Articulus 10
Adhuc confirmatio prædictorum ex verbis Sanctorum, et qualiter possint temporalia exigi post gratuitam susceptionem personæ.
GLORIOSUS pater Hieronymus in Regula sua, quinto capitulo, ait, scribens Eustochio abbatissæ filiabusque ejus: Detestabilem hæresim simoniæ, quam communi pravitate diaboli moniales assuetæ committunt, etiam in auditu horreat sancta societas vestra.1 Giezi pœna et Simonis vos terreat pravitas. Vox Petri vicarii Christi ad Simonem nunquam exeat de auribus vestris: Pecunia tua sit tecum in perditionem; existimasti enim donum Dei haberi pecunia.2 Donum Dei est Sanctus Spiritus. Communis mercatorum usus habet ut venditio commutetur in melius. Asserit quippe simoniacus pecuniam esse præstantiorem dono Dei, quum idem in ipsam commutat. Ad vos venientes Sorores, ad sanctas Christi suscipite nuptias gratis; præponatur sanctitas pecuniæ; exquiratur bonitas vitæ, non generositas carnis, non utilitas mundi. Nulla omnino pactio præveniat, nulla opinio, nulla conditio quæ mentis puritatem perturbet. Beatum Sapientia clamat, qui excutit manus suas ab omni munere, et qui post aurum non abiit.34 — Ecce quam evidenter et rigorose vir iste sanctissimus, religionis specialis discretissimus institutor, prohibet simoniacam impietatem in susceptione Sororum, jubens ut earum receptionem nulla præveniat pactio, nulla conditio, et ipsæ quæ veniunt, gratis et absolute suscipiantur.
Denique, in Regula sancti patris nostri
Basilii quæritur : Si oportet eum qui servis Dei vult sociari, relinquere indifferenter propinquis suis portionem facultatum suarum, dicente Domino, Vende omnia bona tua, et da pauperibus?5 Ad hoc respondet magnus Basilius : Arbitror quod is qui accedit ad Dei servitium, scilicet religionem, non debeat contemnere et ut libet relinquere ea quæ sibi competunt; sed tentet omnia (si fieri potest) cum summa diligentia assumpta, tanquam ea quæ jam Domino consecrata sunt, quantum possibile est rationabiliter dispensare, sciens quod non sit absque periculo in opere Dei agere negligenter. Si vero propinqui ejus vel parentes contra fidem veniant, debet meminisse Christi dicentis, quia omnis qui reliquerit domum, aut patrem, aut matrem, etc., centuplum accipiet, etc.67 Verumtamen oportet eum protestari et denuntiare his qui sibi denegant ea quæ sua sunt et resistunt, quia sacrilegii crimen incurrunt, secundum mandatum Christi dicentis : Si peccat in te frater tuus, vade et argue eum. Judicio vero experiri de his apud judices sæculi, abnuit religionis auctoritas per id quod dixit Apostolus :8 Audet aliquis vestrum, negotium habens adversus alium, judicari apud injustos, et non apud sanctos?9 Et rursus : Jam quidem delictum omnino est in vobis, quod judicia habetis inter vos.10 — Ecce in verbis his S. Basilius nihil tangit de hoc, ut a petente ingressum religionis aliquid exigatur, vel ante vel postea. Innuit tamen, quod temporalia ejus Domino consecrentur, et ad divinum cultum sint applicanda atque ad Dei honorem transferenda, per hoc quod persona ad quam pertinent, religionem ingreditur; et quod ipsa persona non debeat ea ad libitum suum dispensare, aut dare sive relinquere, sed rationabiliter et discrete : imo insinuare videtur, quod de jure ad monasterium spectent, aut saltem in pios usus sint convertenda. Evidenterque dicit, quod ipsa persona debet protestari his qui sibi negant suam hereditariam portionem, quod sacrilegii crimen incurrunt, abutendo videlicet temporalibus bonis illis, quæ modo præfato consecrata sunt Deo. Addit tamen, quod coram judicibus sæculi non sit litigandum pro illis. Quod quamvis pro tunc ita observabatur, doctores tamen interim docuerunt, quod quando claustrum est indigens, præsidens ex parte conventus possit per viam juris exigere ea quæ spectant de jure ad personam susceptam : non quod debeat illa exigere ratione susceptionis ipsius personæ ad religionem, quæ susceptio quum sit bonum spirituale, non est pro ea exigendum aliquid temporale. Sed exactio illa fieri potest in quantum persona ad religionem accepta est proles legitima, quæ ob ingressum in claustrum non est hereditaria sua portione privanda : quippe quæ religionem intrando non efficitur deterioris conditionis, idcirco nec exheredanda.
Hinc, secundum Raimundum, qui ponunt filias suas in claustris, et parum aut nihil dant eis de bonis suis, graviter peccant, et tenentur, si habent, monasterio rationabiliter providere, ne ex filiabus suis graventur. Quod potissimum verum reor, dum monasterium indiget, nec pro certo numero satis provisum est ei, neque mendicat. Quocirca Ostiensis, Durandus et alii dicunt, ob hoc non esse paciscendum de dando aliquid temporale cum persona recipienda aut aliis ante gratuitam earum et absolutam receptionem, esse tamen remedium circa hoc, si parentes dare noluerint. Dicunt itaque isti doctores : Quando monasterium est tenue, tunc conventuales accipiant puellam gratis ad spiritualia, et agant contra patrem ad alimenta; quod si pater mortuus est, agant ad partem hereditatis puellæ. Porro religiosæ personæ quæ opus manuale et lucrosum exercent, videntur se laboribus manuum suarum in toto aut pro magna parte nutrire. Ideo ad recipiendum tales, constituere summam tantam ex qua possent sustentari quamvis nil lucrarentur, imo tantum exigere quod possint perpetuæ præbendæ seu loca fundari et competenter dotari, videtur prorsus metas excedere æquitatis, et pauperioribus personis omnino præcludere accessum religionis.
Heu, heu! quantum detestanda cupiditas oculos mentis paulatim obtenebrat, cor indurat, et rectum subvertit judicium! O quantum dolendum est, quam vehementer deflendum, quod religiosæ personæ, quæ jam semel amore Sponsi cœlestis omnia contempserunt terrena, quæ si in domibus mansissent parentum, potuissent divitiis abundare, jam post monasticam professionem, post paupertatis spontaneæ votum, rursus involvunt se avaritiæ, quæ omnium radix est vitiorum et laqueus, imo (quod sanguineis guttis est deplorandum) vitiosissima avaritiæ specie prorsusque sacrilega, id est simoniaca pravitate, se inquinant propter rem vilem, terrenam, propter pecuniam aliquantam, propter supellectilem modicam!11 Hæc impietas ex immoderata sollicitudine pro temporalibus et corpori necessariis rebus frequenter procedit, quæ sollicitudo diffidentiæ filia perhibetur; interdum quoque ex vitio gulæ et carnalitate, qua lautiora atque superflua requiruntur. Hæc omnia Christus summe prohibuit, præsertim religiosis personis, quas vult filialem in Deo habere fiduciam. Denique, sicut sancti patres testantur abbas Daniel, Cassianus, Eusebius Emisenus et alii, nisi ex religiosarum cordibus personarum cupiditas fuerit funditus exstirpata radicitusque evulsa, periculosius, imo et incurabilius sævit et dominatur in eis, etiam sæpe in parvis ac vilibus rebus. Postremo, sanctus pater Benedictus in sua statuit Regula, ut recepti ad Ordinem suum res suas pauperibus erogent, aut si voluerint, monasterio tribuant; non autem quod aliquid exigatur ab eis: imo hoc magis prohibuit.
Sic igitur religiosæ personæ regia jugiter via incedant, et (sicut tenentur) non solum meliorem, sed et tutiorem eligant callem, vitantes discrimina: quibus si se committunt, peccant mortaliter.
Ad quæstionem qua quæritur quæ sit pœna religiosorum simoniace receptorum, Raimundus respondet, circa hoc aliter esse loquendum de ita receptis ante editionem Decretalis per Innocentium Papam factæ in generali concilio de illis, aliterque de ita receptis post Decretalem eamdem, videlicet quoniam summus Pontifex ille aliquid novi de illis instituit, per quod jura positiva priora illos concernentia immutavit et fecit cessare. — Sic in proposito dico, quod ex quo Bonifacius Papa VIII, et item Urbanus V, diu fuerunt post tempora S. Thomæ, Udalrici, Raimundi, et Joannis qui Summam composuit confessorum, atque doctorum eis contemporaneorum (nam Thomas fuit tempore Urbani IV; similiter alii jam præfati, tunc vel paulo ante aut parum post exstiterunt), idcirco ad istam quæstionem, an liceat aliquid temporale exigere a persona religionis ingressum aut professionem petente, aliter nunc respondere oportet post compilationem præallegatæ Constitutionis Urbani Papæ, quam ante eam ab aliquibus respondebatur, utputa quia Urbanus V (qui fuit in brevi, et ei successit Gregorius XI) tam evidenter, imo clarissime, omnifarie et rigorose prohibuit omnem hujusmodi exactionem, directe indirecteve factam, sive sub ratione pretii, sive sub colore indigentiæ et sustentaculi vitæ, ut Constitutio illa nullam prorsus recipiat inflexionem, retorquentiam, epiikizationem seu interpretationem ad oppositum, quemadmodum jam luce clarius ex verbis ipsius est demonstratum: quam etiam Urbani Constitutionem confirmavit successor ejus Gregorius absque exceptione et interpretatione. Ideo dato quod Thomas, Udalricus, Raimundus, Joannes, et qui ante Urbanum V fuerunt, intenderint dicere, quod aliquid per modum sustentaculi vitæ exigi possit a persona recipienda seu recepta, et quod hoc non sit simoniacum ex sua natura; attamen omnia illorum scripta et dicta cessant atque solvuntur per hoc quod Dominus apostolicus post eos determinavit et jussit oppositum. Per cujus definitionem et prohibitionem, omnis talis exactio, quæ per verba doctorum jam prædictorum a quibusdam licita probatur ac reputatur, absolute prohibetur, imo et simoniaca esse censetur, ita quod simoniaca est ad minus de jure positivo, utputa quia prohibita: quoniam quædam sunt simoniaca quia prohibita, et illa ex sua natura non sunt simoniaca; quædam vero sunt prohibita quia sunt simoniaca, quæ scilicet ex sua natura sunt talia, ut in primo plenius scripsi libello.12
Denique, quia Bonifacius VIII absolute prohibuit in claustris monialium plures recipi quam de redditibus monasterii possunt congrue sustentari, ideo dum ad moniales pauperes veniunt quæcumque personæ pro receptione ad religionem, debent eis simpliciter respondere: Non sumus dispositæ, nec habemus locum vacantem, provisum ad suscipiendum vos. Nec ullam possunt facere mentionem de aliquo apportando. Nec dicere possunt: Libenter, si provideritis vobis de necessariis vitæ, volumus vos recipere. Qualiter autem dicere possint ac debeant absque conscientiæ læsione, in primo plenius scripsi opusculo: cui apte istum adjungi et alligari tractatulum posse judico, quoniam condependent, et invicem se declarant ac fulciunt.13 Verum de ista materia multo utique diffusius scribere possem; sed hæc pauca hac vice reor sufficere.
Postremo, quia (ut ait Albertus, si bene recordor, super Job) duo sunt actus sapientis, unus videlicet veritatem rationabiliter comprobare, alter falsitatem efficaciter reprobare (et probat hoc ex verbis Apostoli ad Titum, de episcopo disserentis, ut potens sit exhortari in doctrina sana: ecce primum;14 et eos qui contradicunt arguere: ecce secundum); idcirco qui his opusculis meis consentire noluerit, aut contradicere voluerit, solvat ea quæ ad probationem propositi introduxi. Nec quisquam in ista materia loquatur ex impetu passionis, nec aliud quærat nisi manifestationem ac observantiam veritatis, ne per simoniacam impietatem Deus altissimus gravissime offendatur, et ne animæ tot hominum, et præsertim religiosarum personarum in aliis regulariter conversantium, lamentabiliter periclitentur, nec etiam tot homines sæculares scandalizentur, religiosisque obloquantur; sed omnia mala ista vitentur, bona quoque eis opposita procurentur. Ad laudem et gloriam Omnipotentis, qui est super omnia Deus sublimis et benedictus. Amen.
FINIS DUORUM LIBRORUM CONTRA SIMONIAM.
DETERMINATIO
DOCTORUM ALMÆ UNIVERSITATIS PARISIENSIS SUPER CONTROVERSIA QUÆ FUIT INTER MAGISTRUM BERNARDUM DE REYDA, DOCTOREM IN THEOLOGIA COLONIENSIS UNIVERSITATIS, CUM SIBI ADHÆRENTIBUS, ET MAGISTRUM DIONYSIUM CARTUSIENSEM IN RUREMUNDA. (ANNO 1458.)
Quia nuper mota est controversia inter aliquos doctores super decisione hujus quæstionis, utrum in aliquo monasterio feminarum liceat recipere aliquam feminam ultra numerum personarum quæ de bonis monasterii commode sine penuria possunt sustentari, et de persona recipienda, oblatis gratis spiritualibus, exigere temporalia; instantiusque a nobis magistris in Facultate theologiæ Parisiis congregatis quæsitum est, ut in ea re consilium dare et super ejusdem quæstionis determinatione quid sentimus dicere vellemus. Nos autem ad pacem conscientiarum et ædificationem animarum pro viribus laborare cupientes, ea quæ nobis super his videntur, in modum sequentem exponere duximus. In primis dicimus, quod attento tenore Constitutionis apostolicæ felicis recordationis Papæ Bonifacii VIII, incipientis, Periculoso (de Statu regularium, libro sexto), non licet recipere aliquam feminam in aliquo monasterio non mendicantium, ultra numerum personarum quæ de bonis monasterii sine penuria sustentari possunt.15 Nec in hoc oportet apponere illum terminum, Commode, quum in textu ipsius Constitutionis non ponatur. Et illud dicimus non licere, ubi non habetur de hoc consuetudo communis et diuturna, quam Papa scire et tolerare verisimiliter creditur, et per quam posset præfatæ Constitutioni esse derogatum. Idem dicimus, quod a femina recipienda in monasterio, oblatis gratis spiritualibus, non licet exigere temporalia pro ipsis spiritualibus, tanquam pretium spiritualium vel annexorum spiritualibus, faciendo commutationem unius pro altero. Dicimus ulterius, quod ubi monasterium est ita tenue, quod femina quæ recipi petit, non posset de bonis ipsius monasterii sustentari sine penuria, oblatis gratis spiritualibus, et receptione personæ libere facta ad spiritualia, si persona illa sic recepta habeat bona temporalia de quibus juxta consuetudinem religionis potest disponere, et ea monasterio conferre; tunc potest ab ea aliquid peti solum pro necessitate sui victus, sine fraude, ut habeat monasterium unde sibi providere possit. Et hoc non intelligendo de exactione coactoria, ita quod ejiciatur si non dederit; sed quod in omnibus servetur debitus modus et recta intentio, et quod hoc habeat locum ubi est consuetudo communis et diuturna, sicut supra tactum est, per quam et antedictæ Constitutioni Bonifacii, et alteri Constitutioni Urbani V, incipienti, Ne in vinea Domini, prohibenti hujusmodi temporalia ab ingredientibus monasteria quovis modo peti vel exigi, derogatum exsistit.16 Tutius tamen est, quod nihil petatur vel exigatur; nec in hujusmodi monasteriis, ultra numerum earum quæ sine penuria sustentari possunt, aliqua femina recipiatur; et si aliqua petit recipi, dicatur ei quod monasterium non potest eam recipere, quia non habet unde ipsam valeat sustentare.
DE EADEM MATERIA DETERMINATIONES DOCTORUM HEIDELBERGENSIS UNIVERSITATIS.
Quod in monasterio Ordinum non mendicantium non liceat aliquam recipere in monialem et Sororem, quæ cum aliis ibi antea receptis de ipsius monasterii bonis sive proventibus absque penuria sustentari non possit, nec cum ingrediente hujusmodi monasterium, aut alio ex parte ejus, de aliquo temporali dando pacisci seu convenire, est pro vero tenendum, prout ex præmissis satis patet. Velut præscribitur, dicendum mihi videtur, mihi videlicet magistro Nicolao de Wachenheym, sacræ theologiæ professori, in studio Heidelbergensi in eadem legenti, judicio meliori salvo : quod propria manu testor.
Quod in monasterio Ordinum non mendicantium aliquam non liceat recipere in monialem et Sororem, quæ cum aliis ibi antea receptis de ipsius monasterii bonis sive proventibus absque penuria sustentari non possit, nec cum ingrediente hujusmodi monasterium, aut alio ex parte ejus, de aliquo temporali dando convenire sub quacumque forma vel colore, prout ex præmissis satis deducitur, dico juris esse et de jure tenendum, ego Bartholomæus de Herkenroye, Decretorum doctor, actu in studio Heidelbergensi in Jure canonico regens et ordinarie legens. Ideo me propria manu subscripsi, salvo tamen judicio semper meliori.
Prout supra scriptum est, videtur mihi Conrado Degen de Memmingen, Decretorum doctori, ordinarie in Jure canonico in studio Heidelbergensi legenti, de jure dicendum, salvo judicio melius sentientium. Manus propria pro sigillo.
Ita ut præscriptum est, videtur mihi Joanni Wildenhertze de Fritzlaria, Juris utriusque doctori, in studio Heidelbergensi in Jure canonico ordinarie legenti, de jure dicendum et consulendum, salvo judicio meliori : quod propria manu testor.
Uti præscriptum est, videtur mihi Joanni Schroder de Heidelberga, Juris utriusque doctori, in felici studio Heidelbergensi in Jure civili ordinarie legenti, de jure dicendum, salvo judicio melius sentientium : quod manu testor propria.
Footnotes
Chapter 30 of 30