Articulus 65
EXEMPLORUM ANTE EXPLICATORUM, AD PROPOSITUM APPLICATIO, ET INTENTI CONCLUSIO.
CONSEQUENTER exempla ista ad propositum applicat.
Juxta hanc igitur naturalis ordinationis rationem, id est secundum « hanc rationem », descriptionem et proprietatem, « ordinationis », id est cohabitudinis, « naturalis », quæ est inter sensibilia ista activa et passiva, supernaturalis ipsa omnis boni ornatus visibilis et invisibilis taxiarchia, id est summa et increata potestas omnium ordinativa, quæ est origo et causa fontana « omnis boni ornatus » et decoris corporalis ac spiritualis, congruæ dilucidationis claritatem primo apparentem, ut in copiosissimis effusionibus, excelsissimis manifestat essentiis :1 hoc est, « manifestat claritatem » suæ convenientis ac ordinatæ « dilucidationis », id est illuminationis ac declarationis, « apparentem primo ut in copiosissimis effusionibus », id est liberalissimis communicationibus bonitatum suarum in donis gratiæ et gloriæ : manifestat, inquam, primo « excelsissimis essentiis », id est altissimis spiritibus primæ hierarchiæ, quæ præ ceteris exuberantius illustrantur, ita quod in eis prius ac evidentius apparet ac præsentatur claritas ac munificentia divinarum illuminationum et communicationum. Et per eas quæ post sunt essentiæ, id est spiritus seu angeli mediæ hierarchiæ, divinum participant radium, id est lumen hierarchicæ irradiationis.
D
Etenim primæ cognoscentes Deum, id2 est, summæ mentes illæ seraphicæ, cherubicæ, ac thronicæ, Deum in se ipso præ ceteris clarius atque felicius contemplantes, in suis quoque effectibus ipsum limpidius agnoscentes, et divinam supereminenter desiderantes virtutem, id est, divinam virtutem sectari eique ordinate assimilari optantes, et præoperatrices fieri, id est ante alias hierarchias effici cooperatrices Dei; quantum possibile est, Deo senili virtute et actione dignæ effectæ sunt, id est, factæ « sunt dignæ Deo virtute senili », id est potestate eis primo loco concessa, et ita se habente per modum senioris ac venerabilioris et præsidentis (nam et prælati, seniores vocantur in prima Petri epistola :3 Seniores, obsecro, pascite qui in vobis est gregem Dei. Unde Joannes in Apocalypsi :4 Et viginti quatuor, ait, seniores sedentes), « et actione » hierarchica, Deo excellenter cooperattiva in reductione inferiorum ad ipsum : quod est dignitas maxima. Hinc additur :
Et post se essentias ipsæ ad similem virtutem, ut virtus, deiformiter extendunt : id est, mentes primæ hierarchiæ « extendunt », id est, erigunt suo exemplo et illustratione, « essentias post se », id est mentes secundæ hierarchiæ, « deiformiter », id est, secundum quod Deus ipsas extendit ad virtutem similem, id est potestatem talem causalem illuminativam, qualem ipsæmet desuper acceperunt : et hoc agunt, « ut virtus », id est, in quantum sunt vigorosæ, divinitus potestatem sortitæ; copiose ipsis tradentes, id est, inferioribus liberaliter communicantes, ex superveniente in eas claritate, id est, ex clara illuminatione descendente in eas a Deo. Et illæ iterum subjectis, id est, mentes secundæ hierarchiæ transfundunt atque communicant spiritibus tertiæ hierarchiæ, non tamen in eadem perfectione ac plenitudine, sicut expositum est; et per singulas, prima ei quæ est post ipsam, tradit, id est, per unamquamque hierarchiam hierarchicamque personam, superior communicat inferiori.
Ipsa aqua nonne et in omnes proportionaliter pervenit? id est, nonne ipse humor, aquæ, qui se per omnes partes terræ et terrenorum corporum infundit, « proportionaliter », hoc est juxta capacitatem, replet universa, alia plus, alia minus humectans? Huic simile in libro de Divinis nominibus ait : Donum quibuscumque inest, perfecta facit.
Est ergo simul cunctis illuminatis principium illuminandi Deus, id est, ipse omnipotens « Deus est » universis « illuminatis » prima et summa causa totius illuminationis, quum ab ipso sit omne lumen naturæ et gratiæ ac gloriæ, quidem natura, et vere, et proprie, ut luminis essentia, id est Deus pro certo exsistens lumen « natura », id est naturaliter et ex propria sua natura, « et vere » veritate rei ac sermonis, « et proprie, ut luminis essentia », id est essentialiter lux æterna, imparticipata, supersplendidissima et superpulcherrima, purissima et immensa, in qua nihil est tenebrositatis, nil imperfectionis admixtum, juxta illud primæ Joannis epistolæ : Deus lux est, et tenebræ in eo non sunt ullæ;5 et ipsius esse et videre causalis, id est, Deus est totius esse ac vitæ causativus, quemadmodum ait Philosophus : Ab hoc ente omnibus derivatum est esse et vivere. Hoc deiformiter et Deo similiter permanens superpositum, unicuique divina lumina per se in illud post se transvehendo : id est, prima hierarchia, de qua dictum est paulo ante, « superpositum », id est superlocata atque præposita aliis hierarchiis, est « permanens deiformiter, et », pro id est, « Deo similiter, transvehendo », id est transfundendo et ultra communicando, « unicuique divina lumina » sibi a Deo influxa, « per se », id est immediate, « in illud post se », id est in id quod sibi subjectum est, ita quod sicut ipsa immediate illuminatur a Deo, sic et ipsa immediate illuminat ac dona sibi concessa communicat sequenti se hierarchice, caritative, copiose et gratis.
Ergo excellentissimam cœlestium animorum dispositionem, simul omnium reliquarum essentiæ, secundum quod consequens est, post Deum principium mirantur omnis sanctæ et divinæ scientiæ, et divinæ imitationis, tanquam per illas in omnes et nos divina illuminatione distributa.6 « Ergo », id est, quum tanta sit primæ excellentia hierarchiæ, « essentiæ », id est mentes ac spiritus, « omnium reliquarum » hierarchiarum, « mirantur dispositionem excellentissimam », id est primam hierarchiam, « animorum cœlestium », id est intellectuum supernorum, « secundum quod consequens est », id est, prout sequitur et elicitur ex prædictis, tanquam « post Deum principium », id est tanquam principium secundarium et causatum, « omnis sanctæ et divinæ scientiæ », id est totius cognitionis hierarchicæ operum divinorum, « et imitationis », id est assimilationis, « divinæ » : quæ consistit in purgatione, illuminatione, et perfectione, qua superiores purgant, illuminant, et perficiunt inferiores, et eos reducunt ad Creatorem, prout istud frequenter expositum est. Scientiam quippe et sapientiam quam habent Beati in visione divinæ essentiæ, et assimilationem gloriæ in eadem visione consistentem (juxta illud, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est), omnes Beati immediate habent a Deo et in Deo, non unus eorum ab alio.78 Sed verum est istud de « illuminatione » hierarchica et « divina », quæ concernit Dei effectus ac rationes illorum, « distributa », id est multipliciter collata a Deo « per illas » essentias primæ hierarchiæ, « in omnes » spiritus cœlestes inferiores, « et » in « nos » viatores ecclesiasticæ hierarchiæ : et hoc, ordine quodam, ita quod secunda hierarchia illuminatur a Deo, mediante prima ; et tertia hierarchia a Deo et a prima hierarchia, mediante secunda ; porro ecclesiastica hierarchia, a Deo et prima ac secunda hierarchia, mediante tertia, a qua immediate illuminatur.
Quapropter et omnem sacram et Deo similem operationem, in Deum quidem quasi causalem referunt :9 id est, inferiores hierarchiæ « omnem » suam « operationem » hierarchialem, qua operatione Deo assimilantur, « referunt in Deum » cum gratiarum actione, sicut in causam primam, summam et principalem; deinde in primos deiformes intellectus, id est in angelos primæ hierarchiæ, tanquam primos operatores divinorum, id est in primos exsecutores effectuum divinorum, secundum processum ordinatum prætactum, et magistros, id est tanquam in primos magistros et illuminatores post Deum. Inferiores enim a superioribus docentur et illustrantur de agendis, et de rationibus atque mysteriis operum divinorum. Itaque deiformes intellectus primæ hierarchiæ, non sunt simpliciter primi operatores, sed primi post Deum, et ejus respectu, secundi; nec sunt primi exsecutores operum divinorum circa exteriora, sed primi revelatores illorum post Deum, quia revelant hierarchiæ secundæ quæ Deus ipsis insinuavit, et dirigunt eam in agendo.
Non ergo sancta primorum angelorum dispositio magis simul omnibus habet igneam proprietatem, etc. Hoc Scotus exponit juxta quod littera sonat, vel potius aliquid interponendo : Sola, inquiens, prima hierarchia « non habet igneam proprietatem », quia et aliæ participant eam. Porro textus sic sonat, quod « sancta dispositio primorum angelorum », id est suprema hierarchia, « non habet igneam proprietatem magis simul omnibus », id est plus ceteris hierarchiis. Sed hoc est contra præhabita : Seraphim enim ab excellentia et excessu ardoris vocantur. Hinc Hugo sumit hic « non », pro nonne : ut sit sensus, quod utique summa hierarchia præ ceteris « habet igneam proprietatem », id est excellentiorem divini amoris ardorem, quantum ad primum chorum et ordinem in ea contentum, videlicet Seraphim.
Habet quoque prima hierarchia et effusam divinæ sapientiæ traditionem, id est
D donationem, quoniam sapientiam atque scientiam præ inferioribus choris abundantius recipit, atque receptas inferioribus copiosius communicat, quantum ad Cherubim; et mysticum excellentissimæ divinarum illuminationum scientiæ, id est, hierarchia illa, quoad Cherubim, habet « mysticum excellentissimæ scientiæ », id est secretum intellectum præclarissimæ cognitionis, « illuminationum divinarum », quia præ inferioribus choris profundius et universalius eas intelligit;10 et sessivam proprietatem gestantem divinam susceptionem, id est, prima hierarchia etiam habet « proprietatem sessivam », id est specialiter tranquillam et judicialem, per quam est thronus et sedes divinæ susceptionis, id est Dei in Throno, seu tertio ordine primæ hierarchiæ, residentis et quiescentis.11 Ita exponunt Hugo, et Vercellensis, et item Lincolniensis, qui alia translatione hic utitur.
Ipsæ vero suppositarum dispositiones essentiarum, id est ordines inferiorum hierarchiarum ac angelorum, igneam, sapientem, scientem, Dei susceptoriam virtutem participant, id est, partim sortiti sunt « igneam » caritatis « virtutem », virtutem quoque « sapientem, scientem », id est habitum sapientialem et scientialem, et etiam virtutem ac proprietatem sessivam, qua susceptivi sunt divinæ inhabitationis. Sumitur demum hic virtus, extense, non stricte prout contra scientiam distinguitur. Quidem infra, id est, non tam perfecte ut prima hierarchia, et ad primas adspicientes, id est, ordines inferiores mentem suam convertentes ad directionem et illuminationem primæ hierarchiæ: quemadmodum in libro de Causis asseritur, quod intelligentiæ inferiores projiciunt vultus suos super formas quæ sunt in intelligentiis superioribus; et per eas, ut imitatione divina præoperatrice digne factas, in deiforme possibile reductæ, id est, quatenus mentes angelicæ inferiores reducantur « in deiforme possibile », id est ad conformitatem divinam eis possibilem, « per eas », id est per mentes cœlestes sublimiores, « digne factas », id est dignas effectas, « divina imitatione præoperatrice », id est conformitate deiformi qua præ ceteris Deo sunt similes, in tantum quod habent virtutem præoperativam, per quam sunt Deo cooperantes et ejus præcepta exsequentes primo loco, utputa prius et excellentius quam chori sequentes.12
Dictas ergo sanctas proprietates, quarum participatione per primas, post ipsas subsistentes sunt, ipsis illis post Deum tanquam hierarchiis reponunt:13 id est, angeli « subsistentes post primas », id est post mentes illas superiores, « reponunt », id est adscribunt, has « sanctas proprietates » primæ hierarchiæ, quas participant, ut igneam proprietatem amoris, sapientiæ claritatem, et sessivam tranquillitatem, « ipsis illis hierarchiis », id est spiritibus superioris hierarchiæ seu ordinis, « quarum participatione sunt », id est habent eas, « post Deum », quia primo ac principaliter fluunt a Deo, cui et eas principaliter semper attribuunt. Verumtamen advertendum, quod sicut angeli a Deo immediate creati sunt, ita ab ipso immediate acceperunt gratiam, et virtutes ac proprietates per quas in suis collocantur ordinibus; nec inferiores hæc a superioribus habent, nisi quantum ad accidentalem quemdam decorem, usum et complementum. Insuper, per sanctas has proprietates, quidam intelligunt purgationem, et illuminationem atque incensionem quas angelus circa Isaias exercuit, sicut præhabitum est.
Footnotes
Chapter 82 of 142