Dissertatio de amore puro, seu Analysis controversiae inter archiepiscopum Cameracensem et Meldensem episcopum (1822), pars 3
His evidentissimè constat amorem boni unîversalis , scilicet Dei , esse quiddam connaturale homini . et esse principaliorem hominis amorem. Alioquin naturalis dilectio esset perl'ersa;... non perficeretur per char itateui , sed destrueretur. Igitur is est essentialis ordo dilectionis naturalis , ut primo Deum , secundo nosmetipsos propter Deum , et ex ipso amore Dei diligamus, scilicet ut quid consequens et perti- ■uens ad Deum ipsum. Sic amor Dei fons primitivus est. et pra'supponitur amori nostri ipsorum. Ex amore boni universalis, quasi ex prima scaturigine fluit rivulus ille , qui dicitur amor boni pricati. Non autem ex amore boni nostri privati finit amor boni universalis. Antecedit amor Dei ; subsequitur amor nostri. Ex ordine natura' integrie prius est aniare totum , quàm aniare partent; prius est amare Deum, cujus sumus quidquid sumus , quàm aniare nosmetipsos , qui ex nobis nihil sumus. Eà lege tenetui'. qui hoc i/man quod est , olterius est. Si natura recta id jubet , quid gratia Christi ? Si ita se habet amor Dei merè naturalis , quid chantas diffusa supernaturaliter in cordibus nostris per Spiritum sanctum, et minime qucerens quœ sua sunt?
itaqiie Adamus dilexit Deum principaliiis , et jiriusquam se diligeret. Imô se ipsum nullateniis dilexit, nisi quatenus partem cujus totum est ipse Deus , quatenus quid consequens et pertinens ad Deum. Primitiv\is ille amor Dei nttnne fuit pure benevolus? Poterat-ne homo nondum suî amans Deum sibi concupiscere ? Certè amor ille originalis Dei , ex quo deinde fluxit sui ipsius amor, non potuit esse beatitudinis consequenda; votum. Quod enun pra;cedit quemcumque suî amorem, ut causa effectum, ut ions rivum pnecedit , non potestesse deside-
' I Part. quKSt. lx, a. ,
' 1. 2. q, cix , a. ni.
DE AMORE PIRO.
rium sui ipsius beandi. Qui seipsum beare vult, jam sibi bene vult , jam seipsum quàm maxime potest diligif . At contra , qui prias Deum quàm se amat , neque se posteriùs amat , nisi e\ illo original! amore Dei , non potest iu illo primitive er-ga Deum arjioris afïcctu , celle jjoftri suo objecta , id est ex ipso beain.
Ita primitivus ille amor Dei omni concupiscentia.' pr;esup[)ositus , vacuus erat omni concupiscentiA , seu desiderio : pure benevolus erat. Qui hoc negat , necessariô negat onmem nostrî amorem derivari , ut ex suo fonte, ex amore antecedenti erga Deum. Tum certè nnturalis dilectio esset perversa ; namque a se ipso inciperet , et a se amato in Deum amandum pergeret. Quôd si detur in Adamo pi'imitivus amor Dei, qui pure benevolus fuerit, intentum liabeo.
Id autem sic evinci potest. Amor quo quisque se ipsum amat. proeul dubio pure benevolus est. Neque enim quisquam . (juud sil)i bonimi est, sive beatilicum i)onum . c()ncu|)isceret, nisi jam sibi bene vellet, Quin etiam summà benevolentià se prosequitur. qui sibi sunnnum bonum concupiscit. Unde liquet omnem omnino amorem concupiscentite erga quodcumque objectum , essentialiter et evidenter pi'a'supponere , ut suum fontem , aliquem erga se benevolentiae amorem. Is vero amor benevolus nullum sibi utilem finem in se amande sibi proponit. Qui ita se amat. non ideo se amat, ut sibi ex se proveniat aliquod conmiodum , non se amat ad se beandum : imô n<jn \ult se beare, nisi eo quod jam se amet ; immédiate sibi adha;ret. Per se , inquit TuUius ' . (juU<pie sibi charus est.
Dicet-ne Meldensis hune amorem pure benevolum dari quidem erga nos imperCeclissirnos , ex ipsa nalura,' propensione; iiunc ipsum autem impossibilem esse divina; gratia; erga Deum perlectissinmm ? Amor ille nostrî ipsorum . si sil ordinatus , ab amore Dei ut a suo fonte llucre débet. Neque enim a nobis ipsis amandi sumus , nisi ut f/uid eonscf/xens , et pertinens ad Deum. Ergo quod de rivulo dicendum est , a fortiori de fonte dicendum erit : si amor nostrî sit pure benevolus , a fortiori primitivus ille , et fontalis il!e amor Dei. ex quo nostrî amor ille (luit , piu'è benevolus rlicrndus est.
Sed ad Adamum in [)aradiso voluptatis positum redeamus. Reclus erat ; nullus , nisi ordinatus , in eo erat affectus. Si Meldensi auscultes, bfotiludu comiitunieanda erat Adamo tota ratio
' De .Imicitiu , cajj. xxi.
diligendi Dei. Ratio amandi aliter explicari itonpoterat. Ex beatitudinis indigent ia oompulsus est ut a se primitus et absolutè amato , ad Deum extra se concupiscendum convolaret ; quod si ea amandi ratio illi defuissel . neque Deus Adamo amabilis . neque Adamus Deo fuissetsubditus. Hoc idem dicendum de ("bristo Domino. Sublatà beatitudinis utilitate , non fuisset subditus Deo^. Sic autem insto. In ea suppositione, certum est quod Adamus se amore pure benevolo amaverit priusqnam Deum amaverit amore conctqiiscenli.e. Quin etiam certum est , quôd concupiscentia illa erga Deum , ab amore pure benevolo erga se , ut a fonte suo profluxerit. Neque enim , ut jam dictum est , quisquam sibi quid concupiscit . nisi quatenus jam sibi bene vult.
Qua'H) quà ralione amor ille pure benevolus erga se , et praesuppositus omni concupiscentia? ei'ga Deum, ut causa effectui, potuerit ordinari. Certè quod prius ac principalius est, ab eo quod est postei'ius ac inferius ordinari non potest. Atqui amor ille Adami in se ipsum esset quid principalius ac prius : amor verô Dei esset quid posteriùs et inferius : ergo amor suî ordinari non poterat ab amore Dei. Minor sic probatur: Quod amatur tantîim amore concupiscentia' , minus amalur quàm illud quod amatur amore benev(dentia'. Quin etiam amor concupiscentiaî senq)er Huit e\ aliqua erga se benevolentia, qua; necessariô prœsupponitur. Unde patet quôd , in ea sup[)Ositione . amor suî fuisset in Adamo prior ac pi'iucipalior amore Dei. Isne est amoris ordo in natura intégra liominis l)ectori insitus ?
Neque dicat adversarius , quôd amor Dei in Adamo fuerit partim benevolus erga Deum . partim beatitudinis concupiscens. Oportet in suj)positioue adversarii, ut amor Dei fuerit pure et penitus coucu[)iscens beatitudinis. l'bi beatitudo conq)aranda est tota ratio diligendi . UAn dilectio est beatitudinis appetitiva, sive alio numine concupiscens. Honum , quatenus nobis ipsis relativum. (piod alio nomiue [)assim vocalur commodum nostrum . nunquam potest esse mtio diligendi in génère benevolentiif erga aliquem diversum a se ipso. Beatitudo mea non potest esse ratio cur bene velim Deo. Alioquin amor ille esset benevolus , uomine tenus lantùm , rêvera autem ()urè concupiscens: nullum enim vellet bommi suo objecto , nisi ut in eo pleniîis beari possel ; quemadmodum homo voluptati deditus bene \ull laut» suœ cœnae , ut
' Cinquième Ecrit, ii. I .'i : t. xxvm, p 523; eJil. de 1845, I. IX, p. 368.
u^ in ea ventri plus indulgeat. Quod si detur homini , ad aniandum Deum , aliqua alia ratio quàrn béatitude coucupiscenda , jarn pœniteat Meldensem dixisse (\xhà aliter explicori nequit , et quôd hœc sit tota diUgendi ratio. Aliam hanc tandem aliquando ipse ingénue proférât. Sin minus , dicat Adamum se propter seipsum amasse , in se , ut in fine ultimo stetisse . eumque amorem pure benevoluui suî, omni Dei concupiscenti» priorem ac superiorem , fuisse \eram sui ipsius fruitionem. Quod autem postea Adanius sibi insufficicns Deum extra se concupierit , hoc factuni pula ex niera beatitudinis indigentia , sine qua . ut ait Meldensis . homo iJeû subditus non esset. Dicat Meldensis de homine innocente , quod Augustinus de bomine lapso et inordinato : Incipit amure se homo, et tune adea quœ sunt extra se pellitur a se. Homo a se incipiens , et ex beatitudinis indigentia , a se, extra se, ad Deum pnlsus , Deum ut opimam praedam captât. Quo magis perfecta et periîciens est hœc merces , eo puriore et perfectiore atTectu eam promereri nos decet. Hœc autem summi boni concupiscentia , quà homo suî amans extra se quasi invitus pellitur, quid esset , nisi indignissima et im{)erfectissima perfectissimi objecti cupiditas? Tum bomo se plus quàm Deum amasset , et Deum non amasset , nisi propter se. Quod enim imllatenus amas, nisi ratione commodi concupiti, hoc procul dubio minus amas quàm te Ipsum, cui id concupiscis ex beatitudinis indigentia. Sic Adamus se amasset primitus amore pure benevolo et absoluto , deinde Deum amore secundo , relativo ad primum et merè concupiscenti ; ut gulosus homo lautas dapes appétit , suà libidine et voluptatis indigentia extra se pulsus.
Huic scopulo non illiditur qui cum Doctore Angelico hune amoris ordinem praicisè assignat. 1" Adamus Deum amavit amore pure benevolo pi'opter al)solutani illius perfectionem. 2" Seipsum propter Deum, et ex ipso amore Dei , amavit , ut quid consequens et pertinens ad Beum , ac proinde amor ille suî fuit pure bene- \olus , quemadmodum et amor Dei , ex quo fluebat. 3" Deum , quem jam , ut in se summè perfectum . amore pure benevolo charitatis diligebat, quatenus sibi bonum sive beatificanlem in spei actibus concupivit. Ita se neque priùs neque plus Deo unquam . imô Deum priùs et plus se semper dilexit. Ita homo incepit a Deo, et perrexit in se, ut in quid consequens. Sic intelligendus est Angelicus Doctoi-. dum dicit : « Onmis homo naturaliter vult bea- » titudinem . et ex bac naturali voluntate cau-
» santur omnes alia? voluntates , cùm quidquid » horno vult, velit propter fmeni *. » Loquitur de beatitudine objectiva , scilicet Deo , qui est finis ultimus. De amore illius universalis et summi boni cœtera amarnus : hoc est quiddain connaturale homi ni . Namque quod alterius est , jjrincipalihs et magis inclinatur in id cujus est , quàm in seipsum. Ne vero objicias naturam hominis et amoris essentiam. Natura ipsa amoris primitias adjudicat soli Deo, cujus sumus quidquid sumus : ratio imitatur naturam. Quod si n-tio id pnestel, quanto magis supernaturalis gratia,' inspiratio 1 Bonum univers(de , qui est ijjse JJeus, primum est, quod natura ipsa, absque gratia, si recta sit, amat. Prius est amare totum, quàm partem amare. Prius est amare Dei pulcbritudinem et perfectionem , qu;e est bonum commune totius uïiiversi , quàm beatitudinem noslram. scilicet bonum privatum. .Mi'ldensis inclamitat id esse impossibile. Docet contra Angelicus Doctor hoc esse quiddam connaturale homini , cùm ipse quidquid est , non sui ipsius, sed alterius sit. Quare, quod est quiddam connaturale homini tantopere docto antistiti repugnet , satis mirari nequeo.
Ex hoc divi Thomœ inconcusso principio liquidissimè fluunt optima qusque moralis philosophia- pra'cepta. « Manus , inquit , exponiw tur iclui ad conservationem totius . et quia )) ratio imitatur naturam , hujusmodi imitatio- » nem invenimus in virtutibus politicis. Est » enim virtuosi civis . ut se exponat mortis pe- » riculo pro totius reipublicœ conservatione. » Si prius est amare totum quàm partem , et bonum universale })lus quàm jjrivatum , respublicasibi anteponenda est. Duke et décorum est pro pairia mori^. Ad hoc natura impellit. In hoc ratio imitatur naturam ; hoc hominis pectori insitum neque originalis culpa penitus delevit. Hoc qui pr<Tstare non valerent ignavi hoiiiiiies, in aliis laudant : adeo natura et ratio postulant , ut eo amoris ordine virtus colatur. Sic Codrus , sic Curtius , sic Decii , sic alii innumeri Graeci , Romani , Barbari , pro salute patiia» certissimaî et acerbissima; morti se devoverunt. Si Meldensis objiciat id vana? laudis , non reipublica" amore fuisse factum ; memineril id omnes laudi duxisse , bine illis statuas fuisse positas , neque vanam gloriam captari posse , nisi facinore , quod natura et ratio ut egregium ostentant.
Si vero quod Meldensis docet singulis civibus omnino sit persuasum , nemo nisi privatae bea-
' 1 Pari. n. L,
■ HuK. liJ). III , Od. M.
titudinis indigentiâ reipublicae addicfus erit ; iiemo patriœ saluti consulat , nisi quatenus in tuenda patria sperahit suo objecta potiri , nimirum quàin niaximà poterit s'ûsi jucundilate. Coniputatioae nierceiiarià unusqiiisqiie apud se perpendet an propiùs accédât , recedatve longiùs a beatitudine, in propugnanda aut dcsercnda patria : neque immérité , si privata félicitas sit tota ratio diligendi , quae aliter explicarl nequeat. Si omnes omnia propter privatam felicitatem , et nihil prœter iilam volunt, prorsus insaniunt singuli qui contra illam totaletn et priniifivam diligendi rationem se reipublicapostponunt. Isamor reipublicœ ( quantum abest ut sit quiddum connatttrale homini) répugnât tum naturœ liominis . tum amoris essentiœ.
VÏI.
Hanc doctrinam mitigandam esse sensit adversarius. Quapropter duplex charitali nioti- Mim assignavit , alteruni primitivum et principale , nimirum Uei glorianj , alterum secundum et minus principale * , ncmpe beatitudiuem bominis. « Speras, inquil , nos eà qiiœstione an- » gendos : Optatur-ne gloria Dei propter beati- » tudinem . an beatitudo propter gloriam Dei ? » Une verbo respondetur, ba:'c duo esse inse- » parabilia. Procul dubio gloria Dei in se » sumpta boininis beatitudini praeccUit, neque » tameii biuc inferenduni est ba^c separari
» posse Jain tibi diximus bœc motiva ordiw nari quidem in scbolis , ila ut désignent » quodnam primum , quodnam secundum sit , » sed ea nunquam séparent. Impugna*, si po- » tes , banc dislinctionem , cui nostrae doctrine » totum robur inest, et qua.^ tuie adversatur. » Procul eslo motivorum separutio , quae beatittidinem optandam ex ullo animarum statu excludat. At si negando separationem motivorum, neget, ut jam toties negavit, posse dari ullum actum charitatis, in quo beatitudo non sit ratio prcucisa et formalis amandi , omnibus scbolis apertè contradicit.
Maxime instabam , ut ipse declararet , an motivum quod vocat secundum et minus princi/jale, scilicet beatitudo, sit motivum essenliale aut accidentale. Si sit specifîcum , iuquiebam , essentiale est, et a nullo charitatis actu abesse potest : si verô non sit specilicum, est lantùm accidentale, ac proindè a nonnuUis actibus charitatis abesse polest. Quod autem non sit specifîcum ,
Réf. a quatre Lett. ii. 13 : I. xxix. p. 54; (^•dit. de 1845, t. IX, p. 450.
FÉNELO». TOME \.
patet ex ipsa charitatis defmitione. Quid ad hoc Meldensis? « Te ipsum, inquit ' , in tuae sophis- » tic» dialecticœ laqueos intercipiendum prae- » bes. Ubinam banc invenisti regulam , scilicet » qnôd diversa motiva in eodem actu alia aliis » subordinari non possint. quamvis sint inse- » parabilia? » — Qnis hoc negavit unquam ? ccrtè non ego. « Credis, inquiebat -, banc » quœstionem dirimi , ex minutissimis logicse » apicibus ; quasi verô constaret bacc régula , » scilicet qnôd separari possit ut accidens , » quodcumquc non est ipsa ossentia; quasi verô » médium non Icnerent proprietates , quas lo- » gica , tuum praesidium , essentiales et inse- » parabiles vocat. In hoc puncto totus sum per )i hanc epistolam, eo quod sit punctum decre- » toriimi. » In nota marginali addidit : Hoc pimctum totius decisionem continet. Alibi sic exclamât ^ : « Ne ullra sépares ab actibus huma- » nis beatitudinis motivum , et a charitatis acli- » bus fruitionis et unionis desiderium ; id est , » ne sépares ab amore , quod est pars essentiae » illius. Suppositiones impossibiles possunt qui- » dem probare. incsse charitati , ad amandum ). Deum , motivum altius , quàm Dei crga nos » beneficentiam nostramque beatitudinem ; sed » nullatenus evincunt motiva hœc separabilia ï> esse ; atque in hoc situs est error tnus. Schola, » quam nunquam intclligis , et nunquam non » allegas, charitatis assignans bas gerninas ob- )i jectorum species, prima scilicet et secunda » objecta , disponit ea , atque ordinat , non au- » tem séparât , ut supponis. »
ïgitnr minime deinceps qucerendum est in quo pra}cis«',' erraverim. H«c est tanti dissidii ac tanti scandali causa ; hic est meus error Quietisticus, et totius Quietisnn caput, quod beatitudinem , ut charitatis essentiale motivum, non agno\erim. Fateor cum Angelico Doctore charitatem , utpotc nmtrem ac formant cœteraruin omnium virtutum, in se admiltere illarum mritiva, atque ita « multas esse rationes dili- » gendi Deum , quia ex singulis beneficiis ejus » perceptisdebi tores sumus dilectionis ipsius *. » Verùm cum eodem saucto Doctore concludo bis vei-bis : « Una sola ratio diligendi altenditur » principaliter a charitate, scilicet diviua boni-
» tas , quœ est ejus substantia Aliœ autem
» rationes ad diligendum inducentes, vel debi- » tum dilectionis facienles, sunt secundariœ, et » conséquentes ex prima. »
' Rip. à quatre Lett. ii. 18 ■ I. xxix , i). 60. — - Ibid. 11. 18 et 19 : p. 61 et 62. — 3 Ibid. n. U : p. 49 Pt 50 . Eilil. do 1845, t. IX, p. 452, 453 il 449. — ♦ 2 2. q . xxiii, a. V,
■ bn hiu'^ .'3~''i'rnft'^ ""tn'rrTn'f" r-rr: ;• ^ ', ■• '■.■;V
Has rationes !-ecunda)'ias nunquam abjeci. Irnô frequens di\i charitatem virtiites inferiores impérantem i his delectari , hisque uti ad seips.iin enuti-iendara. Naniquo Deum erga se benelicentissianuii, et suaiii sunuiiaiu periectioncm hàc beneiiceiUià ijùrilicr drnionstiantem , adniirari illani jiivat: bac movt'lur. iucenditur et crescit. Verùni an ha- rationes secundaricp sint essentialef< et insepnrabiles necne , bic est ti'tius controvei'si» iiodus. In hoc Meldeiibis oxaclè loquitur : Ptinctum est decretoriiun . qiiod totins disputationis defisionew nyatinet. Hœc aiitorn diligeiitissiiiiô ob^iervilnda propnno. l" Luoe clarkis^est JUoctorcin AugeUcum miiiquani assignasse !^% .rationes secundarias lanto sincerihs , periectiùs , atquè beatiùs ipsa iliaritas beatos in Deum rapit ? Sanctus Doctor alibi laudat chai'itatis aotus ex solo divinae pultduitudinis inotivo eliritos, in suppositione impossibdi beatitii(Unis a Deo denegat». Hic auleai ratiociiiaiidi modus , vU int'rà palebit , deuionstrat boatitiidlnis motivum non esse charitati essentiale. Denique quid absurdius. quàm iniputare Doctori Angelico banc sententiam , scilicet , quôd Deus iase esset omnino inamabilis , et quôd cliaritas nuUatenus exerceri possel , si Deus noiuisset visiouem intuilivam et k'iitificaui nobis largii'i ? Hoc autcm certissiuitun foret , si beatiludo ilia esset cbaritatis essentiale et inseparabiJe motivum. Sublato enim et nd dilifjenduiii inducentes . ut cssentio.lia cha- eo quod est essentiale, rueret cbaritatis essenrit;itis motiva. Huod est essentiale est fissentia^ ox)nstitutivnni ; ponittu' in i|)sa let deiinitioue : abes^e nuuqnani potest, quin totuui absit; est païs^essentiae > seu esseutia partialis vei.rVl.^îpn^ trà Doctor Angelicus passim docet cbaritaleni in suis propriis actibus Deu inba;iere , alque /// eosistere , )iOii ut ex eo (ilifpnd rohis jjivcemnt . nequidem aiiejjtio hnni seu //t'rfeciœ hmiitotis. Idko ckaritas estexre.llenlior... .yie, oie. Illa vo\ /rfeo pra.'eisè cadit in banc autecedenteni clausulâm.^ 110)1 ut <?*• iea.4. efc. TpUe banc clausulain , non lit ex eo. etc., tollis rbaritutis pi;ecniioentiam. Quod auteui rou^liluit iliaril;itis distinctionem speciticam et |»i'ieeminentiam . cxintiuet quidquid illi essentiale est. Si essentiale esset charitati velle potiri suo objecto , atûue.ex eo heu/i velle , quod ponitur a divo Tlioma. ut distinctio illius specilica, quà priteniinel spei , eounnune esset illi l'.um spe ips;i. Tum chiu'itas a'què aC;Spes Deo iuba;reret , nt ej;,^àsî)ypr^ove^iretajçJeptio boni. Quod esset charitaJti essentiale, a divo Tboma ampntatum foret , ut quid mijiiis perfectum , quo cbaritas , si id esset sibi intrinsecnm et essentiale. suani pra^cellentianiiiiiiitlei-et. Pr;eterea sanctuui Doctorem jam audivimus dicentem ; « Et quantô »' s'uicerins amat Deum propter innatam sibi » bonitatem , et non propter participafionem )) ipsius beatitudinis: tanlù beatior est anima. » licèt conmumicatio beatitudinis di\ iiia- nequa- » quam ipsam mo\eat ad illaui sinct'ritatem » amoris. » Porrô quidquid est cbaritati essentiale^ inlçgrum remanet in bealis surnmà charitate flagrantibns. Atqui beatitudinis uiotivum eos neqwiqnnin niorrf nd illont •n/trertfnti'/n anto7'is : quin etiain quo sinrcrius nniant , eo beatioren sunt , dum non amant prnptPr pnrticipatioveni beatitudinis. Quifnam est illa cbaritatis pars essentiaiis. quie (jwnitù inagis abest .
tia. Apage banc doctrinam , qua- nuUo argnnienlo nititur. prœter banc vanam a'quivocationein in bisee verbis , frui et uniri.
_;;i'* AlUùs,prescuutandiu2Q est quid sibi yelit Mi.'Idensis , dum ait gloriam Dei esse primitirut/t cbaritatis uiotivum. aQuando, inquit ', >' (ju;eritur in scbolis , quodnam sit, inter hœc " omnia cbaritatis motiva , primum et princi- » jialc, sivcbujus virtntisobjectuni specificura, » (pia'iitur quodnam sit objcctuni sine quo » ipsa lier, exislere iwc inteljigi potest. » Hic rrité suo se ^hulio jugulât. Si divina perfectio sil objectum cbaritatem speciticans, seu objectum quo distinguitur a spe , sequitur divinam perfeclionem esse totale objectum seu motivum essentiale. Quod enim specilicuin non est, es- M-ntiale non est. Etenim essenlia constat lautiuu geuece et dilferentià , ([uibus species ipsa a)uslituitur. Lude liquet ex ipso adversarii [iriiicipio beatitudinem esse quid charitati accideiitale. Sic charitas, ui quantum a spe distinguitur specilicè. non potest indudere motivum beatitudinis. uisi ut seiundarium. extrinsecurn et sibi accidentale. Sed ipsuni adversarium auscnltemus. « Respondetuc, inquit -, hocobt » jectum (scilicet speciticum) esse exceilentiani » et perfectionein natui;e divina'. » His auditis, quis lion credcret coutinuô Meldensem fateri quôd béatitude communicata sit niin'ns jirincipaiis et secuiiçlaria tant Ion umandi ratio , qu^ per, apçidens superadditm" , ^et quôd sola Dei perfectio .«^it motivum cbaritatis speciticum, seu essentialis amandi ratio in cbaritatis actibus. Verùin ex stupieiitiiiUh spes illa omnis evanescit. » Hespondetur, inquit, bocobjectum(specilîcum) )i esse excellentiam et perfecfïonem naturae
' Qiialriiiiic «845 , l. IN , p.
rril , 11. 21 : ->7, — - Ibid.
\N\ 111 , p. V83 ; ^.lUt. d«
DE AMOIΠPURO.
45'r
» divinae.... Uiiicum objectuni, quod â cœteris » 'hëq^oidèm conceptione aut mente separaii »~|6test^' est excellentia nalurcC divinae. Quis » ëïûtn de amando Deo cogitare potest . nisi M'cogitef se cimi ente perieclo imiri velle ? » 'Prima "haec cogifatio amantis occurril : quâ » ablatà , nequidem Dei beneticia intclligi pos- » sent. Neqne enim tanti acstimarentur , nisi » fons ille divinus atqiie perfectus unicuique x> muneri pretinm statueret. »
Haec si valeant , motivum beatitudinis non minus crit pn'minn et specificuhi. (luàm motivum divin» perfeetionis. Sic enim arguo : Id qliod nequidem conceptione separari potest, et quod in prima cofjitatidne amanti occurrit , illud est primum seu specificimi : atqni , juxta -Meldensem . beatitudo, quam sub unionis nomine blandî- insinuât , nequidem conceptione sêparan potest , et in prima cogitatione amanti occurrit : ergo béatitude est motivum saltem partiale specificum cbaritatis. Qnis enim de amando Deo cagitare potest, nisi cogite t se cum ente perfecto uniri relie, id est , et in eo et ex en velle beari ? Sic de beafitudine comparanda non tardiîis cogitatur, quàm de ente perfecto. \mb prîÏTS naturâ cogitatur de beatitudine, seu unione , quandoquidem béatitude in ente perfecto comparanda , tofa est ratio cur illud ens perfecfnm expetatur. Atqui ratio diligenda' alicujus rei, prima et in iutentione ^oluntatisqua> IHam «oncupiscit. QuM si homo ineipiat ab artibre benevolo sui , ac deinde ex beatitudinis indigentin ad ens perfecturn extra se convolet , priusest sibi bene velle, et optare beatiludinem, quàm beatitudinis comparanda.» studio, ens perfectum conçu pisrere.
Verum quidem est bujus entis pcriectionem in sensu adversarii esse rationem, cur béatitude quaeratur in hoc objecte, peliùs quàm in cseteris omnibus. At prius est beatitudint-m sibi velle, quàm hoc vel illud ohjfelum, qualenus beatificum concupiscere. Pra^'lerea in sonlentia Meldensis necessariô dicendum erit perfectionem divinam esse tantùm causam remotam . cur volunlas hoc objectum concupiscal. Neque enim illud pra? cfeteris omnibus concupisceret . nisi praj caeteris esset beatilicum. Idco autem prae ca;teris est beatilicum , quia in se summè perfecturn est. At qua:'rilur qu<enam sit immediata hujus objecti dilifjendi ratio. Meldensis ait beatitudinem esse vltimurn bominis /Zaîc/zj , iotam rationem diligeiidi ^ . ua.\a.m esse, charitatem inter et spem , diffo^entiam rnag'is pi-o-
' Rép. u quatre Lett. ii. IC : l. xxis, p. ;>3; édit. Ue 1845, t. IX, p. 451.
fundam et radicalem^ quàm banc, scilicet charitatem esse iinitivam , seu velle uniri j id est beari in Deo. « Quid, inquit ', assignari potest » magis esscntiale et magis proprium amori ," » quàm esse unitivum ? quid vero magis essen- » tiale ac proprium spei . quàm supponere bo- » num qua'situm non uniri, sed procul abcsse? » In hoc diviims amer justificans est. Spes verè » minime , eo quod alter sit unitivus , altéra » unitiva non sit. » Quod autem in locutione Meldensis </«/>7" signilicet i^'fl//, boc evidenter pateî. ex eo quod indesinenter concludat charitatem beari velle, quippe qucC uniri vult, atque aeternam societatem cum Deo inire,
Quibus positis, luce clarius est beatitudinem esse in adversarii senteutia immedialum totale cuaritaîis motivum ; perfectionem verè divinam esse tantummodo motivum remotum, vel potiiis causam unde oritur verum et immedialum hujus virtutis motivum. Aperta est in illius scriptis ludificalio. Hinc vocat beatitudinem totam rationem diligendi , qme aliter explicari nequif : illinc eam vocat motivuni secundum et minas principale. Serio-ne bec dici potuit ? Numquid totum erit pars yninus principalis ? Modo ait ex motive unionis/ scilicet beatitudinis , assignari différent iam charitatis mag/s profundam et radicalem : modo ait boc motivum esse inferius motive perfeetionis diviiue. At vero motivum , quod pra.'cisè constituit speciem cbaritatis, quod eam a spe distin-- guil, quod adstruit differentiam magh proficùd'im et rodicalon , necessc est ut sit quid prilluna et maxime specilicativum incharitate. Unde cxsurgit \xc porleulosa conlradictio , idem esse eodem in actu secundum seu miriùs ;;;7'w7^a/e, et conslitulivum tetius speciei seu differentiam 7nag}s profundunt et radicalem. Beatitudinem uunc vocat fincm secundum et minî'S priiicipalem ; uunc vocal finem ultimum, propter quem omnes omnia volunt , et prœter queui niliil volunt. De ea beatitudinis comparaudai voluntatej ut i[)se ait, caeterae eûmes honiinis roluntates formantur. Del)et-ne dici quid secundum ac minas principale . quod est ultimus finis, propter quem omnia, prœter qwm nilul volunt hemines, et de cujus veluntate caîterse omnes voluntates formantur. Modo ait de hoc metivo : Quid umg'/s esscntiale ac proprium charitati? modo ait hoc esse motivum inino.s principale hujus \irtulis. Ipse expédiât, si pessit . que pacte idem possit esse magis esscntiale, magh radicale, mag)s proftindum^
' Kip. a quatre Lc(t. w. ; 1845, l. IX , p, 451.
XXIX , p. 38; Ëdit. de
DISSERTAÏIO et minus principale ? Noime mayis et minvs ficaolis. Quôd si conceptione separaretur d\\xi-à opponunlur? Ergo evidentissimè constat , Lea- excellentia, ne quidem beatitudinis heneficium litiidineni comnuinicatam . ut ait. esse imiiie- i/ifelligi posset. Nanique nnila dari potest beadialam totam (iilifjendihitx rationeni , qnir aliter titudo vera ab ente iinperfeoto. Ita divina excelexplicari nequit. Jain banc alitei' e[)li(et . si li'iitia dicercliii' inoti\uni y7/7'/////?Vi<w tiiiii spei, valeat. Assignel nitidis vorbis aliquani aliaiii tiun ra-leraniiu virluliini . tuiii etiam servilis diligendi ratirynein . qiue por se et immédiate hominis volmitatoiu ad amandum Deum mo- ■\eat. Si verô nidlam aliairi immedialani assignare possil , fateatur tandem sincero aiiimo beafitudinem solain « ^se in aniando Deo nnicum immediatuni Nobinlatis motivum . ac proindc hanc spociosam distinctionem /iriniifiri et secundi molivi nieras esse nfrucias.
Jam in promptu est qnaie dixerit di\inain metijs.
Qnod anieni omnibus virtiilibiis commune e?î . qnomndo Meldensis ansus est assignare ut primitirnai et p/incipa/ias cbaritatis motivum, qiio ipsa specilicalur . et cœteris virtutibus ])i':i'eminct , ita ut , vi illius differentiœ mag'is prafiindiP et radica/is. ipsa peccatores jnstificet, s|ics \oi'o minime ? Prob dob)r ! Adeo-ne epis- ■opus toti Kcclesia^ illudit , in delinienda virpeilectiouem esse motivum |)rimitivum ebari- tuto , quœ est veluti cor pietatis. qua- est rêvera tatis. « Quis enim, inquil . de amaiido |)( » cogitarc potest . nisi cogitet se curn eiile jier- « fecto uniii veHe ? >> Eo in sermoue /nimiticinu nibil soiiat pi'a'lcr ofiginaU' ; id est di\iiia pertectio Ions est et oiigo . seu causa mediata et remota divina* amabibtatis. Ideo auleni Deus amabiiisest, quia b(.'atiliian> : rn ratio /o/^///.s' inniiediata. blco aiitr'iu beatilicans . <jnia snmmè in se periectus : en latio seu causa rennjta. Si vab'at ba'f sciiientia . Deus. non concessà supernaturali bAc luMlitudine, possel quidem admii'ationem ac stuporeni nol>is incutere e\ sua perfcctioue absoluta : amorem vero uullatenus excitare posset. Undè liquct absolutam hanc perfeclionem nullateuus esse immediatam ainandi ratioia-in . seu motivum . sefi tanlinn esse causam remotam . quà evsuigit \eia et immediata tofads di/igt^ndi ralia . scilicet beatitudo communicota .
Quod autem Meldensis ad ebidendam qua'stionem dixil <le primitivo cbaritatis motivo. hoc totum de verbo ad \erbum de singulis aliis virtutibus, velit , nolil . ipsum rej)etere necesse est. Pariter diceudum eril dioiaain excellent iam esse in metu etiam serviliter scrvienti motivum primitimim seu nbjectum, quod ne quidem ciinceptione separari jtutest. (Jais eniai. de metueudo l)eo. vitandisquecrnciatibusaiternisco(y//«/Y'/)oto/, aif^i rogitef M' lleuni pert'ectum. atqueadet et Ions vita' et pert'ectionis cuhnen ! Nunc verô persjH'ctum est quodnam ex his duobus seriô ac sincère diceudum sit aiagh principale chalil.ttis moti\uin in adversarii seutentia; an ilbiil.qiiod per se inuuediatè nullateuus voiimtatem uiovel j quod nullatenus est per se diligendi ratio , et quod est tantùnj causa i"emoia, unde verum motivum profluit ; an illud quod per se immédiate movet ac déterminât , cl quo ablato inilia superessel diligendi , sed taiitÙMJ achniraudi ratio.
•Juod si liaic doctrinade Deoin se inamabili, <pia' serpit. ut cancer, diulius toleretur, seusim omnibus persuasum erit . banc esse nata/am hiiniinia et arnoris essentiaai . ut homo a se incipiat . et llniat in se ipso : primitus se amabit brucvolo illo aiiiore . quem Ueo denegandum credel : l>eum vem concupiscentià ingenitâ proserpietur , eoquod. factà comparatione, hoc ca'teris omnibus externis sibi ulilius pulet. Postea \evo ipsam l)ei gloriam ex beatitudinis motivo seu ihic appetet. Ita liomo erit ipsi sibi , etiam in colendo l)eo . Alp/ta et Oméga. Quod si Unis, quidni et principium? Quorsum gratia C.biisti pciilnr. si tanlùm agatur de se ipso, luiii piimitus , tuni linaliter , et ultimalè rtinando propter seipsum beandum?
.\eque fugit adversarium scbolas indigno animo tulisse , quôd ciiaritatis suus singularis omninotentem ollenderenolle? /^7';//« ////r r-o^/- , ' i , i , tu- • -i .1 •'^ ji
.1 . • r. • • • 1 .-1 lionosdetraliatur. «Ilb, miiuiebat ' , qui adbuc tatiomo[\mi\\occurrit. Pari jure id pra'sertim de spc diceudum erit. Divina e\c(dlentia erit primilivimi illius motivum a-què ac ipsiiis cbaritatis. Qais eitim de concu|)isceiido Deo ut bealilicaiile cogi tore potest , nisi cDgitft se en ai 01 fi- per fecto uniri velle'! Si perfectum non cs^et . minime esset beatificum. Ideo autem beatilicum . quia perfectum. En ratio primait iva qua; ne guidon conceptione seporari )o&^l a notione Dei beati- 1045, t! ix , p. 36a ilbciti cruntdc distingiienda spe a cbarilate. » supposilo quôd cbaritas. sicuti et spes , possit » eiuitlere desiderium possideudi Dei. » Eu objectio diserte facta ; neque tamen cavilJis vacat. Non enim disputatur iuter nos , an cbaritas ]V)ssil beatitudinis ilesider-ium emittere . sed
' CiiKiiiiiiiif Ecrit , 11. M : 1. x.wiii , p. 514; Edil. de nr: amotîe pî'Ro.
tanfiiiii au hoc desidei'iuni sit cliarilali esseutiale, ita ut luinquam iu iiUo attu , ni-i beatitudineiii «losiderando . Deum amare possit. Scil soluliouem audiamus : « Aiiimadvertere i\r- » berent charitafeni, utpote virtutoin iinivei- » salem . in se continere objecta cœleraruiii » omnium virtulum . qua" illi subordinantui- . " ut ipsis ad se excitaudam et perricieinlaiii nl.i- » tur.» NuUatenus diffiteor cliaiilaleui . ut matrem oc fonamn cceterarum \iitutiuii. p
Hrecauteui fuit Meldeusisr.ijiilalis coiiclusio: '( Ad exstirpaudum hune ailf^oabsurdum et pe- ') riculosum errorem , fb-lerminare oportetcha- » ritatem . praMer primitixom rt principale luo- » livum gloria,' Dei. includere etiam hoc moli- 1) \um secundum. scilicet Deum . quatenus )i sua; creaturîP commnnicabilem et comnm- » nicatum '.» hicere non au>us est , Quatenus nos beatili(\Hutem ])er visionem intuitivam : sed ([uod afiertè diiere non estausus, nuUi jam non iutelliguiil. (JuimI aiilcni ipiis ^(■lltit . si ipse apertè dicere uou audet, uuu uiiuiis i(l>e sentii'e •lemousfrat. sed in hoc se falsum sentire tacite fatetur. Palàm igiturqund sentit pronuntiet. Si per coinaini)lriitioiii-iii iuleliigat creatinuem uatune intelligcntis. ca-teraque omnia divin.e benelîcentiœ doua . quibus bomo mdiget , ut Deum cognoscat et amet , plané certum est, Deum . aruputatàillà onmimodà Dei communicatinnc . ainatum non iri. .\e([ue euim aujari potest. si uulla existât creatui'a ;im(jris capax. Huôd si ita Meldensis seipsu m interpretari vellet. capitalis illius conclusio, et veluti summa doctrina-, prorsus essel nugatoria . quippe qii» nemiuem imjiuguaret . cl extra tolius uostra; i'outr<)\ei'sia' tiues vagaretiu'. Si verô per^o?/?- niiinlratidni'ni iutelligat beatitudinem superuafuralem . seu visionem intuitivam, de qua sola di-icptalum luit , quot verba , tôt errores protnlil. Totius hujus s(M-monis sensus jam perspii-uus est. bleui est ac si diceret : Ad exstiipaiidion Quietisuuuu , dcteriniiia.ro nportnt nullani dari posse cbaritatem erga Deum . ipsuuKpie fore inamabileni , si communicatio visionis intuitixa- biimini imu concassa esset. Determinare oportof Deum nuu(piaui |totuisse condere hominem . nisi ad largii'udam illi banc cœlestem beatiludiueiii : necpie enim Deo licuif voluntatem >\\ anioi'is ÏMcapaceni creare , nec se inaiiialiileiii ni aniaiiiliiiii illi |)rdpniiere. Deter-
' Rf.m. sur la K'/i. île M. (Jf Cambrai n la Itcl. sur In Quiil. Courlus. sud. lu , II. 10 t. XXX, |). iW et 242; •■(lit. (Il- 1845 . I. IX . V ^T'>-
,m
DISSERTATTO minore oportet naturaru ipsam e&bonliaiiler requirere , ut suum iiltimum finem , superiialuralem beatihiiiinem. fJt'ierminare opoifft utrumque ordiiieni naturfe et gratia? ita esseutialiter conuecti , ut separari nuuquam potuerint , imo ex iis coufletur ordo siinplcx et j'ndividuus. Detcrmianre oportet charitatem esse acqiiè ac speni concupiscentiambeatitudinis, qu» supernaturalis dioitur , atque dhinaui excellen- .tjamesse idsiimn primitivwn fontera, seu cau- ^sam remotain , unde ipsa béatitude commuuicanda fluit. Déterminait' oportet Doctorcm Aagelicum Quietistico errore delusum fuisse , dum ait, cbaritaleiu in Deo sistere, non ut ex eo aliqvid nobisproveniat, ne quidem adeptio boni, et ideoesse excellentioremspe , etc. Determinare oportet Tiexxni uunquam fuisse liberum ad dandam vel non dandaiu supernaturalem beatitudinem, gratiam non esse gratiani, sed debitnin stricfissimo jure, scilicet ex notaro hondnis et amorisessentia. Siccine Meldenseni decuit Peiri successorem , et Ecclesiam malreni ao raagistram docere? Siccine dainnandi sunt , ut Quietistae , Patres, doctores scholastici, asceta? onines,etiam sanctorum catalogoadscripti? Siccine daninanda est Roniana Ecclesia , qua> inÇatecbismo suovetuit ne paslores silentio prœtermitterent in plèbe docenda, quôd Deus nos pofnis- .Siei cogère , ut sine ullopriemio siiœ gloriœ serviremus. Verùm ba^c oinnia lucidiùs adbuc patebunt , ubi de suppositione inipossibili disputationis seriem exposuero.
DE GONDITIONATIS BEATITUDIMS ABDICAND^ VOTtS.
,. Sic processil argumeutatio uiea : lUud non ççtessentiale cbaritatis mofivum , neque totale
, neque partiale, quosublato, renianeret intégra cbaritas. Al(jui sublalà ])eatitudine supeniaturfilijSeu visione intuitivà, de qua sola disputatur, renianeret intégra ciiaritas. Ergo ha>c f.beatitudocliaritalis cssentiale motivuni neque totale neque partiale dici potest. Sic aufem probabani, quod cbaritas intégra renianeret, etiamsi loUerctur beatitudinis iiio!i\uni , seu beatitudo compaianda. Beuliludo illa, inquicbam , gratis datur : gralia est, non debitum : debetnr tantùu) ex gratuito Dei proniisso. Supponainus igitur Deum noluisse iargiri boc gratuituni donuni , quod certissiniè liber fuit non largiendi. Ha>c suppositio non est perse inipossibilis ; iniù nibil erat Deo possibilius, quàni nullatenuslargiri quod nuUatenus debitum crat.
Suj)pUâilio hœc fada est tantummodo imppssibilis ratione decreti liberi , ac proinde Deo , ut ita dicani , merè arridentalis, quo donum minime debitum liberalitate pure gratuità riobis concessit. Hîec suppositio in se maxime . possibilis antc decretum, atque adeo nullatenns absurda, absolutè pereniploria est. En punr/um illud, ({uod ipse Meldeusis decretorium appellavit , et quo totiusdecisio continetur. Rem omnempenituset acerrimè secat; vi illius suppositiouis fit absolutissima cbaritalis analysis. Deo justo et sapienti nunquam licuit c<»udere naturam intelligentem , et amoris capacem , quœ illum amare nequaquam posset. Ebicumque datur natura inlelligens et voluntas creata , ibi assignari oportet aliquamamandi Dei seu charitatis exercenda? rationcm. Si beatitudo supernaturalis bit unicuique tota ratio diligendi, imo si sit ratio parlialis essentialis, seu pars essentialis mptivi, sublatâ illà supcrnaturali beatitudine , penilus exstirparelur cbaritas. Si verô sublato boc motivo ipsa sit iucolumis, manifesté concîudendum est boc motivum non esse charitati essentiale. Nibil est simplicius, brevius , efûcacius , ,aul usu magis tritum in scbolis, quàm hoc argymentum. Eaest Augustini methodus vulgatissima , ut ex suppositione etiam impossibili , exploret quis sit buniani afîectûs abditusfmis; verbi gratià, utriim legi quis obtemperet tinio,re pœnœ , ananiorejustitiœ. Sic autem urgebani , In caeteris de nomine tautùm , hic maxime de reipsa, totiusque rei fundo disputamus. Quod tu pleno ore et elatà voce affirmas, hocipsum constanter negavi , et etiamnnm pernego , scilicet nuUam posse dari charitatem , uisi adsit beatitudo surpernaturalis , ut essentiale niotivufn. Quod autem nego, boc negat Ecclesia Roniana hissui Catechismi verbis ' : «Njeque id » quideni silentio prœtereiindumest, vpl injbpc » maxime suam in nos Deum clementiam, et » sumniffbouilatisdivitlas ostendisse, quod,cùnî n sine ullo pra^mio nos potuisset, ut suœ gloria^ » serviremus , cogère , voluit taraen suarn glo- » riani cum utilitate nostra conjungere. » Impugnabis-ne matreni ita docentem? Dices-ue . Deus uunquam potuithanc utilitateni nostram, scilicet supernaturalem beatitudinem cum ^ua yloria conjungere ; \\n(\w<\\ pmfuit nos cogère, ut sine idlo prœniiu suœ gloriœ serviremus ; nunquam liber fuit in danda vel non danda intuitivà suî visione; hoc donum gratia non est. imô quid natura? ipsi strictissimo jure et essen- (ialiter debitum ; namque pertiuel ad ipsam
.;n l'j<'<:'^ non «ah' ? Part. U , iii Dccal. fiToœm. s^ ^,8.. ..■ ,/;,;■ . . ,, .
DK A MORE IMR(h ioo naturom lïominis et amoris esscntiom? Ita-ne sentis? Die palàm et candiilè quid sculias. Uno aut altero \orbo menteni aperias . ohsecro per commune depositum. Ille nihil- Sed me iia'c sciscitari gravissimè queivbatiu-. <( ()l)stupesi'u. » inquit ^.auditistuisqiia^'stioiiilius, Suppositio. » iuquis , quœ im[K>ssil»ilis vucatiii', in liixoie » impossibilis non est. « Ej.'^d vei'ù luinc allV-itatnm stuporeni vehementer niiror. Mu'cautein locutio m riyoïc . iequivuca et cavillaloria , ail- -versarii ingeniuindeniulat. Nuuquumdixi abs;)- lutè et sine additn han'SU[)positionen) iu rifjdy liaud esse inipdssibiieni . sed tantuinmodo M Deuni . eliamsi mnupiam imbis in ri,i,a)ii' » quidquatn debeat , volnisse tamen uobisjuia »' promissis pure graluitis l'nndata couce- » deie- : » Id neget aperlè. siandcal, censor. dicta autem niea ne luutilel et detorqueat. Sed ipsuin mea vei'ba letVrentern auibarnus •"* : « Deus neniini quidijuam débet, lu rigoie ne- » que perseverantia in moite . neque post mor- » tem vitafeterna debetiu-. Neque etiani noslra> » animae débet, ut post banc vitam ipsa existât. » Posset permittei-e ut ipsa \eluti suo pondère » in suum nibilum ivlalteretur. » Hua- subjunxi . a .Meldensis snbjungenda eiaiil. Hac autem sunt ' . « iVliocjuin non essel liber (juoad » creaturte duratiouem . et ipsa lievet ens ne- » cessarium. Sed ctiamsi Deus nimquam in » rigore nobis (jiiidquam debeat, voluit tanieii ») nobis jura in promissis pure gratuifis tundala » conoedere. Suis promissis seipsuni dédit i:l ■ » supremam beatitudinem aniniifi lideliter per- » severanti. Verum est itaquc eo sensu omneiii » suppositionem (juà qnis se etiam Deum aniaii- » tem a vita alterna exclusum putaret . cs>-e » impossibilem , eo quod Deus lidelis sit in )) promissis. » Quare igilni' meum sermonem inbonesl'"' detruncavil ? ne paleretme agnovisse. quôd suppositio sit . ratione promissi , inipossibilis. Ipse \ero sic pergit e\pr(»l)rans ■' : «Posyj set eô deducere liomines. ni in statu pura' » natura> viverent, absqiie ulla ad vitam a-teri> nam deslinationc. Posset etiam eos inferiii^ » deprimerc, ita ut anima; mortales fièrent. » Potuisset nos creare, quemadmodum el » Gentiles. scilicel aut Socralem , aut K|)iclen tum, aut Epicui-um . aut sexcentns aliosfpii )» morteni oppetiere virtntis vel [>atiia' . \e\ » acerbi doloris decliuandi causa , nec sibi i»ro-
' Rcp. à (fiintn- Jxll. n. Il : i. nmx , p. 39; édil. (I>^ <8'i5, I. IX , \K i.\0. — ' Ma.r. dis SS. >. 86. — ' Ri'p ô quatre Mt. n. Ai : 1. xxix , p.' 39; Mil. (I<!t8.ir>. I. IX, p. 446. — * Mox, desi SS. p. 86. tt- ^Ri^), à quatn- Lett. n. 11 : I. xxi, y. S9 el 40; fdil. d." IH5:i, l. ix . p. 446.
n positâ aeternà bcatitudine. Ha>c quoque ad" » jice . si veJis : Posset Deus animam justain » et sanctam crnciatibus a-ternis torquere,el )> infelicem faoere. Saltem posset, dum in statu )' gratia^ toret. suam reprobationem revelare » illi. Num deberet ideo ab amore desistcre' y> En quibiis jam iibrns sntî'arcis. En quibns » videris tua* caus;i' (jiiarere [leri'ugium : » Sic iiiipro[)erare consiie\il , simul at([ue pra-cisa' responsionis nulla est copia. Ea quibus libros suflarcio , ipsa .sunt quil)us Homana Ecclesia suum r.atecbismnm snlïarciendum judiixivit. I(isa sont quibus Patres, ijuibus Doctor Angolicus . Scotiis . i';eferique oiiines oj)tima' nota^ tbeologi non minus quàm sancti ascela^ sua volumina , ex confesso ' . snllarciri voluerunt. A'ernin brec increpatio solutio non est. Qui ohjectionem peremjitoriam spernit , non solvit. ad incitas redactus est. Si fieatitiido siipernaturalis est gratia . non debitum ludurir hoininis et oniûrh ossentirt' , potuisset Deus , ante decretum bujus beatitudinis proinissorium , coudere boininés , qui h(jc dono sujiernaturali nunquam potiti fuissent? Quid negas , ô censor-? quid CMUcedis? • ■ ' ■ •■■''■
1 " Poii/it-ne. Ikn^ , (juod Roniana P2cclesia docet eum [xitnisse? iL" lu ca Homanœ Ecclesiasuppositione.quam in méis scriptisutabsurdam e\sibilas. debuisset-nc homo Deum aniare? Neipie jam tergiversandiautexprobraudi locus est : aut allirma . aut nega : bunc esse sermonem iiostrum (b'cet : l'^xt . fst : non. nnn : quod amjiUhs cH, n mulo eitt. Ut quid igitur animam nostram tollis? Si in o!a snppositione Deus esset amandus, ulteriùs quaMo quonam amoris génère amari posset ? Nonne dixisti beatitudinem esse iii)iri//q>/(' fofiiin illli(]eiHÎi ratinneni : cictera f//irasfs, arf/iitins . lunuis fiophisticœ derotionis ripices? Credis-ne quempiani bominum Deum ainare posse absque tntali diligendi ratione ^ poferit-ne amare quod totà suà amabililalejam spolialiir? iiolcrit-neamare Deum absqiie dono, e\ cujus soiaindigenlia ad amandiim invitatur, et quo subliUo non essenius subdili Deo , iiuem jjenes non esset nostra aut healitudo aut infelicifas ■^? Si dicas creatam voluntatem tum minime obligari ad amandiim Deum , cessante totâ d/7i(/t'ndi r/it(i)iic . Iia'f uiia vox mibi superest . <» monslrumborreudum , scilicel creala volunlas Creatoris uuUatenusanuius, et ab iiltimo {'uh' penitus exclusa ! Sed aliud majus monstrum occurril , scilicel Deus ipse summè perfeotus
' [ii^lr. sur les Liais d'nrdis. Ii. i\ : i. xxvii, p. 340 l'I scq. — * ('ini[iiihnr K<rit, n. I.S : f. xxvm , p. 523. Edil. di.' l«4;i, l. i\ , p. 174 cl buiv. cl 368.
DISSERTÂTIO el omuino iuaniabilis. Quid ad hoc? Uespuiidcus velim : in hoc vae iUi qui taceret 1 eosilenlio vir pollutis labiis esset. Nisi rcspondeas. ego pro te ex tuis scriptis respousuriis dicam : Bonum nostrum , seu béatitude communicanda , est totadiligendi ratio, neque nliter exj/licari potest \ Ed subhilà, non csscmus Deosuddili, ueque ipse amabiUs esset. Si per iinpossibile Deus nou esset tolurn hominis bonum, sivc béatitude , non esset illi amandi ratio. Se illusum putarel homo in ea suppositione impossibili, si quis illi Deum amundum proponeret absque beatitudine communicanda: quasi verô proponendus sit ainor , absque sui ipsius beondi prnposito! Igitur si tollas libcrum et accideutale decretum dandee beatitudiniscreleslis, tollis omne diviuEe amabililalis vesligium. Idem est ac si diceres : F'ac impossibilc : ama , si potes, sine voluntatis niotivo , sine unica totali amandi ratione , sine natura hominis , sine voluntate , sine amoris essentia : ama sine amore : ama quod peuitus est inamabile. Cùm autem Deo juste et sapienti nunquam licuerit condeie voluntatem divini amoris incapaceni, reliquum est Deum nunquam potuisse, quod Ecclesia Romana suo Catéchisme docet , nempe nos , ut sine ullo prœmio suœ gloriœ serviremv.s , cogère. Dum jubet pastores ita rudem plebem edocei c , ipse docet inancs argv.tias . et sophisticœ demtionis connnenta: homini illudit et imponit absurdissimè. Duplex quidetn, nomine tenus tantùm, assignatur orde , nimirnm naturalis, et supernaturalis : rêvera autem unus est orde simplex et individuus. Nullus enim dari potuit ultimus naturro intellig^ntis et voluntatis creatai finis, nisi visio Dei intuiliva. Hoc donum , quod vocatur supernaturale , ab ipsa natura separari haud potuit. Nequc enim separari potuit ah hemine, illud quod est teta ratio diligendi Doi, et appetendi ultimi linis, quod denique est ipsa natura hominis et amoris essentia.
At verô sidicascum Ecclesia Romana, Deum nos potuisse cogère , ut sine ullo prœmio , atque adeo sine beatitudine supernalurali. suœ gloriœ serviremus , in puncto decretorio, quod toi i us quœstionis decisionem continet , gravissimè orrasti : in easupj)ositiene, charitas aliam a beatitudine diversam sibi proposuisset amandi ratienem. Tandem aliquando le pœnileat dixisse hanc esse totam diligendi ro.lionem , nihil esse charitati rnagis essentiale, hanc esse naturam hominis et amoris esseutiam. Hanc profanam1
viicum novitatem sincère anime répudies. Ad haec nulla unquani responsio.
Perrô conditionata beatitudinis abdicandae \ola exhac impossibili suppositione connaturaliter exfeurgunt. Anima; pia^ et charitate flagrantes ita secum aiunt : Si Deus , quod potuit, voluisset , nempe nos cogère ut sine ullo prœ- mio suœ gloriœ servirenius, epertuisset illius gloriœ servire , sine uUa praemii expectatione , sine ulh) futurse beatitudinis desiderio. Non licuisset optare , quod Deus largiri noluisset. Nunc quidem béatitude illa cxpetenda est , siquidem Deus, cujus voluntas uostra est régula, \ult nohiseam largiri, et vult ut eam velimus. At centra, si noluisset eâ nés gratis denare , prompte obsequio eam uolle epertuisset. Atqui charitas sive amor bene\ohis Dei prepter se, idem est amoris affectus in ee statu in que nunc sumus, ac in eo statu in que sine ullo cœlesti prœmio Deo ser\ ienduni esset. Eadem est ameris servitus, eadem benevelenlia , eadem natura hominis , eadem amoris essentia. Yelo quidem , et toto affectu desidero pra^mium , quod Deus vult ut velim. Sed charitate urgente ita affectus suni , ut si , quod jain impessibile est , et priniituspessibile fuit, Deus vellet a nebis sine ullo prœjnio celi , in eo celende , et super emnia diligendo libentissimè pergerem. Secluso pra-mio colendus esset . atqui non colitur nisi amando ' : erge illum amare vellem. Amandi ratio nou cessaret, <ic proinde aliter explicatur, etiam amputatà spe prsemii. Quid mirumquèd amare Deum vellem , etiam ablato motive quod charitati essentiale non est? Tune Deum diligerem , non concupiscerem ; ipsi bene vellem ; in ee ipse summè perfecto et béate mihi complacerem , etiamsi nunquam ab ipse in cœlo bcandus. Toile motivum quod charitati essentiale non est, charitas ipsa minime tollitur. His suppositionibus, et vêtis conditieuatis, iunumeri sàncti ameris iervori indulserunt;hisapertc declaratur ameris esseutiam non pendere a prœmio. Neque tamen minus béatitude promissa quàm maxime eptanda semper occurrit, et estipsius charitatis incentivum: quippe quae donum est quod Deus vult ut velimus , et illius bcnenccntiam demonstrat. Neque eo tamen minilis , quod charitas , ut beneiicentiœ divin* demenstralionem expetit , spes , ut nostrum bonum desideral. Hàc patet iter tutum et planuin. Quid Meldensis? Nihil nisi amplissimani ot ferè incredibilem contradictionum segeteni effundit. Ipse, ipse est audicndus.
' Aic.^;i. cxL, orf//o)iora/.car xvni, II. 45 : t. ii,p. 438.
DF A MORE ?VJ\0.
IS7
Jam vulgalissimi sunt Articiili . in quibus condendis D. cardinalis Noallius , D. episoupus Meldensis , et D. Tronson \ir piissimœ niemoriœ, Issiaci me sibi adjimcUiin volueruiil. Horum trigesiiims toi-tius sic babet ' : « Pok'st » etiaiii inspirari aniinabus aii.xiis , el \ert' hii- » milibus , subinissio aniini et consensus ad \i>- » luntatem Dei sectandam , ctiamsi ex falsissi- » ma suppositione , non datis quae justis ani- » mabus proaiisit bonis ;i'ternis , eas ad libi- » tum cruciatibus u'iernistorquendasdetineret ; » ita tanien , ul neque gralià , neque l'ci » amore pri\arentur. Hic autem est actiis pti- » fectai derelictionis . et arnoris puri , qucni » sancli ebcueiuut . et queni aniniœ \eiè per- » fectaî insigni Dei gratià adjutio utiliter elicc- » re possunt ; sahà el incolunii ol)ligalione . » quâ caeteriactusjani supt'.-i (bcti. ulpote cliris- » tianismo esscntiales , eniiltendi sunt. »
Postea vero , in Instructione de Statibus orationis , hune Articuluni Meldensis ita propugnat : « Fateor doctos quosdani tlieologi>s » hune Arliciduni sibnitio prailernùttenduin , » aut salteni banc vocem toleiuri , pro illa » INSPIRARI, substitueudani putasse ; — \erùin » ea vox TOLEKAiu niininiè usurpari |)oluil (le » actu , quein totsancti , ac in prinns ('du ys-is- B tomus, cuni tota docta schola. Ajjostobi iin- » putavit... Deus specialibus incilanienlis aui- » main conipellit , ut instar Pauli banc saci'i- » ficii speciem sibi peragat. Uevcrà autein » hoc iiihil aliud est praiicrquam quod animœ » adjuvantur, ul eniittanl , et veluti pariant , » quod Deus ipse suis iinpulsibus ab illis e\i- » gil ^ »
Jani antea Meldensis de sanctn Francisco Salesio sic locutus fuerat ' : « Nequeo igitur » impugnare pias sancli episcopi loculiones , » cujus sciipta bis impossibilibus sup|iositioni- » bus referla suiil... Cojnplurcs docti \iii , » lectis apiidsanclns recentiorcs bujusuiodi sup- » positionibus impossibilibus , inclinantur ad » eas spernendas et danmandas , ul piadeliiia, » aul saltcni ul infirndoris dcvoliouis affectiis, » m quibus ab auliijua Patruin gravilale de- » génèrent. Al ijisa \erilas \elal ne buic seii- » tenlia' assentiar. A priinordiis nasccnlis Kc- » clesia; occurrit Cdeineiis Alexandriuus sic do- » cens : Audoo dicere (illius ba-c verba sunt)
- An.' Iss. xxxiii. Vide supia, I. ii , p. iiVi. — * bislr. sur les Etats d'orais. liv. x , ii. 19 : t. xxvii, i>. 428 ul 429. — 3 nid. liv. ix , n. 2 et seq. i>. 3.'»8 d J<h|. Eilil. de 1845, I. IX , i>. 197, 174 , 1715 el suiv.
» perfeclum spirituaiem non quaerere hune » perfectionis statuni salutis roui[)arand8e caun sa, ita ul inlerrogiilus per inodum supposi- » tionis iinpossibilis , utrnm eligeret, an per- » lectioneni , quain gnosim vocal , -r-* jtiùuvt , » an saluleiii a-ternam . si ha-c duo insepara- » bilia separari possenl , niliil lucsitans gnosim » eligerel , ul reui (ju;e iidein per charitaleni » superans, j)er se ipsain oplanda est. » Dein<ic prolalis Aposloli \eibis : Oplubam eyo eiv'm ij)se unutlieiuo. esse a C/irislo pro fratrtbus mm ' : ila pergil : « Hinc Chrysostomus adslruil.. » quôd Deusesset amandus. non solijm etianisi p nulluin ex en nobis proxenirel bonum , pr.Ty ter ipsuni amoreiu . sed eliam posilo , quod » pro bonis promissis nobis darel , si ])osset li^;- » ri, =•: (S'-jvaTov, iiii'eriuun ciiui igné a'ierno , » salvo amore. )^
0 Coiislat eliani . iiiquil , tnlaiu CbrysoslM- M lui scbolam sic seutire. » Profert « I>i- » doruui Pelusiotam, Theodoretuin , ïheo- » pbyiactiiiii , Pholium, ŒLcuraenium, divuin )) Tboniain. Esliuin alque Fromondum, egrc- » gios Pauli interprètes, qui banc senlenliain » ainplexi sunl. inipulsi non lautùm Chryso- » stomi auctoritale. sed eliaiu tuiu illis argu- » mentis, tuin doctis rcsponsis quibus singulas » objectionessolvit.,.. Quôd si scholasticos con- « sulas. Scotus cu.n lola sua schola dclermi- » nal ciiarilateiu ita tendere in suuin objec- )) tuia in se speetatum . eliaiusi ab hoc objeclo » per iinpossibilesepararelur utilitas. seu roiii- » modum ex co nobis pro\enieiis, id est, ut » ipse loquilur. aîlerna bealiludo. Hse suppo- » sifiones ex im[)ossibili célèbres sunl in omni- » bus scholis. Ne(|ueo[)us esl ul proferantur « .Mystici. a]iiiil ijiids fréquenter occurrunt. « Quo [)osilo . quid uiiruin quôd in saneto Ge- » iievensi Episcopo adeo fréquenter legantur? » Ipse ad praxim devenit : ex Aariis illius epis- » lolaruiii loris constal.eum in ju\enlute repro- » balionis imitressiduem diu peilulisse , el sic )) eô fuisse dcdiicluni, ul o|)la\erit Dcum pro- » pter propriambonilalemdiligere, etiam dalo, » ex impossibili, (}U(jd nulla illius possidendi
» spesamanti su[)ercsset In extremis acer-
» bissind crucialùs angusiiis . hoc terribile prn- » posilum einillere necessum fuit: siilicet » quod ceternîim privandus \isi<tne et amore » in lanluin amabilis Dei , in allera \ila, sal- » tem in bac prœsenti vellet quàm maxime » enili , ad illum summc" amandum. Legitur » i[)sum tulisse veluti cert;e mortis responsum ,
I II. Mil. IX. 3.
» et ( quôd impossibile erat i ilium supposuisse deprimitur, ut uihilo sit pert'ectior actu spei ,
"*â"quc)(T Deuin per totam vitam dilectuni , in i) œlernitate non diligeret. Verîmi tanietsi siipi> positin iuipossihilis sit causa tamen fuit eli-
"» ciendi actûs , quo sanctus liberatus est. Nam- » "que, ut ait Vitai scriptor, daemou \iclus eo » àmoris adeo desiutcressati actu . palnià relic- » là , loco ccssit. »
■ i" Alibi assevcrat hujnsinodi actuni si seiuo
-feÙClATlR , MLI.I CUMPKIERE, MSI PaULO , AIT
-MoYSi , id est , perfectisstjnis onimabus. Addit , ' « quod ad verè emittenduni actum adeo vebe- ; » mentem , opus foret , ut quis antea mille '•'B^variis exercitiis probatus fuisset, ut quis sni » anioris inipetu ad extrema iaipelieretui", ut cujus anior, ut ait divus Thomas, est imperfectus , et quae Christuni lucrifaeiendum con-
CUpiscit, "ï-!^- ? = -^' u<Ui'ti\V:-U'.l-'' -:H!
Dixerat Meldensis saiictunji Fi'àncîsfeHm Salesium paradisum Acrè desiderasSe , etiatnsi diceret . quod paradisum nihili penderet , nisi » hic adesset aiuor Dei . vaviationis expers » «'te. Ha^c addiderat ' : «Dicelur Mysticos nostros » non aliter scntire , eosque non minus quàru » nos apprimé nosse impossibile éssè , ut Deus » a paradiso separetur: illisdenique esse relih- » quenda sua amoris deliiia. iNIodô illis non » abutantur. annuo. » Sic eos actus, quos ipse verecundiùs in Paulo ac Mo\se pios excess'is
- » quis inslinclu divino, sineintermissioneactùs, appellat, eos omnino eosdeni MYsticisflw<)ri:5 de- ' » iufus concitaretur ' »
Alibi docet «hujusmodi locutiununi praxiia
» seriam ac sinceiam esse non posse , nisi in
» subliniioribus sanclis, in Paulo . in .Moyse ,
» idest. uiaiiimabus adeo sanctis.ut intracomw plurium sœculorum spaliuni vix quinquies ff'»: aut sexies appareant *. »
Ha,'C adeo mirilica conferenda [tropono eu ni oppositis ejusdem auctorislocutionibus.
Hos actus vocat in Paulo ac Moy^epios excessus in rapt 'h momento ; et hœc adjicit : « Du m ^i» Paulus sic loquitur, non vult elicere actum -•»: perfeetiorem aut puriorera eo , quo dixil : '■» Cbristi prcesentiaui desidero ; ad ea (piœsunt ^^prioi'o extendo meipswnm mercedem , qua* ' i) alia non est nisi Christus \ » Quando quis actum perfectum emittit , non ait intra se :
Purioremet perfeetiorem cœteris actibus actuni jarajam emittere volo ; sed , ex ipsa amoris vehementia. quàm perfectissimè potest . suuiii actum emittit simplicissimè, nuUatenus judicans de suo alîectu . neque suos actus inter se comparans. Quisautem dubitet quin Apostolus " sublimiorem actum edideril , dum dixit : Opta-
BAMEGO, etc., quàm dum mercedau optabat ? Ad mercedem optaiidam , oportel-ne , ut optaiis sic aut Poulus, aut Moijses. aut uiia ex iis aden prmcelsis animo.hus , rpuc per complurium swca- ^'culorum spatium vix quinquies nut sexies appa- ' i'ent? Nonne et infiini ordinis fidèles Christum , vt mercedem . passiin sperare et \elle iu-
c;7/h(*er<' tcneutur ? Sic actus ille quem modn ■emittere nemini licebat , nisi mille exercitiis probatus , et inslinctu dimno actus , ad extre-
via impelleretvr, necnon Paulo ac Moysi perfectione similis esset , ipse, ipse modo ila liria ab aliis appellaii narrât. Quid ad hoe? increpat-ne impiorum hominumaudaciam. qbi Pauli et ÎMoysis actibus actus persimiles , ut deliria explodunt? Hoc sanè episcopum decuîsset. At contra aunuit : Deliria , uf innocuas ineptias Mysticis relinquenda permitlit. Modù illis non abutantur, inquit, annuo ; itlis , lA est, deliriis. Quf>s aufem homines in 333* pagina approbat dicentes . relinquenda esse M y sf ici s M(û amoris deliria, hos ipsos pagina 335' ' docfos viros appellat. Eo loci déclarât taiitùm se illorum sententiain non posse amplecti. "V'erinn quos actus , ut amoris deliria. ab aliis vult dej'ideri , eos ipsos in Paulo ac Moyse . ut /?îos excessns verecundiùs deprimit. Sed specie tenus tautùm ha^c locutio verecundaesf. Xeque enim seriô ac sincère dici possunt pii contra naturam hominis , contra amoris essentium . contra totam diligendi Dei rationem excessus. Sic amare velle, non est amare . imô est contra amôrcm (lelirare , ipsumque aiuonan penitus extinguere. Quid magisimj)ium quàm amoris essentiam exstirpare velle , quàm Deum iuamabilem lacère , quàm Deum jam non Deum lingeré ? Sic loqui , sic senti re . non est piè 'c/icedere , sed impie contra Deum et ainorem Dei blasphemare. Qui verô haiic Paulo ac Moysi blasphemiam imputât , quantum excédent nemo non videt. '"
di!<:><.'>(',iiii hLulinf<i'-''^Qf\
' liistr. mv lesJîtats rf'orajs, ' Ut.'X ,'fa. 19 : t. xxvn , p. 426 et 427. — î Ibid. ii. 22 : p. 437. E.lil. .1.- 1845, t. IX, ). 197 et 208. — * IbkL
Jam verô sic urgeo : Competit-ne ^oW^'Paulo ac Moysi , ut contra amoris essentiam delirare possint ? Erit-nelixum et ratum . quôd per àliqnot sipcuta ri.r quinquies aut sexies fanalico hoc spiritu iueptissimè arripiantur quaîdam pr.Tcelsaî anirtiœ , ut contra totam diliyenM 7'ationem insaniant? Neque objiciat "adversarius
' Iniil. sur lef Etala d'iirais. li^. jx, n. 15 j). 347 et 3i8. — ^ Edil. J'vrsal. 1. xxvn, pv, 348 efoai***dih de <843, I. i\ , ). 174 cl sui^. , .: .vr! }..}\ ^- ~~ .^Si.
Payidem six exclamasse : Dixi in excessu meo, etc. Excessus ille erat supra , non contra wram rationem , pui issiniuni Dei donuni, supreraaî scilicet lueis radium cl paiiieipalionem. At excessus queni Paulo ac Mo^si altiilmit , nihil nisi cleliriuui inipiuni osse potest , sitinideni, ipso Meldeusi judicc, apcrtc inipugnat tutam diligendi ratio)iem et amôris e^sentia.jn. ISeque dicat Petrum , yiso in. monte Chri.sti Domini splendore, mente excessisse, et nescivissr' qidd diceret. Inhoc Petrus nuUam laudemcoinraeruit ; neque contra ainoris essentunn insanicbal. At contra in confosso est apud Meldcnsem , Paulum ac Moyscnad coduin usque fuisse laudibus evectos a Patribus de actu qui in sua formula amoris essendam exstirpat. Neque eliam dicat Paulum dixisse : Sivc mente excedimus , JJen. Ilis verbis Aposlolus Meldensem refcllit, et se efticacissimè purgat. Idem est ac si diceret : Si aliquando excedam, excedo sùpra, non contra rationem.Ita excède re , sapere est. Excedo juxta diligendi rationem, non contra. Dco , non contra Deumel amoris essen- (iam , excedere licet.
Jam vidimus -Meldensem dixisse actum Pauli non esse jjerfectiorem actu, quo quîs Christum , uf suam mercedem, lucrifuciendumconcupiscit. Sed ille actus , quantiuu nbcst ut actus spei clicitos ad;equel , ut ne(}uidem sit actus liber et humanus. Mihi ipsi ceitè non crede- . rem; sed Meldensi , in iis qme illum unum attinent, fides est adbibenda. « Hi actus^ in- » ^quit ' , nihil babenl regulatum , aut periec- » tum , aut completum in génère actùs. siqui- » dem non existere , nec emitti ppssunt . nisi » altéra ex parte specie tenus beatiludinciii » exclu danf altéra ex parte reyerà includant . ». beatitudinem. » Ita evidenter docet hos actus esse sibi ipsis répugnantes et contradictorios , ac proinde nugatorios et puériles, neque esse regulafos neque emitti passe nisi coutradictioni' njajiifestà . ita ut bomo hos eliciens flngat se velle , quod nuUatenus velle pptest. . '^ ' , .5" Alibi dicit « Paulum in eo actu non cmi- «sisse vojitionem absoliitam, seu volitioneni
» formatam ; naniqu(> nemo eà \olitioii''
» vult , quod novit esse inii)0S5ibile. Nequidcm » volifio est conditionata : cùm enim conditio » impossibilis judicetnr, non ea est ex sua na- », tura , qua; possil actum aflicere : sed est lan- 0 tùin imperfeeta volitio , ruui qua cohs'ret » absolula et [jcrfeela xoliliu op[)ositi , etc. - )i
' Rép. à quatre l.ittlr. ii. 9 r I. xxix , p. :<5. — * Jn.sl. sur les Etats d'orais. liv. ix, n. 4 : t. xxvii, p. sriO. Eilil. "de' 1845, t. rx, p. 4*4 c( 178.
Nunc expédiât, si possit , quà ratione actus ivfonnis . neqnidetn rcyidatus . nequidem -in génère actûs existens . sibi ipsi nugatorièconiradictorius, qui nullatenus ^»/<V/<" /^oto^ nisi simulet se exchtdere quod rererà includit , sit spei actibns perfectior. Audiamus auetorem ipsuiu bis in angustiis : « Hi actus, inquit ' , )) excelsi suut ac merilorii; exoelsi quidem , » qui nonnisi prfecelsis animabus conveniunt ; » insuper autem et meritorii, siquidem oriun- » lur ex tanta charitate , et ut ita dicam , adeo » inuuensa , ut non nisi bis excessibus explicaii n queat. » 0 singulare ac detlendum ingenii aberrautis exemplum ! Quid excelsum ac meritorium reperit in actu, qui ne quidem est flc^«.ç bnmanus, qui régula caret j qui totam Dei amabilitatem , seu fofain diligendi rationem apertè inqtugnat, qui ^'»j//^/ non [)otest , nisi tictitio et emenlito afleetu , quo quis se velle aflirmat, quod nullatenus in ulla suppositioue, neque vult, neque optât velle, neque inchpatè velle aut oi)tare potest. Pra'terea quis ffquu animo audiet , rluiritatem adeo immensain. ex- [dieari non jtosse nisi his excessiljus'l 0 miraiii explicandi rationem, scilicet contradictioneui absurdissimam! Ita amorem explicare , iniplicare est imô ipsi contradicere , ipsumque vertere ludibrio. E xplicat nr-ne amor in locution»^ falsa et insana, quà loUitur tofa diligendi ratio , quà subruitur, (;t objecti amabilitas, et voluntatis amantis natura . et essentia amoris ? Proprinm-ne erit Paulo ac Moysi ita supi-a spem excedere , aut potiùs ita insanire , Deo meutiri, contra amorisessenliamldaspbemare? Certè.nisi Meldensis gravissimè albicinetur, is actus minime est actus humanus, sed est quoddam linguaybalbutieutis , et voluutatis frjustra p.ai'turientis monstrum abortivum. i ( ,
Quôd si quis piilet me luec absurdissimaadversario iniquo animo aftingere , ipsum sic loquentem audiat - : « Onu paelo existimas ali- », qnem oplare , ut possil , quod in eodem actu »^ sentit se non ppsse, utppte, qupd.e.\ natura » répugnât voluntatis esscnti;e. et quod ex » gratia répugnât essenli.e eharitatis? » Itaque si eredas Meldensi, duplex est impossibilita<« distingueuda. I" Impossihile est quôd Dgus non largiatnrbealitudineuj promissam. Hanc primam impossibilitatem , non quidem ut in se absolutam , sed ut veram ex proinissione, lubcns concedo . iî" lm|)Ossibile est , juxta Meldensem, quod bomo \elil conditionatè , rem (juam se ita velle aflirmat. Etenim hu'c condi-
' Hift. à quatre Lcttr. ii. 9 : I. xxix, p. 33, — * i6(rf. p. :14. Edii; de 1845, t. iX, p.' 4'44 el 444. '- '~ •'^'
Î60 nfS^FRTATîO lioiiata volitio , ut Meldensi:» ait . reiiugnul o- Ivjifafis essentiœ. Arldit liumincni iii eo a<tu sentirc se non posse velle quod voluufatis e^sr-ntiœ repuynot , euuique inn optare ut ici jtofsif. Undc liquet hoiiiiiiein iii po actu suœ affîrnialionis ialsitateni sentit e . et nequidem optnre Ht velle yxj.*.?/; quod \ellc non potest. Qui aiitem sentit in nw actu se neque velle. neque piD^se velle quod in eo nrJu se a elle afliimat , et (jiii iiequifleni Optât ut id passit . mentitur inijiudentissiniè. Ergo Pauluni ai- Moysen ita njenliri vult. N'ulla est restriclio inentalis . aiit intentionis directio . qui possit eludi impndeiitissinii mendacii turpitude. Siecine iiieutiti s'int legislator ille . qui Deuni . ut aniicus aiaicuiu facie ad taciem allnquebatui' : et Doctor Gentium. qui usque ad tertium cœlum raptus est ? Hoccine est mendacium iin))ium et insanuni , quod Tuirificè laudatuni fuit a tôt Patribus , ac praM.ipuè a totn ChrysoKtomi scIkAo? «Cous- » tal, inquil Meldensis ' , bas résigna tiones et » subniissioues in suppositione inipossibili fuu- » datas lejiei non posse , quin simul condeni- » netur quidquid est in Ecclesia et c.xcelsius et » sanctius. «Ita est : bujus resignalionisauctores sunt et exeniplaria , Paulus ac Moyses. Quidquid est in Ecclesio excekius et sanctius , hanc resignationem . utamoris miiaculum suspcxit. Nuin tota Ecclesia Paulum ac Moysen mentientes admiratur? Nuin erit dioendum , q uôd éoW&Pfo/lo oc Moi/si. oliisque prœcelsis an ijuabus, qua.' jjer aliquot stnala vix qninquies nut sexies apparent, liceat mentiri inipudentissinir? Is-ne est actvs adeo ^•EHEME^s , quem Meldensis vetat eniitti , nisi quis mille variis exercitiis prohotus , amoris uapetu couipellatur ud e.cf/'e?na . et instiivjtn divino sine intermissione ad bunc eniittenduni intus concitetur^l Is-ne est actus ille niirificus perfectœ derelictionis et nmoris puri , quem director inspirare potest ^? Potest-ne director hoc impium mendacium , hanc scelestissimam hypocrisini inspirare ? Isne est actus , ad quem eliciendum Deus specinhbus incitarnentis a.nimam compellit , ut instar Pauli ac Moi/sis , hanc sacrificii speciem sihi peragnt , et in quo emittendo , reverâ nnimœ adjucandœ sunt, ut emittant , et velu.ti pariant, quod Deus ipse suis impulsibus ah illis exiqit. £xigit-ne Deus mendacium et hypociisim ? Decel-ne dircctorem adjuvare aniniam hoc monstrum parientem ? Is-ne est actm in Francisco Salesio dffmonis victor. qui sanotum a
' Iiiflr. sur les F.liil.s d'oraix. liv. i\ . ii. 1 : t. xxMi . v>. 357. — ï Ibid. liv. x, n, 19 : p. 427. Edi». de 4815, t. ix. p. 178 et i97, — 3 4,1. Issiac. xxxiii.
Footnotes
-
Instr. sur les Etats d'orais. liv. x, n. 29 : t. xxvii, p. 451 et sc([.; odit. di- !845, t. ix , p. 205. ↩
Chapter 4 of 12