Sermo 7
DE HORRIBILITATE FUTURI UNIVERSALIS JUDICII.
NON intres in judicium cum servo tuo, Domine. Ps. CXLII, 2.
Quam metuendissimum sit futurum universale judicium, Dominus Christus judex universorum in hodierno evangelio evidentissime nos informat. Neque enim rigor et horror illius judicii videtur plenius ac compendiosius exprimi posse, quam in evangelio isto exprimuntur a Salvatore : Erunt (inquit) signa in sole et luna et stellis, et in terris pressura gentium præ confusione sonitus maris et fluctuum, arescentibus hominibus præ timore eorum quæ supervenient universo orbi : nam virtutes cœlorum movebuntur, etc.1 Si tam horribilia signa, tam invisa et expavescenda præambula judicium illud prævenient, non dubium quin incomparabilis erit rigor et horror ipsius. Nonne metuendissimum erit judicium Judicis illius, cujus omnipotentiæ nullus potest resistere, cujus sapientiam nil potest latere, cujus justitiam nullus tunc poterit flectere, cujus manum nullus evadere tunc valebit?2 qui nihil indiscussum, irremuneratum, nullumque malum impunitum relinquet?3 qui non temporale tormentum aut damnum, sed infernale ac æternale injustis irrogabit supplicium, et heu, supplicium tam intolerabile, tam multiforme ac varium, tam irremediabile atque mœstissimum? Denique in hora judicii stabit mundus in igne conflagrationis, qui et reprobos inflammarit, ac tantum ascendet quantum ascenderunt aquæ diluvii; universaque agmina angelicorum spirituum judici Christo adstabunt, et visibiliter apparebunt. O quanta tunc erit angustia iniquorum !
Quum ergo tam inæstimabilis erit illius judicii rigor ac horror, non immerito oravit vir sanctus: Non intres in judicium cum servo tuo, Domine.4 In multis enim offendimus omnes.5 Atque ut ait Scriptura: Non justificatur homo compositus Deo;6 imo si voluerit cum eo contendere, non poterit ei respondere unum pro mille. Hæc considerans, sanctus Job dixit: Deus, cujus iræ resistere nemo potest, sub quo curvantur qui portant orbem: quantus ergo ego sum, ut respondeam ei et loquar verbis meis cum eo?7 Idcirco a facie ejus turbatus sum, et considerans eum, timore sollicitor.8
Sed quum omnes homines sint judicandi a Deo, quid est quod orat Propheta, Non intres in judicium cum servo tuo, Domine? Et respondendum, quod multiplex assignatur judicium, utpote: judicium discussionis, judicium reprobationis ac damnationis, judicium remunerationis et approbationis seu glorificationis; estque judicium rigoris et judicium pietatis. Oravit ergo Psalmista a judicio rigoris ac reprobationis summi Judicis erui, imo et a discussionis judicio: a quo tunc liberi erunt qui modo dijudicant se ipsos, et a superioribus suis in vita hac judicari, corripi, castigari non aspernantur, sed cupiunt; sicque in præsenti purgantur, et
Deo perfecte deserviunt. Idcirco dixit Apostolus: Si nos ipsos dijudicaremus, non utique judicaremur.9 Hinc ait S. Bernardus: Unum est evadendi remedium, quia si nos ipsos dijudicaverimus, non utique dijudicabimur. Bonum judicium quod me illi districto ac divino judicio subducit atque abscondit. Volo vultui iræ Dei judicatus præsentari, non judicandus. Judicemur interim, fratres, et terribilem illam exspectationem studeamus præsenti declinare judicio. Quicumque enim judicari dissimulant eo judicio quod nunc est, in quo princeps hujus mundi ejicitur foras, Judicem exspectent vel potius timeant, a quo et ipsi cum principe illo foras ejicientur.10 Ubi nunc miseri et excæcati religiosi, qui culpas suas impudenter excusant, qui se ipsos justificant, qui a superiori suo corripi ac corrigi dedignantur, qui metuunt coram fratribus accusari, et potius cupiunt hic laudari quam culpabiles judicari? O quanta est insipientia horum, qui corde obtenebrato plus eligunt futuro Deitatis reservari judicio, et coram angelis cunctis et universis hominibus accusari, confundi et judicari a Christo, quam nunc coram paucis suis confratribus a spirituali patre modice reprehendi ac corrigi !
Insuper quidam adeo sunt vecordes et ab omni vera sapientia alieni, ut humanum amplius quam divinum formident judicium. Qui adventu visitatorum suorum instante verentur, et emendationem quamdam prætendunt, confingunt, promittunt, sed post recessum illorum relabuntur in pristina et vivunt ut ante: in quibus valet humanus intuitus magis quam divinus, magisque metuunt temporalem correctionem, salubrem ac medicinalem, quam punitionem futuram gravissimam ac feralem et sempiternam. Hi ergo omnino injusti sunt, neque proficiunt; quia ut Salomon ait, qui timet hominem, cito corruet; qui vero Deum veretur, nil trepidabit.11 Hi itaque se emendent, et futuri rigorem judicii per præsentis vitæ salubre judicium evadere moliantur.12
Præterea tam finale illud quam particulare judicium nostrum, omnes jugiter formidemus. Primo, propter graves atque multiplices negligentias et culpas nostras quotidianas, quæ certe nobis ipsis innumerabiles sunt, et plurimæ earum latent nos ipsos. Propter quod ait Psalmista : Ps. xviii, 13. Delicta quis intelligit ? Ab occultis meis munda me, Domine. Quod enim ait Scriptura, Justus septies in die cadet, intelligendum est accipiendo numerum determinatum pro numero indeterminato, quemadmodum Tobiæ Raphael angelus Tob. xii, 15. protestatur : Ego sum unus de septem qui adstamus ante Deum.
Secundo, propter imperfectionem bonorum quæ agimus, quæ tot defectuositatibus et distractionibus sunt permixta, ut Is. lxiv, 6. asserat Isaias : Facti sumus ut immundi omnes nos; quasi pannus menstruatæ universæ justitiæ nostræ. Unde et multa quæ bona putamus, in Dei judicio rite discussa, mala reperientur. Hinc loquitur Deus : Ps. lxxiv, 3. Quum accepero tempus, ego justitias judicabo. Et Bernardus : Verendum est (inquit) valde, ne quum ad hoc ventum fuerit, in tam subtili examine multæ nostræ justitiæ (ut putantur) peccata appareant. Anselmus quoque fatetur, quod in judicio nostro multa peccata quasi de insidiis contra nos improvise consurgent. Ibi etenim Veritas discutit intentiones, inquisitioque culparum pertingit usque ad abdita cordis, et secretissimos quosque recessus divinus ille investigat intuitus. Hinc in Regula sua sanctissimus hortatur Hieronymus : Exspectate magnum et terribilem judicii diem, in quo cœlum pavebit et terra, cœlorum omnes movebuntur virtutes, trement angeli simul cum Sanctis. Tunc singulorum vitæ discutientur, discrimina et merita apparebunt. Semper tuba illa terribilis in vestris perstrepat auribus : Surgite, mortui, venite ad judicium. Ecce Rex in manu potenti venturus est, a cunctis exigens rationem, certe de cogitationibus minimis, certe de otiosis ac levibus verbis; et nisi de singulis reddere rationem parati fueritis, projiciemini in carcerem infernalem, audietis a Judice : Ite, maledicti, in ignem æternum. Matth. xxv, 41. Unde ad insinuandum indicibilem divini judicii districtionem, sacratissimus loquitur princeps Apostolorum : Si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi apparebunt ? 1 Petr. iv, 18.
Tertio, nos imperfecti, defectuosi ac fragiles, illud vehementer perhorrescamus judicium, quoniam viri sancti illud tam mirabiliter expaverunt, qui tamen in vita monastica fuerunt valde perfecti : quanto magis nos pusillos, in observatione Ordinis nostri tam multipliciter negligentes, illud summe vereri oportet ? Ait quippe gloriosus Hieronymus : Quoties diem illum considero, toto corpore contremisco. Sive enim comedo, sive bibo, sive aliud quid facio, semper videtur mihi tuba illa terribilis sonare in auribus meis : Surgite, mortui, venite ad judicium. Abbas quoque Elias : Ego, inquit, tres res timeo : unam, quando egressura est anima mea de corpore meo ; secundam, quando occursurus sum Deo ; tertiam, quando de me proferetur sententia. Hoc sensit S. Bernardus, qui ait : Quid tam pavendum, quid tam plenum anxietatis ac vehementissimæ sollicitudinis excogitari potest, quam judicandum adstare illi tam districti Judicis tribunali, et incertam ab eo exspectare sententiam ? Hinc et abbas Ammon rogatus a Fratre dicere ei verbum, respondit : Vade, et talem fac cogitationem tuam sicut faciunt qui sedent in carcere. Illi enim interrogant homines : Ubi est judex ? quando veniet ? Et in ipsa exspectatione pœnarum suarum plorant. Ita et monachus semper debet esse sibi conscius, et objurgare animam suam, dicendo : Væ mihi, quomodo stabo ante tribunal Christi, et ei de omnibus reddam rationem ? Si ergo semper sic fueris meditatus, poteris esse salvus.
Sic ergo, o fratres, sic tam particulare nostrum de proximo imminens quam finale metuamus judicium. Et quoniam timor Dei abstrahit hominem a peccato et Eccl. i, 27.13 diligentiam parit, cum omni diligentia caveamus peccata etiam minora et quæ videntur perminima: quia ut Salomon ait, qui timet Deum, nihil negligit;14 et qui modica spernit, paulatim decidit.15 Simus refrenati in verbis, honesti ac graves in moribus, in cogitationibus circumspecti, in affectionibus mundi, in omnibus fructuosi et exemplares, præsertim in sacris istis diebus.
Footnotes
Chapter 12 of 211