Sectio 8, art. 6: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponai

SU qu. In hoc eelebemmo articulo ponitur quaestiO conciliationis efficacitatis determinatidnum voluntatis divinae cum libertate nostra. Hoc enim problema ptoprie pertinet ad hanc quaestionem de voluntate Dei, potiusquam ad q. 14 de scientia Dei, ubi iii art. 13, dictum est solum qupd « contingentra infallibiliter a Deo cognoscuntur in quantum subduntur divino conspectur secundum suam praesentialitatem (prout scientia Dei mensuratur aeternitate, quae ambit totum tempus) ; et tamen sunt futura contingentia, suis causis proximis comparata ». Tunc remanebat quaestio solvenda : quare hoc futurum contingens, v. g. conversio sanctLPauli, sit praesens sub aeterno Dei conspectu, potiusquam resistentia Pauli. Certum est ac de fide quod conversio Pauli non evenisset in tempore, nec fuisset praesens in aeternitate sub conspectu divino, si Deus eam non voluisset ; si enim independenter a iibera voluntate Dei fuisset sic praesens haec conversio„ tunc- f aisset ex* se necessaria. et non quid contingens. Ideoque nunc quaeritur : an voIunta& Dei efiic&x. quae feempey impletur, impoijat

DE KJUS EFFICACIA CIRCA ACTUS NOSTROS LIBEROS 437 neeessitatem omnibus rebus, etiam electionibus nostris. — Eadem quaestio tractatur in Ia, q. 22, a. 4, per respectum ad providentiam. divinam, item de Veritate, q. 23, a. 5 ; et in Ia IIae, q. 10, a. 4 sub hoc titulo : utrum voiuntas humana moveatur de necessitate a Deo.

Unde est proprie quaestio dc transcendenti efficacitate determinationum seu decretorum volunfatis divinae per respectum ad actus nostros liberos ; utrum scilicet haec praedeterminatio sit necessitans an non.

Initio, in statu quaestionis, ponuntur tres difficultates : i° Videtui quod voiuntas Dei imponat necessitatern omnibus rebus, quia sanctus Augustinus in Enckir., c. 103, dicit : «Necesse est fieri, si Deus voluerit. » — 20 Insuper voluntas Dei non potest impediri, ergo (haec objectio renovabitur postea .saepe a molinistis contra thomistas). — 30 Denique haec conditionalis vera est necessaria : « Si aiiquid Deus vult, illud est. ». — Jam manifestum est quod ia et 3a difficultates faciliter soivuntur per distinctionem inter necessitatem absolutam seu consequentis et necessitatem conditionaiem seu consequentiae, sicut dum video Socratem necesse est quod sedeat, necessitate consequentiae, sed sedet contingenter, ut supra dictum est Ia, q. 14, a. 13, ad 3m. PrincipaHs difiicuitas est 2ap scilicet : voluntas Dei non potest impediri, et solvitur in corpore articuli.

Responsio est ; non omnibus rebus volnntas Dei imponit necessitatem , sed quaedam fiunt contin genter , quia Deus vuU ea contingenter fieri.

Alioquin enim tollerentur iiberum arbitrium, merita, leges, consilia» praemia, culpae et poenae, quae omnia secundum fidem sunt agnoscenda,. ut dicitur in arg. sed contra.

Aequivalenter dicet Concilium Tridentinum (Denz. 814) : « Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil cooperariF assentiendo Deo excitanti atque vocanti, quo ad obtinendam 3 ustificationis gratiam se disponat ac praeparet, neque fiosse dissentire, si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino agere mereque passive se habere, anathema fct. »

Et contra Jansenismum damnata est haec propositio (Denz. 1094) : « Ad merendum et demerendum in statu naturae lapsae non jequiritur in homine libertas a necessitate, sed sufficit libertas a coactione. »

Non tamen definitum est utrum divinum decretum circa futuros actus nostros salutares sit infallibiliter efficax ab intrinseco, an ab extrinseco scil. ex praeviso consensu nostro (per scientiam mediam) ut volunt Molinistae et Congruistae.

Sed Thomistae omnes, et etiam Scotistae, sicut Augustiniani, tenent quod decreta voluntatis divinae circa futuros actus nostros salutares sunt ab intrinseco seu ex se infallibiliter efficacia, id est : quia Deus vult, non quia homo vult. Asserunt talem esse doctrinam sancti Thomae in praesenti articulo et ubicumque de hac re loquitur. Imo tenent hanc doctrinam esse cum principiis fidei connexam et proxime definibilem 1 . — Videamus

1. Ad eani enim certo cognoscendam non requiritur discursus objective illativus, sed sufficit discursus explicativus ; sufficit explicare v. g. haec verba revelata (Philipp. n« x3) > « Deus ejs$ .qm operatur in vobis veHe et perficere pro bona voluntate. »

43 8 DE VOLUMtATE dei

^ *' ■' "—i ■ i u ■ ^ i i an.mii. hSWfeH fi i ■ ■ .» i^w^— — .^— - m— ~m» ii» . ■ i

!quid de hac re dicitur in Sacra Scriptiir*. in Conciliis, in saneto ! Augustino et in ipso sancto Thoma.

Secundum Sacram Scripturam vohmtas Dei etiam efficax iion imponit I necessitatem omnibus rebus.

Jam in Veteri Testamento pluries enuntiantur et efficacia voluntatis divinae et Hbertas electionum nostrarum : Prov. xxi, i : « Sicut divisiones aquarum, ita cor regis in manu Dei, quocumque voluerit inclinabit iliud », et tamen rex libere vult id quod statuit. Item in L Esiker xivP 13, regina Esther sic orat : « Dornine, Rex deorum et universae potestatis,,.] transfer cor iliius in odium hostis nostri » et in cap. xv, 11 7 subjungitur : « Convertitque Deus spiritum regis in mansuetudinem (erga judaeos). $ Item Eccli., xxxm, 13 : « Sicut iutum figtdi in manu ipsius..., sic homo in manu Mm qui fecit. eum. » — Isaias, xiv, 27 : « Dominus exereituum decrevit, et quis poterit isfirmare ? et manus ejus extensa et quis avertet eam ? » Remanet tamen libertas nostra, ut aperte dicitur Ezech. xxxvx, 26, 27 : « Et dabo vobis cor novum et spiritum novum ponam in medio vestri_ Faeiam ut in praeceptis meis ambuletis et judicia mea custodiatis et operemini. » Item Exech., XI, 19. Pariter in Nov. Test, Philipp. 11, 13 : « Deus est qui operatur in vobis et veiie et per&cere, pro bona voluntate. ■ Cf. MaUh>9 xxiv, 24 ; Joan,, vn, 30 ; x, 28 sq : « Nemo rapiet eas foves meas) de manu Patris mei » ; xin, 1 ; xv, 5 ; xvn, 1 ; Act. Apost., 11, 23 ; x, 41 ; xxir? 48 ; xvn, 26 ; xxn, 14 ; Rom. vru, 28 ; ixs 11-18, 23, 37 ; xi, 1-7 ; I Cor., iv, 7 \Ephes., 1, 5-7, 12. Speciatim dicitur ad Rom., ix, 15 : « Miserebor cujus misereor, et misericordiam praestabo cujus miserebor. Igitur non est volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. »

Pariter in II Conc. Arausicano contra semipeiagianos declaratur (Denz, 193) : « Multa Deus facit in homine bona, quae non facit homo ; nufla vero facit homo bona, quae non Deus praestat, ut faciat homo. » Ibidem (Denz. 195) 1 « Nemo habet de suo nisi mendacium et peccatum. Si quid autem fcabet homo veritatis aut justitiae, ab.illo fonte est, quem debemus sitire in hac eremo, ut ex- eo quasi guttis quibusdam irrorati non deficxamus in via. » Id est omne opus salutare provenit ex gratia saltem actuali, et omnis actus ethice bonus a concursu naturali Dei, debito naturae humanae, non verb huic individuo hic et nunc, potiusquam alteri in quo Deus peccatum permittit.

Qnoad Paires, illi qui scripserunt ante Pelagianismum et contra Manichaeismtim ejusque negationem liberi arbitrii, quandoque minus proprie de hac re locuti sunt, ut pluries notat Augustinus. Nondum enim quaestio erat clare posita sicut tempore semipelagianismi. Attamen seniper dixerunt cum sancto Paulo I Cor. iv, 7 : « Quis enim te discermt? Quid autem habes quod non accepisti ? Si autem accepisti, quid gloriaris,

DE EJUS KFFICACIA CIRCA ACTUS NOSTROS LIBEROS 439 quasi non acceperis ? » — Unde sanctus Cyprianus in 1. III ad Quirin., cap. *v> dicit : « In nullo gloriandum est, quando nostrum nihil est. » Item sanctus BasUius Homil. xxn de humilitate : « Nihil tibi reUctum est, o honio, de quo gIoriaripossis,per universumenimin gratia et dono Dei vivimus.» Si autem homo proprie ex se et non ex Deo haberet determinationem Uberam electionis suae salutaris, sese discerneret ab aiio aequaUter a Deo dilecto et adjuto, et id quod melius est in ordine creato non proveniret a Deo1.

Praesertim sanctus Augustinus, contra pelagianos et semipelagianos, explicat infallibilem efficaciam determinationum voluntatis divinae ei graiiae, non ex praeviso consensu nostro, sed ex omnipoientia divina. In libr. de Gratia et libero arbiirio, c. xvi, circa verba sancti PauU : Deus esi qui operatur in nobis velle et perficere, dicit : « Certum est nos ve?le :um volumus ; sed iUe facit ut veUmus bonum,,. Certum est nos facere cum facimua, sed ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati... Cum dicit : « Faciam ut faciatis » quid aUud dicit nisi : Auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo cor caraeum ut faciatis? » Item in l. de Correptione ei gratia, c. xiv : « Deus intus agit, corda tenet; ccrda movet ; ... magis habet in poiestate sua voluntaies hominum quam ipsi suas ; quis alius facit ut salubris sit correptio et fiat in correpti corde correctio. »

Item I. de Praedestinaiione sanciorusry, c. 8 : « Haec gratia quae occulte humanis cordibus divma iargitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. » Satis clare constat quod in hoc textu agitur de gratia quae est efficax ex se, quia Deus vult, et non ex nostro consensu, quia nos volumus.

Item, De libero arhitrio, I. III, c. XII, n° 8.

Sanctus Thomas, in praesenti articulo, primo refert opinionem quorurndam, juxta quos voluntas divina non omnibus rebus necessitatern imponit. quia ea quae Deus producit per causas necessarias sunt necessaria, ea vero quae producit per causas contingentes sunt contingentia, Sic disiincii conttn gentium a necessariis solum a causis secundis provenirei. Haec opinio videtur esse Averroistarum : contingentia veniret solum a causis secundis.

Hoc rejicitur a sancto Thoma propter duo : j9 quia effectus alicuj us o qua i. Rou^t de Journel, Enchiridion pattristicum, inderi theologicus, n° 335, post- '•ni recte dixerit ; « gratia non destruit liberam arbitrium s, etmulta de hac rs testiniooia

"atrum citaverit, addit : « unde etiam cum aequali gratia unus consentire, alter dissentire potest >j, quod videtur intelligere in sesiju Molinae (scil. unus actu consentit, alter ^utem dissentit actualiter) ; duo autem testimonia hic citata sancti Irenaei n° 247, et sancti Augustini, n° 1753, nihil probant in favorem sententiae Molinae, Imo sanctus Augustinus paulo post iocum citatum, scij. Ds Civitate Dsi, h XII, c. ix, dicit : « Si u^9^e (angeli) bani aequaliter creati sunt, istis mala voluntate cadentibus, illi wmpUm adjuti ad eam beatitudinis pienitudinem, unde se nunquam casuros certissirm fierent, P^rvenerunt. »

Haec est simplex appiicatio principii ; a Quis enim te disc&rnit? Quid mtf»m habes quod non accepisH? ». I Cor., rVj 7 Angeli qui ad Deum meritorie conversi sunt, aliis padentibus, in hoc fuerunt meliores, et hoc ips-am a gratia Dei acceperunt, ut magis adjuH, uiaesa tamen libertate.

causae umversahs, v. g. solis, est contingens propter causam secundam *v eo quod imfieditur effectus causae primae fier defectum causae secundae v „ virtus sohs per defectum plantae impeditur et sic fructus non perveniunt ad matuntatem. Nullus autem defectus causae secundae potest impedire qui„ voluntas Dei effectum suum producat. Deus enim potest removere hunc defectum, alioquin non esset omnipotens.

2° Si distinctio contingentium a necessariis referatur solum ad causas secundas, _ sequitur hoc esse firaeter intentionem et voluntatem divin» m - quod est mconveniens. NihU enim extra Deum potest esse sine relatione causahtatis seu dependentiae per respectum ad voluntatem Dei ■ sic ut statim dicendum est, nequidem determinatio libera nostrarum electionum saMtanum potest esse independenter a voluntate Dei, qui « operatur in nobis et velle et perficere » Phil. n, 13.

Deinde sanctus Thomas ostendit radicem superiorem distinctionis conhngentmm a necessariis, et suam conclusionem , scil. « Deus non omnibus rebus necessitatem imfionit » probat ex summa efficacia divinae voluntatis

Ejus argumentum sic constituitur :

Cum ahqua causa fuerit efficax ad agendum, effectus consequitur causam, non tantum secundum id quod fit, sed etiam secundum modum fiendt vel essendt ; ita v. g. generatum assimilatur forti generanti etiam quoad accidentalia.

Cum igitur voluntas divina sit efficacissima , non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult fieri, sed quod eo modo fiant quo Deus ea fieri vult

Vult autem Deus quaedam fieri contingenter, quaedam necessario, ut sit ordo in rebus ad complementum universi.

Et ideo quibusdam effectibus Deus aptavit causas necessarias, quae deficere non possunt, ex quibus effectus de necessitate proveniunt (sicut regulans successio noctis et diei), et quibusdam effectibus aptavit causas contmgentes defectibiles, ex quibus effectus contingenter eveniunt (ut maturatio fructuum, et ut actus nostri Kberi arbitrii). Non igitur propterea effectus voliti a Deo eveniunt contingenter, quia causae proximae sunt contingentes, sed propterea quia Deus voluit eos contingenter evenire, contingentes causas ad eos praeparavit *.

Totum hoc argumentum fundatur in hoc principio : « Cum aliqua causa sriii c^^iS? 6 5 «g?8**** int?r ^nc sententiam sancti Thomae et opinionem quan* nl ff„nJ , ««S^ ' Sec™du™ emiri hanc opinionem, quae videtur esse AveiroistaW ^TLT? chfberet Providentiam saltem particnlarem circa actus liberos hominum. lf ^ *™J? %m Pnmu/ motor omnia movens eodem modo, absque decreto libero ; I Jlt ^f^ necessitate evemrent, exceptis quibusdam contingentibus, quae contin- f^Yf qUia Pr°venfrent a causis defectiWibus, sic explicaretur quod non omn^ fructus terrae ad maturitatem perveniunt.

^aJi ^011*™™. secundum sanctum Thomam, Dens in sua Providentia prius voluit ad ™W£^^™TS\5Uod ^55611* quaedam necessaria, ut motus caelestes, et quaedam lm° llbera\ut actus nberi nominum ; et igitur effectibus necessariis praeca:usas necessanas seu ad unum ex natura deierminatas . et effectibus liberis praeparavit.c«W5aS non ex se ad unum determinatas. U *

11 1 • 1 - ■ i • • -r-r- fuerit efficax ad agendum, effectus consequitur causam non tantum secundum id quod fit, sed etiam secundum modum fiendi vel essendi. »

Hoc principium prius inductive constat : ex debilitate enim virtutis generativae contingit quod filius nascitur dissimilis patri in accidentibus quae pertinent ad modum essendi. E contrario si pater est vigorissimus, filius nascitur ei similis etiam in accidentibus} v. g. in configuratione vultus, ut notatur in diversis familiis, quarum typus seu physionomia per plures generationes conservatur. — Pariter multi milites moriuntur in beilo, sed est modus heroicus moriendi et non omnes heroice moriuntur.

Item magni duces exercitus non solum milites ad victoriam perducunt, sed eos ducunt eo modo characteristico et geniaii quo volunt. Hic modus specialis est quasi stylus hujusce ducis. Pariter magni scriptores, magni. poetae suum specialem modum habent, item rnagni musici, a fortiori autem Deus, cujus voluntas est efficacissima.

Nec solum inductive constat praedictum principium, ejus veritas apparet ex ipsa analysi notionum quibus constituitur : cum enim aliqua causa efficax fuerit ad agendum, ejus influxus pervenit non solurn ad id quod fit, sed ad modum fiendi ; quia totus effectus ab ipsa dependet et ab ipsa determinatur.

Denique hoc principium non est solum a ratione inventum, sed aequivaienter in revelatione exprimitur ubi est sermo de summa efficacia voiuntatis divinae, locis supra citatis post statum quaestionis praesentis articuli ; v. g. Prov. xxy, 1 : « Sicut divisiones aquarum, ita cor regis in manu Dei, quocumque voluerit inciinabit illud » et tamen rex libere vuit id ad quod a Deo movetur. Eccli. xxxm, 13 : « Sicut lutum figuli in mami ipsius..., sic homo in manu illius qui fecit eum. » Philifp^ 11, 13 : « Deus est qui operatur in vobis et velie et perficere pro bona voluntate. »

A n merito thomistae eruant ex praesenti articulo doctrinam de intrinseca et infallibili efficacia decretorum voluntatis divinae et gratiae per respecium ad actus nostros liberos salutares?

Respondetur affirmative. Etenim sanctus Thomas jam aequivalenter locutus est de decretis divinis, dicendo Ia, q. 14, a. 8 : « Scientia Dei est causa rerum, secundum quod habet voluntatem conjunctam » et Ia, q. 19, a. 4 : « Voluntas Dei est causa rerum... Effectus determinati ab infinita Dei perfectione procedunt secundum determinationem voluntatis et intellectus ipsius. » Haec determinatio voluntatis Dei vocatur saepe ejus propositum, cf. i?ow., ix, n; iv, 5; vin, 28; Eph. 1, 5, n;*II Tim. 1, 9, et Comment. saiicti Thomae ibidem.

Nunc autem agitur de summa efficacia hujusce determinationis seu decreti voluntatis divinae1.

1 . Scotus utitur expressione « decretnm voluntatis divinae » pariter scotistae ; sed ex hoc nullo modo seqnitur quod doctrina thomistarum de decretis divinis proveniat ex scotismo et non ex ipso sancto Thoma, qui aequivalenter loqnitnr de «deter-

Si autem admittitur haec Dei decreta et gratiam esse solum efficacia ab exirinseco, scilicet ex consensu nostro per scientiam mediam praevisc, tunc voluntas Dei non est amplius efficacissima , nec se extendit usque ad modum contin gentem et liberum electionum nostrarum salutarium ; imo determinatio libera harum electionum tunc est quoad exercitium unice a nobis, sine relatione dependentiae fer respecium ad Dei voluntatem, quod est irnpossibile, scilicet contra universalem causalitatem Supremae Causae. Nihil potest existere extra Deum sine reiatione causalitatis seu dependentiae per respectum ad ipsurn, alioquin ruunt probationes existentiae Dei. quae in hac dependentia necessaria fundantur. Denique per hanc viam mens rediret ad opinionem quam confutavit sanctus Thomas initio corporis articuli, scil. distinctio contingentium a necessariis proveniret a causis secundis et esset praeter intentionem Dei.

Sanctus Thomas insuper eodem modo locutus est aliis locis Summae Theoiogiae et in aliis suis operibus. Ia} q. 22, a. 4, ad 3 : « Considerandum est quod necessarium et contingens proprie consequuntur ens. in quantum hujusmodi. Unde modus coniingentiae et necessitaiis cadit sub provisione Dei, qui est universalis provisor ioiius eniis, non autem sub provisione aiiquorum particularium provisorum. »

Item Comm. in Periherm., 1. I, iect. 14 : « Voluntas divina est inte.Uigenda ut extra ordinem entium existens, velut causa quaedam profundens totum ens et ornnes ejus differentias : sunt autem differentiae entis possiblle et necessarium, et ideo ex ipsa voluntate divina originantur necessitas et contingentia in rebus. » — Item Comm. in 1. VI Meiaph., lect. 3 eodem modo loquitur sanctus Thomas. E contrario malum peccati est extra objectum adaequatum omnipotentiae divinae, cf. Ia IIae, q. 79, a. 1, et etiam si Deus per impossibile vellet malum peecati causare, non posset, sicut oculus non potest videre sonos. Pariter Ia IIa0, q. 10, a. 4 dicit : « Omnia movet Deus secundum eorum conditionem, ita quod ex causis necessariis per motionem divinam sequuntur effectus ex necessitate ; ex causis auteni contingentibus sequuntur effectus contingentes. Quia igitur voluntas est activum principium non determinatum ad unum, sed indifferenter se habens ad multa, sic Deus ipsam movet, quod non ex necessitaie ad unum determinat, sed rernanet motus ejus coniingens et non necessarius, nisi in his ad quae naturaiiter movetur. » Et idem ad 3m : « Si Deus movet voluntatem ad aliquid, incompossibile est huic positioni, quod voluntas ad illud non moveatur. Non tamen est impossibile simpliciter. Unde non sequitur, quod voluntas a Deo ex necessitate moveatur », sed iibere eligit et operatur voiuntas sub motione divina. Item Ia IIae, q. 112, a. 3 ; IIa IIae, q. 24, a. 11. — Item de Malo, q. VI, a. 1, ad 3m : « Deus movet voluntatem immutabiliter propter efficaciam viriutis moveniis quae deficere non potest ; sed propter naturam voluntatis motae, quae indifferenter se habet ad diversa, non inducitur necessitas, sed manet libertas. » Item Quodlib., XII, a. 3.

minatione voluntatis divinae r> et de pyaeovdinaiionibus providentiae et praedestinaiionis, quae praesupponunt electionem voiuntatis divinae. Cf. Ia, q. 22, a. i, ad 3 ; q. -23, a. 1, 4. 5. 6.

In his diversis locis sanctus Thomas dicit : * Deus omnia movet secundum eorum conditionem » id est : aptat suam motionem prout movet aut agentia naturalia aut libertatem nostram ; sic causae secundae non active modificant motionem Dei, sed solum objechve et matenaiiter, prout Deus operatur in voluntatem nostram secundum ejus mcimationem naturalem quam ei dedit et conservat ; est magis intime m ea, quam

1 Unde secundum sanctum Thomam, Deus movet voluntatem nostram non solum proponendo ei objectum aUiciens, sed applicando eam ad eiectionem. Cf. Ia, q. 105, a. 4 : « Proprium est Deo movere voluntatem, sed maxime interius eam inclinando. »

1* conflnnatio. Deus est causa nostri boni consensus majori titulo quam angelus et horao. Atqui angelus custos et homo concurrum ad nostrum bonum consensum per motiones morales. Ergo hae motiones morales non sufficiunt ex parte Dei. . . u

Insuper si angelus ve! persona humana a nobis dilecbssuna aeaucunt voiuntatem nostram ad id quod volunt. objective proponendo aiLacns obiectnm, a fortiori Deus hoc potest movendo ab intus voluntatem nostram. secundum ejus inclinationem naturalem quam conservat ut causa mtime praesens in omnibus suis effectibus. , .

S* csiiimsife. Atioqmn non salvaretur in Deo raiio causae profr^e efficientis circa consensum nosirum tibemm. Non sufficit recurrere ad mctionem moralem : motio enim moralis non pertinet ad causam effiaencenx sed ad finalem et objectivam. Insuper ipse Pelagms adsusit ex puto Da motiones morales ad bonum, et tamen eas ut insufficientes rejiat sanctos Augustinus in iib. de Gratia Christi, c. 7, 10, 11. „ .

Nec suffidt recurrere ad concursnm simultaneum Molmae, qui oitei ivu indifferenter ad consensum vei dissensum; quia hic concursus simultaneus sic indifferens, non determinat voluntatem ad consensum potiusquam adissensum. Concursus simultaneus et voluntas humana sunt veluc duae causae coordinatae, ut duo trahentes navim, quarum una non mfliux m aliam . ut agat, sed ambae influunt solum in effectum. Promde ta quod melius est in ordine creato, scii. determinatio libera electioms saiutans, non esset a Deo . et , contra dictum PauU I Cor., iv, 7 homo setpsum d>scerneret, quia ex duobus hominibus aequaUter a Deo adjutis, m usdem cir.umstantiis positis, tzr.us fieret alio melior, contra id quod diat sanctus 1 homas m I£> q 20 a. - et 4* •?

3» 'eenflnnatio. Si Deus non est delerminans, esl determtmtus, scu. ■Passive se habet in prae-risione . scientiae mediae » quae antecedit decretum

1 7 r •„„' nw, esiim m hac theoria debet, ofterendo concursum voiuntatis divmae. I/eus eram in udt, tucwi^ ^m

. , ™» .^m-oisvn fssApctare ataue exmorare consensum mdifferentem et mot;.onem moiaiem, exsp*aa?» «4"= » r nostrum, seu inquirere examinando voluntatem nostram qmd ehgeret « m taUbus circumkantiis poneretur. Sic sequitur passixatas seu depende, in scientia Dei ; nulla autem passivitas potest esse in Actu puro summomodo m actu, nullo modo in potentia. '

Cf. Molinam, Concordia, q. 14, a. xni, ed. Paris 1876, p ^18 • r * fiotestate Dei non fuit scire fier eam scientiam (mediam) aliud quam M** « Deinde «t neque etiam in eo sensu esse naturak™ quasi ,ta innata sit Deo, ut non potuerit scire oppositum quod per eam cognoscit S. namque liberum arbitrium creatum acturum esset ofifiositum

1 P ; TUm SdviSSet DeUS *» eamdem ™n autem quod retfisa sat .. Ergo sic ponitur passivitas seu dependentia in scientia diyina l per respectum ad determinationem Iiberam electionum nostrarum fu.unbi mm, quae erunt futurae, et actuales, si Deus decrevit ponere itTZ Tll^ ^ ^ CjCUmstantiis- Sic P«it independentia scLtke Lei, et est anthropomorphismus in conceptione divinae scientiae

Denique neque hoc modo Deus potest cognoscere infallibiliter efectfi* nes nostras futunbiles et deinde futuras, quia determinatio harum dectionum non potest videri per supercomprehensionem voluntatis humanae quae secundum se esc indeterminata, alioquin non esset libera, neque oedivmam praevisionem circumstantiarum, alioquin admitteretur determimsmus drcumstantiarum, et periret libertas. Hoc longius exposuimus in

Remanet igitur doctrina sancti Thomae, quae postea sic egregie formulatur a Bossuet, TraiU du libre arhitre, ch vm •

. Pour accorder le dteet et l'action toute-puissante de Dieu avec notre hoetU onnapas besom de lui donner un concours qui soit firet a iout mre attendre a quot notre volonti se fiortera, pour former ensuite 4 jeu sur son decret sur nos rjsolutions. Car sans ce faible menagement, qui brouilk en nous toute idee de premiere cause, il suffit de considenir, que la volonti dvoine, dont la vertu infinie atteint tout, non seulement dans le fond mai* dans toutes Ies manieres d'etre. s>accorde fiar elle-mime avec 1'effet tout entier.

to„tt l Z .TUS y concevoDS« en ordonnant qu'il sera avec toutes les propn<§tis qui lui conviennent...

« Di™ f ^ernite, tout Vexercice futur de la liberti humaine,

2u > 7 £ i ^ ^ £t dC r6eL Qu'y a4-il de ^surde que de diret qu tl n est fias d cause que Dieu veut quHl soit ? Ne faut-il pas dire, au contraire, qu il est parce que Dieu le veut ; et que, comme il arrive que nous sommes hbres par la force du decret qui veut que nous soyons libres,

;™ que. ™us *f ssons Ulrement en tel et tel acte, fiar la force mime au dicret qm descend d tout ce ditail ? »

de prmiection • « Nul ne Z^l;n! necessitants). Voir xbtdem sur le Princip*

Solvunfer objectiones articuli*

Ad im. Quando Augustinus, Enchir., c. 103, dicit : « Necesse est hominem salvari, si Deus voluerit », agitur de necessitate conditionali seu consequentiae, non vero de necessitate absoluta, seu consequentis. Ita dum dicitur : video Petruni currere, ergo necesse* est eum hic et nunc currere, necessitate consequentiae, sed contingenter et libere currit, habet potentiam non currendi. Item ad 3m dicitur : « Ea quae fiunt a voluntate • divina, talem necessitatem haJbent, qualem Deus vult ea habere, scil. vei absolutam, vel conditionalem tantum. »

Ad 2m respondetur principali dinicultati quae -renovatur a molinistis, scii. : omnis causa quae non potest impediri, ex necessitate suum effectum producit. Sed voluntas Dei non potest impediri, secundum illud : « Voluntati ejus quis resistit ? » — Agitur hic, non de voluntate antecedenti ex qua dependet gratia sufficiens, cui homo saepe resistit, sed de voluntate consequenti, ex qua procedit gratia efficax, cui homo non resistit, sed consentit, Respondet sanctus Thomas : «Ex hoc ipso quod nihil voluntati divinae resistit, sequitur quod non solum fiant ea quae Deus vult fkri, sed quod liant contingenter, vel necessario, quae sic fieri vult. » Unde sanctus Thomas non recurrit ad praevisionem divinam nostri consensus, ut postea Molina in sua theoria « scientiae mediae » ; sed rursus affirmat summam efficaciam voluntatis divinae, cujus causalitas se extendit usque ad modum liberum nostrarum electionum. Ideo ad objectionem sic respondetur distinguendo majorem : omnis causa quae non potest impediri ex necessitate suum effectum producit, si non potest in eo producere modum contingentiae ei liberiaiisf concedo ; secus, nego. Item ad 3m. — Quapropter summa efficacia voluntatis divinae non solum libertatem electionis non laedit, sed « eam facit » ut dicitur Ia, q. 83, a. 1 : « Sicut naturalibus causis, movendo eas, non aufert, quin actus earum sint naturales ; ita movendo causas voluntarias, non aufert, quin actiones earum sint voiuntariae, sed potius hoc in eis iac%t: operatur enim in unoquoque secundum ejus proprietatem. » Modus iiber electionum nostrarum est modalitas entis et sic non est extra obiectum

Jr adaequatum omnipotentiae divinae, extra iliud est soium ipsum malum jpeccati. « ■

Bubiuni t Quaenam est suprema radix coniingentiae : est ne vohmtas divina ut libera, an voluntas divina ut efficacissima ?

Respondent thomistae, cum Cajetano in Iam, q. 19, a. 8, n° xi : « Sciendum est quod, post haec scripta divi Thomae, nova surrexit opinio de prima radice contingentiae, posita a Scoto in I Sent., dist. II, q. 1, et dist. VIII, q. v, et dist. XXXIX, qu. 1. Credit enim quod prima radix contingentiae sit quidem cmdiiio divinae voluntaiis et in hoc concordat nobiscum ; sed nos dicimus. quod illa conditio est summa efficacia illius ; ipse autem ^icit quod est contingentia iliius. Et quantum ad propositum spectat, nomine contingentiae in divina voluntate, intendit libertatem illius ; ita, quod imaginatur quod, quia Deus libere vult et causai, ideo est contingentia in universo. » — Ad hoc respondet Cajetanus, ibid., n° xin et xiv : « Si contingentia oritur ex modo volendi ipsius Dei, ipsa non est electa, sed consequens modum eligendi : ergo ipsa non est effectus Dei ut agentis a proposito. Et sic contingentia est in universo praeter intenticnem Dei, utpote consequens modum volendi ejus, non volitionem ipsam. »

Insuper Deus etiam libere vult aiiqua necessaria esse in mundo, v. g. quod soi necessario emittat lucem et caiorem ; non ergo ex modo Hbero voluntatis divinae sequitur contingentia, sed ex eo quod Deus efficaciter vwtt quaedam esse convlngentia in universo et quaedam necessaria. Et hos diversos modos entis potest producere Deus, quia ipse est auctor entis.

Solvuntur obiectioues aSversariorum.

A .versarii, scil. molinistae et congruistae, qui admittunt scientiairt mediam et negant intrinsecam efficaciam decretorum Dei et gratiae objiciunt i° ex Sacra Scriptura, a° ex laesione liberi arbitrii, 30 ex insufficientia auxiHi, 40 ex noc quod Deus sic fieret auctor peccati, Hae objectioner longe examinatae sunt a thornistis, v. g. a Salmanticensibus, Joanne a sanctc Thoma, Gonet. Billuart; referimus soium principales. — Responsiones sunt sicut antiquum canticum pulchris modulationibus pienurn 1 sunt. velut « leitmotiv » antiquae theologiae ; pluries exponi possunt sicut pluribus vicibus auditur eadem symphonia beethoviana.

Agitur de cohaerentia intima totius thomismi.

©bjss&fe&ss ex Saera Seriptura sumuntur ex textibus in quibus est sermo de resistentia hominum per respectum ad gratiam Dei, v. g. Isaias, v, %} 4 : « Quid est, ait Dominus, quod debui uitra facere vineae meae ei ncn feci d ? An quod exspectavi ui facerei uvas ei tecii labmscas?» — Proverb., f, 24 : « V ocavi ei renuisiis ; extendi manum meam ei non fuit qui respicereL » Aci. vn, 51 : « Vos semper Spiritui sancio resistitis, »

Respondemr. In his textibus agitur non de voluntate consequenti ex qua procedit gratia efficax, sed de voiuntate antecedenti ex qua procedit graiia sufficiens, ratione cujus adimpletio praeceptorum Dei realiier possi^ hffis esi, notidum tamen erfectiva. Imo agitur proprie de voluntate signi, cxpressa in praeceptis, quibus non semper obediunt homines.

Propterea in primo textu citato dieitur. non . « quid est quod pot-m ultra facere vineae meae », sed : « quxd est quod debui uitra facere vineae meae. et non feei ei? » Ouo significatur Deum dedisse Tudaeis multas gratias sufficientes, quibus poterant converti, non vero gratias efficaces, quas quidern poterat Deus, sed no- tenebatur dare. quia id non exigebat ©rdo suae providentiae. Si Deus teneretur dare semper et omnibus gratiarn efficacem, nunquarn eveniret peccatum, quod permittere potest prop ter majus bonum.

Unde in praedicto textu, reprehenduntur Judaei, quia ex se restiterunt praeceptis divinis et gratiae sufficienti, sic meruerunt privari gratia efficaci.

Item explicantur alii textus, scii. Prov. I, 24 : « Vocavi et renuistis. » Act. vii, 51 : « Vos semper Spiritui sancto resistitis. » Homo saepe de facto resistit gratiae sufficienti, non obediendo praeceptis ; sed gratiae efficaci non resistit de facto, quamvis possit ei resistere in sensu diviso, scil. in quantum remanet in eo potentia ad oppositum, sicut Petrus non potest quidem sirnul sedere et stare, sed dum stat conservat potentiam realern sedendi. Item homo dormiens conservat potentiam visus, quamvis non habeat actum visionis. habet potentiam realem, non caecus est.

Proinde ex"his textibus Sacrae Scripturae nullo modo minuitur vis aliorum textuum in quibus agitur de voluntate Dei consequenti et efficaci, v. g. Prov. xxr, 1 : « Sicut divisiones aquarum, ita cor regis in manu Dei, et quocumque voluerit inciinabit illud. » Eccli. xxxin, 13 : « Sicut lutum hguli in manu ipsius..., sic homo in manu Dei. »

Instaniia : attamen apud Matth., xi, 21 , iegitur : « Vae tibi, Corozamf vae tibi, Bethsaida/ quia si in Tyro et Sidone factae essent viriutes quae faciae sunt in vobis. olim in cilicio ei cinere poeniieniiam egissent. »

Respondeni communiter thomistae, ex eisdem principiis, sensus est quod hahitantes Corozafn et Bethsaidae se magis indignos exhibuerunt quam se exhibuissent Tyrii, propter majorem caecitatem, majorem duritiem et ingratitudinem. Homo enim ex se solo resistit gratiae Dei. sed quidam magis resistunt, etiam maximis gratiis sufficientibus, ut arat praedicatio ipsius Christi miraculis confirmata, Judaei civitatum Corosam et Bethsaidae rnai orem apposuerunt obicem e^ratiae efficaci quae in sufficier>te offertur, sicut fructus in rlore ; sic privati sunt gratia efiicaci.

Insiantia : ut judaei non resisterent gratiae sufficienti et non ponerent 0 Dicem gratiae enicaci, mojgebant gratia efncaci, 1 uxta triomistas. ^rgo,. si thomismus est verus, Doterant hi iudaei rest>ondere se gratiae sufi).cJ.enti resiiiisse, quia desiiiuii erant gratia efficaci ad non resistendum.

Respondetur : causa resistentiae non est carentia gratiae efficacis, sed est propria defectibilitas hominis. Resistentia gratiae sufficienti est enim quid malum, seu deikientia, ouae a defectibilitate provenit. Ad eam sufficit mala voluntas, quae est primum principmm dehciens, Unde falsum. est dicere : ideo voluntas nostia resistit gratiae sufficienti, quia carei efficaci. Sed dicendum est : idco voluntas nostra caret gratia efficaci, quia resisiii suffldenti. Deficientia causae secundae provenit ex hoc quod defectibiiis ©st haec causa.

Hoc ciare dicitur a sanctc Thoma Ia IIae, q. 112, a. 3, ad 2m : « Defectus gratiae prima causa est ex nobis, sed coilationis (gratiae) prima causa est a Deo. secundum illud Oseae xiii, 9: «Perditio tua ex te, Israei; tantummodo in me auxilium tuum. »

Brevius : resistere gratiae sufficienti est malum et igitur provenit unice a causa defectibiii et deficiente ; e contrario non resisiere gratiae sufficienti est bonum, et igit ur non provenit unice a causa secunda, sed etiam et primario a Causa prima, quae est fons omnium bonorum.

Proinde Judaei civitatum Corozain et Bethsaidae, post praedicationeni Christi miraculis confirmatam, non habebant rationem excusandi suam resistentiam, merito igitur privati sunt gratia efficaei, quam Tyrii ex misericordia Dei accepissent in similibus circumstantiis, quia non ita restitissent, tanta duritie et ingratitudine.

Unde haec ultima instantia, ex hoc quod divina collatio gratiae ex efficacis, secundum thomismum, est causa actus salutaris, immerito vult inferre : ergo non collatio gratiae efficacis est causa peccati omissionis et resistentiae.

Hoc autem non sequitur, nam quando concurrunt duae causae, quarum una est indefectibilis et alia defectibilis, deficientia provenit a causa defectibili et non a causa divina indefectibili. — Item omni proportione servata : ex hoc quod clara expositio magistri, suscitans attentionem, est causa scientiae in discipulo, non sequitur quod error in discipulo proveniat ex absentia clarae expositionis in magistro, hic error provenire potest ex defectibilitate, ex defectu attentionis ipsius discipuli.

Brevius : deficientia provenit non ex causa indefectibili, sed ex causa defectibili. Sic legitur in L Oseae xni, 9 : « Perditio tua ex te, Israel; tantummodo in me auxilium tuum. » Item in Concilio Carisiacensi (Denz. 318) : « Quod quidam salvantur, salvantis est donum ; quod autem quidam pereunt, pereuntium est meritum. » Hic textus sumitur, ex sancto Prospero : responsio ad 2am objectionem vincentianam.

Remanet igitur quod Judaei Corozain et Bethsaidae jure objurgati sunt comparative ad Tyrios, quia majorem posuerunt obicem gratiae efficaci in sufficienti oblatae. Tyrii non tantum obicem posuissent, et misericordia divina eis dedisset gratiam efficacem conversionis.

Haec responsio illustratur ex verbis Domini : « Sine me nihil potestis facere » in ordine ad salutem (Joan. xv, 5) et ex verbis sancti Pauli I Cor.

iv, 7 : « Quis enim te discernit ? Quid autem habes quod non accepisti ? autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? » Secundum haec verba : omne bonum a Deo venit, id est posse servare Dei mandata, non resistere ets, et de facto servare haec mandata; haec omnia a Deo veniunt, et si aliquis non solum potest servare, sed de facto servat Dei mandata, hoc est novutft bonum, quod certo a Deo, fonte omnium bonorum, provenit. Si atftem homo posset, unice ex se, reddere gratiam Dei efficacem, homo sese discernerei ab alio homine aequaliter a Deo dilecto et adjuto, et sic falsum esset verbum sancti Pauii : « Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti ?-»

Solvuntur objectiones ©x laesione libertatis.

Jam quidem principaiis objectio ex hac parte soluta est a sancto Thoma in ipso articulo 8, ad 2m : « Ex hoc ipso quod nihil voluntati divinae (consequenti seu efficaci) resistit, sequitur quod non solum fiant ea quae Deus vult fieri, sed quod fiant contingenter (seu etiam libere), vel necessario, quae sic fieri vult. » Aliis verbis : determinatio voluntatis divinae consequentis quae est efficacissima, non iaedit Iibertatem nostram, quia se extendit etiam ad modum liberum electionis nostrae, quem producit in nobis et nobiscum. Hic modus enim est modalitas entis et actionis et proinde non extra objectum adaequatum potentiae ejus qui est Auctor entis omnium rerum et actionum. Sic Deus suo virginali contactu non laedit, non corrumpit libertatem nostram, sed eam actuaL

Alia objectio adversariorum : Concilium Trid. sess. VI, can. 4 (Denz. 814) dicit : « Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum.,. non posse dissentire, $i velit... an. sit. » Atqui hic agitur de gratia aliquomodo efficaci, cui de facto homo cooperatur et assentit. Ergo sub ipsa gratia efficaci homo potest dissentire si veiit, proinde haec gratia est efficax, non ex se, sed ex consensu nostro praeviso. Ita Lessius, Molina, Vasquez.

Respondetur : distinguo majorem : liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum, potest dissentire, si velit, in sensu diviso, scilicet conservat potentiam ad oppositum, potentiam realem dissentiendi, concedo; potest dissentire in sensu composito, scil. componere resistentiam actualem cum gratia efficaci, nego ; sic enim gratia non esset amplius efficax. Item Socrates non potest simul stare et sedere, sed, dum sedet, potest stare, scil. habet potentiam standi simul cum sessione in actu. Ita homo dormiens, quamvis non videat in actu, potest videre, non enim caecus est ex hoc quod dormit. — Ad minorem, agitur quidem de gratia efficaci, concedo. — Distinguitur conclusio sicut major : sub gratia efficaci homo potest dissentire, si velit, in sensu diviso, concedo ; in sensu composito, nego. Id est : sub gratia efficaci potest dissentire, si velit, sed sub ista gratia nunquam vult de facto dissentire. Ita sanctus Thomas, Ia IIae, q. 10, a- 4» ad 3m : « Si Deus movet ad aliquid, incompossibile est huic positioni, quod voluntas ad illud non moveatur. Non tamen est impossibile simpliciter », quia in voluntate remanet potentia realis ad oppositum.

Imo multi Patres Concilii Tridentini, qui erant Augustiniani aut ihomistae, intellexerunt praedictum canonem de gratia ab intrinseco eificaci quam admittebant, et contra protestantes tenebant gratiam ex se «fficacem non toUere libertatem. Si autem ita intelligitur textus Concilii Tridentini est potius contra molinistas, qui cum protestantibus admittunt gratiam ex se efficacem tollere libertatem.

Priores protestantes dicebant, sicut postea jansenistae ; gratia ex se ^fficax tollit libertatern ; atqui post peccatum originale, ad bonum salutare aciendum, requiritur gratia ex se efficax, Ergo post peccatum originale uberum arbitrium est titulus sine re.

Molinistae ad hoc respondent, concedendo majorem, negando mino- Tenx. , — Antiqui theologi, speciatim thomistae, responderunt negando maJOrem, concedendo minorem.

Unde ex hoc textu Conc. Tridentini, ad cujus redactionem laboraverunt plures thomistae et augustiniani, nihil deduci potest contra thomis- mum. Cf. Reginaldum, 0. P. de Menie Concilii Tridenlini, circa canonem praescntem.

Insuper ex ipso canone integre citato apparet quod doctrina damnata totaliter a doctrina sancti Thomae differt ; dicitur enim in eo ; « Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil cooperari assentiendo Deo excitanti atque vocauti, quo ad obtinendam justificationis gratiam se disponat ac praeparet, neque posse dissentire si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino agere mereque passive se habere, an. sit. »

Instantia : sed ipse Calvinus admisit hanc distinctionem inter sensum divisum et sensum compositum, et tamen damnatus est ; er.eo insufhcicns est haec distinctio.

Respondetur : Calvinus admisit hanc distinctionem, sed non in eoderrt sensu ac thomistae. Thomistae dicunt : sub gratia ex se efficaci possumus dissentire in sensu diviso, quia reaJiter remanet in voluntate nostra potentia ad oppositum. E contrario, juxta Calvinum, sub ipsa gratia efficaci, homo non conservat potentiam ad oppositum, sed sublata gratia efficaci, rursus in eo apparet potentia ad oppositum, id est ad malum. Calvinus enim tenebat quod post peccatum originale liberum arbitrium est exstinctum, titulus sine re (Denz. 793, 815) ; non admittebat nisi quamdam contingentiam, sicut v. g. eam secundum quam non omnes fructus terrae ad maturitatem perveniunt, propter aliquod impedimentum. Sic reducebat libertatem humanam ad spontaneitatem, seu ad libertatem a coactione. Ita Jansenius cujus 3a propositio est : « Ad merendum et demerendum in statu naturae lapsae non requiritur in homine libertas a necessitate, sed sufficit libertas a coactione » (Denz. 1094).

2a objectio : Suppositio antecedens nostram determinationcm, eamquc injallibiliter causans, infert necessitatem et tollit Hbertatcm. Atqui ita csl: in sententia thomistica de decretis praedeterminantibus. Ergo hacc decreta necessitant electionem nostram.

Rcspondetur : distinguo majorem : suppositio. . nostram dcterminationem infallibiliter causans, quoad substantiam tantum, conccdo ; etiacn quoad modum ejus liberum, nego. Contradistinguitur minor, et negatur consequens et consequentia. Cf. art. praesentem, ad 2um.

Instantia : Ut actus noster electionis sit libcr, oportet quod illud a quo dependet et quocum infallibiliter connectitur, sit in potestate nostra. Atqui decretum divinum praedeterminans a quo dependet actus noster et quocum infailibiliter connectitur, non est in potestate nostra. Ergo actus noster electionis non est liber.

Respondetur : distinguo majorem, si hoc principium sit in ordw* c&usarum sccundarum, sicut nostrum ultimum judicium practicum regulans electionem, concedo, debet esse in potestate nostra ; — si hoc principium

sit in ordine causae primae, subdistinguo : originative sumptum, ut cst m

DE EJUS EFFICACIA CIRCA ACTUS N0STR0S LIBEROS 45^ prima causa, debet esse in potestate nostra, nego ; terminative sumptum seu quoad executionem, concedo ; et ita est, quia remanet in voluntate nostra, dum libere elicit electionem, potentia ad oppositum.

Unde non possumus sine distinctione admittere definitionem molinianam libertatis : scil. « facultas quae positis omnibus praerequisitis ad agendum, potest agere vel non agere ». Oportet distinguere : positis omnibus iempore praerequisitis ad agendum, libertas potest agere vel non agere etiam in sensu composito ; sed praesuppositis omnibus natura tantum praerequisitis (ut sunt motio divina efficax et ultimum judicium practicum) adhuc voluntas libera potest quidem non agere m sensu diviso, prout conservat potentiam ad oppositum, non vero in sensu composito, non potest enim componere non-actionem cum gratia efficaci, Non-actio est quidem possibilis, sed non est compossibilis cum gratia efficaci. Cf. Ia II»e, q. 10, a. 4, ad 3m. Ita Socrates stans, potest sedere, sed non potest simul stare et sedere.

Praedicta definitio moliniana libertatis importat petitionem principii, praesupponit antequam probetur decreta divina et gratiam non esse ex se efficacia.

Insuper haec definitio peccat contra principium : « facultates, habitus et actus specificantur ab objecto formali » et ad ea definienda sufficit enuntiare eorum relationem essentialem ad hoc objectum. Sic definitur libertas : indifferentia dominatrix voluntatis (sive divinae, sive angelicae, sive humanae) per respectum ad objectum non ex omni parte bonum, quod potest judicari ut bonum sub uno aspectu, ut non bonum sub alio. Cf. sanctum Thomam, Ia IIae, q. 10, a. 2 : « Si proponatur aliquod objectum voluntati, quod sit universaliter bonum et secundum omnem considerationem, ex necessitate voluntas in illud tendit, si aliquid velit ; non enim poterit velle oppositum (ita per respectum ad Deum clare visum). Si autem proponatur sibi aliquod objectum, quod non secundum quamlibet considerationem sit bonum, non ex necessitate voluntas fertur in illud. »

Haec est vera definitio libertatis ex objecto specificativo, absque petitione principii.

Insuper, stante hac indifferentia judicii, circa objectum non ex omni parte bonum, Deus} movendo voluntatem nostram ab intus quoad exercitmm, non potest eam necessitare, quia non potest mutare naturam hujusce actus sic specificati ab isto objecto sic proposito ; sed revera actio divina causat modum liberum electionis nostrae, actuando hanc indifferentiam dominatricem, quae prius erat potentiaKs ; in ipso actu electionis est %ndifferentia dominatrix actualis, per respectum ad bonum particulare ^ctualiter electum et non infallibiliter alliciens. E contrario voluntas ueatorum infallibiliter allicitur a Deo clare viso, ita ut non remaneat per respectum ad eum indifierentia judicii.

Sohumtnr otejeetlones ex insftfficientia auxiliL

V i* objeciio : Iliud auxilium est insufficiens ultra quod ad operandum requiritur aliud quod non est in potestate nostra. Atqui ultra auxilium quod dicitur sufficiens, requiritur in sententia thomistarum aliud auxilium per se efficax, quod noh est in potestate nostra. Ergo primum auxilium est revera insufficiens, ut mandata Dei in actu serventur ; sic necesse est ad theoriam scientiae mediae devenire.

Respondetur dupliciter, indirecte et directe.

i° Indirecte. Haec objectio eadem est in substantia ac illa quam sibi fecit sanctus Paulus in Epistola ad Rom. ix, 19. Dixerat statim antea <ie electione divina : « non est volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei.. . Ergo cujus vult miseretur et quem vult indurat ». Adjungit : « Dicis itaque mihi : Quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit? » — Ad hanc autem objectionem respondet sanctus Paulus : « O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit : Quid me fecisti sic ? . . . Quod si Deus volens ostendere iram ( j ustitiam vindicativam) et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae apta m interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae? quae praeparavit in gloriam (ubinam est iniquitas apud Deum?) »x — Sic autem respondens sanctus Paulus, non recurrit ad divinam praevisionem consensus nostri ; nam tunc homo se discerneret, contra illud I Cor., iv, 7 : « Quis enim te discernit, quid autem habes quod non accepisti ? »

Responsio sancti Pauli ad hoc ergo reducitur : ex una parte Deus impossibilia non jubet ; ex alia parte nullus esset alio melior, si non magis diligeretur et adjuvaretur a Deo ; « quid enim habes quod non accepisti? » — Haec duo principia, seorsim sumpta, sunt certissima; quomodo vero intime conciliantur ? Hoc non possumus in via cognoscere. Hoc esset videre quomodo intime conciliantur in Deitate, seu in vita Dei intima, infinita Misericordia , infinita Justitia et suprema Libertas. Deitas autem non potest videri sicuti est nisi in patria. Propterea dicit sanctus Paulus paulo snfra, Rom. xi, 33 : « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus. »

Sic servari debet sensus mysterii, ut mysterium in sua altitudine remaneat, et non ponatur loco ejus theoria humana sine fundamento in re divina. Hoc esset ad anthropomorphismum accedere.

2° Praedictae objectioni directe, sic respondendum est in forma, ad vitandam evidentem contradictionem. Illud auxilium ultra quod requiritur aliud, non e$t sufficiens absoluie et in omni ordine, transeat ; non est sufficiens in suo ordine, nego ; confert enim potentiam realem irno proximam ad agendum, ita ut nihil desit ex parte potentiae seu actus primi. Sic potentia ■visiva dicitur sufficiens ad videndum, et realiter remanet in homine qu*

1. Haec est responsio ad objectionem quae incipit, ibidem, IX, 14 : « Numquid iniouitas apud Deum? »

dormit, quamvis non actualiter videat. Dicere igitur quod gratia sufficiens ut concipitur a thomistis, non est vere sufficiens et non dat realem potentiam proximam ad agendum, hoc est dicere : homo dormiens caecus est. Jam Aristoteles, Met., 1. IX, c. 3, dicebat contra Megaricos : potentia realis potest existere sine actu, v, g. in aedificatore qui dormit et non actualiter aedificat, remanet ars acquisita.

Insuper ad primum membrum distinctionis dictum est solum transeat, et non concedo. Quare? Quia in gratia sufficienti nobis ofifertur gratia efficax, tanquam fructus in flore ; sed quia homo sua propria defectibilitateresistit gratiae sufficienti, merito privatur gratia efficaci, qua non solum poiuisset mandata Dei servare, sed ea servasset in actu. Sic peccatum resistentiae cadit super gratiam sufficientem, sicut grando super flores arboris quae fructus promittebant, et fructus revera non veniunt.

Denique omnes thomistae admittunt quod omnis gratia actualis efficax ad actum salutarem imperfectum, v. g. attritionis, est sufficiens per respectum ad actum perfectum, v. g. contritionis. Adveniente tamen peccato resistentiae, non datur gratia efficax contritionis, quae vere nobis offerebatur in praecedenti, sicut fructus in flore, sicut actus in potentia1.

Resistere gratiae est malum, quod unice a nobis deficientibus provenit ; ei non resistere jam est aliquod bonum, quod provenit a Deo, fonte omnium bonorum. Et in hoc rursus invenitur mysterium, non vero contradictio.

Instantia : si affirmatio est causa affirmationis , negatio est causa negationis; sic sol lucens est causa diei, et absentia solis est causa noctis. Atqui collatio gratiae ex se efficacis est causa actus salutaris. Ergo non collatio gratiae ex se efficacis est causa omissionis hujusce actus, vel resistentiae nostrae.

Respondetur: distinguo majorem : si est una causa, posita quidem et deinde sublata, ut ortus solis, concedo ; si sunt duae causae, quarum suprema est indefectibilis, nec teneatur impedire defectum alterius ; et secunda quae est defectibilis, nego ; tunc enim defectus unice provenit a causa defectibili, et non a causa indefectibili. Sic dicitur apud Oseam, XIn, 9 : « Perditio tua ex te, Israel ; tantummodo in me auxilium tuum. » Ita sanctus Thomas, I Sent, d. 40, q. 4, a. 2, ad 3m. Notandum est quod jiixta quosdam thomistas, ut Gonzalez, Bancel, Massouli^, et inter recentiores Guillermin2, gratia actualis sufficiens est virtualiter efficax, in hoc sensu, quod daret non solum posse3 sed etiam impelleret ad actum, quamvis non infallibiliter, quia non tolleret omnia ^mpedimenta. — Ideo etiam juxta hos auctores (qui sicut alii thomistae rqiciunt scientiam mediam) actus salutaris etiam facilis non producitur nec continuatur de facto hic et nunc, nisi Deus ab aeterno hoc voluerit

£ . Cf« Alvarez, De Auxtliis, 1. III, disp. 80; Gonet, Clypeus — De Voluntaie %t Qisp. 4, n° 147 * N. del Prado, De Gratia et libero ar.bitria, t. III, p. 423.

Tn ^evue Thomisfe, ann. 1903, p. 23 ss. Examinavimus hanc opinxonem alibi ; a rrtdestination des Saints et la grdce, p. 386 ss, _ voluntate consequenti et infallibiliter efficaci, et nisi praebeat nunc gratiam ex se efficacem ad superanda impedimenta et ad hunc actum salutarem hic et nunc producendum aut etiam continuandum.

Omnes thomistae tenent quod resistere gratiae est malum uniee proveniens a causa defectibili, non vero a Deo; djim e contrario hic et nunc non resistere gratiae sufficienti est bonum hic et nunc positum, praesupponens igitur decretum ex se et infallibiliter efficax voluntatis consequentis, ut expositum est Ia, q. 19, a. 6, ad : « Quidquid Deus simpliciter vult, fit, licet illud quod antecedenter vult, non fiat. » Distinctio autem inter voluntatem Dei antecedentem et voluntatem consequentem est supremum fundamentum distinctionis inter gratiam sufficientem et efficacern1.

Solvuntur objectioncs ex affinitate cum Calvinismo.

Objectio. Definitum est in Conc. Trid. sess. VI, can. 6 (Denz. 816) Deum nullo modo esse causam peccati : « Si quis dixerit, non esse in potestate hominis vias suas malas facere, sed mala opera ita ut bona Deum operari, non permissive solum, sed etiam proprie et per se, adeo ut sit proprium ejus opus non minus proditio Judae, quam vocatio Pauli, a. s. »

Atqui secundum thomistas Deus est causa actus peccati, per praemotionem physicam, quae praesupponit decretum divinum praedeterminans concurrendi ad entitatem physicam peccati. Ergo videtur quod Deus sit causa ipsius peccati sicut in Calvinismo.

Respondeiur. Equidem sic Deus est auctor entitatis physicae peccati, non tamen directe nec indirecte est causa ipsius inordinationis quae est in peccato, ut ostendit sanctus Thomas Ia IIae, q. 79, a. 1, Etenim causare directe peccatum est inclinare voluntatem suam vel alterius ad peccandum. Atqui Deus omnia inclinat ad seipsum, tanquam ad finem, et non potest avertere voluntatem aliquam a seipso. Ergo.

Nec potest esse indirecte causa peccati, quia causare tndirecte peccatum est illud non impedire, quando possumus et debemus illud impedire. Atqui Deus secundum suam sapientiam et providentiam non tenetur impedtrt peccata quae permittit ; sed potest ea permittere propter majus bonum, ut propter manifestationem suae misericordiae et suae justitiae. Sic non esset patientia martyrum, si non esset persecutio tyrannorum, ut dicitur I*t q. 22, a. 2, ad 2m. Proinde sanctus Augustinus dat Solutionem problematis de malo, dum dicit Enchiridion, c. xi : « Deus, cum sit summe bonus, nullo modo sineret aliquid mali esse in operibus suis, nisi esset adeo omnipotens et bonus, ut bene faceret etiam de malo. »

1. Cf. Bili.uart, De Deo uno, diss. VI, a. vi, de scientia media, § IX. Hanc qitaestionem longius alibi tractavimus : La Prtdestination des Saints et la grdce, 1936, PP* ^ ' 372-374» 386-389, 391-392 et in Revue Tkomiste, mai-juin 1937» Le fondement suprenie de Ia distinction des deux graces suffisante et emcace.

DE EJUS EFFICAOIA CIRCA ACTUS NOSTROS LIBEROS

Imo ex hoc conciudendum est, cum evidentia, quod, etiamsi per impossibile Deus vellet esse causa peccati, non posset, quia malum peccati est extra objectum adaequatum omnipotentiae divinae, indefectibilis, sicut sonus est extra objectum visus1, r Insiantia : qui praemovet efficaciter et determinate ad actum peccati est causa ipsius peccati. Atqui, secundum thomismum, Deus praemovet efficaciter et determinate ad actum peccati. Ergo Deus est causa ipsius peccati.

Respondetur : distinguo majorem : qui praemovet non praescindendo a malitia, concedo ; secus, nego. Contradistinguo minorem. Item virtus motiva causat quidquid motus est in claudicatione, praescindendo a defectu claudicationis,

2a Instantia : Deus non potest praescindere a malitia. Etenim movet voluntatem ad actum ut exit a voluntate ipsa. Atqui actus peccati, ut exit a voluntate, non praescindit a malitia. Ergo.

Respondeiur : distinguo majorem : Deus movet ad actum ut exit effective a voluntate, concedo ; ut exit defective ab ipsa, nego.

3& Instantia : si duo sunt inseparabiliter connexa, causa unius est causa alterius. Atqui actus peccati et ejus malitia sunt inseparabiliter connexa. Ergo.

Respondetur : si effectus conjunctus cadit sub objecto adaequato hujusce causae, transeat ; secus, nego. Malitia autem non cadit sub objecto adaequato omnipotentiae divinae ; nihil enim est magis praecisivum quam causalitas potentiae specificatae a suo objecto ; nihil aliud quam suum objectum attingit, etiamsi aliquid aliud sit ei intime conjufcctum ; sic visus in pomo non attingit nisi colorem, non vero bdorem ; et sicut odor non cadit sub objecto visus, ita malum peccati non cadit sub objecto adaequato omnipotentiae indefectibilis.

4* Instantia : causa alicujus est causa ejus quod illi essentialiter convenit, Atqui quidam actus physici sunt essentialiter mali moraliter, ut odium Dei. Ergo Deus, movendo ad eos, non potest ab eorum malitia praescindere.

Respondetur : distinguo majorem : causa alicujus in ordine physico, est causa ejus quod illi essentialiter convenit in eodem ordine, concedo ; in alio ordine, scil. morali, nego.

Unde Deus causat quidquid positivum est in peccato, in ratione entitatis effectibilis, non vero in ratione entitatis defectibilis , quia malum peccati non cadit sub objecto adaequato omnipotentiae indefectibilis. Etiamsi, per impossibile, Deus vellet illud causare, non posset. Hoc est lucidissimum, m hoc claro-obscuro.

E contrario moiio objectiva ad actum peccati, scil. per propositionem objecti, non potest praescindere a malitia. Sic ille qui consulit aut jubet peccatum, peccat. Deus autem non movet objective ad peccatum, sed

1. Cf. ea quae de hac re diximus in alio opere : La PrSdestinaUon des Saints et la grdce, 1936, pp. 361-374; 233-237.

solum quoad exercitium, et non determinat ad materiale peccati, priusrquam creatura sese quodammodo determinaverit ad formale, per inconsiderationem voluntariam obligationis hic et nunc adimpiendae.

Haec voluntaria inconsideratio obligationis est initium peccati, quod simul est cum gratia sufficienti, seu cum potentia proxima considerationis debitae.

Et antequam sit haec inconsideratio voluntaria in peccatore, non requiritur ex parte Dei nisi permissio peccati, quae non est causa peccati, sed ejus conditio sine qua non.

Attente insuper distinguenda est haec divina permissio quae antecedit initium peccati, et quae igitur non est poena, a subtractione divina graiiae efficacis, quae jam est poena, et igitur praesupponit culpam saltem initialem. Confundere haec duo duceret quidem ad Calvinismum, sed haec duo attente distinguuntur a thomistis, ut id quod antecedit initium peccati et id quod sequitur1.

Immensa insuper est differentia inter Calvinismum et Thomismum, prout Calvinismus tenet liberum arbitrium post peccatum originale esse exstinctum, scil. titulum sine re ; sic ruit omne meritum, omnis obedientia meritoria, radicaliter adulteratur mysterium praedestinationis ex negatione voluntatis salvificae universalis, et pervertitur tota religio christiana* Insuper haec quaestio plenius solvitur in articulo sequenti.

Notandum est denique quod juxta thomistas, haec assertio « decreta divina et grHiam esse per se efficacia per respectum ad actus salutares » est cum principiis fidei connexa et proxime definibilis. Ita cum thomistis sentiunt fere omnes scholae, excepta moliniana2.

Nec igitur cum ista assertione confundenda sunt hae duae aliae : « gratia per se efficax explicari .debet per praedeterminationem physicam » — « praedeterminatio debet extendi ad actus naturales et ad materiaie peccati ». Hae duae ultimae assertiones sunt velut philosophicae et incidentes ad praecedentem affirmationem de gratia per se efficaci.

Adversarii vero conantur has. diversas quaestiones confundere, ut inferant per primam assertionem de efficacia intrinseca gratiae Deum fieri auctorem peccati. Servent solum doctrinam a sancto Thoma expositam fft praesenti articulo 8°, et praesertim principia ejus altiora8.

r. Cf. nostrum opus La Pridestination des Saints, pp. 233-237. _

3. Notandum est etiam quod non est medium possibile inter haec duo : Deus infallibiliter cognoscit futuribilia libera aut ante decreium suum de illis (ut dicitur in theoria scientiae mediae) aut non ante hoc decretum (ut admittunt omnes qui rejiciunt scientiam mediam). Plures autem recenter voluerunt invenire medium inter has duas propositiones contradictorias, et confuderunt futuribile cum simplici possibili, ut aucto* anonymus recentis opuscuii Essai sur la ditermination exemplaire des futurs libres

Aht, IX. — Utrum volontas Dei sit maloram.

St, qu. Difficultas est quia ex una parte Deus infinite bonus non potest velle malum, et ex alia parte vult omne illud quod pertinet ad perfectionem et decorem universi ; malum autem, v. g. persecutionis, sine quo non esset patientia martyrum, concurrit ad universi perfectionem. — Insuper si Deus nullo modo vellet mala, haec mala non evenirent, quia nihil evenire potest praeter voluntatem DeL Id est, ut dicitur, in 3a difficultate initio articuli : « Deus non vult mala non fieri » ergo, ut videtur, vult mala fieri.

Notandum est quod malum est triplex, ut dicetur Ia, q. 48, a. 5, scilicet malum naturae, quod est privatio boni naturalis, etiam in rebus irrationalibus, deinde, in rebus voluntariis, malum culpae quod est privatio rectitudinis moralis, et malum poenae, quod est privatio alicujus boni propter culpam.

Responsio duplex est s prima respicit malum culpae, secunda malum naturafe et malum poenae.

i° Malum culpae nullatenus Deus vult aut causat, etiam per accidens, sed tantum permittit; unde nullo sensu potest dici iilius auctor.

Hoc est de fide secundum Sacram Scripturam, v. g. Ps. v, 5 : « Non Deus volens iniquitatem tu es... Odisti omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium, » — Rom. in, 5 ; ix, 14 ; Jacob, 1, 13 ; I Joan., 1, 5, III, 9.

Definitum est in Conc. Trid. contra Lutherum et Caivinum, sess. VI, can. 6 : « Si quis dixerit, non esse in potestate hominis, vias suas malas facere ; sed mala opera, ita ut bona, Deum operari, non permissive solum, sed etiam proprie et per se ; adeo ut sit proprium ejus opus non minus proditio Judae, quam vocatio Pauli, a. s. »

Ratio hujus responsionis longe exponitur in Ia IIae, q. 79, a. 1, ubi ostenditur quod Deus non potest causare peccatum nec directe (inclinando &d illud) nec indirecte (ex negligentia seu insufficientia debiti auxilii), et quod potest peccatum permittere propter majus bonum. Sic malum culpae est defectus proveniens a causa defectiva, non a Deo.

Nunc autem sanctus Thomas dat rationem generalem, scilicet : Cum ratio boni sit ratio appetibilis et malum opponatur bono, impossibile est quod aliquod malum, in quantum hujusmodi directe et per se appetatur, sed solum indirecte et per accidens appeti potest,

Atqui malum appetitur per accidens, in quantum consequitur ad aliquod bonum magis appetibile, quam bonum quod privatur per malum, sic leo occidens cervum intendit cibum.

(Paris, Mignard, 1937). Haec autem confusio nihil excusationis habet : omnes quidem cognoscunt quod si Petrus poneretur in talibus circumstantiis posset aut tradere aut fcon tradere Dominum suum ; haec sunt duo possibilia ; sed futuribile^ importat insuper novam determinationem , scil. quodnam ert: his duobus possibilibus eligeretur a Petro ?

Nullum autem bonum Deus magis vult quam suam bonitatem Und, maium culpae quod privat ordinem ad bonum divinum, Deus nulTo modf glt. «1. nec per se, nec Per accidens. Sed illud permittit tantum, ut <££

Propterea diximus supra in Iam n TA a T„ . , peccata in suo decreto permissivo. Ma^s ^«JSS cognoscit peccata futura in iupiici decreto, ^ernnssJ nam m peccato est ahqmd positivum scilicet actus seu effectus, et ho c non fi sme concursu causae primae, et aliquid privativurn, seu d fectus hoc autem provemt unice a causa defectibili et deficienti!

Ratio dara est ex dictis : qui<Jem quia impossibile est quod alioood

™. .^lssst ',™o?r sed - persecutionibus claresceret patientia martvn,! ?^ ! q e°rUm da est pe m ^"""^ Praecedentis articuli, distinguen- igitur culpam saltem wSS^i,^ 'q 79 IT« 4 ^^0** ex affinitXcum' cldnisto" ^ '= S°1VUntUr °bieCtio»eS