Sermo 7
DE POÆNITENTIA.
VENIT Joannes prædicans baptismum pœnitentiæ.1 In evangelio hodierno.
Quum religiosorum non sit circa communia languere aut occupari, sed ea diligentia venialia semper vitare peccata, qua boni sæculares peccata vitant mortalia (alioqui suæ quomodo satisfacient professioni? ex qua caritatis fervori ac perfectioni studere tenentur, et nihilo minus ipsi religiosi in venialibus quotidie multipliciter peccant, ita ut dicere habeant : In multis offendimus omnes; et : Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus.2 Nam, ut recitat Cassianus, aut per ignorantiam, aut per oblivionem, aut per cogitationem, aut per sermonem, aut per obreptionem, aut per necessitatem aut fragilitatem, singulis diebus frequenter incurrimus culpam. Propter quod ejulans Apostolus, proclamavit : Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus?);3 hinc religioso quotidie opus est pœnitere, et venialia mala ista deflere, si digne cupit proficere, tam cordialiter ac lacrimose ut boni sæculares de suis dolent ac lacrimantur culpis mortalibus.
Sed quum juxta sanctorum Patrum doctrinam, pœnitentia sit, præterita peccata deflere, et deflenda non iterare : quid est quod venialia nostra peccata quotidie confitemur, et de eis nos pœnitere per signa quædam monstramus, et tamen post confessionem et celebrationem, ad pristinas levitates, ad consuetas negligentias labimur, nec crescit in nobis dolor internus pro venialibus culpis, nec sollicitudo ac vigilantia mentis pro eis cavendis, sicut ostendit effectus? Nam in verbis, in distractionibus, in incustodia sensuum, in cibo ac potu, in motibus inordinatis, in levitatibus, in omissionibus ac negligentiis quotidie solito more peccamus. Ubi est quod Salomon loquitur, Qui timet Deum, nihil negligit;4 itemque, Omni custodia serva cor tuum? Heu, quanta est nostra miseria! Cur ita negligimus nosmetipsos, et superficiales passionabilesque ac pleni defectibus permanemus? Certe coram Altissimo tanto culpabiliores consistimus, quanto plura et aptiora media proficiendi habemus. Quumque venialium culparum frequentia ad mortale disponat peccatum, verendum est valde, quod tam negligenter talia et intimorate agendo, in mortale sæpius ruamus, quum apertissime dicat Scriptura :5 Qui negligit modica, paulatim decidit;6 et denuo, Si non in timore Dei teneris te instanter, cito subvertetur domus tua.7 Nam venialia ad mortalia disponunt.
Propterea S. Cæsarius præsul loquitur in sermone : Sicut navis posteaquam de pelagi fluctibus evaserit, si in portu sentinata non fuerit, de minutis guttis impletur, ac mergitur; sic et monachus devictis hujus mundi criminibus, quasi periculosis fluctibus, quum ad monasterii venerit portum, si ibi subrepentia minuta et quotidiana peccata de animæ suæ sentina exhaurire neglexerit, in ipso monasterii portu naufragii crimen incurrit.
Hinc admonemur ut cum summa humilitate et ingenti sollicitudine non solum peccata criminalia caveamus, sed et parvas negligentias quotidie quasi venena diaboli respuamus. Sunt enim nonnulli qui post religionis professionem, quia videntur exisse de sæculo, nimia securitate solvuntur. Et impletur in eis sententia Christi dicentis : Utinam calidus esses aut frigidus; nunc autem quia tepidus es, incipiam te evomere de ore meo.8 Hoc est : Melius tibi fuerat, aut in sæculo remansisse, aut in cœnobio esse ferventem ; nunc autem quia et de sæculo recessisti, et tamen spiritualem fervorem ex negligentia non apprehendisti, tepidus factus, ex ore Domini evomeris.
Denique super hoc ait Eusebius Emisenus : Quid est quod nos vigiliis, laboribus jejuniisque afficimus, et ea quæ maxime Deus noster in nobis desiderat, non habemus, hoc est cor mundum ac liberum ab istis negligentiis quotidianisque culpis, quas qui non vitat, paulatim defluit et ad majora peccata dilabitur ?9
Præterea, quum universa peccata eadem sint ratione vitanda, utpote quoniam inhonorativa et offensiva sunt Dei, et summe nociva peccanti, aliorum quoque scandalizativa; quicumque de aliquo peccato pœnitet veraciter, non solum illud, sed et cuncta detestatur et fugit peccata, vitatque omnia, quantum humanæ fragilitati est possibile. Nam etsi singula venialia nequit effugere, ad hoc tamen conatur ut tardius ac rarius et levius ab ipsis præveniatur; quumque præventum se senserit, gemendo, orando, pectus tundendo satisfacere ac purgare se nititur.
Sic ergo agamus, et coram summæ majestatis præsentia, coram intuitu sapientiæ Dei conversemur ac ambulemus sincere, honeste, sollicite, ne corde, ore aut opere offendamus: quia ut asserit Emisenus, sapiens semper in compunctione est et in metu; et sicut de præteritis malis pœnitet ac suspirat, ita de futuris periculis pervigili sollicitudine contremiscit. Idcirco et Salomon protestatur:10 Beatus homo qui semper est pavidus. Et rursus ait Scriptura: Sapiens in omnibus metuit.11
Sed inter hæc nobis summe pensandum relinquitur, quod si viri virtutum, viri fervidi ac perfecti, quantumlibet se ipsos custodiant, nihilo minus toties in venialia ruant, quam innumerabiliter ac periculose decidant negligentes ac tepidi religiosi, in quibus una negligentia, una levitas, et una quælibet culpa trahit ad aliam, eo quod anima excæcatur, nec sua advertit pericula.
Ubique ergo et semper, præsertim in divino obsequio, simus custoditi, timorati, fervidi et devoti. Discutiamus quotidie, maxime ante confessionem, et antequam imus dormitum, atque in noctis silentio, conscientias nostras cum diligentia grandi: qualiter ea quæ Ordinis sunt servemus, qualiter nos in divino obsequio habeamus, qualiter in refectione et coram confratribus atque extraneis, qualiter in verbis et signis ac motibus. Sicque de omni quod parit remorsum conscientiæ, cordialiter doleamus, ingemiscamus, ploremus, veniam deprecemur; atque pro virtute et gratia condignæ emendationis debitique profectus, divinæ pietatis abyssum omni hora infatigabiliter exoremus.
Postremo advertamus quod Climacus ait: Pœnitentia est indesinens desperatio corporalis consolationis, emptrix humilitatis, voluntaria omnium tribulantium ac affligentium patientia, fortisque tribulatio ventris, atque afflictio in sensu vehementi. Qui enim peccata sua efficaciter ponderat et condigne deplorat, tantam in se contra se displicentiam concipit, quod ab omni creatura contemni, tribulari ac puniri dignum se arbitratur, nec injuriantibus aut exercitantibus indignatur, neque inanibus consolationibus aut carnalibus oblectamentis in se tribuit locum.
B Habemus præterea contra quotidiana nostra peccata, multa optimaque remedia, nobis a Deo æterno benignissima pietate provisa ac contributa:
Primum est ipsa interna contritio, dolor et pudor de gravitate ac fœditate peccati, quemadmodum in Ezechiele scriptum est: Quacumque hora peccator ingemuerit pro peccatis suis, omnium iniquitatum ejus non recordabor.12 Quod intelligendum est de gemitu cordiali proportionato peccatis, et adæquante multitudinem magnitudinemque culparum, cum confitendi ac satisfaciendi proposito.
C Secundum est ipsa oris confessio: omnia enim in confessione lavantur. Tertium, lacrimarum profusio, sicut Petrus flevit amare.13 Quartum est fervor caritatis:14 caritas namque operit multitudinem peccatorum. Quintum est, correptionem et correctionem in præsenti a præsidentibus patienter perferre: non enim vindicat Dominus bis in id ipsum.15 Sextum est, se ipsum humaniter accusare.
D Sunt et alia valde multa, puta: jejunium, oratio, disciplina, remissio illatæ injuriæ, afflictio corporis, sacrificium laudis, eleemosynarum largitio, et opera misericordiæ quævis, tam spiritualia quam corporalia.
In his, in quantum possumus, quotidie exerceamur, atque ad Deum corda nostra uberrime elevemus per ardentes caritatis affectus, per preces internas, per sanctas meditationes, per cordiales Dei laudationes; nullum momentum temporis nobis indulti infructuose pertranseamus, et ita nos habeamus, ne lignum, fœnum ac stipulam congregemus. Imo pro quotidianis culpis omni die satisfaciamus per prædicta, tam plene, ut ultra hoc crescamus in omni gratiarum charismate, in sancti amoris ardore, in puritate ac stabilitate mentali.16 Ad laudem et gloriam Altissimi.
Sermones hic intermissos habes in secunda parte de Sanctis: nam in præsenti parte solum de Dominicis agitur.
Footnotes
Chapter 39 of 211