Enarratio in epistolam

LIBENTER SUFFERTIS INSIPIENTES, QUUM SITIS IPSI SAPIENTES, ETC. II Cor. XI, 19-33; XII, 1-9.

A POSTOLUS, in præsenti epistola, suo nos roborat et confortat exemplo ad patientissimam adversitatum tolerantiam, ad fervidam quoque operum exsecutionem bonorum, describendo quanta pro veritate evangelicæ prædicationis pertulerit, quanta pro communi Ecclesiæ bono conatus sit, ne in laboribus pœnitentiæ deficiamus. Itaque scribens Corinthiis, ait :

Libenter suffertis insipientes, quum sitis ipsi sapientes. Locus iste dupliciter potest intelligi. Primo sic : « Libenter », id est caritative et prompte propter Deum, absque murmuratione ac ultione, « suffertis insipientes », id est homines vitiosos, improbos et indoctos, importunitatem atque injuriam talium æquanimiter sustinendo, juxta illud in Psalmo :¹ Posui ori meo custodiam, quum consisteret peccator adversum me. Hinc in Proverbiis habetur : Non respondeas stulto juxta stultitiam suam, ne efficiaris ei similis;² in Ecclesiastico quoque : Non litiges cum homine linguato, nec communices homini indocto.³ « Quum sitis ipsi sapientes », id est virtutibus eruditi, et sapida divinorum notitia decorati, ac dono sapientiæ clari : per quæ omnia ratio vestra passionibus dominatur ac vitiis. Soli etenim sapientes superant passiones, quia in eis sensualitatem regit domatque ratio. Propter quod scriptum est :⁴ Sapientia vincit malitiam. Quod non est intelligendum de informi ac nuda divinorum notitia, sed de formata ac sapida eorum scientia. Hoc ergo ad veram sapientiam pertinet, ut insipientes tolerentur dum convenienter corrigi nequeunt, nisi eorum perversitas noceat bono communi, aut propter excessum intolerabilis fiat : et tunc zelo caritatis atque justitiæ sunt frenandi. Denique patientia ad sapientem specialiter pertinet, quum Salomon dicat : Doctrina viri per patientiam noscitur. Et rursus in Proverbiis legitur :⁵ Qui patiens est, multa gubernatur prudentia; qui autem impatiens est, exaltat stultitiam suam.⁶ Non ergo aliorum insipientia aut improbitate vincamur, quum scriptum sit : Noli vinci a malo, sed vince in bono malum.⁷ Verumtamen quidam non ex caritate et humilitate, sed ex superbia, indignatione et vanitate, sufferunt insipientes : dum enim ab eis quid patiuntur, mox reputant eos stultos ac miseros, indignumque judicant ut tam vilibus se opponant, vel eos respiciant aut affentur. Hi insipientiores sunt his quos reputant insipientes. Dum ergo ab aliquibus injurias patimur, proprios attendamus defectus, et majoribus adversitatibus fateamur nos dignos; et eos a quibus patimur æstimemus quasi ministros divinæ justitiæ circa nos pro nostra purgatione.

Sustinetis enim libenter pro Christi amore præmioque futuro, si quis vos in servitutem redigit, id est, suo dominio subjicit : sicut in primitiva Ecclesia perfidi redegerunt frequenter fideles in servos atque ancillas. Sustinetis etiam si quis devorat, id est, bona vestra consumit. Unde de Hebræis scribens Apostolus : Rapinam (inquit) bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis.⁸ Et apud Lucam loquitur Christus : Qui aufert quæ tua sunt, ne repetas. Alibi quoque ait Apostolus :⁹ Quare non magis fraudem patimini ? Si quis accipit, id est, vestra tollit, aut vos ipsos captivat;¹⁰ si quis extollitur, id est, superbe contra vos loquitur; si quis in faciem vos cædit : impletis enim quod ait Salvator, Si quis te percusserit in dexteram maxillam, præbe ei et alteram.¹¹ Secundum ignobilitatem dico vos hæc tolerare, id est, omnia ista patimini tanquam ignobiliores injuriatoribus vestris, qui vos tanquam viles despiciunt; vel, quia vos ipsi reputatis vos peccatores et tribulationibus dignos, atque pro vestris peccatis, libenter hoc toleratis.

Quamvis præterea expositio ista sit bona, sumendo hæc verba Apostoli secundum se, tamen considerando ea secundum connexionem ad præcedentia atque sequentia, et juxta intentionem Apostoli, aliter, magisque litteraliter, exponuntur hoc modo : « Libenter suffertis insipientes », id est pseudoapostolos, quorum verba et facta suffertis per consensum, « quum sitis ipsi sapientes ». Ironice loquitur, quasi dicat : Non vere sapienter, sed insipienter in hoc facitis, quum sit contra animarum vestrarum salutem. « Sustinetis enim si quis vos in servitutem redigit », id est, a pseudoapostolis permittitis vos a libertate et caritate evangelicæ legis in observantias legis Mosaicæ duci, putantes legalia simul cum Evangelio oportere servari, ut prædicant pseudoapostoli. Sustinetis etiam « si quis » illorum pseudoapostolorum « devorat », id est, bona vestra delicate consumit, « si quis accipit » vestra : sicut de Pharisæis loquitur Christus, quod devorabant domos viduarum sub obtentu prolixæ orationis;¹² « si quis » illorum pseudoapostolorum « extollitur » de carnis nobilitate, jactans se natum de semine Abraham, circumcisumque esse, vos autem fuisse idololatras, et esse incircumcisos.¹³¹⁴ « Secundum ignobilitatem dico », id est, hæc sustinetis quasi illis pseudoapostolis ignobiliores, quia ex gentilibus nati, quasi nos veri Apostoli, infirmi fuerimus in hac parte, id est ignobiliores inferioresque illis pseudoapostolis :¹⁵ quod tamen ita non est. Ideo subdit Apostolus :

In quo quis audet, id est, in quo aliquis illorum pseudoapostolorum se laudare præsumit, in insipientia dico, audeo et ego. Quod ait, In insipientia dico, referri potest ad verbum præcedens; et est sensus, quod insipientiæ seu temeritatis illorum fuit, quod se ita laudare audebant. Potius tamen referendum videtur ad id quod ait, Audeo et ego, ut sit sensus : « in insipientia », scilicet apparenti, « dico », quia ad insipientiam pertinere videtur quod laudo me ipsum; « audeo et ego » me commendare. Verumtamen non veræ fuit insipientiæ, quod Apostolus se laudavit, quoniam non ex vanitate, sed caritate, non ob propriam laudem, sed Dei honorem, Evangelii defensionem, proximorum ædificationem, hoc egit, et ut pseudoapostolos illos reprimeret. Itaque « audeo et ego » me commendare recta intentione.

Hebræi sunt pseudoapostoli illi. Aliqui enim ex Judaismo baptizati, et suo modo conversi, asserebant legem Moysis simul cum lege Christi oportere servari : cujus oppositum docuit Paulus. Itaque « Hebræi sunt » lingua et natione, et ego Hebræus sum. Dicuntur autem Judæi Hebræi ab Heber, qui descendit de semine Noe per Sem primogenitum ejus. Lingua quoque Hebræa omnium idiomatum prima est ac nobilissima :¹⁶ qua in paradiso usi sunt Adam et Eva; qua etiam totum genus humanum usque ad diluvium, et postea quousque in constructione turris Babel divisæ sunt linguæ, utebatur. Post linguarum divisionem permansit in familia seu progenie Heber. Unde quod aliqui putaverunt Judæos dictos Hebræos ab Abraham, quasi Abrahamæos, stare non valet, præsertim quia in Genesi etiam ipse Abraham vocatur Hebræus. Israelitæ sunt, id est de semine Jacob, alio nomine Israel nuncupati, et ego Israelita sum. Semen Abrahæ sunt, id est carnales (non spirituales) filii Abrahæ, et ego sum filius Abrahæ, non solum carnis propagine, sed et virtutum imitatione.¹⁷

Ministri Christi sunt, secundum apparentiam et verborum tenorem, non vere;¹⁸ et ego sum verus Christi minister. Ut minus sapiens, id est per modum insipientioris, dico, plus ego, id est, excellentius sum servus Christi quam illi. Et tamen ad insipientiam videtur spectare, ita se commendare, secundum illud Proverbiorum : Laudet te alienus, et non os tuum;¹⁹²⁰ extraneus, et non labia tua.

Sum ergo Christi minister plus illis : in laboribus plurimis, quia pro Christo et communi bono Ecclesiæ, omniumque salute, plus pseudoapostolis laboravi, imo et plus veris Apostolis, juxta illud : Plus omnibus laboravi; in carceribus abundantius, quia præ illis durius atque frequentius fui incarceratus propter Evangelii prædicationem;²¹ in plagis, id est vulneribus flagellorum, supra modum consuetum et ultra mensuram aliorum; in mortibus frequenter, id est mortis periculis, seu amarissimis pœnis morti similibus. A Judæis infidelibus quinquies quadragenas percussiones seu plagas, una minus, id est uno ictu excepto, accepi, videlicet triginta novem. Præceperat quippe Deus in Deuteronomio, ut si quis aliquid dignum plagis committeret, prosterneretur, et coram adstantibus flagellaretur secundum exigentiam culpæ seu mensuram delicti : sic tamen ut quadragenarium non excederet illa percussio numerum, ne fœde laceratus frater ante adstantes jaceret. Ne ergo Judæi viderentur crudeles in Pauli flagellatione, unum ictum ab illo numero subtraxerunt.²² Ter virgis cæsus sum publice a gentilibus : prout in Actibus partim describitur; semel lapidatus sum : juxta illud Actuum, Lapidantes Judæi Paulum, traxerunt extra civitatem, æstimantes eum mortuum esse;²³²⁴ ter naufragium feci, id est passus sum : de uno naufragio scriptum est in Actibus; nocte et die in profundo maris fui, id est in mari profundo, ad diversas regiones navigando gratia prædicationis; vel, « in profundo maris », id est, sub aquis maris quasi submersus, sed Deo auxiliante evasi, sicut et Jonas propheta.

In itineribus sæpe fui, in quibus insidias passus sum; periculis fluminum, periculis latronum, id est, pericula mortis sustinui in fluminibus et a latronibus; periculis ex genere, periculis ex gentibus, id est, in periculis fui quæ a Judæis (ex quibus sum oriundus) mihi illata sunt, et ex gentilibus; periculis mihi illatis in civitate, id est in civitatibus multis; periculis ante illatis vel imminentibus in solitudine a bestiis eremi; periculis in mari, mihi illatis aut imminentibus mihi a piratis, et non solum ab aquis, ut dixi; periculis in falsis fratribus, id est simulatis callidisque fidelibus, puta hæreticis, hypocritis et dolosis. De quibus in Jeremia habetur : Sagitta vulnerans est lingua eorum; in ore suo pacem cum amico suo loquitur, et occulte ponit ei insidias.²⁵ Nulla autem pestis efficacior est ad nocendum, quam familiaris inimicus.

Insuper fui plus ceteris Christi minister : in labore, id est de proprio labore vivendo (juxta illud ad Thessalonicenses, Die ac nocte laborantes, ne quem vestrum gravaremus), et ærumna, id est lassitudine, inopia seu languore;²⁶²⁷ in vigiliis multis, quia ultra humanam virtutem vigilavit Apostolus, nunc manibus laborando, nunc docendo, nunc prædicando, nunc orando et contemplando, nunc ambulando : unde in Actibus Apostolorum habetur, quod protraxit sermonem ultra mediam noctem;²⁸ in fame et siti, in jejuniis multis, in frigore : omnia enim mala ista pœnalia sæpe et copiose, imo et devotissime passus est; et nuditate : non quod omnino nudus incesserit, nisi forsitan spoliatus, sed quia insufficienter et pauperrime fuit vestitus.

Hæc igitur passus sum, præter, id est ultra, illa quæ extrinsecus sunt, id est, ex parte aliorum me cruciant, instantia mea quotidiana, id est, quæ quotidie mihi occurrunt et instant, videlicet sollicitudo omnium Ecclesiarum, id est cura et diligentia pro salute quarumlibet particularium Ecclesiarum. Quamvis enim solus beatissimus Petrus præfuit universali Ecclesiæ, Paulus tamen ex nimia caritate pro cunctis Ecclesiis fuit sollicitus.²⁹ Quis infirmatur, id est, in fide aut moribus nutat, et ego non infirmor per compassionem, sicut perfecta requirit dilectio? Quasi dicat, Nullus. Quis scandalizatur, id est, ad ruinam peccati inducitur ex inordinato verbo vel facto alterius, et ego non uror, id est, flamma caritatis fraternæ non accendor in compassione illius, et cupiendo reparationem ipsius, imo et scandalizantis? Quasi dicat, Nullus. Non est tamen intelligendum, quod Apostolus singulis infirmantibus et scandalizatis potuerit taliter compati, quia nec omnes determinate cognovit; sed omnibus quorum infirmitas et ruina sibi constabat, condoluit, et universis talibus in communi.

Si gloriari oportet, id est, quia in Domino gloriari me expedit de beneficiis mihi collatis ad reprimendum vanam gloriam pseudoapostolorum, et ad vestram informationem, ne mihi illos præferatis, sicque credendo illis fallamini; quæ infirmitatis meæ sunt gloriabor, id est de his quæ mihi conveniunt ex parte passibilitatis humilitatisque meæ, videlicet de tribulationibus atque laboribus quos pro Christo sustinui, non de nobilitate prosapiæ et similibus, de quibus pseudoapostoli gloriabantur.

Deinde prosequitur quamdam specialem quam passus est persecutionem; et cum juramento hoc asserit, ut certius ei credatur. Juramentum namque rationabiliter factum et debite circumstantionatum, est licitum, imo et actus virtutis quæ latria nuncupatur: qui enim sic jurat, Deo reverentiam exhibet, quoniam supponit eum immobiliter esse veracem et omnium rerum agnitionem habentem. Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, id est Pater æternus, qui est Deus Christi secundum ejus humanitatem, et Pater ipsius secundum divinam naturam (unde post resurrectionem Christus asseruit: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum), scit, quem nil latet, qui est benedictus in sæcula, id est in sempiternum laudatus et laudandus, ac sanctus, omnique bono nomine ad perfectionem simpliciter pertinente exprimendus, quod non mentior in dictis ac dicendis.³⁰ Damasci præpositus, id est præpositus civitatis Damascenæ, gentis Aretæ regis, quia Damascus fuit civitas gentis subjectæ Aretæ regi, sub quo iste præpositus præsidebat Damasco, custodiebat civitatem Damascenorum, id est, propter preces et munera Judæorum, per suos satellites fecit portas Damasci custodiri, ut me comprehenderet, id est captivaret atque occideret;³¹ et per fenestram³² domus muro adhærentis, in sporta dimissus sum a discipulis, per murum, et sic effugi manus ejus. Non ideo Paulus fugit, quia pro fide timuit mori; sed Spiritus Sanctus inspiravit ei voluntatem fugiendi, quia multa bona per eum restabant agenda. Sic Michol dimisit David, et Rahab nuntios Josue.

Nec istud fuit contra spem in Deo habendam, quia non est contemnendum humanum auxilium, dum ordinate potest haberi. Debet etenim homo facere quod in se est. Nec ad solum divinum est confugiendum auxilium, quamdiu homo habet quod agat: imo hoc esset Deum tentare. Et si aliqui Sancti oppositum fecisse leguntur, adscribendum est hoc occulto instinctui Spiritus Sancti. Hinc piissimus rex Ezechias videns se regi Assyriorum non posse resistere, totum se dedit ad rogandum Dominum, toto corde sperans in ejus auxilio. Nihilo minus fecit quod sibi humana potestate atque industria fuit possibile, fontes obstruendo et machinas faciendo, ut legitur quarto Regum. Unde

II Cor. xii, 2. Deus, qui Paulum usque ad tertium cœlum³³ rapuit, poterat eum aliter ab illo liberare præposito, quam per fenestram et sportam;³⁴ sed sic eum eripuit, ut instruamur non deserere humana præsidia, nec sine necessitate ad solum Dei convolare auxilium.

Act. ix, 23-25. Porro prætactam persecutionem in Damasco passus est Paulus, statim post suam conversionem, ut in Actibus habetur, et statim dicetur.

Consequenter ostendit Apostolus excellentiam suam supra pseudoapostolos, non ob propriam laudem aut commoditatem, sed ne Corinthii de ipso male sentiendo, a pseudoapostolis deciperentur. Postquam ergo descripsit Apostolus quanta perpessus est et quantum laboravit, nunc pandit, quanta gratiarum charismata, et quanta contemplationis excellentia sibi sit præstita. Si, pro quia, gloriari oportet me in donis mihi concessis, non expedit quidem, id est, prima facie et secundum legem communem ac apparentiam, non est commendabile neque expediens se ipsum laudando gloriari, tamen propter rationabilem causam laudabiliter fieri potest. Unde et sanctus David primo Paralipomenon ait ad Dominum: Fecisti me spectabilem præcunctis hominibus. Ezechias quoque rex sanctus non mediocriter commendavit se ipsum coram infallibili Deo judice, dicens: Memento, Domine, quomodo ambulaverim coram te in veritate et in corde perfecto. David quippe id egit gratias referendo, Ezechias misericordiam provocando, seque ad orationis fiduciam animando. Et quia interdum sic expedit, subdit Apostolus: Veniam autem, hoc est, recitando seu describendo accedam, ad visiones et revelationes Domini, id est factas mihi a Deo, hoc est ad divina secreta quæ ostensa et revelata sunt mihi.

Is. i, 1. Deinceps, visio et revelatio frequenter pro eodem sumuntur, ut in Isaia: Visio quam vidit Isaias super Judam et Jerusalem; in Ezechiele quoque: Aperti sunt cœli, et vidi visiones Dei. Interdum vero distinguuntur: ut visio appelletur, dum aliqua repræsentantur sive cernuntur visione corporali aut imaginaria, quorum significatio ignoratur: quemadmodum Pharao vidit boves et spicas, et Nabuchodonosor statuam arboremque pulcherrimam, ac Balthasar manum scribentis atque scripturam;³⁵³⁶ sed quid illa designaverint, ignorabant, donec per Joseph et Danielem divinitus illustratos, eis expositum est. Porro revelatio nuncupatur, quando significatio visionis manifestatur. Unde, quum in revelatione sint duo, videlicet signum et signatum, visio refertur ad signum, revelatio ad signatum. Hinc visio et revelatio sic sumptæ, aliquando separantur, sicut in Pharaone qui habuit visionem, et Joseph qui habuit revelationem, quoniam Deo illuminante per angelum, cognovit quid visio Pharaonis significavit. Interdum sunt simul, quemadmodum in Prophetis communiter. Non enim Propheta vocatur, nisi visionis significationem intelligat. Intellectus equidem significationis in prophetica visione est principale, quemadmodum in Daniele scribitur:³⁷ Intelligentia est opus in visione.

Scio hominem in Christo, utpote me ipsum, qui per fidem et caritatem Christo conjunctus sum. Est autem consuetudo Sanctorum, dum magnum quid de se ipsis scribunt aut recitant, non exprimere nec demonstrare se ipsos, sed loqui de se quasi de alio. Scio itaque hominem ante annos quatuordecim, evolutos a tempore revelationis jam describendæ usque ad horam narrationis istius. Creditur quippe, quod raptus Pauli fuit statim in ejus conversione, quando triduo erat cæcus, non manducans nec bibens, ut legitur in Actibus.³⁸ Sive in corpore, sive extra corpus, nescio: hoc est, an homo iste tempore hujus revelationis et raptus, fuerit corporaliter vivens, anima scilicet ejus in suo corpore exsistente per suam essentiam, an ejus anima fuerit a corpore suo realiter separata, substantialiterque in cœlum tertium sublevata, ac denuo corpori juncta, visione cessante, hoc nescio. Deus scit qualiter fuit; vel, « Deus scit » quod vere dico me istud nescire. Sciebat autem corpus suum in illo raptu mansisse in terra, sed de anima sua fuit ambiguus an fuerit in cœlo solum per contemplationem, ratione objecti et termini sui raptus (prout ait alibi idem Apostolus:³⁹ Nostra conversatio in cœlis est), an per essentiam, tanquam a corpore separata. Scio, inquam, raptum hujusmodi supernaturaliter per contemplationem altissimam, usque ad tertium cœlum, id est cœlum igneum sive empyreum: quod est cœlum supremum, primum et maximum, lucidissimum atque purissimum, locusque Beatorum, visibilia et invisibilia continens, quod nunquam movetur. Et dicitur tertium cœlum, respectu cœli siderei, quod dicitur firmamentum et sphæra octava, ac cœli crystallini seu aquei, quod secundum philosophos dicitur nona sphæra.

Præterea quidam exponunt tres cœlos spiritualiter, juxta gradum et speciem triplicis visionis: ut per primum cœlum intelligatur visio corporalis divinitus facta, qua unus videt quod alius adstans videre non valet, quemadmodum Balthasar vidit articulos manus in pariete scribentis, ut in Daniele legitur:⁴⁰ quæ visio dicitur cœlum, quia in ea uni celatur quod alteri manifestatur. Secundum vero cœlum dicitur visio imaginaria, quando in somno vel ecstasi videntur imagines corporales, non corpora: quemadmodum princeps Apostolorum sacratissimus Petrus vigilando vidit in ecstasi, seu alienatione et abstractione ab exterioribus sensibus, vas quoddam descendens de cœlo, ut scribitur in Actibus, et Pharao dormiens vidit boves, ut legitur in Genesi.⁴¹ Tertium autem cœlum dicitur visio pure intellectualis, qua nec corporea, nec corporis similitudo conspicitur, sed in anagogica divinorum contemplatione mens supernaturaliter levatur. Sicque Paulus in raptu hoc vidit Deum: vidit namque divinam essentiam clare et immediate, seu facie

Gen. xli, 1 et seq. ad faciem, puta per speciem, sicut Beati in patria, ut in libro de Videndo Deum ad Paulinam asserit Augustinus. Idcirco certissimum est, quod Paulus pro tunc non vixit ut homo, hoc est vita sensitiva, naturali, humana, quum ad Moysen Dominus contestetur: Non videbit me homo et vivet.⁴² Nam et dato quod anima ejus mansit in corpore (quod doctoribus magis videtur, aliter enim defunctus fuisset), tamen suspensa atque abstracta fuit ab omni exteriorum interiorumque sensuum actione.

Insuper quidam per primum cœlum intelligunt infimam hierarchiam angelicam; per secundum, mediam; per tertium, supremam: dicentes Apostolum raptum usque ad tertium cœlum, id est usque ad æqualitatem cognitionis angelorum hierarchiæ supremæ.

Et scio hujusmodi hominem (sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit), quoniam raptus est in paradisum, id est in præfatum tertium cœlum sive corporale sive spirituale: quod dicitur paradisus, ratione dulcedinis et tranquillitatis quæ ibi sentitur. De quo paradiso scriptum est in Apocalypsi: Vincenti dabo edere de ligno vitæ, quod est in paradiso Dei mei.⁴³ De paradiso quoque spiritualiter sumpto dixit Christus pœnitenti latroni: Hodie mecum eris in paradiso.⁴⁴ Verumtamen, ut aliqui opinantur, Apostolus nunc loquitur de paradiso terrestri, dicentes bis raptum fuisse Apostolum, semel in tertium cœlum, et semel in paradisum, quando videlicet ingressus est templum; de quo raptu in Actibus fatetur: Factum est, revertente me in Jerusalem, et orante in templo, fieri me in excessu mentis.⁴⁵⁴⁶ Et isti sequuntur Ambrosium. Quorum positionem reprobat quidam per hoc, quod visio ista secunda facta fuit diu post conscriptionem ac missionem præsentis epistolæ, instante videlicet captivatione ac ductione Apostoli ad Cæsarem; hanc vero epistolam jam antea scripserat a Troade, ut in hujus epistolæ prologo testatur Hieronymus. Sed reprobatio ista non valet. Nam

Liranus quamvis secundam hanc visionem recitet Apostolus in Actibus, ubi describitur ejus captivitas ex qua Romam delatus est, intuenti tamen diligenter textum præallegati capituli constat, quod Apostolus visionem istam habuerit statim post primam, quando videlicet a Damasco reversus, ingressus est templum, ut in Actibus habetur. Quomodocumque autem dicatur, sequentia verba sunt vera, et magis conveniunt raptui ejus in tertium cœlum.

Et audivit arcana verba, id est, Deo in anima ejus loquente per illuminationem internam, percepit ac novit quædam secreta de Deo, de divina essentia, de superbeatissima Trinitate, de prædestinatione æterna, de Verbi incarnatione atque mysteriis, de angelorum ordinibus, et aliis multis, quorum cognitio omnem naturalem transcendit notitiam. Deinceps, cessante hoc raptu ad intellectum spectante, manserunt in mente Pauli quædam similitudines, per quas memor fuit eorum quæ vidit in raptu. Nec opus est dicere, quod omnium quæ vidit in raptu manserit memor, quoniam quidem corpus corruptibile aggravat animam;⁴⁷ sed tanta mansit in eo illorum memoria, quanta sibi necessaria fuit ad instructionem Ecclesiæ, seu profectum animæ suæ. Quæ non licet homini loqui, id est manifestari, quia homines non exstant capaces aut digni, nisi forsitan tales essent ut Paulus, ut potius dici possent dii quam homines. Unde Tobiæ Raphael ait : Sacramentum regis abscondere bonum est;⁴⁸ et Isaias disseruit : Secretum meum mihi. Quibusdam tamen divinis atque sanctissimis viris, præsertim Dionysio, creditur Paulus multa de illis revelasse arcanis.

Præterea quæritur, quum elevatio contemplativa mentis humanæ ad Deum sit convenientissima ei, imo et beatitudo ipsius, cur raptus vocatur, quum raptus violentiam sonet. Et respondendum, quod raptus proprie violentiam quamdam designat. Sed violentia potest dupliciter fieri : uno modo, quantum ad terminum motus, ut si lapis projiciatur sursum; alio modo, quantum ad modum motus, ut si saxum cum impetu jactetur deorsum. Quamvis autem animæ rationali connaturale sit per contemplationem ferri in Deum, tamen secundum statum vitæ præsentis hoc sibi non competit, nisi per sensitivam cognitionem seu naturalis luminis vires : ideo, quando elevatur ad Deum per supernaturalem illustrationem atque a sensibilibus abstractionem, est ibi velut violentia quædam quantum ad modum agendi.

Pro hujusmodi gloriabor, id est, talibus ac tantis beneficiis mihi desuper impertitis gaudebo in Domino, grates agendo; pro me autem, id est de me ipso, nihil gloriabor, nisi in infirmitatibus meis, id est persecutionibus, miseriis atque languoribus quos pro Christo et propter ejus amorem libenter sustineo : de quibus in Domino glorior, juxta illud Psalmi, Lætati sumus pro diebus quibus nos humiliasti, annis quibus vidimus mala.⁴⁹ Nam et si voluero gloriari ordinate in Deo, non ero insipiens, secundum veritatem, quamvis quidam aliter judicent; veritatem enim dicam, in commemoratione beneficiorum quæ Deus contulit mihi, et malorum quæ passus sum. Parco autem, hoc est, dona mihi concessa sobrie humiliterque describo, non omnia pandens, ne quis me existimet supra id quod videt in me, id est, ne quis me arbitretur altioris naturæ aut majoris perfectionis quam sum, utpote angelum incarnatum, aut impassibilem, immortalem, aut audit ab aliis aliquid ex me, id est de me.⁵⁰

Deinde ostendit Apostolus datum sibi a Deo esse remedium contra superbiam. Magna etenim et specialia dona alicui præstita, solent esse elationis et vanæ gloriationis occasio, quia ad excellentiam pertinent. Et ne magnitudo revelationum divinarum extollat me occasionaliter, id est, ad superbiendum inducat me, datus est mihi a Deo effective seu permissive stimulus carnis meæ. Per hunc stimulum quidam intelligunt corporalem infirmitatem, ac pœnam quamdam punctivam, videlicet dolorem laterum, aut iliacam passionem, aut simile aliquid. Corporis vero infirmitas, mentis humilitatem conservat, quia per eam inducitur homo ad propriæ fragilitatis ac defectuositatis considerationem. Per eam quoque homo gratiam promeretur; et Deus singulariter pronus est misereri ac subvenire infirmis. Subditur autem: angelus Satanæ, id est dæmon, a principe suo apostata missus ad affligendum me sicut afflixit beatum Job. Ideo subditur, qui me colaphizet, id est, ictibus seu punctionibus infirmitatis fatiget:⁵¹ non quod stimulus iste fuerit realiter angelus Satanæ, sed quia inferebatur et concitabatur ab eo. Alii per stimulum carnis intelligunt tentationes libidinis seu concupiscentiæ, qua gravius infestatum dicunt Apostolum post raptum quam ante. Et ne stimulatio ista fuisse putetur a causa interiori, hoc est a carne, adjecit: « angelus Satanæ », qui stimulum in Apostolo concitavit, « qui me colaphizet », id est, confusibiliter tractet. Talis autem tentatio maxime reprimit motum spiritualis superbiæ, quoniam facit hominem experimentaliter scire propriæ conditionis fragilitatem, ac miserabilem inclinationem ac pronitatem in malum. Tentatio autem cui non consentitur, non est peccatum, sed exercendæ virtutis materia. Quod tamen intelligendum est de tentatione ab exteriori, videlicet illa quæ fit a diabolo, non a carne: quæ enim a carne est, peccatum dicitur veniale, quamvis ei negetur consensus. Verumtamen, secundum doctores, motus primo primi, qui sunt ex causa pure naturali nullatenus voluntaria, nullo modo habent rationem peccati.

Propter quod, id est ob stimuli hujus inquietudinem atque molestiam, ter rogavi Dominum ut discederet a me tribulatio stimuli hujus, quæ magis videbatur obesse quam prodesse. Et dixit mihi, per inspirationem internam, sive per angelum: Sufficit tibi gratia mea, id est, gratiosa adsistentia qua te protego et conforto contra stimulum istum, hoc est excellentia spiritualis perfectionis quam tibi largitus sum, satis efficax est ut per eam omni tentationi prævaleas, et infirmitatem quamcumque æquanimiter feras. Nam virtus, id est actus vel habitus virtutis, in infirmitate perficitur dupliciter: primo, materialiter, prout infirmitas est materia exercendæ virtutis, utpote patientiæ et humilitatis; secundo, occasionaliter, quoniam propriæ infirmitatis cognitio experimentalis, efficit hominem contra vitia cautiorem, et ad divinæ misericordiæ implorationem magis diligentem ac humilem. Vel sic, « virtus in infirmitate perficitur », id est per infirmitatem, quoniam contra eam pugnando ac prævalendo augetur virtus ac roboratur, juxta illud Jacobi:⁵² Probatio fidei patientiam operatur, patientia autem opus perfectum habet. Præterea, quum dicat Salvator, Quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis;⁵³ constat Apostolum istud non petiisse in nomine Jesu, hoc est secundum rationem veræ salutis. Homo quippe comparatur ad Deum ut ægrotus ad medicum. Quemadmodum ergo pius ac sapiens medicus non semper exaudit precem ægroti ad votum, quamvis exaudiat eum ad commodum suum: sic Deus non semper exaudit electos et sanctos in mundo hoc ad votum ipsorum, quia quod postulant, non simpliciter expedit eis; exaudit tamen eos quantum ad aliquid melius. Verumtamen non peccavit Apostolus istud petendo, quoniam ignoravit quid in hac re amplius Deo placeret.

Libenter ergo gloriabor in infirmitatibus meis, id est de hoc quod tribulationes istas sustineo. Hoc enim ad perfectam obedientiam ac patientiam pertinet: quæ delectabiliter operatur, Jacobo protestante, Omne gaudium existimate, fratres, quum in diversas tentationes incideritis.⁵⁴ Ut inhabitet in me virtus Christi, id est, gratia Dei per tribulationem istam custodiatur ac perficiatur in me. Christus namque affirmat: In patientia vestra possidebitis animas vestras, id est, rationis imperio subditas habebitis eas, ita quod perseverabunt in gratia et perficientur virtutibus, nec vitiis superabuntur.⁵⁵ Idcirco Salomon loquitur: Melior est patiens viro forti; et qui dominatur animo suo, expugnatore urbium.⁵⁶

Footnotes

1. Ps. xxxviii, 2. ↩

2. Prov. xxvi, 4. ↩

3. Eccli. viii, 4, 5. ↩

4. Sap. vii, 30. ↩

5. Prov. xix, 11. ↩

6. Prov. xiv, 29. ↩

7. Rom. xii, 29. ↩

8. Hebr. x, 34. ↩

9. Luc. vi, 30. ↩

10. 1 Cor. vi, 7. ↩

11. Matth. v, 39. ↩

12. Gen. x, 21. ↩

13. Marc. xii, 40; ↩

14. Luc. xx, 47. ↩

15. Luc. xii, 1, 9. ↩

16. Hebr. xiv, 13. ↩

17. Act. xxvii. ↩

18. Jonæ II. ↩

19. Prov. XXVII, 2. ↩

20. Gen. XXV, 25; XXXII, 28. ↩

21. I Cor. XV, 10. ↩

22. Deut. XXV, 2, 3. ↩

23. Act. XIV, 18. ↩

24. Act. XVI, 22. ↩

25. Jer. IX, 8. ↩

26. I Thess. II, 9; ↩

27. II Thess. III, 8. ↩

28. Act. XX, 7. ↩

29. Matth. XVI, 18, 19. ↩

30. Joann. XX, 17. ↩

31. Act. IX, 24, 25. ↩

32. 1 Reg. XIX, 11, 12. Josue II, 15. ↩

33. IV Reg. XIX, 14-19. ↩

34. II Par. XXXII, 2-8. ↩

35. Gen. xli; ↩

36. Dan. ii, iv, v. ↩

37. Dan. x, 1. ↩

38. Act. ix, 8, 9. ↩

39. Philipp. III, 20. ↩

40. Dan. v, 5. ↩

41. Act. x, 10, 11. ↩

42. Exod. xxxiii, 20. ↩

43. Apoc. II, 7. ↩

44. Luc. xxiii, 43. ↩

45. Act. xxii, 17. ↩

46. Act. xxii, 17. ↩

47. Sap. ix, 15. ↩

48. Tob. xii, 7. ↩

49. Ps. lxxxix, 15. ↩

50. Is. xxiv, 16. ↩

51. Job 1,13-19; 11, 7. ↩

52. Jacob. 1, 3, 4. ↩

53. Joann. xv, 16; xvi, 23. ↩

54. Jacob. 1, 2. ↩

55. Luc. xxi, 19. ↩

56. Prov. xvi, 32. ↩