Sermo 7
QUALITER RELIGIOSI DEBEANT SANCTISSIMI JOANNIS BAPTISTÆ ASPERITATEM IN VICTU VESTITUQUE SEQUI.
QUEM docebit Dominus scientiam? et quem intelligere faciet auditum? Ablactatos a lacte, avulsos ab ubere. Is. XXVIII, 9.
Felicissimus Joannes Baptista, splendor Sanctorum omnium, in sua conversatione perfectionem monstravit virtutum, et eremitarum ac anachoretarum omniumque religiosorum fundamenta locavit, formam ostendit, religionem firmavit. Sed heu, quid miseri nos dicemus, qui hunc gloriosissimum nostrum patronum non solum non imitamur, imo nostram quoque excusamus ignaviam? Ecce Joannes iste per Prophetas prænuntiatus, ab angelo sancto promissus, in utero sanctificatus, a sanctis parentibus natus, mox in pueritiæ suæ exordio hominum fugit consortia, et ingressus est eremum, inter bestias degens, super nudam dormiens terram, et tanta ibi austeritate sacrum suum afflixit corpusculum. Sic illud domuit et castigavit jejuniis, vigiliis, vestitu asperrimo, strato durissimo, solitudine vasta, quasi universa sæculi commisisset peccata, et quasi ad omnia proclivis fuisset facinora.
Et nos miseri, qui tam multa et magna, tam certe innumerabilia in sæculo incurrimus vitia, etiam nunc post religionis ingressum, post voluptatum abnegationem, post pœnitentialis vitæ professionem, volumus in omnibus abundare usque ad satietatem, exquisitis refici alimentis, et corporaliter atque superflue repausare. Quod si parum quid videatur deesse, protinus murmuramus, indignamur, obloquimur etiam præsidenti spiritualique patri vicario Christi.
Insuper carnalitatem, teporem, defectum nostrum impudenter, ne dicam mendaciter, excusamus, impotentiam allegantes, quasi experientia non demonstret ac doceat hujus oppositum, quum usque in præsens sint quidam vere devoti ac fervidi, notabilem abstinentiam magnasque corporis afflictiones strenue exercentes. In quanta etiam paupertate ac parcitate degant captivi ac depauperati, patet ad oculum. Idcirco manemus in fæcibus nostris, et rudes, incircumcisi, carnales, irreformati passionatique sumus; et quod summe periculosum censetur, quo in religione diutius vivimus, eo pene tepidiores et negligentiores efficimur. Non ergo adjiciamus de cetero peccatum super peccatum, nostras excusando miserias, carnalitates, torpores: quia revera si caritatis ardor et fiducia Dei, diligentia animi, quæ fuerunt in patribus nostris, essent in nostris cordibus, possemus et faceremus quod illi, cum Apostolo singuli confitentes, Omnia possum in eo qui me confortat.1
Denique, dato quod abstinentiam et sanctæ religionis exercitia tam præclara agere non possimus, quæ prædecessores nostri adimpleverunt, numquid rationabiles coram Deo causas habemus tam vehementer recedendi ac corruendi ab illorum rigore? Fateamur ergo humiliter nostram tepiditatem, et imperfectum nostrum considerent oculi, ac parvi pendamus, ut dignum est, vitam nostram, quæ comparatione conversationis sanctorum Patrum nullius est momenti, et humiliemus nos absque mensura et fine.
Certe si singula rite pensamus, habemus causas quamplures humiliandi atque despiciendi nos ipsos in infinitum. Nempe quid de qualitate victualium dicant statuta ac regulæ Patrum, non ignoramus. Qualis fuerit abstinentia et austeritas vitæ monachorum olim in Ægypto, imo adhuc intra paucos quodammodo annos in regionibus atque provinciis citramarinis, agnoscimus; et quantum distamus ab illis, utinam bene advertamus.
Præterea, de qualitate strati ait in Regula sua S. Hieronymus: Volo vos singulis noctibus brevi et duro strato jacere, non in mollibus plumis, sed in paleis aut straminibus, sive in ligneis capsis magis quam lectulis, ut membra stratum potius horreant quam affectent, et ad somnum magis compellat necessitas quam voluptas; sicque ob duritiam strati, levis ac brevis occupet sopor, quod non sit fas solitis illusionibus noctium mentem sopitam torqueri. Et ecce hæc scribit Hieronymus feminis tenerisque puellis. Insuper recitat
A Cassianus, quod delicatissimus apud Ægyptios monachos cibus fuit herba sale condita; de oleo autem non nisi unam guttam cuicumque cibo miscebant. Climacus quoque ait: Jejunium est violentia naturæ, abscisio delectationis gustus, caloris concupiscentiarum recisio.
Multa hujusmodi possem commemorare. Sed quum Salvator in Evangelio dicat ac jubeat, Videte ne graventur corda vestra crapula, si Patrum sanctorum abstinentiam et rigorem sequi vel non possemus, vel non volumus, saltem necessariæ ad salutem sobrietati operam demus.2 Credite verbo Christi dicentis: Væ vobis qui saturati estis.3 Non ita nos cibo repleamus ac potu, ut ad dissolutiones, cachinnos, loquacitates, contentiones, animositates, pigritias, somnolentias dilabamur, sed ad Dei obsequium fortiores reddamur; non voluptatem et superfluitatem, sed necessitatem quæramus; nec in vestitu aut strato quæramus mollitiem. In refectione demum vanas cogitationes vitemus, lectioni et sacræ meditationi ferventer intenti.
Porro de iis multa scribit in epistola ad Fratres de Monte Dei S. Bernardus. Sed nemo religiosorum ista derideat; imo pensemus quod ait Eusebius:4 Videte, fratres, vocationem vestram. Venire ad cœnobium seu eremum, summa perfectio est, id est summæ perfectionis exordium; sed non perfecte in cœnobio seu eremo vivere, summa damnatio est. Quid prodest, si locus quietus tantum corporaliter teneatur, et inquietudo in corde versetur; si in habitatione silentium sit, et in habitatoribus vitiorum tumultus et colluctatio passionum?
Denique quanta sit virtus jejunii, quantus abstinentiæ fructus, pandit Augustinus, dicendo: Jejunium purgat mentem, sublevat sensum, carnem spiritui subjicit, cor facit contritum et humiliatum, concupiscentiæ nebulas dispergit, libidinum exstinguit ardores, et castitatis lumen accendit. Hinc sicut in themate tactum est, Isaias propheta «ablactatos a lacte, avulsos ab ubere» fatetur erudiendos ac illustrandos a Domino, eos videlicet qui carnalium oblectamentorum despiciunt blandimenta. Talia namque quæ carnem sic fovent, perimunt animam, juxta Apostolum:5 Omnis qui lactis est particeps, expers est sermonum justitiæ. Unde sanctus Job asserit, sapientiam in terra suaviter viventium non inveniri, et in Daniele habetur quemadmodum abstinentibus ac sobriis pueris dederit Deus sapientiam copiosam.6
Si ergo ad contemplationis lucem cupimus pervenire, si unctione Spiritus Sancti volumus erudiri, immoderantiam cibi ac potus vitemus, sobrietati discretæ vacantes: hoc etenim spiritualis vitæ initium exstat. Et intueamur cur religionem ingressi sumus, de cujus essentia sunt tenuitas victus atque vestitus; nec solo cibo et potu corporeo, sed gratiæ Dei auxilio confortari quæramus.7 Pensemus quoque quod operatores ac pauperes omni die gravissimos exercent labores, et tamen durissimo ac tenuissimo contenti sunt alimento. Quid ergo est quod nos religiosi pati nil volumus, professionis qua ad paupertatem nos adstrinximus insipienter obliviscentes? Discamus itaque non solum cum Apostolo abundare, sed et penuriam pati;8 nec cum Judæis ingratissimis murmuremus, sed dona Dei grate suscipientes, eadem Dei timore ac dominicæ passionis memoria, vitiorumque nostrorum recordationibus ac doloribus, condiamus.9 Et tunc panis et aqua suaviter sapient nobis, atque in omni virtute mirabiliter proficiemus. Ad laudem et gloriam Creatoris, etc.
Footnotes
Chapter 22 of 211