Dissertatio de amore puro, seu Analysis controversiae inter archiepiscopum Cameracensem et Meldensem episcopum (1822), pars 1
DISSERTATIO DE AMORE PURO
AIVALYSÏS COA ÏROVERSLE
ARCHIEPISCOPUM CAMERACENSE.M ET MELDENSEM EPISCOPUM
DE CHARITATIS NATIRA, NFCNON DE HABlTlALI STATU PIRI AMORIS.
AD SANCTISSIMIM DOMINIM NÛSTRIM
CLEMENTEM PAPAM M.
Saxctissime Pater .
SOLLICITLDINE OllUliulll EcclcsiaiUIll OCCU|jUlum pectus ^ravare piaculuni foret. Verùm quœ flicenda ocournuit . ipsain Eoclcsiai-uin solliciludint'iii inaxiiiit"' spectaii* inilii vitienlur. Xiintia per Gallias jaimluduin latè dispei'sa . et Puiloiodanii tyjjis excusa, lerunt . vestrani liL-atiludiiiem l'ogatani de cûiilirniauda Cleri Gallieani advereiuii uie lîelatioiie , constanler renuisse ; eu quod inea erga sedeiii apostolicam docilitas et oljedienlia illi fecerit safis. De ea bencvolentid el henij^nitale iiiipensissijiias gralias ago. Al pKnul esto, quod ine unuiu atlincl. Nou tantiiui rnihi . sed el ipsi charitati jani lahanti Beatitudo vestra cuin sumiiia omnium lande opem tulit. (JiKicirra si qnid (juispiam dubitet . lia'c Conve^tù^ \eiba légal.
i( Penitus investigata est natura puii liuju> » amoris licti , qui divini amoiis auliquas om- » nés ac veras uotiones , tum iu tiaditione . » tuni iiiSci'ipturis passim (Mcuri entes oblitterart bat. Is autem . quem substituendum inve- )' hunt . adversatur. tum ossentiaî amoris . qui » semper vnlt potiri suo objecto : tum natur;e ho- » minis, qui bcatitudinem necessariô exoptat ' .»
Hccc sunt qu« a Couventu veluti sancita , animum impelluni . ut totius nostra' de cbai'ilate conti'oversia- bievirulum hic exponam ; non quidem contenlionis iteianda^ causa, absit, sed ut perspectum sil Bealitudini ^estrce. quid adversai'ii indefesso studio periculosissimè moliantur.
r Qua» de charitatis definitione Meldensis dncuit : -2° qua' dominus cardinalis Noallius : .{" qua^ mea apologetira scripta spectant : 4" quid l'uo ipse sempei' sensorim . et etiamnum sentiam . quàni bi-evissimè potero. si per paternam pafientiaui liceal . edisseram.
PRIMA PARS.
l.PER CHAKITATIS DEFINITIONE.
BiPARiiTA fuil hœc disputatio. 1" de objecto loimali , sive de motivo charitatis specifico dis-
' Hrl.it. (les arU-i du ( h'fije , clc. OEuM'es .le BossurI , I. N\ . p. V6.>; .-.lii. .le ISi.'i en \1 v..l , t. ix, i'. T2".
DISSEHTATin DM AMiUU, IM l!().
ceptatum est ; -2" de condilionatis licatitiidiniabdicaiidae votis.
PE FORMAI.I OHARITATIS OPIK'rrO.
« Charitas. iii(jiiiel)af Mcldensis ' . siiiini in- » teresse proprium non qn.Trit. Xox (/i'/r/-if » qitfe si(0 suiit. Hiiic constat cam ex snapic » natura esse desinteressalani . et amoreni in- » teressatuni non esse cliaritaleni. 'erunitanien » ipsa beatitudineni ainat. Altcrnin hoc princi- » pinin t'arilè adstrueinr. Elenini e\ Scriptniis » ac Patrihus dernonstrahitur, hoc esse coni- » mnne votnni , comnnuienifpu; fotins natnr.i- » vocem . apud ('.hrisliaiios. qneniadniO(hnn v{ » apud philosophos . nt qnisque beatus esse ve- » lit , neque possit id non velle, ant sese absti- » nere ab eflîcacia hnjus niotivi in quovis actn . n cui ratio pr?ehiceat , ita ut sit liiiis nilimns: » quod omnes schola^ tatentur.
» Quapropter charitati iirqxissiliilc r>l . ut » sese desinteresset erga beatitudineni ; quud » contirmatur ex ipsa charitatis delinitione a » sancto Thoma allafa; nempe charitatem esse » amorem Dei , quatenus beatitudineni nobis ') ipse comnumicat : <[uatenus ijise est l)eatitn- » dinis causa, principiuni et objecluni : quat<'- » nus est ultinius uoster finis. Charitati pro- )■> prium est , ait sanctus Doctor, nostrum ulti- » muni tineni attingere . quatenus est ultinuis » finis : ([uoil nulii alii virtnii convenit. C/m- » ritos fendit in finetn nltinunn snh rotionp finis » ultimi : quod non convenit nlli nlii virtnti.
» Hi auteni çiatencs^ a sancto Doctore in » hac materia frequentissimè inculcati , a scho- » lis nsin'Dantur ad explicandas forinales ac )' pr.'pcisas i-ationos : ita ut aniare Deuni qnatc- » nus snain be;ititndin<'in nobis comnuniicaf , » includat necessaiin lieatitudinon coinnnnii- » catarn , esse in actn charitatis forrnalem » aniandi rationein , ac proinde motivum , cu- »' jus exclusio non potest non esse illusio nia- » nilesta. Lnde sanctus Doctor ait : QH()d si in-r » inipossihil.e iJcns non essef lotuni /loniinis /ja- » mon , non esset illi onuindi iniin : id <->! . non » esset motivum l"onnale . ^vn pracisa ratio . » propter quam amat. Hinc sequilur hoc ho- » mini esse Dei amandi motivnm, quod Deus » sit totum illius i)onuni, sive, aiiis terminis. )) i[»sius bt'atiliido. »
Instr. sur le» Etals d'orais. li. x, n. -29 : (Jlîuvrfs il^- l?ossucl, t. Nxvji , i>. AjO el s'.'(j. ; <;'dil. <[.• I»t5, I. ix. y. 205 et sui.
Vernm quidem est sanciuni Doctorem , pr8>- ter notionem benevolentiff , qua? maxime charitati convenit . banc virlutem etiam sub uotione amicitia- spectavisse, Aiuicitia antcm , ex Aristotelis senlentia . cui sanctus Doctor adhaeret ' , supponit quatndain bonoruni ((nnmunifatioyieia et sociftalem inler ainicos , unde amicitia consuetudo, cl aniicus (hruiliai'is vnlgô appellatur. Rêvera ikmuo est qui cnm ullo alio (luovis lioniinc ainicilià conjungi [)Ossit , nisi jani intersit aliqua coinniiniicatio et societas. Sic borno Deo . ut aniico , amore inhaerere non posset , nisi Deus sese ei aliquatenus communicaret. Nihil est enim amatuni, quin préecognituni. Ha'c autem coinmunicatio . seu societas, assignatur a sancto Doctore, non ut motivum amicitia'. sed laiilùm ut t'undamentum pra^sup- ]iosituMi . seu occasio ex qua ipsa amicitia orifur. I|)se audiemhis est.
(( Est qua>dam amicitia bominis ad Deum. » Divers;r autem amicitiarum species accipiunn lur. l'no quidem modo secundùm diversita- » tem iinis... Alio modo secundimi diversita- " tem coininunicationum in quibus amicitiic » fundantur... Charitatis Ihiis est unus, scilicct » «livina bonitas. Est etiam et nna connnuni- » calio beatitudiuis a'ternaî . super quam ha'c » aniiiilia fundalni'. Inde relinquitur. quôd )■ cbaiilas est simpUciter una \irlns, non dis- » tincta in plures species -. »
Hic docet diversitatem amicitiarum repefendam esse vel (v\ fln<- vel e\ ea conununicationc seu societate. qua' l'st AunnAv^i} fundcnnentmn. Déclarât quidem ronimunicationem beatitudinis œternœ esse fundamentam amicitiœ illius , non auteni finein seu motivum. Finis enim ww$ f'st , sriliref dicino honitns. Sic dii'ina bonitas, seu [tert'ectio in se absnlutè sumpta, dicitur n)tns finis , ut roniniunicntiii beatitudinis c\c\udatur a ratione finis , seu niotivi specitici. Est tuntùm id quo fundotur amicitia. Porrô fundamentum cum motivo amicitia* non nisi absurdissimè conf'undi potest. Ouarc mibi percharus i-st amicus ? Ouia \irtule pra-ditus mibi videtur: t'\i \crnm [lura' amicitia' motivum. Societas (juidem pra'supponilur ut t'undamentum. Neque enim illius \irtute . et animi dotibus aflici possem . nisi ali(jua s(tcietas intercederef. Hune tamen societatis motivo non amplector, sed e contra amicitia- motivo ipiM-ro illius societalem. Ita res se habet , Deum inter et hominem. Ablatà qnàcumque societate, Deus ignolus et inaccessns ab boiiiinc amari non posset.1
- — - li,"l. ... .
DISSERTAT 10
At societas quee amlcitiam fri^nil , non est pnis seu motivuin aniicilife. Namque Unis lams est . scilicet dicina bonilas seu perfcctio. Sed ulteriùs perserutanduni est quare beatitudo cœ- lestis dicta fuerit a sancto Tlioina illins ainicilifo fnndamentuni. Id aiitcni sic facilliuic explicaliir.
Passim doouit dupliceui dari aniDi'cni Dci . iiaturalein scilicet , et supernatnralein. De uaturali sic liabet : Diligere Deum super omuia . est quuklum connaturale hominiK Utrique amori assiguatur suuni fuudanientum , sen societas. Naturalis aniicitia fundatnr in societate uaturalis ordinis. Su[)eniaturalis ainicilia fundatnr in societate supcrnaturalis ordinis . qua- est visio intuitiva. Nainqne ea visio est perfectissinia societas , seu conimnnicatio Dei , in ordine ad qnam cœtera; onnies gratiœ , seu doua supernaturalis ordinis, honiini daulur ; ita ut illa beatitudo cuncta supcrnaturalis ordinis doria in se complectatur. Quemadnioduni vero societas naturalis, sive cognitio Dei qucedam abstractixa , noji est motivum naturalis aniicitia^, etiainsi sit illius fundanientuni ; ita pariter societas superjiaturalis, seu visio intuitiva, non est niotivuni supcrnaturalis anncitia; . etianisi sit illius t'undamentuin.
Nihil igitur niiruni est, quôd sanctus Doclnr dixerit , chnritatein rcspiccre comiininlcutinnon bcatitmUnisœternœ , seu Deum , quatcnus boatitudineni a-ternani coniinuuicat. Idem est, ac si dicerel cliarilateni , ut auiicitiani supcrnaluralem , respicerc Deum qualenus sese communicat in ordine supernalurali , qui in visione intuitisa societatem aniicoruin consuimnat, non autem rcspicere Dcuui in societate naturali communicatum donis merc naturalibus. Ipsa . quœ sanctus Doctor alTert exempla , rem plam' dcmonstrant. Profert consonguiiif'os eiconcices, quorum aniicitia in societate l'undalur. Cei'tissimum est conso.nyuincorviii et conciviiim amicitiani non eo fine , seu motivo coli , ut societatem utilem instituant; imô societas ab iis colitur, eo fine seu motivo, ut aniicitia; indulgeanl. Hinc patet . P ea quec dicta suut aDoctorcAiigelico , non de quocnnique Dei amore , sed tantùm de diaritate , ([uatenus pra-cise sj)ectari potest sub notione aniicitia' . fuisse dicta. '2" Sucietatem assignari ut fundamentum , non ut tinem, seu motivum liujus amicitiœ. 3" Illud QiATEMS, quod Meldensis tantopere jactitat, non cadere in motivum cliaritatis. sed tantùui in ordinem supcrnaturalem . quafenus societas llius ordinis distinguitur per visionem intuiti-
' 1. Part. (1. "Jix, a. m.
vam , a societate ordinis naturalis, quœ nullalenus est intuitiva. Nnsquam autem dictuni fuit a sancto Doctore , beatitudmis a:ternff commnnicationem esse motivum proprium seu specilicum cliaritatis. Quidquid autem speciiicum non (>st, essentiale non est. Choritatis , inquil , finis '.N'/ unus , scilicet dicina honifns.
Xeque eo tamen minus cliaritas ipsani bealiludiiiem stepissinie optât, etiam propriis in actibus , sed non ut essentiale motivum. Charitas enim diviuà benelicentià . ut summai perfectionis eximià demonstratione , quàm maxime do- Jectatur, et movetur ad amandum. Sic bonuni relativnm in absolutum sibi vericre juvat. Vult igitur. et suinmè vult , illam intimam et peifectissimam societatem , quà Deus videtur facie ad faciem , non quidem supiema; ulilitalis emergentis motivo . sed divinte liberalitatis et decreti amantissimo intuilu. Bcatiludinem \ull, non ex beatitudinis cnniniodo, sed eo quôd e\ ea societate laus niaxima in Deum redundet.
Quibus positis . 1" qua^rebam ab episcoj'o Meldensi . quo jure beatitudinem formalem di - xerit ultiniwn h(iminis//)<c'/>/. (Constat ipsum k> (|ui de beatitudine comniunicata , cujus Deus est principiuni . causa et abjectum. Deus autem dici non prjtest [irincipium , causa et ohjectum beatitudinis objectiva}, scilicet sui ipsius. Formalis autem beatitudo vocatur passim a Docloie Angelico , et ab omnibus scbolis, nliqvid crcoluni. Porrô aliqnid cnatuni nunquam dici potest finis ultimus, neijiic totalis, neque partialis. '2" Ha.'c formalis beatitudo , quani Meldeusis assignat ni linem ultinuun , est ipsaniet visio intuitiva : nainque de ea sola loqunntur Mxstici . quos liic ex professo inipugnat. Pra- Icrea ipse banc visionem intuitivam assiguat ut linem ultimum ; unde sequeretur auferri ultinium tiueni . si ea visio intuitiva bomiui non loiicederetur. Atqui id nullalenus dici potuit de beatitudine quadam naturali et pbilosophica, qnam in cbaritatis actibus , ut linem ultimniu sibi propouere nemini cbristiano unquam licuil. Ergo vult Mcldensis visionem intuitivam ita esse ultimum linein inteutum in cbaritatis actibus , ut si non coucessa fuisset liomini baec visio inluitiva. nuUum dari polnissef liujus \irtulis exercitiuni. 3" Aflirmat boc (scilicet visionis intuitiva^ desiderium ) pro/jrintn esse cliuritati , scilicet ni attinyat hune ulliinuni fineui. Concède charitatem in hoc ca'teris virtutibus praeminere , quôd immédiate attingat ultimum linem , scilicet Dei absolutam j)crfectionem et glorjam. Sed nego visionem intuitivam, utpote aliquid creatum , esse cum creatore unum et
DE AMORK V]\n.
individiiuni finein iiltimiiin. Inde com-ludo cliaritatein , quœ liaeiii ultiimini imineiliatè alliiigil , esse uîteriorem dosideiio liiijus Ixnu'tirii adipisceiidi. 4" Ail (nnioidi i-dùoncut dlitcr e.rplicari non passe. Ea locutio ncgaliva aj>erti"' e- cliidit (iiiamcuiuque aliaiii ratioiieiii ainandi ; uiulc iiilerl qt/or/ si jja- oiipossifjih' Ikiis non esset hevAhirans , id est iiiliiilivè \ideiidus, non ossct hoinini anaindi /aiio... prujtter quant aniaf , sive , aliis leriiiinis , uuii esset ab eo ainandus. o" Deiiiii aiiiaïc velle perlectinro affectu , manifesta est . iii(|iiil . i/lasio.
Subjuni^it lia'c Aeiha : « MaxiiMO cavciiduiii » est ab ils advectitiis iii de\i)ti(»iie aiuutiis. » Eteuim liouio sei[)siiiii ii('{[ii,HjMaiii agiio.'cit. » ubi ipsi persuasuni \uliieiis. cuiu leniperaïc » posse ab eo beatilinlinis (]ti;t'i'eiKUe iiiotivu, » Se illiisiirii piitaf . siinal aUpie Dciiin illi [)Vii- » ponis ita ainaiidiirii ; ([luisi \ero |)f()[)(Hieiidiis » sit ainor, absqiie sni ipsiiis beaiidi pro|)osii i. » Ita iiidiieitur in L(Jiitciiiptiiiii devotionis illius » sophislka- . aiit sallein banc in pbrasibus et » apicibus vanis [Htnendam evisliinat '. »
Qnid anleni Doctor Angelicus de iliaiilal.' scnserit , certè explorandnin non est in bjcis ubi laiitùni (juan-it, an charifas. qnalenus aniicitia dicitin-. sil viitus una et siniplex , ant in plures speeics d i ridât nf ; stvl eo bici . ui>i e\ professo «•barilafeui defiinl , illinsque |)ra^rellenliam ab Apostolo laudatam assignat. Sic b:)(juitnr : «Cha- >' rilas ergo fa^it boiiiineni inban'(M'e Dooprop- » ter se ipsuu) , menfeni hominis uniens Deo » per afleotnni arnoris. Spos anteni . et lides ta- » oiuni botiiineni inba-rere Dec. sicut ciiidam » princi[)io . e\ qiio ali(}ua nobis [)i-o\eiiiunl. )' De iJeo aiilein nobis provenil . et eognilio vc- )) rilatis , et adeptio perfecta^ bonitatis -. » Voit igitur cbaritalein Deo propter Deuni Ipsum iîa iiiliifrere . ul nr (piidem perfectŒ honitatis "deptioni'in ex eo sibi /yrovenire optet, neque ilhuu aniel ut princi/tinni . ex quo ea perfeeta' honitatis adejdio Huit.
« Anioi- auteni (juidaiu est peil'ertn.s. (|iii(l;iiii » inq)ert'ertns. l'ertectus quideni anior csl . (|ii(i » aliquis secuiubiiii se aniatur: utpot<' lui ali- .)> quis vull bonnui . r-iciit bonio anial aiiiicuni. » Imperfcctus anior est, quo (piisamat aliquid. )) non secundùni ipsuni . sed ni illnd boiium » sibi ipsi proveuiat , sicut boino anial rem » quarn ronrnpiseit. » llis verijis evidcntissiiin' docel nnUum rsse perfectum arnorem {ji-a-lcr il- Imn , (pii bdiium vult rci amala' . oinuem veiù aiuoiem (pii sibi \\. aliquid bonuin ex re amata imperlectum esse, liub' constat amorem e\ [lura benevf)bMitia pei'lici ; ex conciq)iscentia , iin[)erl"ectiouis aigui. Sed pergamus ad conclusionem aiidii'udaiii.
(( Opoili't ul l'Iiam inlei' \irlntes tiieologicas » illa sil (iiitidi-. qua- magis Deuin attingit. »> Sem|ter autem id (|Uod est per se, inajus est » eo quod esl per alind. Fides autein et spes » attinguut quidi'in iVum . secundùm quod ex » ipso pi'iiM'uil Mithis. vel cognitio veri , vel )> adeptin bnui. Sed cbaritas attingit ipsuni I) Deum . ut iu ipso sistat . non ut ev eo alicjuiil X nobis proxeniat : et ideo (diaritas est excellen- » tior lide et spe , etc. ' » [n boc igitur lides et spes surit miru'is pertecta' . et minus attingunt ipsniii Dcuin. quod iiou sistant simpliciler et absolutè iu eo . (pu'uiadmodum ipsa cbaritas, sed ali(pu"d ex eo pi'oxeuluiuiii (pia'caul. (n boc .iinor s])ei dicitur iuqtert'ectus seu miiuis perlectus, ({uùd boni ade|ttiouem iu Deo couciipiscat. Et ideo, iriquit Doctor Angelicus, eho- /■ifasest excellentior. Ea vox. ideo, i)Ci"emptoria r>t : lia>c est dilletentia specilica: boc est objectutn Ibrmale . seu molivum specilicuui : cni si suam absululissimam sim[)licitaltMu tollas , cbaritas caderis \iiiulii>iis tiieologi(.is uou pra'cuiiuet.
.Mii'ilicc iu liuc lum Docton- Angelico consentit suuuiuis illc pbilosopbus m- tlieologus (démens Alexandriuus . discipulis Apostoloium a'qualis. ( Ibjectionem enrum qui instar .Meldensis argumenlabautur . sibi sic proponil - : « Ouinis conjunctio , iucpiiunt , (|ua' cuni rébus » pnlcbris iuitnr, lit cum a|)[)elitioue : » id est, amor. ex sua esseulia . ipiod sibi bonuni est roui'upiscit. Ipsum Meldeuseui in bis vocil>us audire milii xidfoi'. (Juid verô Clemens? «Sed >. lii . iiiqnit. ul videtur. nesciunl quod in cba- » rilate diviuum est. Non est enim cbarilas diu ligcnlis appelitio. sed est benevola et lirma ;i conjunclio . etc. »
Hoc ita(iue '/' c/a/rif'ife dieinnni est. (juod sit benevolentia pura . (piod conjungat lionnuem Deo , nec tauu'u sit appetitio . seu desidelium. [n Deosistil , uibil appeteus , uequidein /// e.r l'o slhi prorenint adeptio Imni. Hoc qui ii^iiorat M(ddensis . ipnnl diriamn est in r/iarilate ignorai.
Di)ct(M"is Angelici fX|)ressissimam delinilionrm Meldensis ita eludere (-onatus est. Duui sic liabcl . in(|uil . non nt i:r l'o iili(piid nohis prn-
' lii.tir. sur lc\ f'.lnls il'niiiif. iilii ^iipiM t. i\ , \K 2<)tj. — "î i. i. n. XVII. a. V .
l'aris
![. NMH. ;l. VI. ' fillnlll. . VI : 1'. CM inï
TKSSKUÏATIÔ venidi , hoc tantùin innuit, non ut ex eo nobis proveniat ulluui houuui pifflcr Dcuni. 0 inauditam et propeuioduni incredibileiu ludilioatiouem ! Si velit tantùni adsti ucrc , quôd cliaritas nulluni bonura extra Deuin qua'rat, spes in hoc erit rcquè perfecta , ac ipsa charitas. Nulluni enini bomun sj»es qua-iit extra Deuni . et praster beatitudiueiu in eo solo connnunicau - dam ; ac proinde ÙDctor Angelicusabsurdissiiiii' assignasset hanc clausulam negativani , non ni ex eo, etc., ut specificani cbaritatis differentiani, quâ spe praeeniinet , et ideo charitas est excellentior. Malè lui'C duo non ut ex eo , atqiie ilknl et ideo conjunxissct. ut causani et eilcctuni. Nanique charitas baud prcfcellcre potest sjjci , ex eo quod cum spc ipsa illi commune est. Si verô dicat hanc clausulam negativam , non ut ex eo , significare charitalem ex se uullum bonum expctore nisi Deiim in se periectum , ut in eo simplicissimè sistat . ncque concupiscere beatitudinem ibrmalem qua; ex eo Huit : tuni certc ero voti compos. Ipse verô palinodiam decantabit.
Vei'ùui ut b.i'c jani e\ ipsa divi Tbiuiiii' drlinitione certissiiua ma^is ac magis elucideulur, amoris ipsius tons cum Angelico DoctOre altiùs repetendus est. Quœrit utrurn ojmor sit in Deo ' ; haic est autem illius conclusio : « Gùm in Deo » sit voluntas, in eo amorem poncre necesso » est, causam uempe et radicciu lujusque mo- » tùsappetitiv.T virtutis. » Siq)pojiit igiturhauc esse cujuslilict \oluntatis essentiam, ut quid amet. Si nibil amaiet, uihil vellet. Si nihil vellet, non esset voluutas. Amor autem ille voluntali essenlialis , est in voluiitalc quid primum , a quo veluti a radice pullulant oimics motus nj/pefitivo' virtutis , id est , omnia \oliuitatis desideria. Amor igitur non est desiderium, sed est in voluntate prior desiderio, sicuti causa est prior suo elVcctu. «Sunt autem, ait sauctus )) Doctor, quidam actus voluntatis et appetitiis » resiiicientes bonum subaliqua couditiimespew ciali ; sicut gaudii^m et dcleclalio est de bono )' prœsenti et habito ; desiderium autem et spes » de l)ono nondum adepto, Amor autem res])i- )) cit bonum in commune, sive sit babitiun , » sive non bahilum. Inde amor naluraliter est » primus actus voluntatis et appetitùs. Et prop- » ter hoc omnes alii motus appetitivi pr;psup- » poimut amorem quasi primam radicem. )j Hœc sunt quse docet de amore Dei, qui nostri anjoris est fons, origo et exemplar.
At sciscitandum superest, quid sit amarc ,
' 1 Part. ([. XX. a. i.
ut penilus coustet quid sit illud , quod in vo- \m{ii{Q'jjri)nu)n est. et quod cuilibet ap[)etitui aut desiderio pra^supponitur. Quod autem queerimus, hoc sanctus Doctor articulo immédiate sequenti diligeutissimè ac praecisc subdit. Cum a mare , inquit , nihil aliud sit, qunni velle bonum alicui , etc. Non dicit, quod o.mare sit hcne veUe alieui . Ka locutio aflinnativa non ei \idetur satis vebemens et absoluta. Hoc signiticaret tantùm quamdam esse in amore benevolentiam. Negativà locutione utitur , ut constet amorem ex suapte nalura nilùl esse nisi meram benevolentiam. Amare itaque nuul aliud est rjuànt hene celle alicui. Quem amas ex ipso prœ- ciso amoris actu JiuUatenus coiicupiscis. Potes quideni illum , et amare , et concupiscere. Sed hœc duo indubia sunt , I" quôd amor ex se et sine addito sit puir bencvolus ; 2-' quôd amor seu bene^olentia sit iu voluntale (juidpi-imum, quod cuilibet desiderio seu coucupiscenti;e pra^supl>onitur. Deus itaque \ult, et amat aliquid , quod fecit anial , eique bene vult ; creaturan» suam amat, non ex motivo sua:* beatitudinis , quœ ex hoc nullatenus pendet ; sed gratis amat, non ut ex eo quod amat , aliquid proveniat sibi, et sua» beatitudiui perliciend;e conducat. Eà pure gratuitâ voluntate nnmdum extra secondidit ; voluntate icquè gratuitâ homines lapsos in Christo redemit. Hîec est ea magna voluntas ; hic est ille perlectus amor , uostii amoris pro modulo forma et exeuqdar. Ad illius imarjinem acsimililudinem lacti, debeuuis velle et amare, quemadmodum ipse vult et amat, id est gratis et absque beatitudinis comparandœ motivo.
rse dicat Meldensis liane esse \olunlatis et amoris essentiam, utsenqter in qnocumque actu beari ^elit. In Deo velle non est senqier bonum sibi velle . in Deo amare est velle bonum alicui. Deus quidem vult omnia propter se glorificandum , eo quôd sit ultimus omnium finis : sed uihil vult ad se beandum. ïn Deo velle fuit hi'ne celle alicui , dum ualuraiii lumiauam coudidit. Jloc autem voluitev nullo sua- beatitudinis motivo, ut per se patet. Héec est voluntas nostrarum voluntatum perfectissimum exemplar. Ncque dicat adversarius unam esse diligeucU rationem , puta beatitudinem. Deus enim non amavit sine vera aman<li ralione , qu;c aliter (juàm i)er beatitudinem evplicalur. Ncque dicat L'ci solius esse sine inditjentia amare '. Quanquam enim indigemus plurimis, omnia possumus in eo qui nos confortât, ut in amando ipsam nostram iudigentiam superemus. Dum quis ,
' Cinquième Erril , n. 15 : I. xxviii, p. 523; edir. de 4845, (. ix, p. 368.
DE AM01U-: IMRU.
i2.% donatile gratià, sic aniat . « qualis . iiuiiiit Lîcr- » nardus ' , amor suscipitur . talis et rcddilui'. » Qui eniin sic anial , haud secus pioiVctô qiuuii » araatus est, aniat , qiuereus et ipso Nicissini , n non qiia-' sua sunt , sed quœ Jesu Christi ; que- » inadniodum ille nostra , \el poliùs nos , et M non sua qua^sivit. » Hoc idem Cassianus , c\ antiquissinia Antonii ca-terorunique Ascetaïuni traditione, diserte docci '. Hoc idem a di\n Thoma doceri ini'ra patebit.
Undc niliil mirum est , quôd Autrelicus Doctor amorem amicitia- seu l)ene^olenlia', perfectum ; concupiscenliœ verô, imper fectum -a}^- pellaverit. Quod eyiim esf per se , ut livqueus docel . prius est , et perfectius . eo quod est per oliud. Sic autem perj.nt : «Amor noster , quo n bonum alicui volumus , non est causa borii- » tatis ipsius , sed è converse bonitas cjus . » vel vera , vel œstimata , provocat amorem . » quo ei volunnis et bonum conservari quod » habet. et addi quod non habet '. n
Juxta banc adeo incub'atam amoris notionem, amor quo Deus amandns est , totus est pure benevolus. Eo efl'cctu ei voli'mus et bonum conservari quod habet , et oddi quod non habet. Tn ea amoris notioue primaria et essentiali . nequidem voruhi audit ur de Deo sii)i optando . seu concupiscendo. Coucupiscilur tamen ; sed baec Dei quatenus beatilicantis concupiscentia . est tantùm in voluntate (juid posterius amorc ]»urè bene\obj.
Hujus autcm doctrina* pi'iiicipiiim hoc est . quod [)rimarius ille amor spectet Deum inseabsolutè sumpto ; non aiûQxn snb aliqua conditionp speciali , sicul alii aclus. « Gaudium enim et » delectafio est de bono pnosenti et habito . » desiderium autem et spes de bono nondum » adepto. Amor autem respicit bnnum in com- » nnme . sive sit babitiim sive non liaiutiim. » Certum est igitur bunc amorem , ex cpio, u( Ibnlc , Iluunt omnia desideria sunmii boni . esse meram bcuevolentiam erga Deum , niillà ratione bal)ità quôd ^iipro'sens aut absens , (juôd sit habituai , necne. Hiiic pi'iticipio perfectissiini"' consonat divi 1Mioiii,r \o\ uc<rativa non ut ex fa. etc.,etrcclè infertur, (juod ideu charitas sit excellentior spe , etc.
Hoc autem est pr.eclarum sancti Doctoris principium : « Scmpei- quod est per se , prius n est eo quod est |)<'r aliud. Kursus quod est » comnmnius naturaliler est |)rius. Unde et in- » telleclus per |)rius baliet oi'dinem ad veruiii » commune , quàm ad particularia qua.'dam
' De dilig. Deo. cap. i\ , n. 20 : p. 5<J.">. — - Oill. ix. — ' / Purl. ij. XX a. I.
n vera. Sunt autem quidam actus voluntatis et » appetitùs respicientes bonum sub aliqua spc- » ciali conditione..., etc. Amor autem res])icit » bonum in commune , sive sit habitum. si\e » non habitum ' • « id est quemadmodum intellectus primo attingit oerum commune. Hivc ad particularia quœdani vera, exea. vericoniainnis notioue delabitur. lia etiam voluntas primo respicit bonum in co)innune purà benevoleiitià. Deinde suboriuntur Ijoni sub aliqua speciali coudifiofuj syun)\i. verbi gratià . beatitudinis desideria.
Diligeutissimè denique perpeudenda est Uccc decretoria divi Thoma' argumentatio . quôd Ih'uai diliqerc inaqis aliquid, nihil aliudestquinn majus ei bdiiut/i. relie -;unde concludit eumessc a Deo plus dilectum. cui plura bona vult etconfert. Quôdsihœc vera sit amandi ratio . sequitur quôd Deum plusminùsvc amemus. non quidem pra^cisc}>rout plusnuuùsveillum coucupiscimus, sed |)rout ])lus'niiuùsveei ralui/ius bonnat cimserva)i quod habet.
Hinc est alia conclusio elicienda , nimirum nos non posse prjccepto obtemperare , et amare Deum pra- nobis, uisi gloriam Dei, quod es.t cnninune bonum , plus quàm nostram privafam beatitudinem sincère velimus. Si gloria Dei (i[)lauda est [)lus quàm nostra béatitude . ilUid plus optari non [lotest ex ipsius l>eatitudinis motivo. Quid absurdius quàm dicere beatitudinem esse rationem formalem ac prtecisam , ut ipsam minus quàm Dei gloriam xelinuis? Quid sibi ipsi magis dissoiium at(jue repugnans . quàm ille actus? Deatitudi> me déterminât , ut aliud pr.r jieatitudine \clim. Tantopere beatitudinem concupisco . ul illius desiderium mibi sit ratio tbrmalis et pra:'cisa cur eam minus quàm aliud ab ea diversmu vclim et o[>lem. Ita velle , non essef \elle , sedinsauire. Itaque si beatitudo esset cujuscumquc volitioiiis pi-ecisa ratio , Deu-. [wpc nobis amari nullatenus unquam possel.
Ad eludendam banc argumentationem , Meîdensis lingit unam dari beatitudinem individuam , qua' conllatur . tum evobjectivOj lum r\ Ibniiali . ita ut allerius sine altéra notio sit sublilius conunentum. Vcrimi jain vidiimis eum docenlem . et totius Schobe sull'ragia in hoc sibi arroganlem , quôd beatitudo conimunicata sit jlnis ultimus. In hoc sibi contiadicit. Etenim beatitndo coanaunicalii non est objeclisa , sed
' / Vnrl. M. \x. .ut. I. — - Ihkl. arl. iv.
fonnalis tanlùni. Deatitudn , (\mm crmirnimi- » sam beatitudinoin , qua: fst creatuipp status cutum vocat ' , eadem est clequa iiiliiiea inime- » scii disposilio. Ha:c omnia perspicua , et vulà!.\e m)CY\o-c à\çvdA : Doits quatenm beatifu- » gô recepta, tu solus dicere récusas. Ex liis fZi/2e/n Si<fl/» ?(oi/s co?n?/m?7«c«;?A-. Certè béatitude » duobus adeo diveisis llnem ultini.um , tolailla quani Deus conmwnicut , et quà coniniuni- » leuiet indi\iduuui uiteris couthirc. catà bomo constitniturlu-atus. nonestDeus ipse. Ipse vero sic retulit : « .Egrè fers , qnod in
Sod supeifhium csset aigunientari , duui i[;se » inea seiitentia , ex objectiva et Ibniiali bealirern penitus dirimit. Dens , niquit . inqiau— tum noùis beutitudiuen} communicat lu quantum est il/tus causa , principivm , et ohjectuin. Certè causa et priucipium , realiter dislinguitur a suo cffectu. Objectwn . quod beafitiidiiieiii auinia' tribuit, cuiii bealitudine. quaniia anima producit, coiifundi non potest. Igitur ea beutitudo communicata , cujus Deus est c«w*« , principium et objectwn , njaxiniè distinguitur ab objectiva , et jfinis ultimus nunqnani dici pi - tuit. In boc fofi Sc/iolo' iniponit adversarins. Finis ultimus est id , (juo lendit bnmo . ut in eo simpliciter et ultiniatè sislat ; est id , quo nibil est ulterius , et quod alio quocunique Une appetendo ulterius est. Id auteni quod a Deo distinguitur . ut eiï'ectus a causa . priiuiinu et objecta . non est id in quoboniineni simpliciter et ultiniatè sistere oporteat. Iniô est quid ulterius eo eflectu, ne/npe causa principium et objcctum , quod est ipseraetDeus.
Dicat quantum libuerit, quod beatitudo sit ipse Deus quafenns passessus a 7iobis , nosque possidens. llespondeo effectum non esse causam , atque adeo beatitndinent , cujus Deus est causa , lion esse ipsum Deum , neque possessu)a fleque possidentern. Addat et hccc : « Beatum » fjeri velle, est confuse velle Deum: velle " Deum ; est beatitudinem confuse velle ". » \ ult-ue ut cliaritus sit spes conl'usa . et spes ^icissim confusa cbaritas? Sic eàdeni specievirtus
)' tudiue, coalescat unica et eadem beatitudo. » At qua'so , quid dixi ultra divi Tliomœ dic- » tum, qui nunquam non pradicat actusetopc- » rationes. quibus Deus j)ossidetur, esse perfcc- » tionem . linem nltimum , et essentialem )) bominis beatitudinem. Est-ne duplex beati- » ludo? vult-ne Deum non esse objectivam » beatitudinem? Nequaquam; sed Deus esset » frustra nostrum objectum , nisi adessent ac- » tus, quibus i[)si unimur. Ita. et hoc objecte» , » et bis aclibns conjunctim sumptis beainur. >■> Sic multa et pra-clara minaus operosè, nibil dicit. Coucedo totum,lotumque nibil est, quodlaborauti ullamopem ferat. Exconcessobi hominis actus . (juibus Deo conjungitur, non sunt Dens ipse. Quantum cœlum a lerra distat : imô quantum créât ur a' actus et operaliones creatore inl'eriores sunt , fantùm formalis beatitudo objectiAÛ iuferior est. Valeat igitur bac utriusque rei complexio. Nibil immoror. Connaturalis est lue omnium sermo, ut quod beatitudinem eflicif , beatitudo ipsa vocetur. Sic Titus imperalur ])0[iuli delicia' dictus fuit, eo quod illius humanitate ac benelicentià , populus deliciis afflucret. Sic causa sumitur pro suo effectu, siugulis, quibus loquuntur lioniines, boris. Sic ego ipse lubens dicam Deo : U Domine, beatitudo nostra! Juvta hune loquejidi modnni , beatitudo r^{ finis ultimus. Tum ipsa beatitudo in coucreto sumitur, Complectilur (uni objectum .
cril, modo plus , modo minus confusa ; uiuim (juod beatitudinem eflicit , tum actus et opecrit simples et individuurn illius objectum , sive motivum nempe individua illa iieatitiido ex objectiva et formali couflala. Sed hoc totum quid ad rem ? iiibilominus demonstratum maiiet , quod beatitudo formalis ab olijecliva, scilicet Deo , realiter distinguatur . ut eflectus a sua causa, ac proinde non sit finis ultimus.
«Niimqiiid. aiebat Meldensis . duplex erit apud te beatitudo? « Sic reponebam : « Non rationes, in quibus consistit vera et proprie dicta hominis beatitudo.At^erô sibeatitudopra- . isiùs et in abstracto examinelur , ne iiincaqui- \ocali() subrepat. per se patet dicendum esse , beatitudineui stricte sumptam , scu formalem . nullatenus esse finem ultimum. Neque enim humani actus seu huinana.' operafiones possunt esse id in quo sistit ultiniatè hominis voluntas : hoc esset sibi ipsi contradictorium. Qui enim dicit actuin humanum et l'ationc pra'ditum, iie-
» est quidem duplex beatitudo : verùm ipsa cessario dicit actum aliquo Que elicitum. Quod
» bac duo coinplectitur , qua confundere ne- autem lit aliquo fine, finis ultimus esse noupo-
» (|uaquam licet , puta Deum , ut objectum. test ; alioquin daretur finis etiam finis ultimi.
n quo beatitudo homini communicatur ; et ip- 1,'nde constat 1)eatitudineni. formalem seu conimunicatam nullatenus esse fiuein uUiinum ;
.../""■,";": '"■ £''»'«/''>^'";'- liv. X. n. 2!. : I. xxvm , ,.. ,„,ippp ^y^.^^ cousihlil in uctibus et opérât innibus ioi. — ^ lirp. a quatre J.cllr. ii. I .> : I. nm\ , j'. 5'» ul ^ ' * , ^ ,. . . . „ . ' ...
- Edit. de is'i.j, t. IX, p. 2o:i cl iô\ . Lcrto fiue elicitis : is autein finis, quo euciun-
I»E AMnIlK ITIV».
tur hi ac^ï«, est soins ultiimis liais, iiiiiiiniiu ipse Deus,
Qiiôd si lifcc a luc jani dicta MeUloiisis n spuil , saltt.'ni Aiigi'licuin Doctorem ho-c eadeiii luculentissiniL' docenteni audiat. Oua;ril y au » béatitude sit aliquid iiicieatuni '. » HaT aiiteni est illius condusio : « Beatitudo honiinis, » quaiitùm ad causaiii vel objootuiii, cstaliqii:d » iiiLi-eatuin : quantum \cvo ad ipsan» esscii- » tiani beatitudiuis est aliquid crealuin. » Si verba ipse ad arbitriuui lin^eieui . uiliil niagis (lecretorium in sermone inibi occurreiet. Lbi stricte loquendum erit , Deus non dicetur beatitudo ipsa, scd tantummodo illius coaso et objcctuni : causa auteni non est ell'ectus. Qua.'- nau) verè est beatiludiuis essentia? Reponit sanctus Doctnr : AlMpiid ircati.nn. lllud auteni cujus essentia est aliquid creatum, quantum abest ut sit finis ultimus. Simul atque propric et stricte loquendum erit, bealitudincm appellare oportebit , non (luidem Deum, qui est tantùm causa et objectuui bcaliludinis : sed illud . quod est vera Ocofitudinis essentia , scilicet cdiguid créât uni.
Sed audienda est sancti Doctoris nilidissinia explicatio. » Finis, inijuit -, dicitur du|iliciter. « f. uo modo ipsa les (juam cupimus adipi.>ci ; » sicut avaro Unis est pecunia. Alio modo i[)sa » ade[)tio , vel possessio , scu usus aut fruitio » rei quae desideralur; sicut si dicatur , quôd » possessio pecunice est Unis a\ari ; et t'rui re » volujduosà, est linis intenqierali. Primo er^o » modo idtimus liominis linis est bonum )) increatum , scilicet Deus , qui solus suà » iulinità bonitate potest volnnlatem homi- » nis perfectè implere. Secundo aulem modo » ultinuis bominis linis est creatum aliquid in i) i[)So existens, ipiod nibil est aliud quàm » adeptiovel iVuilio linis ultimi. L'itiiinis autciii » linis vocatur beatitudo. »
Jani omnino evanescit .Tquivocationis caligo. Finis dicitur duidiritcr . scilicet in abstracto et in concreto ; in abstraclo pi'opriè et stricte, iu concreto mim'is proj)riè ef latè. In abstraclo seu pro\n'ic tdtint us /loniini s finis , est Ijonuni increatutn , scilicet Deus : in concrets» , minus propriè et latè sumitiu" odeptio finis ultimi pro ipst) ultiino tiiie. Eà locutionc minus proprià ultiuius finis vocatur hcotituda , quamvis non sit stricte loquendo linis ultimus ; eaquippeest aliquid creatuui iu ipso boniine exisfens. Quidquid auteni creatum est ;. quidfjui<l est crcatura; aetus et operatio: qnid(|iiid a2
creatura elicituni in ipsa existit , ad Deum. u* ad linem ulteriorem , refcrri necessc est ; ac |>roinde nullateinis babet ralionciu finis ultimi. Frustra objicit adversarius, Deu.m fore frustra nostrum ubjectum , nisi adessent actus , quibus ipsi uniniur. llinc facile evincct beatitudincm esse médium necessarium ad ultimum lincin asscquendum : id libentissimè concedo. Sed médium non est linis i[)se ultimus. Dum pmbal esse médium necessarium , in boc aperli; negal esse ultinuim linem. Huit ev:o fundilus adeo jactala illa et perpétua ar<:umentatio.
Frustra , inquiebat , sine illis actibus Deus esset noslrum objectum : cvgo exobjecto et his actibus coujunctim suuiptis coalescit unus ulti- )nus finis, l'ari jure alicpiis dicere poshet : Sine cbaritate,(juàDeus ij)se atlingilur, frustra Deus esset snnnnuin bonum : erpo ex Deo et charitateconjunctini sunqitis conllatur ultimus tînis. Ha.'c argumeutatiii nulla est : neque eniin artus sive Operatio , quà ultinunn linem conse- ([uimur . est dicenda idtinuis linis: nisi vclis improi>riè adeptioncm rei, ipsius rei nomino a[)pellare.
Quibus positis, sanctus Doctor quterit« utrum » beatitudo sit operatio '. » Sic autem conclu- » dit : Cùm beatitudo consistât in ultimo ho- « minis aclu , necessc est q)sam esse aliquani » liominis operationein... Secundùm (juodbea- » tiludo liominis esi aliquid creatum in ipso » existcns , neccsse est dicere quod beatitudo » bominis sit operatio. » Paulô infrà bœc addit - : « Est a.tio maliens in ijjso agente . iit » sentire , inlelligere et \elle; et liujusmodi » actio est perfectio et actus agentis , et talis » operatio potest esse beatitudo. i^ Actum aulem qui fîneni babet , ut jam dixi . linem ultimum dicere absurdum foret.
I|)sc Meldensis , scliolariim clamore perciUis, retrocedere visus est. « Oportuisset, inquit ^ , » magis distincte declarare , quod Scliola assi- » gnetdupliceni amorem ; alleruin scilicet ami- » citia.«, qui est ipsa cbaritas, et quo Deus ama- » lur j)ropter Deum ipsum : allerum concupis- » ccntia.', quo ijuis Deum sibi\ult. Hoc constat : » at oportuissel adjicere, [ilerosque tbeologos » buiic ullimiim subdividere in amorem concu- » piscenliîc innocuum et sanctum , ubi tiuilùm » optatur Dei possessio ; et in amorem niera; » conciqiisceiiti.e , quo Deus non ainatur , nisi » e\ utilitalis molivo et unicè mercedis inn liiitii. lia, genericè loquendo, triplex agnosci
' I. -J. c(. m, ;i. 11. — '1.2. i|. m, a. ii. Ad lertium. — '• hftt. rirs ilir. Enils , ii. 18 ; t. xxviii , y. o68 ; C'-lii. .le l«'to , l. i\ , p. 32 j.
DlSSEUTATIn
» posset ainoris species : priinus jnslilRaiis esf: »' siquidem ipsa est charitas , qiuc , ut ait Aii- » gustiiius. vera justifia est. Seciuidus . qnoin » Schola coucupiseentia' auiorem siinpliciter » vocat , quo Deus ut mercesoptatur, in se bo- » nus est : namque chrislianœ spei ipse est » amor ; sed non est justilicans, et exseanii- » corurn Deiordinineniinorn adscriint. Tertius. » queni mené contupisientia' vocant . in lioc » convenit cum secundo, quod justitlcansn(*n » sit ; in hoc auteni dill'ert, quod nihil nisi iner- » cedem spectans, ut in ea linein ultiinuni sta- » tuât, cum detrimento gloriéeDei. \itiosuset » inordinalus est. » Sic verô paulô infrà de Ijeatitudine dixit ' : « Deus vocalur ol)jectiva » beatitudo ; fruitio auteni Dei béatitude for- M uialis. Haec ad illani, ufadsuum ultinium n liuem , in aliquo sensu refertur. Alio tamen » sensu, auctore divo Thoma , constat apud » onines scholas ex his duabus coalescere uni- " cam et eamdem beatitiidinem. Queniadmoji duni lumen , quo oculi , ut ita dicam. bean- » tur , nisi percipiatur , eos beare non potest : » unde et ex perce])tione luminis , etexlumine » percepto, lit una et eadem oculi videntis feli- » citas. » Quidautemsibi velit in ea verborum lortuosa compositione , neque ipse aperto ot simplici sermone dicere posset. OItjectuni l't polenlia , causa et effectus in concreto sumi possunt. Quid inde? At nibilominus bœc duoinvictissimè constant : Primum. quôd actio visita non sit objectum \isum: secundum. quôd orf//s seu opemtiij creaturae non sit Unis ultimus )voprii'diclus, neque totalis^ neque partialis. Non quidein totalis, quia Deus ipse est ultimus finis; actusautem immanens in agente creato, Creator non est : neque etiam partialis: quidenim esset magis absurdum et impium . quàm simul ponere crcatorejn , et creatur;e operationem in i l)SO exisientfnn . ut essentiales Unis ultimi paites? Finis ille ultinnis jam non esset simplex : in eo conq)onendo , creator et nliffid creatiim essentialiler concurrercnf. Sic etiam dicendum esset charitatem . graliam sanctilicantem et lumen glori;e esse ultimumfinem : neque ciiiin. si ea singula deessent , bomo finem ultimum consequerelur.
Yerùm qu.e de triplici amorc dixit adversarius, unquam satis niii-ari nequeo. An b-TC seiiô,joco-ne dicta sunt, pênes cordatum lectoiem judicium esto. Hoc unum contendo , scilicet ea (juîc ab ipso tum antea, lum in eodem opère, tum postea scripta sunt , incredibiliter absona3
esse. Sic autem arguo : Aliquid concupiscere nibil est aliud quàm id velle sibi. Hinc ipsefatetur amorem christionfp sjjei Qsse snnctnm concupiscridioin. Hoc posito , seqiiitur Meldensis charitatem esse meram verte in Ueo beatitudinis concupiscentiam. Hoc autem facile ita evincitur. 1° Charitas, juxta Meldensem , est ex sua essentia beatitudinis, seu unionis. fruifionis, societatis , possessionis , visionis desiderinm : ergo ex sua essentia est quaedam Dei concupiscentia. ■2" H.ec concupiscentia est quid primum incharitatis essentia. « Quid, inquil ^ . chantati ma- » gis essentiale et proprium . quàm unitivum » esse? » 3" Htec concupiscentia, sive beatitudinis in Deo comparandre volitio, est tota et ada^quafa charitatis essentia. si Meldensis sibi ipsi constet. Quod ita probalur : Charitas nibil est nisi amor Dei. Amoris antem ratio totalis araandi fines excedere nunquam potest : atqui Deus, ut nostrum bonum . sive. aliis verbis , quateniis nostra beatitudo , juxta Meldensem . est totfi di li (jeudi ratio . est ratio amandi quœ iditer explicnri nequit : de ea voluntate ceeterœ onmes hominis voluntates effonnantur : propter hoc omnes omnia : prrPter hoc nihil volunf. Unde evidentissimè liquet nuUam in homino posse assignari volitionem . quic tota non sit beatitudinis volitio. seu concupiscentia. Nam . iiti jam dictum est, aliquid sibi vellc, et id concupiscere , verba sunt merè synonyma. Hœc igitur tota est voluntatis et amoris essentia , ut sunnnum suum bonum . seu beatitudinem sibi velit. sive concupiscat. Ne quid ulterius specie tenus nobis aftingat >[eldensis. Oanna propAcr hoc; prœter hoc nihil; (\nA(\mà volitio est, nihil est nisi propter bonum concupitum : nihil est pr;eter boni concupiscentiam. \hiH- est tota diU- (jendi ratio , ac proinde t< ila essentia dilcctionis : aliter explicaririeipiit . Quidquid est prd'ter hoc, v\ non projjter hoc, manifcMa illusioest.
Neque benevolenti» nominc nobis illudatur. Nemini quisquam beue velle potest, nisi ad hoc ex alifpia dilirjendi mtione movealur. Atqui beatitudo comparanda /o/rt est diltyendi ratio. Ergo nemini quisquam bene velle potest. nisi i-atione illà unicà sui ipsius beandi. Katio benexolentiœ uUa aliter èxplicari potest. Quidquid boni aliis hominibus. et Deo ipsi volumus, hoc totum voluiims propter hoc . et nibil pro'ter hoc, scili( rt ad nos beandos. De bac nostra' privata? beatitudinis volitione, seu concupiscentia, efforniantur cœterœ omnes volitiones, quibus,et aliis bomijiibus , et ipsi Deo bene volumus. Un-
' Hrp. il quatre Lclt. II. 17 : I. XXIX, p. 58; cdi( de I 845 , I. IX , p. 452,
DE AM(»RE l'LRo.
de loquitur ipsam erga Deiim bene volent ia m hinc oriri et liiic rcferri, hinc efformari et hue resolvi. Sauè hotiiines voluptatuinauKirilesbeue \oliirit objeetis a qiiibns beari s|»eraiit. Volunt ^ino et epulis exquisitissiniuin saporeiii. niollitiem lectis, vestibus eleganliain , ainœiiitateni riiri, terrœ fruges. acri salubremtemperantiani. hilaritateru amiois, facetumque ingenium. Ha>c aiitein nmaio propter hoc , et nihil pni'ter hoi: . neiiipe, ut sibi iiululgeant et beatè vixere possint. Sic etiain honio, in Meldensis sententia , Deo bene vult; quiueliam summum quodjani habct bonum illi vult, sed totum propter hoc . aednihi/ prœtcr hoc, scilicet ut in eo suninio bono beatus ipse sit. Deum alla ratione diligere 7nonifest(i illasiocsf. De bac concupiscentia clforniatur ipsa erga Deum benovolentia : queniadmodum verô benevulenlia , quà gulosus quidam e[)ulis edendis bene vult , ita Apostoli . ita Dei Matei-, ita ipseChristus Dominus in sua Inimana Adiunfate . Deo bene voluei'unt . e\ ea unica et totali diligendi ratione , scilicet quod in eo j ut in majore bono , l)eatiludinem privalain concupiscerent. Ea est siquidem,cunctis, nulln evcepto, tota diligendi ratio. Isest /?///>■ ultiinns. piopter quem omnes omnia volunt.
Ha'cautem, ut [latet , luni ante rarionua Scriptorion edilionem, tuuiin ipsis variis Scripti$, tumetiammullo postbujus operiseditioneni . singulis paginis inculcata , et in libre cui titulus Schola in tuto, et in Responsione ad quatuor Ca.weracensis Epistolas, et in o[)ere quod An n otat iones , etc. \ ■duciov nuncu[)avit. e\identissiniè demonstrant . quantocum totiusEcclesia;ludibrio , tiiplicem amorem, quasi seipsum emendans . assigna veri t. Ptimum nenq)e pure benevi)luiJiin illius senteiitiacliinKeiicinir. acproinde nuUatcMus sccinido siipei'ioreiu . atfpie jiistilicantein , esse jam abunde constat. Secundns Deum (juidcMU unum sibi vult: at nihil est, nisi Dei sibi comparandi \olitio. ar proinde tolus est in Deo concupiscendo : nihil est pra'ter Dei unius meram concupiscentiam : nihil indudit . /;/v/'/^'/' //oc . nihil nisi propter //oripsum. Quo pacfo autem tertius amor >// vitiosus et inordinafns, ipse nunquam expedict. Nihil nisi mercedemspectat. inquit. Janine oblilusesteam esse totam diligendi raiioneni, \{ omnes omnin velint propter hoc , nenqie beatitudinem qua^ sola nierces est. et nihil nisi propter hoc reliiit ? Sed /// ea, inquit, mercede stntuit finein ultiinuni. Nonne h.'ec nierces C'^^i ea complexa beatitudo, quamindividuam Meldeu-
' lit rst, (lallii'ti xTiiioiie , l(eiiiiin/itf!i sur lu Hrii'nisv df M. (te Cambrai ii lu Relation sur le Qiiiélisinr, sisaflingit?Hcec rnerces seu beatitudo yy^/'^c/ew* est . ut ipse ail . ac proinde in illius concupiscenlia sita est munis peiTcctio. F^inis est ultimus pripter (piein omnes omnia volunt '. Janine (piod tantopere inculca\erat . ii.tMnorià excidit? IV'ccat-ne quis in staluendo ultimoline, in mercede seu beatitudine, quae ex omnium scholarum unanimi consensu est finis ultimus? Peccat-ne quis, dum Deum sibi optai aut concupiscit jii'opterid propter quod omnes omnia. et prœter qnud nihil volu/it ? At , inquit Meldensis , nihil nisi mercedem spectat. Amor spei nihil etiam nisi mercedem, qua; est ipsemet Deus , spectat : mcrces ea est , de quà Abrahamo dictum fuit : /:V cro merces tua magna nimis. Id autem expelil amor ille , seclusà glorià Dei. Huasi verô quis posset velle in Deo solo beari . seclusà illius glorià! Ha!c duo , ut ait Meldensis ipse , iuseparabilia sunt : ita sese intimé tangunt *, ut di.-jimgi nequeant. Quicumque vult in Deo solo hcari . uisi oamiuo iusaniat, Dei gloriam mini- III" exiludil. Huôd si ipiis ita insaniret , ut M'Iict in Deo beari citra omneni Dei glorianj , tiiiu isaiiior inordinatus esset, non ex natura niera' Dei concupiscentiie , sed ex affectato glori.c Dei contemptu. Conlemptus autem ille es- S('l (piid extraneum et additilium mera^ huic cMncu|»iscenliH^. Mera autem concupiscenlia Dei in sesumpla abstrahit a Dei glorià émergente , iiiit non émergente. Sic eliam pari modo spes ini'ormis ante charitalis infusionem , gloriam Dei neque includil , necjue excludit , sed abstiactivè se habet. Hoc idem pr;ecisè est dicendmn de amore illo mera; concupiscenlia'. Vana est igitur et fulilis ba-c secundi et lerlii amoris ostentatio. Si fucum lacère cesset. lii[ilex amor unns eril et simplicissimus. Namque . ut ipse palam [)r;edicat , anun- parus , castus et gratuitus est. modo eo 'usque pervetwrit , scilicet ut Iknna solum pro mercede concupiscat ^.
(Juôd si dicat hune amorem vitiosum concupiscere alicjuid pra-ler beatiludinem veram in Deo solo adipiscendam , jam vitiosus erit ; non <'à pra;cisà ratione, quôd sit mené concupiscentia' amor . sed ex aliquo su[)eraddito : ac proinde iii eo vitioso amore adinittendo , leclori illudere voluit. Hoc autem utcertissimum docet, quôd purissimacharitas eo usque tantùm puri- {ii\s pervenire potest, ut sit Dei solius, ianquam mercedis. roncupiscentin. Sic primus et secundns Meldensis amor niillatenus l.-itlnni sive in-
' Kvp. Il ijualrr Lett. n. 0 : l. xxix , p. 31. — * Ihid. II. 18 : p 60. — ' Addit. à l'Imir. sur les Etals d'orais. n. 7 : 1. \x\n, p. 'tSO. F-.lil. .l.' 184:;, l. ix , p. 'i4'. , 152 cl ilf..
DISSKRTATIO fimum exsuperat. Quâ iofitur sinceritate aniiai banc palinodiarn decanlare gloriatus est . ut se iiiihi hiiniilitatis exemphini proponeret ? « Nisi )> in lioc . inqnit ' , peccassc niihi viderer . non n me eniendarern. At culpa esset irravior. si )> nonaliàs dixissem quod hic desideratur. L'I » res sit , nihil nisi eniendalionem cupio. Félix. » si hislenibus exemplis, ens qui majora darcnt h pxcitare posseni ! »
Quàm tictitio et ilhisorio aninio luec dixerit. hoc ccrtè patet ex hisquo* suhinde inculcarenon destitit. «Non licet credere, inquit. formalem y> bealitudineni (quantumvissit donum creatum) » id e>f. l)ei tVuitionem. posse naturahler o[)tah ri; «namque lioc donum su[)ernaturale cA . h cujus amor . quemadmodum et amor Dei . » nonnisi a gratia inspirari potest -.-» Quid eà nova theologiri ahsurdius? quid a vera magis absonum? Donum hoc. inquit. est sujjernnturale : ergo naturaliter , et al)sqne gratiœ inspiratione , optari non pote«t. Consequentia ha-c scholis liaclenus inaudita fuit. Num Spiritùs sancti donum ad miracula palranda supernoturaleesi? atqui Simon Magus hocsupernaturale donum . naturali . imô pra\à et detestandà rupiditate optavit : ergo falsissimum est donum supernaturale. naturahter non posse optari. Ad }ioc ut quis supernaturalia dona optet.reqniritur ut ea noverit, nosse auteni non polest, nisi e\ fide. At, positàfideihice ad rognoscenda supernaturalia . potest quivis ea naturahtei- et vitiosè appetere. 0 Meldensis. tu doctor es in Israël , et ha^c ignoras? Sictotam theoiogiam funditus subruis? Sic errans, me acerbissimè, (juasi errantem increpas? .Von ficet c/edere, inqnis. Al conlrà et credere licet. et non credere, nefas. Sircine quietismum impugnari oportuit? Sic impugnare. adstruere est. Ouasi verô ahsurdus et impius crror , non nisi aliis errorihus ahsurdissimis expugnari possit. Tu Ecclesia^ nniversîfi doctrinam falsô quietismi nomino dilaceras. At neque in hoc lecum cohceres. Num tiiplicem Dei amorem assignasti? Num citiùs et expressiùs assignandum fuisse fatebaris? Num dixisti r yisi in hoc peccoi^se mihi viderez-, non me emendnrem ?\ihil nisi emendationem cnpio.etc. Peccasti igitur , et le emendalum \oluisti . quôd hune triplicem amorom non salis exprcssèassignavisses. Beneest. modo sit pcr-nitentia vera et constans. Doces igitur expressissimè « amorem niera' concupiscentiLe . quo Deus » non amatui-, nisi ex utilitatis motivo et uniiè
' .Iteii. des dir. Ecrits, n. 18 : I. \xviii . p. 372. — ' Relat. sur le Qiiiélhnie, vu' sect. n. 9 : 1. wix , p. <î2T. Edit. de 1845, I. in , p. 326 el 608.
n mercedis intuitu... Tertius ille amor quem » mera^ conçu pi scentia- vocant. — nihil nisi w mercedem spectans . ut in ea finem ultimum » statuât . cum detrimento gloria* Dei. \itiosus f> et inordinatus est. Amor ille est amor Dei. siqui- *■> dem Dcum non arnat. nisi ex utilitatis motivo. » Vitiosus et inordinatus est. » Ergo, ex confesso, ('A\\viivnov\yo\citiosusetinordinatris. Qua,'ro aie. anauiorille vitiosuset inordinatus supernatiu-alissit, et inspirari non possit nisi a gratin? luspirat-ne gratia quod vitiosum est et inordinatum ? Quare igitur doces cum tanta confidentia , cum tanta in me verborum asperitate , donum création . si sit supernaturale . naturali aiîectu non posse optari ? Y.n Creator ipse. quem tu dixisti amari afîectu vitioso et inordinato. « Hujusdoni, inqnis, amor, quemadmodum el » amor Dei non nisi a gratia inspirari potest. » Num teiiius ille amw mercp concupiscentiœ idem est quo Deus non amatur nisi ex utilitatis motii'o ? Falsnm est igitur. quod amor Dei nonnisi a gratia inspirari possit. Amatur Deus ritiosè el inordinatc ; ergo naturali affectu , el gratia non inspirante tune amatur. Hinc palet le scmper in pra-judicata relabi. Hoc peccali genus ii'ridebas, de quo nemini unquam contigit sese accusare : hocpeccati genus ingratiis admiseras; hoc specie tenus, schola^ sopienda- causa. Palinodiarn exemplo dalam. lu ipseludibrio verlis. Quod altéra manu adstruxisti . altéra pessumdas. Posleriora scripla prioribus absolutè derogant : jam omnino apud te ratum est , quod nuque amor Dei , neque créât i doni desideriunr inspirari possit nisi a gratia Dei. Quod aulem a gratia inspiratur. nec vitiosum, nec inordinntum est. I'_Mtur nuUus datur amor Dei, nec bcatitudinis formalis, qui vitiosus sit; nullus, qui . gratia illnni inspirante . non sit supernaturalis. Apertè lectorem ludis.
<) quàm longe candidiùs et lucidiîis , Sylvius rem explanal 1 « Non liccl, iuquil ' , ita Deum » diligere. propter mercedoîn . ut vita a-terna, » vel conslituatur iinis onniino ultimus nostra* » dilectionis, vel sic propler eam diligamus » Deum , ut aliàs non essemus dilecturi. Prius » quidem. quia Deus débet esse nosler finis sim- » pliciler ultimus. Quamvis aulem nosfra vita » aMerna consistât in Dco, sicut in objecto bea- » litudinis : ipsa tamen Dei visio . fruilio et )> romprehensio non est Deus. sed aliquid crea- )» lum. Posterius verô, quia cùmDeus sit suni- » mè bonus , et propler se summè amabilis , » debemus eum diligere propler se , eliam dato
'2 2. q. NXVii. ;i. III. p. 171 .
DE AMORE PI R(».
)' quôd nihil commodi provenirel ex ejus dilec- » tione. Ita ergo diligcndiis eslDeiis, ut tam « dilpctioneni qnàiu alla hoiia opéra exerrea- » mus quideni propter l)i'alitudiu(Mn . tauquain » lluem istoruni oppruiii . sed iliaiu uostraiu )) bealitudinorn ultcriùs oi'diueiiuis in Ucuiu . » sicnt in finem siinplicitcr ultimuui ; ita )■> affecti , ut otiani si non osset expoi^tanda bea- » titudo. velleiuustanien paritcftuun diligece.» Hœc eadem repetero Middcuscni . tota oiteiann complexio votât. Dicet-nc , I" vilain adcrnam, seu beatitudinom . non esse /inem sùiiplicifer ultimnm ? 5" Deuni non esse l)eatitudineni . sed ohjpcfinn beatitvdhiia ? 3" visionem , fruitionem . co/npte/tr'mioitctn Dci non esse Dcvni ? i" hoc Dei donuiii . utpolo niupikl crcninin , esse Miediuni , ulteriîix oiflinandvni in Dcum , sicut prirpter hoc y scilicet beatiludineni , neqtie nihil relie prœter hoc; imo ipsam Ijeatitudinem nos (iebei-e velle propter gloriani Dei . et prceier h'ir . scilii.et j)r;eter ipsani beatitudinem , eani iiltfrih$ ordinando in Dei gloriain? Sic se ex- [)ediret facile; qui constaret sibi. Sic nieàqua;stioiio non angeretur, cui baic deci-etoria et persjiicua responsio in prouiptu esset. Quid auteni adversarius ? banc sibi tieri qu.estioneuj illuni j)erla'det , nec leuierè. Verùni luijus qua^stioni>. aba de causa opposila, me pudet. Quid enim Deo nostro minus dignuni , quàm qu»- rere, an aliqnid creatuni in ipso agente existent, ad creatoreinsit rei'erendum ? In boc impia foret vel leviuscula dLil)itatio. (Juid a vera piefate magis aUenum . quàni ba'cduo, nenipe creatoiem , et aliquid creotiun in crcatura ;nff/j?/ji', in (inem simpliciter ultiiunni? a" Deuni fore ita connecte! e , ut sinml (jualennsamba' partes
'pnritei' diligendum etieun si ex beatitudine comparanda nulbi esset diligendi ratio. r)porteretne , etiani subbità totà diligendi ratione, paritrr dm gère idem objectiuii .^ Ablalo toto. reslat ne quid par toti ipsi?
Al confni Meklcnsis incbimat. nemineni posse a;què essentiales finem ullimum constituant* i no verho , inquit , resj/ondefur, hœc duo esse inseparahilia , etc. Igitui- Deus esset inamabilis, si a beatitudine largienda separaretur.Deus autem non potesl suce creatune sese pi'adn're iiiamabilein : ergo Deus nunquam potnit uatuf'o usque sese desinferessore , nf cel in nno artu i"'»"! intelligentem condere . nisi eà lege, quôd qîtûlicumquc abstinent a concupiscent ia beutitndinis , propter qnaai omnes oninia volant '. Inclainat , quod si Deus non esset totuui bominis bonum , sive aliis verbis beatitudo , non esset illi ratio amandi jn'opter quam amat '. Inclamat , quôd si beafitudinis moti\ um extinctuni esset, non essemus snbditi Deo . que m pênes non esset nostra aut beatitndo . ant in félicitas K Inclamat omnes omnia propter hoc celle, et nihil celle prœter hoc '*.
Tum hoc dilemma objeci : (Horia Dei est aliquid. Volunt-ne omnes omnia . eliam gloriam Dei propter hoc . scilicet propter Ijeatitudinem? an l)eatiludinemi[)sam propter gloriam Dei? Huid Mebiensis? « Speras, inquil % noseà qua'slioue » augendos? uno verbo res|jondeUir; hiec duo )» esse w inseparaltilia. » () indeceris riîsponstim. quodeludil, non respondet ; (juod quicstiouem intrirat, et pias aures oOeudil 1 Profectô si verè iiiumitaverit sententiam , si triplicem aniorem. et nominatim merara et vitiosani illam beatiludinis in Deo solo comparanda' concupiscentiam sincère admiserit , si palinodiam sine fuco dccantaveril. quare dubius ba?ret? qiiare non affirmalur conlinuù (piôd non licet omnia relie
' Kf}). n quatre LeU. n. 9 : t. xxix , p. 31 cl A-l. — ' Inslr. sur les l'.Uits d'oraix. \. x, n. 29 : 1. xxvn , ji. 451. — ' ('inrjiiicinr llrril , n. I.l : I. xxviii, p. ."«23. — * Rép. (/ quatre l.clt. loi-, i II — ^ Hiiil. n. I.ï : l. xxix , p. 34. li.lil. ili: 18U,I. l\ . |.. U 'i . :205, 368 fl 431.
se beatiludinis commodo amabilem faceret , et ex siio dono muluaretur. quod ex sua sola [)erfe'iione absolula illi deest. A i)eatitu(bneda[id,i separari non potesl . eo quod se[)aratiiii iiiillalenus amandus esset. In extremis dileuuuit sic eludere , est illudere lectori , et tacite negare quôd Deiis uuquam potuerit gratuitum S!i;e visionis donum bomiui non concedere.
Al(|ui agitur de suninia rerum. Qu;eslio est. an cliarilas. (|ua' impios homines in lilios Dei transmutât, beatitudinem promi.ssam ad Deum ijisum idleriùs referai necne. Ha'c est vera bomiiiis vita ; hoc et omnis homo ; hic totins iiiltris fous et caput , scilicet ul bomo « non I' feUcitatem . ut ait Hernardus ' . non glo- » l'iam . non aliiid quidijuam taiiquam ])ri- » vato siii amore desideret. » Actus. (juo ulliniuiii e( [lerfectissinmm donum Dei ad Deum i|>sum referlur. e>l (|iiid ultimum in cullu : boc si desit . tolum deesl. Hic actus unicus est, quoattingatur verèultimusiinis. Isaclussolusest quo ca'teri omnes vivificantur, et foi-mam suslipiuut : boc et totins religionis conqiendium. Die quanfnmvis. in(|uiebam . lave dno rsse iiiscparabilia : mimis perfectiim ad perfectius, velis . nidis. refereii<bim est. (Juid frustra morasuectis, et quod jamduduin flicere nccessum fuit, dicerc refugis? Duruiii est tibi fateri
' Serm. MM (/(' dirers. u. 9 : p. 1104.
aliquid creatiim ad creatorem ulteriùs esse ordinanduni, atque adeo beatitudiiieni propiitdictani esse médium , non linem simpliciter \dtimum. Assigna , sodés , actum huuc simplicem . in hac prœcisione sumptum , et sine uUo superaddito, in que voluntas beatitudinem , ut médium, ad gloriam Dei. utpote pr;ecellenlem. l'eferat. Ipse aiebat : « Verum quidem est glo- » riam Dei in se sumptain boniinis beatitudini » pra.'cellere , neque tamen infereuduin ba'c » duo posse separari *. Sic autem urgebam : Si gloria Dei pra'cellat , si finis sit ulterior. oportet ut tantiilum separentur, dum altéra ad alteram referetur ut ad finem uiteriorem. Procul dubio actus ille sin)ple.\ , queni postulo ut nitidis verbis assignes, possibiiis est liomini , gratià illius intlrmitatem adjuvante : imô homini essentialis est. Hoc^, ut ait Augelicus Doclor *, est qu'idconnafv raie houtiri i.aciWcei ut ad Deum omnia sua . seque ipsiim referaf. Tu igitur. ne quid extrarium in hune actum simplicissimum obtrudere velis : lace meridianà clarius est hune actum . quo beatitudo . ut médium, ad suum uiteriorem finem referlur simplicissimè . non inclndere beatitudinis inotivum ; quippe qui ipsà beatitudine jam ulterior est, et eam pra>tfrgressus, in linem ipsius beatitudinis pergit. Ergo in co actu beatitudo, quœ medii relati solam rationem habet ; nullatenns habere potest rationem finis , seu motivi. Dicct-ne Meldensis tinem beatitudine uiteriorem ex beatitudinis molivo ex[)etil ? Vultne ut médium sit ultimotine linis ulterior ?
Quotexempla, tôt argumenta sunt , quôd médium non referatur ad finem uiteriorem ex motivo medii. Civis optimus, qui opes ad reipublica? decus refert . bunc relatinnis actum non elicitex opuni ipsariim motivo. Qui co'nam ad corporis nntritionem sobriè refert, hunr relationis actum non elicit ex cœnae opipara* motivo. Qui omnia vitre commoda ad se referl, ut ad ultiimnnsui ipsius finem . bunc relationis actum uftn elicit , ex conmiodorum motivo seu line. Médium ([uod actu refertur. jam voluntas priEtergressa est , acproiinlc (|ui)ties beatitudinem, ut médium, ad Deum ut ad linem nlteriorem ordinaimis : jam, [)ni'ter iteatitiiijinem , imllo beatitudinis volo aliud e|)etimus. Tum nihil iit propffr i)eatifu(linem : tolum intra luis lines //ra'ffr illam. Fini vert» nltinms nunquam attiugilur. nisi eà pra*ler et ultra beatitudinem volitione. Is actus beatitudinis volo ulterior, et iirnuediatè attingons linem
' /îf/). « (jKiilrc J.cll. 11. I.'. : l. \MX , f. .">i; l'ilil. ili- H8ir, , I. i\ , {.. 151. — - n. lu. I. Part. <. u\ , J, lii.
simpliciter ultimum , est veluti saucta sanctorum. Ha'C est cordis vitaabscondita cum Christo in Deo. Quidquid virtutis emicat sine illa, informe est. Hàc déficiente , homo qui non diliyit manet ht morte. Quod autem haec beatitudinis comparanda? ad ipsuni relatio fiât in actu complexo aut simplici . perinde est : quoquo modo id bat , modo tiat , totum intentum habeo. Volitio illa , quà médium ad tinem refertur, quatenus est pra^cisa ba-c relatio seu ordinatio , médium, ut motivum, seu finem , nuUatenus inclndere potest. Nunc verô quœrat Meldensis an frequenssil illa volitio ? respondendum est , sic nos loties velle , (juoties ultimutn fmcm immédiate attinginms ; seu quoties omne creatnm ad creatorem refertur. Dicat banc volitionem motivo beatitudinis vacuam, e^&e manifestamillusionem : veritas clamât banc esse intericrisvila^ nosti'a' essentiarn.
Meldensis episcopus Doctorem Angelicum ad se trahere ita conatus est. « Hœc verba, inquie- » bat ', a sancto Doctore dicta sunt : Unicuiqxie » frit Deus fofn ratio diligendi , eo quod Deus » est totuiii houiiaix honurii. Ita boc amoris » noslri est essentiale mofivum , (juôd Deus » sit nostrum bonum , et quidem totale. Atqui » certissimè de cbaritatisamorehicagilur.Hœc » veritas adeoperspicua est . ut sanctus Thomas H eam contirmaverit hàc propositionis inver- » sione : Dnto enirn . par ioipossibllc , qnùd » Ùcus non esset totum hominis bonum, non » esset ei rotio diligemli. Ita, ex divo Thoma, » ratio diligendi pra-cisa et formalis ea est , w ut sit totum hominis bonum . quod rêvera » lotum hominis desiderium satiat et absorbe!. )j
-Vnlequam directe solvafur ohjectio , annotandum inihi videtur : 1° nihil probare , quod ni mis probat. Hœc autem si co sensu . quem ailversarius adslruit. essent intelligenda . sequerefiM-evidenlissimè nullam. onmino, nullam dib'fjondi rationem assignari [)osse . pr.'eter concupiscendam singulis nobis privatam nostram in Deo beatitudinem: Deum esse, ex se, et secluso beatitudinis largiend» décrète ipsi accideutali . [jcnitus inamabilem , ac proinde nullatenus amandum. I-'aclà hàc su|)|»ositione, san«- tosomnesqui alilei' senseranl.a Moyse et Paulo ad Franciscum Salesiuuï uscpie , délirasse, et fuisse mentitos contra evidentem voluntatis et amoris essentiarn. -1° Sequeretur nuUum dari
' fif/i. (I quatre Li:lt. n. 10 : I. \ni\ . ji. ."i.S : olil ilf 181.". . I. IX , i>. 'i51.
posse amorem praeter meram beatiludinis conciipiscentiam. Neque enim aniare quisquain potest prœter totam diligendi rationeni. Quapropter si tota diligendi ratio esset beatitudo sibi optanda , seu concupiscenda , quidquid in amore non esset concupisceutia , seu desidel'ium , non esset amer. Sic Meldensis palinodiam de hoc ipso decantatam , apertè revocat : poeuitentia" huncpœnitet. Sed ad sohendam directe objectionem properemus.
In apologeticis observavi Doctorem Angelicum eo loci , non de motivo charitatis erga Deum , sed tantiim de ordiue charitatis quà beati m crelo se niutut) diiigunl. locutuin fuisse. Hic autem est articuU titulus : Utrum ordo chayitatis remaneat in patria. Sanctus Doctor quterit , an beati se niiituo diligant in vita beata, ut se dilexerunt in vitamortaU. Ftespondet eunideni charitatis ordiiiem servari ; quia « natura non toUitur per glorian) , sed perli- » citur. Ordo auterj charitatis , inquit , suprà » positus ex ipsa natura procedit. Omnia autem » naturaUter plus se quàrn alia amant. Ergo » iste ordo charitatis remanebit in patria. » Unde hanc elicit conclusionem : « Quilibet » hoino beatus ex parte quidem boni , quod » alteri optatur, proximum meliorem, niagis » quàm seipsum diliget. Ex parte autem diligen- » tis, seipsum intensius quàm proximum ama- » bit. » Quapropter affirmât singulos beatos seipsos intensius quidem ex ipsius natura; ordine diligere,quàmca3teros oinnes beatos; sed quoad rationemboni, quod exoptant,cos« plus diligere » meliores» quàmseipsos, minus verô minus bo- » nos. Volet enim, inquit, quilibet beatusunum- » quemque habere quod sibi debetursecundijm » divinam justitiam , propter perfectam conioi'- w mitatem voluntatis humana; ad divinam
» Tune voluntasuniuscujusque infra hoc sistet,
» quod est determinatum divinitus Tolus
)) ordo dilectionis beatorum observabitur per » comparationem ad Deum , ut scilicef ille » magisdiligatur, et propinquior sibi habeatur » ab unoquoque , qui est Deo propinquior. w Cessabit enim tune provisio , qu;c est in pra-- )j senti vita necessaria : quia necesseest utunus- « quisque magis sibi conjuncto , secundùm )) quamcumque necessitatem [)rovideat , magis » quàm alieno, ratione cujus in bac vita , ex » ipsa inclinatione charitatis, homo diligit ma- » gis sibi conjunctum , cui magis débet im- » pendere charitatis efïectum. Continget tamen » in patria , quôd aliquis sibi conjuiictuni , plu-
' 2. 2. q. XXVI. a. xiii.
Footnotes
Chapter 2 of 12