Enarratio in evangelium
INGRESSUS JESUS, PERAMBULABAT JERICHO; ET ECCE VIR NOMINE ZACHÆUS, ETC. Luc. xix, 1-10.
APTE evangelium præsens in Dedicatione ecclesiæ legitur, quia in eo historialiter describitur qualiter vir quidam Dominum nostrum Jesum Christum in domo sua cum ingenti devotione, ardenti affectu gaudioque cordiali suscepit; et qualiter Christus Dominus ad virum illum et ad domum ejus valde dignanter divertit, et salutem fecit ibidem. Per quæ spiritualiter edocetur ac designatur, qualiter debeamus et nos Christum suscipere, et ad ejus susceptionem nos præparare in ipsa, cujus nunc dedicatio celebratur, ecclesia; quomodo etiam hodie facta est salus domui huic, puta ecclesiæ, in sua consecratione, et plebi in ea congregatæ hodie specialis gratia datur, et indulgentia multa confertur, nisi per vitia sua obicem ponat, se ipsam reddendo indignam gratia Dei. Itaque Lucas ita ait:
Ingressus Jesus viam versus Jerusalem: nam ista res accidit circa festum Palmarum, Christi passione instante; perambulabat Jericho, id est, per urbem sic dictam transivit, quia fuit in via sua. Et ecce vir nomine Zachœus inter alios aderat ibi: qui nominatim exprimitur, quoniam virtuosum et exemplare est quod de eo hic recitatur. Et hic erat princeps publicanorum, id est eorum qui publicis negotiis intendebant, videlicet exactionibus tributorum et teloniis, vectigalibusque levandis: quæ negotia animam involvere solent peccatis; unde tales homines communiter erant magni peccatores. Idcirco per publicanos, quidam intelligunt publicos peccatores. Et ipse dives erat. Ista de eo narrantur, ut conversio ejus gratiosior mirabiliorque appareat, et ne peccatores desperent, nec divites contemnantur, sed hujus Zachæi sectentur exempla.
Et quœrebat videre Jesum quis esset, id est, Jesum corporaliter intueri optavit, quia de ejus sanctitate, sapientia, eloquentia, miraculis, multa audivit: estque hominibus naturale, tales personas libenter adspicere, sicut et alia magna, rara et nova. Nam et Herodes multo tempore fuit cupiens videre Jesum, eo quod multa audisset de eo, et ipso viso gavisus est valde, ut alibi Lucas ait.1 Et non poterat prœ turba quæ ivit cum Christo, et ex omni parte longe ac late circumdedit eum, quia statura pusillus erat, id est corpore parvus ac brevis, sicut econtra Saul et alii quidam magni statura fuisse scribuntur.2 Ita et nunc a spirituali intuitu (id est contemplatione dilectioneque) Christi, multos impedit turba hominum mundanorum, et prava societas, multitudoque terrenarum curarum inutiliumque phantasmatum: idcirco pro posse vitanda sunt ista.
Et prœcurrens, ascendit in arborem sycomorum. Sycomorus est arbor in foliis moro consimilis, et in aliis ficui, sed stipite distans et altior: per quam significatur crux Christi, propter mori rubiginem et ficus dulcedinem. Si itaque Christum spiritualiter cernere cupimus, ascendamus crucem ipsius, id est, quid ipse pro nobis sustinuit perpendamus, sicque ipsius sequamur vestigia. Ut videret illum. Beati enim oculi qui Christum fideliter adspexerunt.3 Quia inde, id est per viam illam, erat transiturus Dominus Jesus. In hoc patet vehemens fervor Zachæi ad Christi adspectum, et quod non erubuit in arborem scandere, quum esset princeps tam opulentus.
Et quum venisset ad locum illum, suspiciens, id est, sursum ad arborem illam adspiciens, Jesus vidit illum, corporali intuitu, magis autem interno pietatis adspectu, quo et mentem Zachæi misericorditer prævenit, tetigit, emollivit, illuminavit, accendit. Et quidquid Zachæus foras fecit, Christus intra se vidit: ideo non fortuitu suspexit ad arborem, sed quia scivit quis propter quid esset in ea. Et dixit ad illum: Zachæe. Forsan Christus corporaliter ante non vidit Zachæum, nec nominari audivit; et tamen cognovit et nominatim expressit eum, quia in luce sapientiæ suæ omnia novit. Festinans descende: quoniam opera bona celeri et ardenti affectu sunt peragenda; quia hodie in domo tua oportet me manere, id est, devotione tua hoc meruisti, ut die hoc in materiali domo tua permaneam per corporalem præsentiam, atque in spirituali domo tua (id est mente tua) permaneam per gratiosam inhabitationem. In hoc apparuit ineffabilis pietas Salvatoris, quod nondum invitatus, se ipsum invitavit et obtulit ad manendum in domo Zachæi. Vidit enim affectum ipsius, et plus ei exhibuit quam ipse optavit. Zachæus quippe non optavit nisi videre, Christus autem obtulit se ad intrandum domum ipsius, atque ad manendum et manducandum cum ipso. Siquidem Christus abundantia pietatis suæ merita supplicum excedit et vota; et quanto ardentius petitur, tanto se ipsum suaque dona copiosius impertitur, quoniam fervor amoris apertam et patulam facit mentem amantis ad susceptionem amati.
Et ille festinans descendit, tanquam perfecte obediens. Teste quippe Bernardo, Verus obediens nescit moras, nec mandatum procrastinat. Et istud Deo gratissimum est, quia nil ei acceptabilius offerre valemus, quam propriam voluntatem. Et excepit illum in domo sua gaudens, et gratias agens quod talis ac tantus ad se peccatorem divertere dignaretur. Et quum viderent homines imperfecti et rudes, quod Jesus domum intrasset Zachæi, murmurabant, dicentes quod ad hominem peccatorem divertisset:4 quasi dicant, Hoc indecens fuit. Isti murmuratores fuerunt Pharisæi, et alii quidam in propriis oculis justi, sed multipliciter indiscreti ac fatui: Primo, temerarie judicando tam de Christo quam de Zachæo. Nam Christus animarum medicus peccatores debuit accedere, non vitare, quatenus eos converteret. Zachæus quoque jam per veram pœnitentiam fuit justificatus, et per suam devotionem meruit visitari a Christo. Potissime autem præsumptuosum est, facta sapientiorum et meliorum ac superiorum faciliter dijudicare.
Stans autem Zachæus, ut cum debita reverentia loqueretur ad Christum, et bonum propositum suum publice protestando, ostenderet quod Christus non indecenter divertisset ad ipsum, et per hoc murmurantium verba reprimeret, dixit ad Dominum Jesum, qui in quantum Deus verus, est omnium Dominus summus:5 Ecce dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus, propter Deum, ut et mihi mea dimittantur peccata, et gratiam consequar ampliorem: quoniam teste Scriptura, Sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum.6 In his verbis patet mira et magna Zachæi conversio, de qua dici potest: Hæc mutatio dexteræ Excelsi, id est piæ virtutis sublimis Dei. Nempe qui paulo ante tam avarus fuit in acquirendo ac retinendo terrena, subito factus est tam promptus et liberalis in dando.7 Non enim dixit, Dabo, sed, Do, tanquam nunc paratus ad hoc.
Et si quid aliquem defraudavi, id est, per fraudem seu alio modo contra justitiam alicui quid subtraxi, reddo quadruplum, paratus plus reddere, si tu jubes. Non dixit, Reddam, vel, Restitui faciam: quia, secundum Augustinum, tenetur homo statim restituere bona injusta, si potest; et semper judicandus est in mora, quousque restituatur res quæ reddi debet et potest, nec redditur; nec ante talem restitutionem agitur pœnitentia vera, sed simulatur; nec dimittitur peccatum, nisi restituatur ablatum. Verum sunt quidam qui quamdiu vivunt aut quamdiu vivere posse confidunt, restituere differunt; letaliter vero infirmantes aut senectute confecti, de restitutione disponunt: quorum vita et mors periculosissima exstat. Imo tales damnum quod creditor ex dilatione illa invite incurrit, ei tenentur refundere secundum judicium bonorum ac discretorum virorum. Denique lex Moysis in aliquibus jussit reddi duplum, in aliquibus quadruplum, in aliis quintuplum: et Salomon quoque ait de fure, Deprehensus reddet septuplum.8 Hinc Zachæus videtur loqui de restitutione9 per erogationem, ita quod scivit se talem defraudationem non commisisse in qua plus quam duplum reddi jubetur; vel per unam hanc mediam quam expressit, aliæ subintelliguntur extremæ. Sed et pœna furti, secundum temporum varietatem et causæ exigentiam, potuit apud Judæos esse diversa.
Ait autem Jesus ad eum: Quia hodie salus domui huic facta est: id est, in hoc die gratia conversionis et meritum veræ salutis, desuper data sunt patrifamilias hujus domus, et ejus domesticis, qui illius pœnituerunt exemplo, eo quod et ipse Zachæus filius sit Abrahæ per fidei ac virtutum imitationem. An vero carnali propagatione filius fuerit Abrahæ, diversæ sunt opiniones, prout plenius scripsi super Lucam:10 de quo modo pertranseo. Venit enim Filius hominis quærere, per diversa loca eundo ac prædicando, et salvum facere, id est ad gratiam et salutem reducere, quod perierat, id est genus humanum, quod in primo parente fuit originaliter vitiatum, et per originale peccatum gratia gloriaque privatum, multis quoque et gravibus posterorum peccatis personalibus et actualibus infectum et perditum. Propter quod ait Apostolus:11 Eramus natura filii iræ; itemque, Venit Jesus in hunc mundum peccatores salvos facere.12 De quo in Isaia scriptum est: Deus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum.13
Footnotes
Chapter 271 of 278