Sermo 7
QUOMODO CHRISTUM PROPTER NOS CRUCIFIXUM DEBEAMUS IN CORDE SPIRITUALITER SEPELIRE, UNGERE, ET SINDONE MUNDA INVOLVERE.
MULIERES emerunt aromata, ut venientes ungerent Jesum. In evangelio hodierno.1
Hæ feminæ sanctæ, quæ Christum ardentius diligebant, eum ante ceteros quæsierunt, et ungere optaverunt. Et quoniam sacratissima Maria Magdalene ipsum præ cunctis æstuantissime adamavit, atque de ejus crucifixione vehementius tristabatur, eum ante alios meruit invenire ac intueri: siquidem Marco testante, Surgens Jesus mane, prima sabbati, apparuit primo Mariæ Magdalene. Ita et nos quo Christo cordialius fuerimus condolentes, et quo per patientiam et sanctos labores ac corporis castigationes ejus passioni magis nos conformaverimus, eo ipse Dominus Jesus nobis citius ac clarius in vita hac spiritualiter apparebit, ad suam contemplationem nos gratiosius elevando. Qui itaque Christi deitatem appetit contemplari, suæ humanitatis passionem non desinat inspicere et sectari: quam intuendo ac imitando, ejusque intuitu et amore vana ac vilia fugiendo, illuminationem supernam et consolationem internam merebitur atque percipiet copiosam.
Denique Dominum Jesum propter nos crucifixum debemus in nobis, in cordis nostri medio sepelire, et ibi ipsum quotidie ungere lacrimis compassionis, pœnitentiæ quoque lamentis, quod ejus passioni fuimus tam ingrati; et sindone munda involvere, id est conscientiæ puritate amplecti. Totumque Christum pretiosissimis ungere debemus unguentis: id est, sanctæ famæ odore respergere, ut simus bonus odor ipsius in omni loco, et ipse in suis glorificetur ministris;2 devotionis quoque suavitate eum perfundere, ut in cunctis bonis quæ agimus ad honorem ipsius, spirituali jucunditate ac devota alacritate ipsum demulceamus. Specialiter vero nos sacerdotes, qui Christum in Sacramento quotidie sumimus, eum mundissimo cordis habitaculo suscipere, reponere et servare debemus, ut sic, juxta Isaiæ oraculum, spirituale ejus sepulcrum in nobis exsistens sit gloriosum.3 Nam quamvis Salvator ignominiosissimam mortem pati elegit, venerabilem tamen habere voluit sepulturam, quia per mortem suam plenissime et superplenissime satisfecit pro nobis.
Sepeliri autem voluit a devotissimis viris in monumento recenti, quod fuit excisum in petra et constitutum in horto.4 Ideo cum ingenti reverentia atque munditia eum in nobis sepeliamus in monumento exciso in petra, hoc est in humilitatis ac circumspectionis profundo, exciso in petra, utpote in firmo ac stabili intellectu et devoto affectu. Anima vero nostra sit hortus, hoc est locus deliciosus, floribus sanctarum cogitationum, piarum affectionum, rectarum intentionum ornatus, fructibus virtuosorum exercitiorum repletus, graminibus virentium reformationum, habitibus scientiarum, virtutum, donorum splendide decoratus. O quam libenter tunc requiescet in nobis Unigenitus Dei! Nonne deliciæ ejus sunt esse cum talibus et in talibus filiorum hominum?5 Sic itaque Christum in se ipso ungamus.
Insuper eum ungamus in mysticis membris suis, in ipsis fidelibus, præsertim in pusillis et lapsis ac spiritualiter mortuis. Quos etsi per gratiam suscitare a culpæ interitu non valemus, eos tamen pro posse unusquisque devotus, maxime is qui præest, ad suscitationem et curationem internam disponere aptareque debet. Et de hoc S. Bernardus convenientissime loquitur in sermone, intelligendo per tres Marias, mentem, linguam et manum. Quarum quælibet tria debet habere aromata ad ungendum et curandum vulnera peccatorum. Primo itaque mens nostra habere debet piæ compassionis affectum; secundo, rectitudinis seu justitiæ zelum; tertio, discretionis spiritum ac virtutem. Unde quum aliquem videmus peccantem, aut peccasse cognoscimus, statim eidem caritative ac pie condolere debemus: sic tamen, ut et propriam fragilitatem pensemus, nec alteri nos inaniter præferamus. Verum quia nonnulli sunt impudentes et duri, qui compassione non emendantur, sed admonentis ac præsidentis compassione et patientia abutuntur; ideo contra tales necessarius est justitiæ zelus, ut sicut peccanti, ita et justitiæ, quam videmus impudenter despici, condoleamus, et peccantis correctionem optemus. Sed ne calamum conteramus quassatum, necessaria exstat discretio, qua sciamus qualiter compassio et justitia debeant contemperari, ita ut misericordia superexaltet judicium, et priorem sibi vindicet locum compassio.
Porro tria aromata linguæ, secundum Bernardum, sunt modestia in increpando, copia exhortandi, efficacia persuadendi.6 Primo ergo necessaria est linguæ moderata correptio, quæ est optimum bonum quod habent pauci. Nam multi, quamvis sincera intentione, tamen leviter dicunt quod graviter et moleste auditur. Volat irrevocabile verbum; et quod sanare debuerat, quia mordacius forte profertur, magis exasperat atque exulcerat audientem, ita ut declinet in verba malitiæ, excusando se ipsum et corripienti indignans. Idcirco consideranda est qualitas atque capacitas Fratris culpabilis. Et ipse qui corripit, non ex vehementia passionis, sed fervore dilectionis eloqui debet, quanquam interdum ex ira per zelum et rigore justitiæ correptio procedere debeat. Hinc abbas Macarius dixit: Ut alium possis curare, non debes propriæ passioni satisfacere, id est ex ira per vitium aut ex impatientia loqui. Hinc asserit Augustinus: Quidquid lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non caritas corrigentis. Ambrosius quoque: Plus (inquit) proficit amica correptio, quam accusatio turbulenta. Et secundum eumdem, homines pii, dociles, verecundi, corrigibiles, non sunt dure et iterato redarguendi. Nam ait: Quid necesse est bis pungere non recalcitrantem, et per se satis erubescentem confundere amplius, cui ratio sua est magistra, propria conscientia virga, atque ingenita verecundia lex disciplinæ? Duri autem et immansueti sunt acrius arguendi, dicente Bernardo: Qui blando verbo castigatus non emendatur, acrius necesse est ut corrigatur. Et cum dolore sunt abscindenda quæ leviter curari non possunt. Et qui correptus secrete, corrigi negligit, est publice arguendus. Et palam sunt increpandi qui palam peccant, ut dum aperta objurgatione sanantur, ii qui eos imitari poterant, terreantur.
Hinc in Regula sua sanctus loquitur Benedictus: In doctrina sua præsidens apostolicam servet formam, qua dicitur, Argue, obsecra, increpa, ita ut misceat terroribus blandimenta, nunc durum magistri, nunc pium patris demonstrans affectum:7 quia indisciplinatos et inquietos debet durius increpare, obedientes autem, mansuetos et patientes, ut proficiant obsecrare. Negligentes vero et contemnentes ut increpet et corripiat admonemus. Neque delinquentium peccata dissimulet; sed mox ut cœperint oriri, radicitus ea, quantum prævalet, amputet, memor periculi Heli sacerdotis. Et honestiores ac intelligibiles animos prima vel secunda admonitione corripiat; improbos autem et duros corde, superbos aut inobedientes, verbo aut corporis castigatione in ipso peccati initio coerceat, sciens scriptum:8 Stultus verbis non corrigitur; et iterum, Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus de morte. Hæc Benedictus. Verumtamen quidam Sanctorum interdum ex alia consideratione Fratres mansuetos ac patientes durius increpaverunt, infirmos vero aut duros remissius, quatenus illi per patientiam suam mererentur coronam, isti autem a majori præservarentur ruina.
Secundo necessaria est linguæ copia exhortandi, id est facultas et abundantia Scripturarum seu verborum salubrium, quibus alios exhortetur. Tertio, efficacia persuadendi, ut scilicet ponderose rationabiliterque loquendo, alios ad acquiescendum inducat. Ad quod requiritur ut ipse persuasor personaliter agat quæ docet: nam cujus vita despicitur, prædicatio vilipenditur.
Hinc manui quoque necessaria sunt sua aromata, ut sit homo in vita laudabilis, moribus exemplaris, sobrius, justus et pius, ne ei dicatur:9 Qui alium doces, te ipsum non doces; et illud in Job: Ecce docuisti plurimos; nunc autem venit super te plaga, et defecisti: ubi est timor tuus, fortitudo tua, patientia tua, et perfectio viarum tuarum?10
Emamus ergo omnia aromata ista a Deo orationibus, lacrimis, jejuniis, disciplinis, præsertim resignatione propriæ voluntatis. Nec aliquem ex passione et vehementia corripere aut corrigere præsumamus, quum dicat Isidorus: Qui delinquentem odioso aut superbo animo corripit, non emendat, sed percutit. Quidquid indignans aut protervus protulerit animus, objurgantis est furor, non dilectio corrigentis. Itaque omnes actus nostros caritas imperet, discretio moderetur, ratio ad debitum dirigat finem. Et taliter conversari conemur, ut simus idonei corripere proximos: imo tam caritative irreprehensibiliterque vivamus, ut videant ex caritate, non ex prava radice, nos loqui. Ad laudem et gloriam Dei excelsi.
Footnotes
Chapter 185 of 211