitât et erigit in Deum. ()" Agitur de statu babituali ; siquidem agitur de certamine arrepto et de tVuctùs acquisitione. 7" Excluditur ab eo liabituali statu me?'cedis l'Xpetitio ; mercedem, mquil. non expetit. Vax particulà negativà, qua? in totum lunic statum cadit. Addit et ba;c : Sine responsi cœlestis si/ngrapha certamen arripuit.

Hoc idem alibi inculcat : « Non pra?mio, » inquit % ducitur ad perlectionem, sed perlectione consimimalur ad pra-mium. Imitatores » Cbristi non [)ro[)ter speui Ixjni sunt. sed pro » amorevirtutis. » 1° Ea locutiosignificat,hunc⁵

esse consummundw perfectionis stalum, ut quis non ideo pertectioni studeat, quiasperat mercedem. sed e contra ideosperet. quia cbaritas urget et iinperat ul jM-omissa a dilocto cupiantur. "2" Ka geniina negatio non prœmii) — non propter spem, excludit quemdam atVectum cirr;i promissam beatitudinem. 3" Agitur non de actu transeunte, sed de babituali statu, siquidem particulà' negativà' cadunt in totam banc viani (|uà ducimur (ul perfecfionem, et in qua perfectione consunnnamur od prcrmtum.

Sauctus Hieronymus sic habet ' : » Hui dili- » git, non ideo imi)erata custodit, quia aut » timoré pœnaruni, aut praMnii aviditate comn pellitur; sed quia lioc ipsum, quod a Deo )) jubelur. est o[)timum. » 1° Hi sunt très ordiues, scilicet servorum, qui timoré pœnamm ; mercenariorum, qui prœmii aviditate ; pertectorum denique tiliorum, qui solo erga beum obscquio compelluntur. 2" Dum dicil Hieronynnis. Qui diligif. absit ut doceat ser\um ac merceuarium nullatenus diligere. Ne(iue Hidm in hoc a cœteris omnibus traditionis testibus Hieronymus recedit ; sed hoc tantùm, ut (juidcbaracteristicum. dénotât. Quemadmodum enim servus ille est qui limel, et mercenarius (jui sperat, ita et perfectissimus lilius qui diligif, etiamsi bi très et timeant. et sperent. et diligant, singuli speciali modo. 3° Agitur hic de liabituali statu , in (luo quis omnes virtutes exercet, et imperata custodit.

Cassianus, Cbrysostomi discipulus, ascetica; vita' insignis magister . qui magni Antonii cœterorumque contemplatorum de gradibus perfectionis traditiones diligentissimè conscripsit, ex nomine abbatis CbaM-emonis ita loquilur - : « Tria sunt qua* t'aciunt bomiues a vitiis

)) temperare, id est, aut melus gebenna',

» aut spes atque desiderium regni cœlorum,

» aut allectus boni ipsius Qua; tria, licetad

» unum tinem tendere videantur, provocant )) enim a rébus illi(Ntis abstinere. magnis tamen )) excellenti;e sn.i' gradibus ab iavicem dispa- » rantur. Duo namque superiora propriè bomi- » num sunt eorum, qui ad profectnm tendentes, » necdum alVectum conccpere virtutum. Tcrj) tium specialiter Dei est, et eorum, qui in se )) imagini'in Dei ac similitudinem receperunt. n Ille namque soins, ea qua- bona sunt. nuUo )) iiietu, nullà rrnumeralionis gratiA provocante, » sed solo bonitatis aiVeclu oj)eratur. »

1" Assignat triplicem gradum ab uni versa

' Ep. ni. cxLvi , fifi Dnmax. nunc inler cril. I. 1\ , p. 154. — - Coll. XI , cap. VI .

:i08

DISSERTATTO li'iidili'Mic adslruuluiu. et luiiciiique curuui.v«ym exccllentiam tribuit. 2° Etiamsi dicat serves et mercenarios necdum affectum concepisse virtiitiim. malè inf'errctur cos nuUateiins virtiiles su[)eriiaturales colore. Iii oo cniiii tantunimndo uecduiii cirtutuin nffectuni conceitere . qiiod perfectionis iionduiii compotes sint, %Q.àad profectum tendant : de cœtero excellentiâ jam donantur. 3" Servi, inercenarii et filii, iideiii snnf inaaifesto, qui alibi incipieutes, proticieules et ])ertecti appellantiir. i" Qiiemadmoduin Dcus, nnlbi metu, nallà remuiierationis (jratià provocante, id est millo. aut pœriffi. aut inercedis niotivo iinpelliliir. sf>d nolo bonito.tis affectn . id est solà charitatc operatur, ita etiam et perfectissimi filii nullo aut pren.'c tinienda', aut Miercedisoptanda' moti vo, sedsolo bonitufis aiXcctu, sive solà charitatc operantur. Negativa luec paiticula nictum speniquc absolutè cxcludei'c videtur, ut sola charitas totum pra^stet. 5° Agifur e\ideiitissiuiè de habituai! statu, ubia reljus illicitis nhstinetur, ad ununi linem tenditur, et singula agenda, quis solo bonitatis affectu operatur.

Collalor sic pergil ' : h Multum uamque » difrei't iuter eum, ([ui luetu gehenna', vid » spe retiibuliouis l'utui-a' . vitiorum in se n exliuguit incendia, et eum (jui divine cha- » ritatis affectu ipsam malitiam et immun- » ditiam perborrescit , ac purilalis possidet » bonum , amore tanfijiu et desiderio casti- )) tatis . nec jam renmnerationem futune pro- » niissiouis aspiciens, sed prasentis boni de- » leclatus conscientiâ, agit omnia , etc. » 1° nie qui necdum affectum concepnt virtutum, idem est qui nonduni puritatis bonum possidet , sou nondum arjit omnia amore tant'ina et desiderio \v.\x^-i , ?,q.A retaunerationem futurœ promissionis adhuc aspicit. "2" Perfectissinms lilius rémunérai ionem futurœ promissionis jam non aspicit. Particula negativa cxciudere videtur hoc niotivum. 3" Ha;c remnneratio non est quid [diantasticum extra Deum et praiter promissa , sed ipsissima romuneratio futurœ promissio)ds. 4" Non agitur <le actu quodam transeunti, sed de babituali aniniae statu, in que ipsâ puritatis possessione donatur, et amore tanthni agit omnia.

(icrmanus Cassiani socius continué Cba^'cmoni déclarât se aîgrè terre hoc ab illo diclum, sciliccl « timorem Dei et spem rctri- » butionis aelernae imperfecta esse '. » Cha;- remon respondet : « Non polerat uniforniis

• Coll. XI, cap. IX. — - Cap. m.

» ouiuibti,^ perfectionis corona proponi •

» et idcirco ipsarum quodammodo perfectio- )i num diversos ordines , diversasque men- » suras sermo diviuus instiluit. elc. '. » Num crederes audire ipsum fdementem, dum ait : « Quemadmodum in gyiimicis certaminibus , /"> ita etiam in Ecclesia esse virorum et pu- » erorum coronas ■^. »

« Yidetis ergo. inquit (>ba;remon, pcrfec- » tionum gradus esse diversos, et de excelsis » ad excelsiora nos a Domino provocari, ut » ita is, qui in timoré Dei boatus et perfec- » lus extiterit, ambulans. sicut scriptum est » de virtute in NÎrtutem. et de perfectione » ad aliam perfectionem, id est de timoré » ad spem. mentis alacritate conscendens, ad » beatiorem denuo stalum, quod est charitas, » in\iletur. etc. » 1" Unicuique gradui tri- Imitur sua excellentiâ, sua perfectio. Gradus illi dicuntur omnes excelsi atque beati. De rirtute in virtutem eonscendvnt. Coronœ quidem non proponitvr uniformis ; sed cormm. omnibus datur : agitur tantùm de in;cquali j)erfectione. i" illi diversi perfectionem ordines, sive gradus , sunt status habituâtes ; ultimus quippe , de quo inter nos disputatur, gradus, status est : ad beatiorem . inquit , denuo statwn. Hanc status denomiiiationem iterum atque itcrum (iollator inculcat. 3" Ultimus ille ac perfectissimus status solam charitatem includere xidetin* : scilicet de timoré ad spem anima conscendens . tandem pervenit «ad beatiorem denuo statuni, quod est cba- » ritas, nec jam remuncrationem futurœ pro- » missionis aspicit. »

Venerabilis Beda , qui praicipuas Patruin Iraditiones transcripsit, docet « inter lilium , )• mercenarium et servum non minimam esse » distantiam : servum videlicet esse eum qui » adhuc metu gehenna, sive pra^sentià legum » a vitiis tempérât , mercenarium spe ac de- » siderio regm cœloriun, lilium qui alfeclu bo- » ni ipsius '. »

Sanctus Anselnms in placitis, quœ Eadmerus discipulus ac vita* auctor collegit, sic loquitur ' : « Deo quidem tribus de causis » homines serviunt, videlicet timoré, com- » modo et amore. » Ne putes illum excludere aniorem, nimirum cbaritatem , ab utroque primo gradu, ita ut in primo servus solo timoré, et in secundo mercenarius solo cominodo exstinndetur. Hem ipse ita expla-

» Cap. xii. — * Strom. lib. vu, p. 738. — * in Lvc parai). Jilii prodiij. cap. xv : t. v, p. 372, eJ. Colon. — ' De similil. cap. clxix ; p. 185.

)09 nal : s Sunt nanique nonnuUi . qui si pœ- » nas inferni non esse scirent, [iio nulla re- » fributione a-ternorum bonorum a suis vo- » iuj)tatibus cessarcnt ; qui litet pœnas illo- » rum, qui Deuin minime verentur, évadant, » non tanteu plenamretributioneminvenient.)) Servus icritur justus est, atque adeo veràcharilale donatiir ^ siquidem pœiiom evndit , et retfihutionem invcnit, quanivis non sit [ilcnu. Sic mii'iticè consentit sanctus Doctor cum Clémente, qui dicit in Ecclesia esse viroraut uc ■puei'orum cwonas ' , et cum Gassiano dicente non passe uniformein oinnibus jterfecfionis coronam proponi ; sed })erfectionem dive/sos esse ordines, diversasqw; lucnsurus , etc. -. Hœo est autem sana et accurata traditionis inlerptetalio; scilicct quosdam esse iniimi ordinis justes, qui etiamsi \eià charitatc in iîlis dominante donenlur, sic tamen afïecti sunt. ut in sui status lentationibus pervincendis aninuim despouderent, si solo regni cœloi'um intuitu, secluso pœnarum timoré, vitia refrencnda ossent : sic timor illc pœnarum necessarius est, ut cupiditas adverso pondère iniminuatur, et ebarilas in ttilo sit. ISeque eniiu solatiurn speranda- bealitudinis sufliciens esset ad conipescendos cupiditalis iinpetus. Ita etiain a pari dicendum erit alios esse justos, quos niercenarios appellant, qui ita alVecti sunt, ut etiamsi vcra cliaritas ilIis dominetur , minus tamen ipsa \iget, unde in pervincendis sui status tentationibus aniinum despouderent, nisi pra-'ter cbaritatis deleclationeni perlectissiniam , lactarentur aelernœ telicitatis expectatione. « Alii autem, inquit, Dco ser- » viunt, ut magnum inde babeant commn- » dum, sive ia pra'senti \ita, sive et in bac. )) et in futura. » Duplicem itaque mercenarictatem assignat , alteram circa spiritualia pra'sentis vila; solalia , alteram circa futuravita; pra.'mium. De utrisque mercenariis sic ait : u Quibus, si Deus \oluerit, e\ quadani » ralione poterit dicere : (îralià cominodi » vtïslri mandata mea servastis, non quia pure » me diligebatis, sedqiioniam a me luciari volc- » balis. » Profectô si Deum ipsum ad suum coimnodwn sive lucrum referrent, essent omnino impii. Nullas pœnas évadèrent, imù as- Iterrimas mererentur , neque ullam retrihutioneni incenirent, mandata denique non .•>•('/•- varent. Maximum enim mandatum, in ijiio ca.'lera omnia contincntur , scilicet Dei propter se pr.e omnibus diligendi, impio affeclu

' Lo'-. iil. — ^ l'ubi »u(iiu.

violarent. Comparationeni subjungit : « Sicut » lii, inquit, qui régi servi unt, non regem » multi. sed donaria diligunt régis. » Id est, meroenarii in eo affectu, in quo prœcisè mer- CL'/turii sunt, non regein scilicet Deum, sed illius donaria diligunt. Rêvera in actu projjrio mercenarietatis non ipsum Deum, sed Dei donarium. scilicet formalem beatitudinem. ut creatum allquid in ipso bomine existens a[)petunt justi mercenarii. Ita verô sanctus Doctor concludit : « Alius est, qui verè Deum » diligit , et solo ainore ejus prœcepta ejus » custodit.. Iste profectô legaliter servit , et » bonam i)erfectanique mercedem sil)i ac- » quirit. Igitur sicut Deo ille nibil pra^po- )) suit, sic illi Deus justà recompensatione » reddere débet se ipsum, qui rébus omnibus e\cellit. » Nefas esset credere luinc servare mandata , panias evadere, et l'etrihutianem invenire, (jui Dei donaria Deo doiianti delibcralà volunlalc pra'poneret. Liquel ergo eum loqui tantunnnodo de illis justis mercenariis, c|ui ne animum despondeant, plus solatii sensibilis in expectanda futura beatitudine, quàm in amando nudè Deo [)ropter ipsum Deum , percipiunt. .4////.*; «^, inquit, (jui ^'(vè , id est perfectè, iJeuni diligit , et solo amore ejus pripcepta ejus custodit. (^ertè in lioc verè diligit, quod so/us amor . seu sola cbaritas onmia prcpcepta custodit. En status babitualis, in quo singula prœcepta suo ordine, suàque vice custodinntur. Perfectissimus tilius ille plenam retributionent , sive perfectam mercedem sibi acquirit. Ca-teri justi utriuscjue infei-iorisoi'dinis, mandata servant, p(i>- nas évadant, retrihntionon non tamen plenam inveniunt, scilicct lucrari volebant. accurata velnti institoris supputât ione, ut ait Cbrysostomus ' , serviebant. Hinc n)erces ipsa minuitur. Atqui major tibi merces , si rnodô citra mercedi speni feceris. Si quis tamen infirmnyr est, et in prœmium spectet *. Neque abjiciant adversarii librum de Similitudinibus al) h^admero. non a sai\cto Anselmo scriplum fuisse. Etenim Eadmerus non sua, sed niagistri placita refert. Ipse titulus peremptorius est : Eadmeri Cantuariensis monaclii liber de sancti Anselmi Similitudinibus. Pra-- terea banc ipsam doctrinam ipse Anselmus suis in scriptis apeitc adstruit. « Oui enim , )) iiil '. se totum abnegal. ut Deum babeat ; » (pii sibi |)eriit. ut tibi valeal ; (|ui sibi ni- » liil i'>l. ni tibi alicpiid sit. si nibil in se,

' Uutnit. V ('// tip. ad /{dm. jain i-il. — - llninil. lxxmi iii Juan, ubi sup. — ^ De ineusttr. (/rutia. lap. iv, p. 4>j«}.

DISSERÏATIO

» habet, niliil suî amittere timet, sed semper » securus est te quod tuura est consenare. » Si minentur ei pœna? inferni, vel ignis pur- )) pratorius, pariim liniore eorum affioitur ; » quia cantabit vacuus coràni latrone viator , » et se timet perdere, qui se abnegat. Si enim » tu eum , qui tuus est , ad pœnas mit- » tere \elles, seuiper tamcn de te in boui- » tafe sentiret. paratus sustinere quod velles; » nec diceret : Cur ita facis ? (lui prœdicta » sententia non placet. da ei, Doniiue, se ab- » negare. ut intelligat. » Itaque alii sunt adeo abnegati, et sibi pereuntes , ut nihil sut amittere thueant. Se non timent perdere ; quippe qui totos se obnegurunt. L'nde si Deus illos od jjU'nos scilicet inferni mittere vellet , semper pnrati essent sustinere quod vellet. Hi igitur nec timoré , nec commodo , sed solo amore sive solâ charitate prœcepta custodiunt, ut ait Eadmerus. Qui dicit jiaratos sustinere pœnas inferni, apertè dicit paratun pectus luni ad pienas perferendas . tuni ad beatitudineni pœnis oppositam amittendam ; qui vero dicit semper paratos, evidentissimè dicit habitualem animae statuni, sive ordinarium pectoris affectum. Alii vero sunt minus abnegati. minùsque perfecti , quibns prœdicto senlentia non placet. Ipsa iliis scandalo vertitur. Jjurus est, inquiunt, hic senno, et quis poiest eum nudire ? Eà insanâ abnegatione impia desperatio subrepit. Quid ad hoc Anselmus? Ait-ne hos mercenarios extra sabitis viani positos esse ? Nullatenus : imô ipsis benignissimè indulget. Instar Apostoli ait: (» mercenarii ! vtinara sustineretis modicwn quid insipientiœ meœ ; sed et supportate me : œmulor enim vos Dei œmulotione ' . Utinam mecum sic insaniretis ! Et iterum : Opta upnd Denmet in modico et in uiagno vos omnes hodie fieri taies, quales et ego sum *. Da ei, Domine, exclamât Anselmus, se abnegare, ut intelligat. Qui vero hune perfectionis statum nequidem intelhgit , nianilestc in inleriore gradu coustitiiitur.

Sanctus Bernardus varios amoris gradus sive status assignans , hune plané adniittit , in quo amans » Domino contitetur , non quoniam sibi » bonus est, sed quoniam bonus est '^ » Ha;c est negativa particula. qua' relativam ad nosbonitatem ab omni illo amoris stalu excludere \- detur. Hanc ipsam exclusionem illum inculcare juvat. «Non enim. inquit » \ sine pra'mio

» il (ur. XI. I. — - ./(■/. Jfost. Nxvi. 29. — " De dilig. Deo, lap. ix. ii. 26 : p. .">94. — * Ibid. cap. vu , n. K : p. 591.

» diligitur Deus , et si absque prœmii intuitu » diligendus sit. Purus amor prasmium non requirit. sedmeretur.» Diligenterobservandum est Bernardum cuniAnselmo idem loqui.Uterque pururn amoremperfectissimis tantùm aniniabus tribuit. Aon pnirè rne diligebatis , ait Anselmus, Deum ipsum loquentem induceus. Purus amor , etc., ait Bernardus, scilicet perfectissimorum liliorum purus amor est ; ipsi quippe solo amore Dei, ut docet Anselmus, neque timoré, neque conmiodo incitati , ]j?'(Pcepta ej us custodiunt. Mercenariorvunverôamor aliquatenus impurusest, utpote alio amore admixtus. Etenim eum ipso amore Dei conjungunt alius generis amorem doni creati. Ha?c autem admixtio non inest quidem supernaturalibus viitutum actibus ,sedin actibus diver.si generis, ut infrà explicabitur.

Alibi sic Bernardus : « Honoret sanè , qui horret » qui stupet , qui metuit, qui miratur : » vacant hœc omnia pênes amantem '. » Absit ut ha?c omnia absolutè excludat a quocumque amante, sive a quolibet justo ; sunt enim et maxime pii ac justi . qui Deum honorant , stupent , metuunt , mirantur. Désola igitursponsa sic loquilur,quœfamiliarissimo sponsi amplexu gaudet. Anima enim. ut ipse sanctus Doctor (locet , qwc pe/'fi'cfi' diligit , nupsit. Sic pergit , de illo perfectissimo sponsœ amore loquens : (( Amor sibi abundat. Amor , ubi venerit , cae- » teros in se omnes traducit et captivai affec- » tus. » Id est , in Deo sistit , non ut ex eo sibi proveniat adeptin boni. Satis et abunde est amori, ut absque beafitudine cœlesti amet. Quod si proniissam beatitudineni optet , in hoc ipsa cbaritas spem « in se traducit et captivât, Prop- » lerea quae amat , amat, et aliud novit nihil.,. » Quam qua'risaliam inter sponsos necessitu- » dinem vel connexionem , praeter amari et

» amare ? Amor per sesufficit, is per se

» placet , et propter se, Ipse meritum , ipse » prœmium est sibi. Amor prœter se non re- » (juirit causam , non fructum. Fructus ejus, » usus ejus, Amo quia amo: amo ut amem *. » Amor ille . quo anima sponsa in terris peregrina ardel, est sibi satis amplum pra'mium . non indiget cœlesti prx'mio. « ïalis , ut ipse ait \

» conformitas marital animam Yerbo di-

» ligenssicut dilecla est, » Gratis dilecta , gratis dihgit, Sponsus eam absque praMuii intuitu diligit ; ipsa vicissim in eo amando /y>'ffw/«w non requirit , sed meretur. In hoc nupsit. « Verè .spiritualis sanctique » connnbii contractus est

' St-rm. i.xxxiii in C'antic. n. 3 3 cl 4. — 3 Ibid. n. 3 : p. 1.557.

p. t. 158. — '■^ Ibid. n.

5M

» iste (lomplexus est , ubi idem velle , ol

» nolle idem , iiniim facit spiritum lic tltinbiis ^ »

Sic pergit Bernardus : « Magna res amor : » sed sunt in eo gradns. Sponsa in summo i> stat. Amant enim et tilii , sed de ha^reditate cogitant . » Igiturabsit ut singula animse justae 60 sensu spons* dicantur. Sunt varii mnoi'i's sive justitia^ ijradus : /////quidein justi sunt , et verâ charitate donati , sed aliquatenus adhuc mercenavii ^\nû. Namque a de h;eredilate co- » gitanl ; quam dum verentur quoquo modo » amittcre , ipsuni a quo expectatur lia^redilas, y plus reverenlur, minus amant. » Ipsissimi sunt. quos ad sinistram cti'lestis sanctuaiii (^dcmejis ablegavit. Ipsissimi sunt ([iiibus (Un ysos-

» Née is aliud quœrit, nec illa aliud habet. )^ Hinc ille sponsus , et sponsa illa est. » Id est, quemadmodum s[)onsus nullam beatitudinem . in amanda s[)(insa quaM-it . ita pai'iter sponsa in amando sponso nullam aliam beatitudinem, pra-ter suum , qu<> lune afticituc , amoiem . eaptiit. Hinc scilicet ex eo purissimo all'ectu aninm maritatur Vei'bo. Hinc sponsa est ; hinc in summo stat ; bine précisé liliis de hœreditote rof/iffoitibus ainor de spe vires snmit . et qui sjjr siibtnictà miniis amareiit, pra^eminet. Luco vorù mcridianà clarius est , sponsnm in summo gradu stiue , at(/ue in bujusmodi statu habitnali permanei'e.

Idem sanclus Doctor multis inlocis triplicem liunc oïdinem incnloal. « Re\elatui' itaque.

lomus ait : Afqui mdjor tihi merces , si modo » ait ' , servoDei potestas , mercenario iVlicitas, citra mercedisspem feceris. Ipsissimi sunt in- » tilio \eritas. » Unde concludit « nec merfrmiores , quibus suadet et in prœmium spec- » cenai'ium rapi adcontemplandam veritatem.»

ture. Ipsissimse sunt angustœ mentes , quœ . ut </or('^ Ambfosius . /jnmiissis invituri , et erigi speratis niercedibus oportet.

<( Suspectus est milii amnr , ait Beniai'dus . » cui aliud quid adipiscendi spes suffragaii viw detur. Intirmusest, qui forte spe subtractà , ») aut extinguitur , aut minuitur. Impmus est )) qui et aliud tiipit. » Duplex igitur mercenarietas evidentissimt' hic assignatur; altéra quidem citra peccatum et solunnnodo imperfecta , quà amor minuitur spe subtractà ; altéra qu;l quis aliud cupit extra Deum. Aller mercenaiius, infirmas tantùm ; quippc qui spe beatitudinis .v//'!»//"«':7^' aut ah amando cessaret , aut amaret minus; aller impurus, qui exlra Deum aliud cupit. Illa autem charitatis inlirmitas , quâquis tinimum desponderet, spe cœlestis beatitndinis subtractà , imperfecfio est , non peccatum. Utnique verô illà mercenarietate im- tem appelai; perleclus \er<) lilius in sua que-

Reverà peritissimi Ascetce docuerunt solos perfectos m<n"cenarielate inununes contenqdationis lialiitu plerumqne ilonari. Sic pergit : « Audi » deni(|ut' vocem tilii , Ihmmie , salvum me » fac. Ouare ? forte ne ardeat in inferno , » forte ne fi-audetur prœmio ? non , inquit , )) sed/wrt/mo.s nostros cantabimus cunctis diebus » ritfe uostrœ in domo Domini. Non , in(|uit , » qu.ero salutem . ni pœnas vitem , aut in » <ado regnen» , sed ut te in teternum cuu»

)i illis laudem, etc Et qui timet ire ad

«portas inferi , et (|ui Deum cupit videre » propter (juietem suî . uterqne profeclù )) (|UH'rit qua' sua sunt. » Perfcctus igitur liliiis non minus quàm merceiiarius clamai . Jjomine salvum. me fac. In hoc autem discre|)aut , quod mercenarius in sua sainte privatam beatitudinem et amoris suî ipsius (y?</('- nnmis est sjKjnsa. « Purus amor tnercenarius » non est. Purus amor de spe vires non sumil. » Tnde » nihil mirum est, quôd neque extin(pieretia\ neque minueretur, spe cœlestis prremii subtracta ; «nec tamen ( amor ille) » diflidenlia- danma sentit. Sponsa- hic esl )> amor ; quia hoc sponsa est , (jua'cun)que esl. h Sponsai res et spes umis est amoi". » Amor ille animœ peregrinantis spes et res Iota est ; scilicet prmnium non rc(piirit. Quod autem prannium ipsa non requiril . ipsissiimun est quod lilii recpiirunt , dum de luereditatc eofjitant. Ipsum est c(elornm regnuni a Dt^o promissum. « Hoc (scilicet puro et nudo amorej » sponsa abundal, hoc contentus est sponsus.

' Serni. i.wmii /;/ (niili : y. 1558.

p. 1557. — -' Ibxi.

madmodum et proxinù sainte ;eternani Dei laudem exopfet.

Alibi Bernardus admonet quasimodo geniios in finies,... ut in Christocrescant in sahitem^. Mox proponit « stalum filii jam robusta."

)) ;i'tatis, (jui evacuavit qua' erant parvuli ,

)) nec circa ejusmodi suaves quidem , sed non )) perennes consolationes haclenus , occupatur : )) S(!d (juia jam profecit in virum perfectum ; » in bis qua; |)atris sunt oportet eum esse, sus|)irare ad lia-reditatem , etc. » Scilicet declaial liunc liliuni jam non lactari suavibus donis, qua' non sunt perennia , sed fluxa? pra'scntis vita'. Vult banc lilium suspirare ad li.i'icditalcm. Sid>jungil h;mi- ha-redilatis

' Scn//. (le Cuiit. Lzecli. rei/. de divers, m , n. 9 : p. 1i>9». — - Scnn. vin de divers, n. 7 el 8 : p. H 03 et 44 04.

expetitionem vero filio congruere , ueque nierccnaiictatis pravae esse arguentlaïu. « Nuni- » quid eoim , ait, inerceiiariuin oum quis »a;stimet, qui patenice inhiat liiereditati ,... f) quam niniirum tilii inercedein esse , non « mercenaiii , propheta testatur ? » Hic cerlè de pi-ava raercenarietate , qua- haud competit juslis , sanctus Uoclof loquitur. Ipse enirn , ul jani supiàanuota\i , duplicem assignat mercenarietatein sive propiietateni circa ailernaiu ineicedeai ; alterani neinpe qiiâ iiiipurus amor cdiud a Deo cujjt't . alteraai quà iitfinnus aiiior , spe siibtractâ , aut extingueretur , aut minueretur. Deinde hœc adjicit * : « Invenitur tainen aller gradus siibliiuior, et » afïecius dignior isto ; cùiu penitus castilicato » corde, nihii aliud desiderat anima, nihii B aliud à Deo quaerit , quàni ipsuin Deuni... » Neque enim suum aliquid, nonfelicitatem, » uon gloriam , non aliud quidquaui . tan- « quani privato suî ipsius aniorc . desideiat » anima quai ejusniodi est ; sed tota per-git » in Deum , uiiicuinque ei ac perfectumdej> siderium est, ut introducat eara rex iu

» cubiculum suum , etc Ex hoc plané audire

« meretur : Tota pidchra es, arnica niea. Au- » det et ipsa loqui : Dilectiis meus rnihi , et » eyu un. Atque iuijusmodi ielicissimà et » jucundissimà confabulatione dclectalur glo- » riosa eu m sponso. »

Filiusjam robustœ œtatis. qui evacuavit qme erant pan'uli — crescentis in saluteni , et qui jaiu profecit in viriu/i perfectuin , onminojustusest, et charitate donatur. Hujus quippe /lia mercedem esse propheta testatur. 2" Invenitur tanien ulter (jradus sublimiur, et all'ectus dignior isto liliorum . qui snspirant ad luereditateni jjalris. Gradus ille sublimii^r Sj)0usa:! est, qua-, ut jamlegimus, in swmno itat. 3° Cor illius sj»onsîe iu eo praecisè penitus castilicatum esl , quod non felicitutem , non gloriam , ut suum aliquid et privato sul aniore desiderat ; ({uemadmodum lilius jam vir perfectas bicc ipsa bona promissa cupit. Ahpu tilius ille , ntpotey«»J vir perf'ectm , suam felieitatem si\e yloriarn innocuo alîeclu desiderat, neque merccnarietate cbaritati opposità inquinatur. Ergo mercenarietas illa privai! auioris , (juà lilius rir jam perfeetus at'licitur, cl quà se abslinct perlectissiiiia sponsa . non est impia et inoidiuala, sed citra peccatuui. Ilacjue duplex est apud Bernarduni ineroenarius, aller cujus nierces non est . aller qui tilius est jnm rohustw

• Serin, viu (/«; divtis. ii. y.

œtatis qui evacuavit quœ erant parvuli , qui Jam profecit in virum perfectuin ; sed suspirat ad hœreditatem ; sed de hœreditate cogitât ; sed forte , spe subtractû , amor aut extingueretur, aut minueretur ; quippe qui infirmus est, comparatione factâ adamorem sponsa^. Sed hic filins quœrit salutem, ut in cœlo regnet, et Deuin cupit videre propter quietem suî. At sponsa in swnmo stat , scilicel in subliniiori gradu , ubi nequidem Dei visionon cupit ul aliquid suum et privato sui amore , sed absque uUa proprielate vel innocna dicere audet : Dilectus meus mihi , et ego illi. Pi'oprietate sive mercenarietate citra peccalum , qua^et juslis liliiscompelil, sese exuit; unde tot(i pulchra est. Neque tamen niiuùs promissam beatiludinem sperat, imo niagis ac niagis cupit inlroduci in cubiculum régis , ut ipse œternùra laudetur.

Sanctus Doctor hœc interpretans , In lege Domini voluntas ejus , sic liabet : « Per hanc » viam incedunt , et quasi quemdam curruni » ducunt tria gênera hominum . servus , nier- » cenarius, tilius'. » Profecto i\x\ per hanc viam incedunt, de qua dictum est, in lege Domini voluntas ejxis , per viam justitiœ et salutis incedere constat. (( Trahunt aulem , inquil, eunj- » dem curruni junieuta , quorum nomina sunl, » commiriatio et prfjmissio. Super commina- » lionem servus sedet ; super promissioneni mer- )) cenarius, Horum ulerque trahit currum , » aller timoré, aller cupiditate ; et ulerque pro- » priis stimulisimpellilur. Solus lilius , cpii nec » timoré quatitur, nec iliicilur cupiditate, sed n spirilu dileclioiiis agitur, sine labore aut la-- » sione vehilur incurru.» Nihii est prorsus anibigendum , quin lilius ille , qui ab alio tilio de hwreditute ndhur cogitante , mulliuu distat , in siiblimiore sponsît gradu stet ; quippe qui nec illicitur cupiditate haMeditalis , sed spiritu dilectionis agitur : alii duo suis stimulis impelluiitur, nempe comminatione et promissione ; ipse autem neulro slinnilo . sed charitate omnia pranenieule et iiupciante. Ncgati\a aulem ha.'C parlicula , nec illicitur, prœcisè cadil in hune j)erfectionis grcutum sublimiorem in qua perfeclissimae anima! y^ey hanc viam legis et voluntatis Domini incedunt , et spiritu dilectionis actœ sine labore aut lœsione vehuntur in cm'i'v , id est , lotum vita- lenorem inforuianl. De habituali statu ('\identissimè agitur.

K Intérim, fraties, ail alibi Bernardus * , )) dum veuio , servite Domino in timoie , ut » sine timoré quandoque de manu inimicorum

' Scmi, Lxxii, al, xwv inler parvos , n. 4 : p. <200. — - Ep. cxLiii, ad xiios Clarœvall. n. 3 : p. 4*9,

DE AMOriE PLRO.

» vestroriim liberati serviatis illi. Servite in » spe , quoiiiam lidelis est \n promissis : senile » ex merito, quia niultus in mentis est. » Nara elsi ciclera taceam , hoc solo certt' » non immeritô vitam sibi vindicat nostram . » quod pro ea pra^buil siiam. Nemo igilur sibi » vivat, sedei qui prose mortiius est. Cm enim » justiiis vi vain, quàraei, qui si non inoivretur, » ego non vivereni ? cui coniniodiùs . quàm » promittenti vitam eeternam? cui magis ex « necessitate . quàm flammas perpétuas niini- » tanti? Sed servio voluntariè , quia diarilas » libertatem douât. Hue provoco viscera niea. M Serxite in charitate illa , quae timoreni e- » pellit, labores non sentit , nieritum Jion in- » tuetur, praemiuni non requirit, et tamen plus » omnibus urgel. Nullus terror sic sollicitai , » nuUa praemia sic invitant . nulla justitia sic » exigit . etc. » l" Bernardus manileslù hic ce- » petit qua' in xxxv" sermone inlei- parvos jam docuit, scilicet servum timoré seu comminatione. mercenarium spe seu promissione , ut stimulo impelli, lllium verô charitate solà urgeri. •1" Non tantiun hoc perniiltit, sed etiam suadel et hortatur suos cliarissimos Claranallenses ut tjonuninationi' et promissione . si opus sit . exstiniulentur : Servite , inqiiit . in timoré . clc servite in spe, etc. Ha'c licila, pi.i , utilia , quandoque necessaria sunt. Quid verô sibimet reservaverit audiamus. Charitatem ,qua' timorfmexfjellit, meritum nuit i/t tuetur, pncrniurn non requirit , amplectitur. Itaque quod infirmis suadet , hoc sibi negat . jam e|)ulsu limorc, jam praMiiium non reqnirens, in charitate S(M'\it. 3" Hei-nardus, ut Cdeinens aliique J'atres, arhitratur pertcctum volunlarium erga I)eum in sola charitate penitus gratnita repel'iri ; ca^teros verô all'ectus non esse a'què o\ pleno et mero voluntatis arbili-io; namcpie in c;eteris alîectibus vohmtas . quasi alieno cl e- traneo slimulo impellitnr. Duni auleni volunlas e\ charilale gratis anial . totum quod da( . nlli-o inipeiidit , nullo inqiellente, ex suomet ainltrio liberrimè Ueuni eligit. Charitatis, inquit, li/je/'- tdlem donat. -4" Charitas illa , qnœ timorem expellit et pneniium non requirit , non est actus raptim elicitns , sed habituahs aninue piMlt-ctastatus. Servio, ait. En ser\itiurn. (piod mandatorum observaiiliani et vit;e institutum complectitur. Charitas ha;c labores non sentit , scilicet in perseverando non defatigatnr. Videtur simul una et nmltiplex. Una enim hoc totum constanifi- peiticil , quod terror sol/icitans , quod prii'iniinn iii>'i/uiis . rpiod justifia exigent.

FKNELON, TOI F. Ul.

Ipse denique sic loquitur ' : « Est qui con- » iitetui- Domino , quoniam potens est ; et est )' ([ui coniitetur, quoniam sibi bonus est, et » item qui coniitetur, quoniam simpliciter bo- » nus est. r^rimus servus est , et timet sibi ; se- » cundus niercenarius , et cupit sibi tertins fi- » lins, et det'ert patri. » Servus (|uidem prcecisè ut servus . scilicet tantunnnodo limenssibi, ni c Deum diligens ; et niercenarius pra?cisè ut iiK^rcenarius, scilicet tantuinniodô cupient sibi , ii.'c Deum diligens . nequidquam a Deo merenitir. l'^tenim « et qui timet . et qui cupit , utri- >} (}ue pro se agnnt. Sola qna- in Pdio est cha- » ritas, non quarit qua- sua sunt.... Nec ti- )) nior quippe, nec anior j)rivatus convertunt )> animam. » Attamen occurrunt quidam jusli , si'ilicet qui a Bernardo ipso /?'/// ninicupanlur, et qui hoc cunore prirato mercedem promissani e\petimt.Hisunttilii.(jui^/^////'/r(///^//i"r'or//Vrt»/, si'Spirnnt ad hœreditntem . et paternœ inhiant /u^redifati- . l\m[uc et charitate donanlur, utpote fiiliiet verè justi. Sed praHer charitatem in cordibusdiirusam per Spiritum sanctum, inest quidam amor privatus, quo de larreditate cogitant, f( in lioi- sunt amoir sponsa^ inferiores.

N'erum quidem est Bernai'dum qnatuoramoris gradus assignasse , in quorum tertio jam jiropter se ipsum Deus diligitur. In quarto antem nec^ ijjsumddigif homonisi p/'o/jfer Deum. « Sanè inquit \ in hoc gradu [tertio) statur : » et nescio si a quoquam hominum qnartus in » bac \ita perfectè a|)prehenditur, ut se scili- )i cet homodiligal t;iulùm propler Deum. Asse- » rant hoc , si qui expcrti sunt ; mihi , fateor, » inqxissiltile videtur. )> Verînn terliùs ille amoris gradus, in (|uo statur. ipsissinnis est, quem auliqui Patres perteclissimis liliis assignant, el quem Bernardus ipse sponsae s?i)»mo siiiiiti li'ilmit. In en namque tertio gradu homn (astilicaf cor suuni in oln-dientia charitatis.,.. <( Amor qnalis suscipitur, talis et redditur. Qui )> enim sic amal , hand secus profectô qnàm )) amatus est , amat. qua^'ens et ipse vicissim » non quîc sua sunt , sed (|ua' Jesu Christi , » (piemadmodum et ille nostra, vel potiùs nos, '^ el non sua (pia'sivit. Qui sic amat, dicit : Il i'onfitoinini Ihmiino, (pumiant /tonus. Qui » Dounno conlilelur. non (pioniam sibi bonus » est . sed quoniam bonus est , hic verè Deum » diligit propter Deum , et non propter se » ipsum. Non sic amat de quo dicitur : Confi- » tnbitur lihi flun lienefereris ei '\ »

' l>< diltii. Ihti, i:i|>. x;i, 11. :t'i : ]). .'•.9.'). — i Scr/ii. L\x\iii in Ciiiil. Pl IX de dir. jaiii ii(. — ^ De dilig. Deo, ca|p. XV , II. 39 : 1'. 003. t— * Ibid. i;ij). ix , ii. 20 : p. 395,

."^n niSPîEBTATiO

Absit igilur . absit , ut quis unquam in hac vita sublimiorem pert'ectionis graduin admiltat. Sumniu« est ille ter tins ; in en staf ipsa sponsa.

Quaitus autcm uierito negatur. Hicestenim in quo quis « divino debriatu? aiiinie. oblitus j> suî , pergit iji iJt'um lU-atuni . ait'.

Footnotes

1. SIrom. lilj. u : |>. 485, edil. l'aii'. I ; p. 738. ↩

2. S.lrim. lil>. IV : p. r.-2s cl 520. — - L\>. vi : p. 65t. — ' l.il>. IV : p. 535. — ■• l.il'. \i : p. 7'il. ↩

3. Tliesaur Ascet. opusc. vui , de Lihert. vient, p. 207 cl 209. — 2 Seul. Parad. Grad. I. ↩

4. De Mystag. cap. xxiv : t. ii, p. 323. — ^ De Pœnil. cap. IV : p. 123 , éd. l67o. ↩

5. De Abriih. lib. ii , cap. vm, ii. 47 : t. i , y. 332. — ' De interpell. David, lib. iv , cap. xi , n. 28 : I. i, p. 672. ↩